چرااخوان المسلمین به”جمعه وحدت”آمد؟

سعید ساسانیان/ حضور جدی و موثر اخوان المسلمین در تجمع جمعه گذشته که به نام “جمعه وحدت” نامیده شده بود، می تواند از زوایای گوناگونی مورد تحلیل واقع شود. اما نکته ای که حائز اهمیت است گسترش اتهاماتی است که گروه های لیبرال به این جمعیت وارد می سازند. فهم چرایی چنین اتهاماتی نمی تواند به دور از اثرگذاری منحصر بفرد اخوان المسلمین در عرصه سیاسی – اجتماعی مصر صورت بگیرد.

اخوان به عنوان با سابقه ترین تشکل نظم یافته در خاورمیانه عربی که قدرت سازماندهی بسیاری در میان سایر گروه های مصر دارد، همانند بسیاری از احزاب به دنبال اعتراضات گسترده جوانان، به عرصه منازعه خیابانی با حسنی مبارک وارد شد. اگرچه نمی توان اعتراضات این گروه ها را در سال های گذشته نادیده گرفت اما این بار این جوانان بودند که پیشگام بودند. منش مسالمت آمیز حاکم بر اخوان در کنار عقلانیت ساختاری که البته تا حدودی ناشی از بر سر کار بودن جناح محافظه کار در شرایط کنونی به رهبری محمد البدیع می باشد منجر شد تا اخوان اعلام کند تا آماده است تا با عمر سلیمان به مذاکره بنشیند. اگرچه این اقدام با مخالفت های بسیاری مواجه شد اما تلاش برای حداکثر امتیاز گیری به نفع مردم از دولتی ضعیف شده که اکنون عده زیادی را در اعتراض به سیاست های خود در کف خیابان مشاهده می کرد، دلیلی بود که باعث این اقدام اخوان شده بود. از سوی دیگر تنش زدایی و رفع اتهام تاریخیِ تلاش برای دستیابی به حکومت اسلامی و تسویه حساب با مخالفان اسلام گرایی که از سوی حسنی مبارک مکررا مطرح شده بود، دلیل دیگر اخوان برای مذاکره با سلیمان بود.

اما حضور موثر اخوان را نه می توان در شکل دادن به تحصن ها قبل از ۲۲ بهمین ۱۳۸۹ دانست و نه در مذاکره با سلیمان. بلکه حمایت اخوان به همراه ارتش از اصلاحات در قانون اساسی که با اقبال ۷۷ درصدی مردم مصر مواجه شد، نشان دهنده قدرت مانور سیاسی انتخاباتی اخوان بود. این پیروزی در حالی بدست می امد که بسیاری از شخصیت ها و احزاب مطرح در مصر خواستار رای منفی به آن بودند. این رفراندوم دستاویزی شد برای مخالفین اسلام گرایی در مصر تا واهمه خود از نفوذ اخوان را با اتهاماتی از جمله ائتلاف نانوشته اخوان و ارتش برای انتخابات های ریاست جمهوری و پارلمان نشان دهند. اما اخوان از همان روزهای ابتدایی پیروزی انقلاب که بحث ریاست جمهوری میان احزاب مطرح شد، اعلام کرده بود که قصد معرفی کاندیدا در انتخابات ریاست جمهوری را ندارد و صرفا برای دستیابی به ۵۰ درصد کرسی های پارلمان می کوشد و نه بیشتر. اما مخالفان هم چنان بر طبل “اخوان هراسی” می کوبیدند.

با آغاز دور جدید تحصن ها، اخوان اعلام کرد که صرفا در تجمعات روزهای جمعه حضور می یابد. “محمود غزلان” سخنگوی رسانه ای این جمعیت گفته بود: “ما می خواهیم که چرخ اقتصاد کشور بچرخد و اوضاع کشور رو به بهبودی برود؛ از همین رو فقط در تظاهراتی که روزهای جمعه برگزار می شود مشارکت می کنیم.” این اعلام موضع موجب شد تا اخوان دوباره متهم به سازش کاری با نظامیان و دولت موقت گردد. این در حالی بود که حزب عدالت و آزادی که در حقیقت شاخه مدنی اخوان می باشد در تحصن، حضوری موثر داشت.

حضور پر قدرت اخوان المسلمین در تجمع “جمعه وحدت” که نهایتا منجر به آغاز محاکمه علنی مبارک و وابستگانش از روز چهارشنبه این هفته شد، در حقیقت پاسخی درخور به مخالفان اسلام گرایان و حامیان برهم خوردن وحدت میان صفوف نیروهای انقلابی بود. اخوان المسلمین با پیوستن به “ائتلاف ملی برای مصر” در حقیت ثابت کرد که حاضر است در شرایط فعلی و در روندی دموکراتیک برای ثبات سیاسی در مصر، با احزاب سوسیالیست و لیبرال دست به ائتلاف بزند.

با توجه به حضور موثر اخوان المسلمین در تظاهرات روز جمعه، باید از این به بعد منتظر حضور گسترده تر این جمعیت در عرصه مناسبات سیاسی مصر بود چرا که اخوان المسلمین بر اساس عقلانیت ساختاری خود، تا حدی همکاری تاکتیکی با شورای نظامیان را تجربه کرده و به خوبی می داند که شورای نظامیان نمی تواند آرمان های انقلاب مصر را تحقق بخشد. از سوی دیگر اخوان خود را نماینده طیف ارزشی که عمدتا طبقات میانه و پائین مصر را دربر می گیرد، می داند، لذا با توجه به انتخابات های پیش رو و جهت سازماندهی بهتر حامیان سعی می کند تا روند عملیاتی جدی تری را پیش گیرد. اما نگاه راهبردی اخوان به مشی دموکراتیک یکی دیگر از دلایل حضور گسترده اخوان در روزهای آینده خواهد بود. این جمعیت به خوبی می داند که هرگونه خلل در روند دموکراتیک مصر به معنای بازگشت اقتدارگرایی خواهد بود. تجربه بازداشت ۴۰ هزار نفر از اعضا توسط حسنی مبارک برای این گروه با سابقه مصداق کامل بیزاری از بازگشت اقتدارگرایی می باشد لذا سعی می کند تا اهداف اصولی خود را در روندی دموکراتیک پیگیری کند چرا که قدرت نفوذ آن در میان مصریان در حقیقت برگ برنده ای است که می تواند سهم این جمعیت را در آرایش سیاسی آینده مصر مشخص سازد. از سوی دیگر شدت یافتن شعارها و نمادهای اسلامی در انقلاب مصر با تجمع “جمعه وحدت” موجب می شود تا اخوان المسلمین نیز بستر اجتماعی برای بیان اصول و آرمان های خود را در لوای مشی دموکراتیک آماده تر ببیند.

به نظر می رسد تغییر تاکتیک نسبی اخوان در پیگیری آرمان های انقلاب و توجه بیشتر به عرصه اجتماعی و توده های مردمی، می تواند موجب مشخص شدن قدرت مانور سیاسی اجتماعی این جمعیت در مصر شود. این مساله می تواند در نحوه تعامل سایر گروه ها و احزاب سیاسی با اخوان موثر باشد.

مطالب مرتبط

• مطلبی در این ارتباط یافت نشد.‏