اخوان المسلمین مصر و محافظه کاری انقلابی!

سعید ساسانیان/ بعد از تغییر دموکراتیک مرشد عام اخوان المسلمین در ۱۶ ژانویه ۲۰۱۰ و روی کار آمدن محمد بدیع به جای محمد مهدی عاکف، بسیاری از کارشناسان از غلبه طیف سنتی اخوان بر طیف انقلابی سخن راندند. این دسته بندی، در میانه تحولات مصر موجب شد تا برخی از مواضع اخوان المسلمین از جمله مذاکره با عمرو سلیمان، بر این اساس تحلیل شود که چون طیف سنتی بر اخوان حاکم است، برخی محافظه کاری ها در مواضع مشهود می باشد …

اما به نظر می رسد ساختار تصمیم گیری در اخوان دارای ذکاوتی است که این جنبش پرسابقه را از چنین اتهاماتی مبرا می سازد. از سوی دیگر، شخصیت محمد بدیع، مرشد عام فعلی نیز به چنین تصمیم سازی ای کمک می کند و در شرایط کنونی کارایی بهتری نسبت به مواضع محمد مهدی عاکف خواهد داشت.

محمد مهدی عاکف مرشد سابق اخوان، اگرچه صراحت کلامی ستودنی داشت اما با توجه به ظرافت های فعلی فعالیت سیاسی در مصر که نوعی آینده نگری را می طلبد، مواضع جنجالی اما به حق او نمی توانست به نفع اسلام گرایان باشد.

البته نباید ظرف زمانی را از نظر دور داشت و اظهارات او را به به دور از انصاف تحلیل کرد اما وجود او در سمت مرشد عامی اخوان در شرایط کنونی شاید ضربه ای سهمگین بر این جمعیت می بود و هزینه کار را بالا می برد و منفعت معطوف به گفتمان را پائین می آورد.

حمایت قاطع عاکف از برنامه هسته ای ایران و حتی مشروع دانستن بمب اتم برای این کشور در جهانی که برخی کشورها دارای بمب هسته ای اند، یکی از مواضع جنجالی عاکف بود که باعث شد صدای اعتراض اعراب بلند شود. محکوم کردن همکاری آل سعود با علی عبدالله صالح در سرکوب شیعیان حوثی یمن از سوی او، با اتهام برهم زدن وحدت اعراب روبرو شد. اعلام اعزام هزاران نفر برای کمک به حزب الله لبنان در صورت نیاز، دفاع از تشیع و تلاش علنی برای وحدت شیعه و سنی و مواضع مشخص و محکم در خصوص لغو پیمان کمپ دیوید، از موارد دیگری بود که باعث شد تا عاکف به چهره ای جنجالی تبدیل شود. او در مقابل برخی اعتراضات به اتخاذ چنین مواضعی، آنان را نظر شخصی دانسته و  خارج از دفتر هماهنگی اخوان بیان می کرده است.

ادامه نیافتن مرشدی عام عاکف بر اخوان با ابهاماتی روبرو بود اما خود او کهولت سن را بیان کرده بود. در هر صورت محمد بدیع بر سر کار آمد. او یکی از با سابقه های اخوان محسوب می شود. پدر همسرش، از شهدای اخوان است و خود او ۱۳ سال را در زندان گذرانده. اصرار او بر اعلام دوباره اصول بود و همین باعث شد تا مکررا از آرمان های حسن البناء بگوید. مواضع او کمتر جنجالی بوده و بیشتر از آن که بر مصادیق تکیه کند، بر گفتمان تاکید دارد. او در یادداشتی تحت عنوان «خدمت به اسلام، وظیفه فرمانروایان امت» این گونه می نویسند:

«فرمانروایان کی از خواب غفلت بیدار می شوند تا مسئوولیت شان را ادا کنند؟ چه وقت درک میکنند که خواسته اصلی از ایشان، پشتیبانی از یکدیگر، وحدت اسلامی و ترک اختلافی است که توانمندی های شان را به ناتوانی مبدل کرده است؟به تحقیق فرماندهان یک ونیم میلیارد مسلمان؛ توان مقابله با چند میلیون صهیونست را که به مقدسات ما بازی می کند، دارند؛ در توان شان هست که پیروزی مطلوب و خواسته شده را متحقق سازند و به ویژه که خزاین زیرزمینی در سرزمین های اسلامی تعبیه شده است. حکام این امتی که خداوند به ایشان عزت و ابهت داده است، توان نجات زنان مسلمان اسیر در زندان های صهیونست های غاصب را دارند؛ آنانیکه فریاد می شکند و برای دور کردن ذلت و اهانت از خود ندا سر میدهند … » (۱)

شخصیت محمد بدیع در کنار هوشمندی ساختاری اخوان المسلمین موجب شد تا اخوان در انقلاب مصر،‌ مسیری منطقی را بپیماید. اخوان سابقه ریزش ها و رویش ها بسیاری دارد. پیوستن جوانان اسلام گرا از طرفی و جداشدن گروهی برخی اعضا و حتی تاسیس حزب جدید توسط آنان – هم چون حزب الوسط که در ۱۹۹۵م تشکیل شد – در تاریخ اخوان وجود دارد. اما این گروه توانسته است وحدت خود را همواره در ظاهر حفظ نماید تا جایی که رسانه ای شدن برخی اختلافات در زمان انتخاب بدیع، موجب تعجب کارشناسان واقع می گردد. منش بدیع در حفظ وحدت اکنون در میان اخوانی ها زبانزد است. «دیدار سجده» بیانگر جلسه ای است که در آن بدیع، بعد از سرزنش یکی از اعضا به دلیل رسانه ای کردن برخی اختلافات در انتخابات دفتر ارشاد (یکی از اجزای مهم ساختاری اخوان) و پذیرش کتبی اشتباه از سوی او، سجده شکر به جای می آورد.

