سعید ساسانیان/ مصر در شرایط کنونی و پس از سرنگونی مبارک در میانه نبردهای ایدئولوژیک قرار دارد. اگرچه نمادهایی سلبی هم چون فساد حکومت حسنی مبارک در ایام منتهی به انقلاب منجر به گردهمایی های عظیمی از طرز فکرهای گوناگون شده بود. اما در شرایط کنونی جدال اصلی یعنی نبرد میان اسلام گرایان و سایر تفکرات تعیین کننده سرنوشت مصر خواهد بود.

 

 

در این میان فهم حرکت مهندسی شده اخوان المسلمین که دارای دقایق گفتمانی و عملیاتی خاصی است، می‌تواند در پیش‌بینی آرایش سیاسی آینده کشور مصر و هم چنین جایگاه اسلام در معادلات داخلی و خارجی آن موثر باشد.

 

اگرچه اخوان نیز هم چون سایر احزاب درپی حرکت جوانان به عرصه انقلاب ورود پیدا کرد اما این تاخیر در ورود نمی‌تواند انکار کننده سابقه طولانی مدت این جمعیت با دیکتاتوری حسنی مبارک تلقی شود. حضور گسترده جوانان اخوان در روز چهارشنبه سیاه که در حقیقت آخرین تلاش مبارک برای جلوگیری از تحقق انقلاب بود، نیز نیازمند توجه اساسی است. اگرچه انتقاداتی به اخوان می شود که همگی معطوف به محافظه کاری در انقلاب و تلاش برای مذاکره با عمر سلیمان است اما حوادث چند ماه اخیر نشان داده است که اخوان آینده مصر را نه در آشوب و جنجال که در اعتراضات مورد نیاز و ضروری و وحدت انقلابیون می‌بیند. عده‌ای معتقدند که اخوان بیش از حد به وحدت بها داده است و همین امر نیز موجب شده تا برخی نمادهای مهم اعتراضی که رنگ و بوی اسلام داشتند، چند مدتی از صحنه التحریر رخت بربندند. اما ورود دوباره اخوان به مانور خیابانی در “جمعه وحدت” که با اقتدار نمادهای اسلامی در مقابل نمادها و شعارهای لیبرالی همراه بود، نشان داد که اخوان از نظم حرکتی خوبی برخوردار است.

 

اخوان در مصر بیشتر از آن که یک حرکت سیاسی باشد،‌حرکتی فرهنگی و تبلیغی است و شاید محبوبیت آن نیز به همین امر مرتبط باشد. سال ها قبل در زلزله ای که برخی نقاط مصر را لرزاند، اخوان با شعار “الاسلام هو الحل” به کمک آسیب دیدگان شتافت. مردم مصر اخوان را بیشتر به عنوان یک حرکت فرهنگی و مقاوم در مقابل دیکتاتوری می شناسند. زیرکی اخوان در نحوه ورود به عرصه سیاسی قابل توجه است. این ورود نه به اسم مستقیم اخوان که با نام حزب عدالت و آزادی و با حمایت های قاطعانه و علنی اخوان صورت پذیرفت. حزب عدالت و آزادی بازوی سیاسی اخوان محسوب می شود که به لحاظ چارچوب های عینی از فضایی بازتر برخوردار است و می تواند بسیاری از افکار را مورد پذیرش قرار دهد. البته دال های معنایی این حزب مشخص و تاکید بر اسلام از مبناهای آن است.

 

 

مبانی و اهداف حزب “عدالت و آزادی”

این حزب در تاریخ ۲۱ فوریه ۲۰۱۱ اعلام موجودیت کرد و سه نفر از اعضای ارشد اخوان که در دفتر ارشاد آن فعال بودند به نام های “محمد مرسی”، “عصام العریان” و “محمد سعد الکتاتنی” به ترتیب در سمت های ریاست،‌ معاونت و دبیر کلی حزب عدالت و آزادی قرار گرفتند.

 

 

مبانی این حرب عبارت است از:

۱- اصول شریعت اسلامی منبع اصلی قانون‌گذاری است.

۲- شورا جوهر دموکراسی است و راه را برای رسیدن به منافع کشور فراهم می سازد.

۳-  اصلاحات جامع از تقاضاهای مردم مصر است.

۴- اصلاحات سیاسی و قانون اساسی و اصلاح اخلاق، نقطه شروع برای اصلاح تمام زمینه های زندگی است.

۵- هدف اول توسعه،‌ ارتقای زندگی شهروندان است.

۶- آزادی، عدالت و برابری توسط خدا به انسان اعطا شده به طوری که آنان، حقوق ذاتی هر شهروند بدون تمایزات مذهبی، جنسیت و نژاد هستند. دست‌یابی به عدالت و برابری، هدف نهایی یک سیستم سیاسی دموکراتیک است. (۱)

 

 

 

و اهداف اصلی این حزب عبارت اند از :

 

۱- اصلاحات سیاسی، اصلاحات قانون اساسی و اعطای آزادی های عمومی، به‌ویژه آزادی احزاب سیاسی و نهادهای جامعه مدنی. تصویب اصل تفویض اختیارات قدرت تحت قانون اساسی که این امور باید با فرایندی شفاف و تحت تایید مردم صورت پذیرد.

۲- ملت به عنوان منبع قدرت است و حق تخفیف مجازات و یا عفو را به نمایندگان خود اعطا می نماید.

۳- گسترش و تعمیق اخلاق، ارزش ها و مفاهیم اساسی در لوای اصول اسلامی که به عنوان یک راه در زندگی فردی و اجتماعی مطرح است.

