پیام های نهفته در چگونگی شکل‌گیری جنبش وال استریت

عزیزالله حاتم­زاده/ با ورود جنبش اشغال وال استریت(خیابانی در محله­ منهتن شهر نیویورک که مقر بورس آمریکا و بانک‌‌های مهم این کشور و مهم‌ترین نماد سرمایه­داری است) به هفته چهارم خود، سوالات زیادی درباره ریشه­‌های این جنبش و سازمان‌‌هایی که آن را مدیریت می­کنند، به‌وجود آمده است. به‌نظر می­رسد که “جنبش ۹۹درصدی” اشغال وال استریت یک جنبش غیر خشونت­آمیز نامتمرکز بر علیه استبداد اقتصادی می­باشد. 

این جنبش، یک حرکت بدون رهبر است که متکی به ده‌ها هزار تن از افرادی است که برای مقابله با شرایط مالی و اقتصادی دشوار خود تلاش می کنند. در میان معترضان گروه‌های متفاوتی از مردم با طیف­‌ها و گرایش‌های سیاسی مختلف را می­توان مشاهده کرد. [۱]

پس از آنکه تعلیمات رهبران جنبش اصلاح دین(لوتر و کالون) مقدمات پذیرش اصول اقتصادی سرمایه داری را فراهم نمود و به قول ماکس وبر، “اخلاق اقتصادی عقلانی” را شکل داد که “روح سرمایه­داری” را به‌وجود آورد، انقلاب صنعتی شکل گرفت و نه تنها در شیوه­‌های تولید بلکه در سازماندهی صنعتی و مراکز تولیدی تحولاتی را به ارمغان آورد. آدام اسمیت با انتشار “ثروت ملل” در سال ۱۷۷۶، در واقع “انجیل سرمایه داری” و اقتصاد لیبرالی را تدوین نمود. از آن پس روزبه‌روز بر طرفداران این نوع اقتصاد افزوده می­شد و اقتصاد‌ها بیش از پیش صنعتی می­شدند. آنچه در این مدل اقتصادی بی پرده ابراز شده بود این بود که هر فرد باید برای رسیدن به منافع خود تلاش کند و آدام اسمیت ادعا می­کرد که به‌دین طریق، “سود جمعی” به‌دست می­آید. از آن‌جایی که انسان‌ها هرگز در اوضاع اقتصادی یکسانی نبود‌ه‌اند یکی از بدترین معایب این نظام اقتصادی این بود که شکاف اقتصادی میان گروه‌های مختلف را نهادینه و تعمیق می­کرد.

پس از شکل­گیری کارخانجات و صنایع بزرگ این موضوع بیشتر خود را نشان داد و اولین اعتراضات در این زمان در قالب گروه‌های کارگری و تحت تاثیر افکار مارکس شکل گرفت. از نظر مارکس، سودی که حاصل کار کارگران است (ارزش افزوده) نصیب کارخانه داران و صاحبان صنایع می­شود. بنابراین او کارگران را به قیام و مبارزه علیه این وضع فراخواند. اگر چه مبارزات کارگری و افکار مارکس برای چندیدن دهه از مقبولیت بالایی برخوردار بود، اما آموزه­‌های مارکس و پیروان او و پیش بینی­‌هایی که برای آینده نظام سرمایه داری کرده بودند درست از آب در نیامد و هنگامی که نظام اقتصادی پیشنهادی آن‌ها در عمل کارایی لازم را نداشت، آخرین جبهه­‌های کمونیستی نیز به سمت بازار آزاد و اصول اقتصادی سرمایه­داری متمایل شدند. و اکنون سرمایه داری و مظاهر آن (سازمان تجارت جهانی، صندوق بین المللی پول، بانک جهانی) بر جهان حکومت می­کنند.

اما موضوعی که همواره توجه اقتصاددانان، چه طرفداران و چه مخالفان سرمایه داری، را به خود جلب کرد‌ه‌است، پتانسیل سرمایه­داری برای ایجاد بحران است که همواره جزء جدایی ناپذیر آن تلقی می­شود. بحران‌های دهه ۱۹۲۰، ۱۹۷۰ و بحران اخیر به خوبی بیانگر این موضوع است.

بحران اقتصادی از سال ۲۰۰۷ میلادی ابتدا در آمریکا و بانک­‌ها و موسسات بزرگ این کشور شکل گرفت و سپس به سایر مراکز اصلی سرمایه­داری درجهان یعنی کشور‌های اروپایی و ژاپن سرایت کرد. پس از گذشت چند سال تصور همگان بر این بود که بحران به پایان رسیده است و اوضاع به حالت عادی بازگشته است. اما تحولات اخیر در آمریکا و ظهور گروه‌های معترض که با عنوان “جنبش اشغال وال استریت” شناخته می­شود و به کشور‌های اروپایی و حتی ژاپن نیز سرایت کرده است، ضرورت توجه به این موضوع را نشان می­دهد.