ورود دیرهنگام این جمعیت به انقلاب، صرفا منحصر به این گروه نمی شود چرا که غالب احزاب مصری این گونه بودند. در حقیقت جوانان آن چه را پیران، سال ها به دنبال آن بودند، در چند هفته محقق ساختند. البته این چند هفته نمی تواند جدای از چند سال اعتراض ریشه یابی شود.

اخوان در ماه های گذشته نشان داده است که به مثابه اتاق فکر انقلاب عمل کرده است هر چند کارگزاری برخی اقدامات را به دوش نداشته باشد. ورود این جنبش به تظاهرات «جمعه وحدت» توانست در انسجام بخشی اسلام گرایان در اصلاح مسیر انقلاب موثر باشد ضمن این که از آن به بعد، محاکمه مبارک در دستور کار قرار گرفت. از سوی دیگر حضور موثر این گروه در عرصه سیاسی با استفاه از شاخه سیاسی جدید که همان «حزب عدالت و آزادی» است موجب شده تا تاثیرگذاری اخوان بر معادلات سیاسی نیازمند به نقش آفرینی حزب بیشتر شود(اخوان حزب محسوب نمی شود)

اخوان در شرایط کنونی به خوبی فهمیده است که با توجه به حساسیت های ملی، منطقه ای و جهانی ای که بر روی آن وجود دارد، نمی تواند با اتخاذ مواضع به حق اما جنجالی – حداقل در شرایط فعلی –  اهداف خود را در مصر نوین پیاده سازد لذا با بهره گیری از شیوه های دموکراتیک در پی سهم اسلامگرایان در ساختار سیاسی آینده مصر است. هدفی که با توجه به تعداد اسلام گرایان بسیار، امکان تحقق زیادی خواهد داشت. این کمیت بالا  آنقدر به اخوان اعتماد به نفس می دهد که با اقتدار اعلام کند که فقط برای کسب ۵۰ درصد کرسی های پارلمان تلاش می کند و نه بیشتر!

اخوان در شرایط کنونی مصر بیشتر از آن که با برخی حمایت های رسمی، سرمنشا برخی تحولات باشد، به دلیل حساسیت های بسیار،  با حمایت از برخی اقدامات، از قدرت مدنی آن ها استفاده می کند و با تلفیق با نفوذ سیاسی خود، مطالبات خود را خیلی محکم بیان می کند. به عنوان مثال با این که اخوان در خصوص شهادت ۵ افسر مصری به دست نیروهای رژیم صهیونیستی موضعی قاطع گرفت اما در فراخوانی برای تجمع مقابل سفارت اسرائیل در منطقه جیزه قاهره،‌ حرکتی نکرد. اما پس از تخریب دیوار بتنی اطراف سفارت و کشته شدن سه نفر، از این حادثه استفاده کرد و مطالبات به حق سیاسی خود را که نفع مصر در آن است،‌ بیان کرد. اخوان بعد از این حادثه بیانیه ای صادر کرد و در آن نوشت:

«روند انتقال قدرت از شورای نظامی به غیرنظامیان باید سریع تر انجام شود تا تلاشها علیه انقلابیون داخلی و خارجی با شکست روبرو شود … بی توجهی به حقوق شهدایی که صهیونیستها آنها را به شهادت رساندند و اتخاذ نشدن موضع قوی در این باره، فرا نخواندن سفیر مصر از تل آویو، زورگویی صهیونیستها، عذرخواهی نکردن آنها و ایجاد دیوار بتونی در اطراف سفارت اسرائیل همگی سبب انفجار خشم مصری ها شد … وزارت کشور همانند دوره رژیم سابق عمل کرده است و مقامات حاکم کنونی و غیرنظامیانی که در آینده زمام امور را در دست می گیرند باید به خواست مردم احترام بگذارند …»

این یعنی هوشمندی بالا در بهره گیری از رویدادهایی که می تواند به تثبیت سیاسی مصر و بازیابی عزت از دست رفته آن کمک نماید. اخوان این روزها با حمایت گفتمانی، منتظر وقوع مصادیقی است تا با حمایت از آن، روند سیاسی کشور را هدایت کند.

پاینوشت

۱- http://eslahonline.net/17809

مطالب مرتبط

• بازوی سیاسی اخوان المسلمین و چگونگی تاثيرگذاری آن در آينده مصر
• بازی جدید اخوان المسلمین در مصر
• آیا اخوان المسلمین با صهیونیست‌ها دیدار داشته است؟
• موانع مداخله نیروهای خارجی در سوریه
• بررسي سياست مشاركت به جاي تحريم در جريانات سياسي مصر