۴- دست‌یابی به نهادهای دولتی در چارچوب حاکمیت قانون که یکی از نشانه های زندگی یک جامعه متمدن است.

۵- پیشرفت اقتصاد مصر از طریق توسعه اقتصادی متوازن و پایدار.

۶- فراهم کردن یک زندگی شایسته برای شهروندان و تامین نیازهای اساسی و خدمات دهی به آنان (مواد غذایی، پوشاک، بهداشت، آموزش و استفاده از حمل و نقل)

۷- بالا بردن سطح آموزش و پرورش و تحقیقات علمی به عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارها برای ساخت جامعه و توسعه کشور

۸- ایجاد شرایطی برای فراهم کردن شغل برای جوانان و به‌کارگیری آنان در نهادهای دولتی

۹- ساختن یکپارچه فرهنگی، معنوی، ذهنی و جسمی مصر و حفاظت از هویت و استقلال آن

۱۰- تقویت امنیت ملی و توسعه نقش مصر در معادلات سیاسی،‌ اقتصادی،‌ نظامی،‌ اجتماعی و فرهنگی در سطوح منطقه ای و بین المللی با توجه به هویت فرهنگی آن

۱۱- حمایت و حفاظت از محیط زیست و شناسایی منابع آلودگی هوا. محیط زیست سرمایه نسل های بعدی است.

۱۲- ایجاد یک الگوی روابط بین المللی برای دست‌یابی به ارتباطات انسانی به دور از تمامی اشکال سلطه.

۱۳- بازگرداندن نقش رهبری مصر در منطقه، جهان عرب و اسلام(۲)

 

 

یکی از ویژگی های اساسی این حزب که آن را از سایر احزاب اسلام‌گرا و حتی احزاب لیبرال متمایز می سازد، تنوع گرایی فوق العاده آن است. تا کنون ۱۰۰ قبطی و ۱۰۰۰ زن به این حزب پیوسته اند. نکته‌ای که تعجب بسیاری از ناظران فعالیت های اخوان المسلمین را برانگیخت، قرار گرفتن یک شخص مسیحی به نام “رفیق حبیب” در یکی از معاونت های این حزب می باشد.

 

ایجاد چنین حزبی از سوی جماعت اخوان المسلمین با توجه به میزان محبوبیت این جماعت،‌ با دقت و البته نگاه منفی رقیبان روبرو شده است. به عنوان مثال جنجال های بسیاری در خصوص نسبت این حزب و انتخابات ریاست جمهوری بیان شده است در حالی که در همان روزهای نخست پیروزی انقلاب مردم مصر، اخوان المسلمین اعلام کرد که برای وحدت و دوری از حاشیه هایی که به انقلاب صدمه می زند، هیچ کاندیدایی برای این انتخابات معرفی نخواهد کرد.

 

 

 

اخوان، اخوان می ماند

 

ورود به عرصه سطحی سیاست مستلزم برخی رفتارها است که به نظر می رسد اخوان می کوشد تا با حفظ شان سابق خود و پرستیژ مذهبی – تبلیغی خود،‌ این آسیب را از طریق حزب عدالت و آزادی رفع نماید. لذا تلاش‌هایی جهت تفکیک ظاهری این حزب از سوی اخوان المسلمین در حال انجام است. از سوی دیگر مسئولان حزب عدالت و آزادی نیز،‌ صلاح حزب و اخوان را در تفکیک کارکردی می بینند، چرا که آنان نیز به تفاوت مبناهای کار سیاسی که برگرفته از تفکرات اخوان است و سطوح فعالیت سیاسی که امری عینی و در حقیقت خروجی آن مبناهاست، آگاه‌اند. وجود “سعد الکتاتنی” در سمت دبیرکلی این حزب نشان دهنده اهمیت این حزب برای اخوان است چرا که او می تواند با بهره‌گیری از تجربه‌های فراوان خود که در رهبری نمایندگان نزدیک به اخوان در پارلمان در سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۰ به دست آورده است، ضمن انسجام بخشی به حزب،‌  برخی خطوط مرزی که لازم است برای حفظ شانیت اخوان و کارکرد حزب، برجسته شوند را مشخص سازد.

 

فهم حرکت منظم و آهسته اخوان در ماه های اخیر،‌ به خوبی خبرگی و پختگی اعضای ارشد این حزب را در رسیدن به اهداف مشخص می سازد. آن چه در حرکت این جماعت مشاهده نمی شود،‌ عجله و شتاب های کاذبی است که می تواند هم به وحدت صدمه بزند و هم این فرصت تاریخی که در اختیار اسلام‌گرایان قرار گرفته است را به خطر بیندازد. به نظر می رسد اسلام‌گرایان در مصر،‌ در آینده سیاسی این کشور نقش اساسی خواهند داشت.

 

 

پانوشت:

 

۱- http://en.wikipedia.org/wiki/Freedom_and_Justice_Party_%28Egypt%29

2- http://www.hurryh.com/About_us.aspx

 

 

 

مطالب مرتبط

• بررسي سياست مشاركت به جاي تحريم در جريانات سياسي مصر
• بازی جدید اخوان المسلمین در مصر
• آیا اخوان المسلمین با صهیونیست‌ها دیدار داشته است؟
• چرا اخوان المسلمين راهپيمايي جمعه گذشته را تحريم کرد؟
• اخوان المسلمین مصر و محافظه کاری انقلابی!