ترکیه، دیپلماسی و حضور نرم در تحولات عربی

محمدعلی دستمالی - کارشناس مسائل ترکیه/ ترکیه صاحب نخستین و به عبارتی قدیمی­ترین حکومت دارای ساختار جمهوری در منطقه است و در شاکله حکومتی و دولتی خود همیشه توجه ویژه ای به ظرفیت های دیپلماتیک و دیپلمات پروری داشته است. با این وجود باید ریشه ی این سنت را در تاریخ عثمانی و در شرح حال رجال نامدار دربار پادشاهان عثمانی جستجو کرد…

 رجالی که پس از فراگیری دانش ها و علوم و هنرهای داخلی سرزمین آناتولی، به قصد فراگیری زبان و آشنایی با دیگر بلاد و دول جهان، راهی یونان، ایران، آلمان، روسیه، انگلیس و دیگر کشورهای جهان می شدند و پس از چند سالی در سمت سفیر و نائب و نماینده منصوب می شدند.

 ترک­ها دیپلماسی را یک هنر و سرمایه­ی بی مانند می­دانند و بر آن هستند تا به مدد این  ابزار کارا، جای پای خود را در منطقه و جهان محکم­تر کنند. ظرف سالیان گذشته، ترکیه وزرای خارجه بسیاری را به خود دیده است که هر کدام از آنها رویه و شیوه ویژه ای برای برقراری روابط جدید، تقویت روابط قدیمی و تحدید یا انجماد روابط هزینه بردار داشته اند. اما آن چه که در میان همه آنها مشترک بوده است، تلاش برای کسب اعتبار برای سیاست های خارجی ترکیه، از رهگذر حل مناقشات کوچک و بزرگ بوده است. دستگاه دیپلماسی ترکیه در این زمینه سوابق درخشان زیادی را در کارنامه وزرای خارجه و دیپلمات های خود داشته و در مناقشات و منازعات افغانستان، پاکستان، چچن، فلسطین و بسیاری دیگر از کشورها، نقش رابط و میانجی را بر عهده گرفته است.

 پروفسور دکتر احمد داووداوغلو وزیرخارجه ۵۲ ساله ترکیه از وزرایی است که رسانه ها و محافل سیاسی ترکیه او را چهره شاخص، توانمند و معتبری در دستگاه دیپلماسی ترکیه می دانند و خیلی وقت ها او را کیسینجر ترکیه می خوانند. او پیش از رسیدن به این سمت از اعتبار آکادمیک بالایی برخوردار بوده و چندین سال سابقه ریاست دانشکده روابط بین الملل را در کارنامه خود دارد و چند کتاب نیز به زبان های ترکی، انگلیسی و آلمانی تالیف کرده است. با جایگزینی این وزیر قونیه ای به جای علی باباجان وزیر خارجه جوان،  که  مورد انتقاد رسانه های داخلی ترکیه بود، وزارت خارجه دولت اردوغان پویایی و تحرک بیشتری را به خود دید و ظرف دو سال اخیر به مدد فعالیت های داووداوغلو، ترکیه در عرصه روابط بین الملل نیرومندتر از گذشته ظاهر شده است.

دیدار وزیر خارجه ترکیه با مصطفی عبدالجلیل رییس شورای انتقالی ملی در شهر بنغازی لیبی، تهور و خواست  دیپلماسی ترکیه را برای حضور فعال در اقدامات میانجی گرانه و راهگشا نشان داد. به نظر می رسد که ترکیه با به رسمیت شناختن شورای انتقالی لیبی گامی از دیگر کشورهای منطقه جلو افتاده و بر آن است تا در عرصه روابط بین الملل توان بیشتری از خود به نمایش بگذارد. فراموش نکنیم که تا پیش از آغاز درگیری های داخلی لیبی، ۶۳ هزار نفر از اتباع ترکیه در بخش های مختلف کارگری و فنی مهندسی لیبی مشغول به کار بودند که دولت ترکیه در یک اقدام عاجل ۴ روزه و با مدیریت وزارت خارجه و نیروی اجرایی ارتش ترکیه همه آنها را از لیبی خارج کرد و قطعا این کشور بی میل نیست که هر چه زودتر از منبع ارزآورانه‌ی کار در لیبی برخوردار شود و کارگران و مهندسین و تکنسین‌های ترکیه به لیبی بازگردند.
ذکر این نکته ضروری ست که تا چندی پیش رسانه ها و احزاب مخالف اردوغان، او را به خاطر کسب یک نشان و هدیه‌ی گرانبها از معمر قذافی، مورد هجمه انتقادی خود قرار دادند. اما اقدامات فعلی و نیز موضع گیری های روشن اردوغان و داووداوغلو نشان داد که دستگاه دیپلماسی ترک‌ها، وقایع منطقه را هوشیارانه دنبال می کند و حاضر نیست به خاطر هیچ کشوری ضرر کند.

هم چنین وزارت امور خارجه ترکیه در هفته های گذشته بارها به صورت تلویحی و نیز به شکل آشکار نشان داده است که در زمینه حل مسائل مربوط به سوریه و فلسطین، موضع خنثی نداشته و طرفدار راه هایی است که ضمن حل مشکلات به صورت داخلی، اعتبار و پرستیژ ویژ­ه ای به ترکیه به عنوان دوست استراتژیک آمریکا و عضو ناتو ببخشد.

اگر چه در این حوزه ها دستگاه دیپلماسی ترکیه حضور فعال و معتبری به نمایش گذاشته است، با این وجود از جانب دسته‌ای از تحلیل گران سیاسی، به خاطر اتخاذ موضع منفعت طلبانه در برابر حکومت آل سعود، مورد انتقاد قرار گرفته و آنان بر این نکته انگشت گذاشته اند که دولت اردوغان در موضع گیری های آشکار خود در عرصه روابط و تحولات بین الملل، حاضر نیست سعودی‌ها را بیازارد و به نقش آنان در مسائل مربوط به بحرین و دگر مسائل اشاره مستقیم داشته باشد.

به هر صورت در شرایط فعلی، ترکیه نشان داده که اگر دوستی با آمریکا و تداوم ایفای نقش خود در ناتو و اروپا را از مبانی استراتژیک خویش می داند، اما حضور قدرتمند در منازعات کشورهای عربی را نیز به عنوان یکی از ارکان مهم دیپلماسی خود، در نظر گرفته است.

این در حالی است که اردوغان در کنار این فرایندهای کلان بین‌المللی در منطقه، با قبول سرپرستی و فرزندخواندگی یکی از اطفال اردوگاه پناهجویان سوریه در خاک این کشور که پدر و مادر خود را در جریان ناآرامی‌های سوریه از دست داده بود نشان داد که چگونه همزمان به تاثیرگذاری نرم بر حوزه افکار عمومی اعراب اهمیت داده و با نام نهادن این کودک به نام «زینب»(زینت پدر) بر ابعاد الهام‌بخش شخصیت خود برای اعراب که عموما از تجربه رهبران کاریزما و توانمند در حل مشکلات، محروم بوده‌اند پای می‌فشارد.

مطالب مرتبط

• مطلبی در این ارتباط یافت نشد.‏