داستان از کجا شروع شد؟

در ۱۵ فوریه سال ۲۰۱۰ یک سایت اطلاع رسانی اولین گزارش خود را با عنوان نخبگان دربرابر مردم آمریکا منتشر کرد (The Economic Elite Vs. The People of the United Stat) [2] نخستین جمله این گزارش این بود که ” زمان آن رسیده است که آمریکاییان بسیج شوند و با احساس مشترک برای اصلاحات سیاسی تلاش کنند”. این گزارش در ادامه می­افزاید که “امروزه برای همگان روشن شده است که احزاب دموکرات و جمهوری‌خواه در کنار شاخه­‌های دیگر حکومت ما به‌وسیله یک اقتصاد نخبه‌گرای سازمان یافته که دارد زندگی ما را نابود می­کند، خریداری شد‌ه‌اند. حقیقت تلخ این است که امروزه ۹۹% جمعیت آمریکا دیگر نماینده سیاسی ندارند؛ اقتصاد، حکومت و نظام مالیاتی ایالات متحده به طرز بی شرمانه‌ای ما را فریب می­دهند.” این گزارش اضافه می­کند که آمار شاخص‌های اقتصادی موجود به روشنی نشان می­دهد که یک حمله استراتژیک راه اندازی شده است و سیاست‌های دولت فعلی ثابت می کند که در آینده اوضاع برای ۹۹% آمریکاییان بدتر خواهد شد. نخبگان اقتصادی، یک کودتای مالی(financial coup) را طراحی کرد‌ه‌اند و حتم داشته باشید که جنگی را طراحی کرد‌ه‌اند تا طبقه متوسط(Middle Class) آمریکا را حذف کنند.”این گزارش به سرعت در سایت ‌ها منتشر شد و تخمین زده می­شود که ۵ میلیون بازدیدکننده داشته باشد[۳]

در این گزارش، از مراکزی مانند صندوق بین المللی پول، بانک جهانی، سازمان تجارت جهانی، شرکت­‌ها، بخش­‌های نظامی خصوصی، دولت‌های ملی و رسانه­‌های جمعی با عنوان “محور طمع”(Axis of Greed) یاد می­شود و موسساتی مانند صندوق فدرال(Federal Reserve)، شورای کسب و کار(Business Council)، گروه بیلدربورگ(Bilderberg Group)، موسسه بروکینگز(Brookings Institute)، بنیاد هریتیج(Heritage Foundation) و بسیاری دیگر از موسسات مالی دولتی و خصوصی در آمریکا به‌عنوان نخبه­‌های اقتصادی معرفی شدند که در ازای کار کم خود میزان سود بالایی را می­برند.

گزارش در ادامه ضمن ارائه برخی راهکار‌ها برای تحقق شرایط عادلانه اقتصادی، آمریکاییان را به اقدام در این زمینه و مقابله با وضع موجود فرامی­خواند. به‌دنبال انتشار این گزارش، حملاتی از سوی برخی عوامل ناشناخته به سایت مورد نظر انجام می­گیرد.

این سایت بار دیگر در فوریه سال ۲۰۱۱ گزارشی را با عنوان “شورش جهانی علیه سلطه اقتصاد نئولیبرال و طغیان غریب­الوقوع آمریکا ” [۴] منتشر می­کند و در آن ادعا می­کند که شورش ‌های کشور‌های اروپایی و حتی کشور‌های خاورمیانه نشان دهنده مخالفت با سرمایه داری و تبعات آن در سراسر جهان یعنی گسترش فقر، افزایش بیکاری، تورم و ..است. این گزارش می­افزاید که چه ملت­‌ها بخواهند چه نه، این شورش­‌ها علیه سیاست­‌های اقتصادی جهانی است که برای استثمار طبقه کارگر، کاهش استاندارد‌های زندگی، و افزایش بدهی‌های شخصی طراحی شد‌ه‌اند.بر این اساس، “این شورش­‌ها که تازه آغاز شد‌ه‌اند، نخستین موج از واکنش اجتناب ناپذیر به یک نظم اقتصادی نئوفئودال متمرکزجهانی هستند. “

این گزارش در ادامه  مردم را به اشغال وال استریت(Occupation of Wall Street ) دعوت می­کند. از این پس گروه دیگری با نام”Anonymous” به گروه مزبور می­پیوندد و با همکاری یکدیگر مرام­نامه خود را با عنوان “A99 platform”  منتشر می­کنند. [۵] در این مرام­نامه اظهار شد‌ه‌است که “ما به اندازه کافی الیگارشی دوحزبی، دولت بزرگ، شرکت­‌های قدرتمند و تمرکز قدرت داشته‌ایم؛ اما اینک دیگر زمان تمرکز زدایی، ایجاد احزاب جدید و بازگرداندن حاکمیت قانون است.” این گروه برخی برنامه‌های خود را به این شکل بیان می­کند”  تجزیه بانک‌های بزرگ، پایان بخشیدن به سیستم فدرال، تجزیه جریان­‌های اصلی رسانه‌ای، افزایش شفافیت حکومت، تحقیق درباره سود حاصل از جنگ، پایان دادن به جنگ­‌ها، تحقیق درباره جنایات جنگی، بازگشایی پرونده­ی ۱۱ سپتامبر، بازگرداندن آزادی‌های مدنی، غذا، آب و هوایی تمیز، تقویت بخش آموزش و بهداشت، اصلاح زندان‌ها، اصلاح قوانین درباره مواد مخدر و مهاجرت، افزایش آزادی‌های اینترنتی، افزایش مالیات اقلیت ۱% ثروتمند و کاهش مالیات اکثریت فقیر ۹۹%” و در پایان ذکر می­شود که این مهم‌ترین اهداف مشترک ماست که باید از آن حمایت کنیم و هر سیاست مداری که از این موضوعات حمایت نکند باید کنار گذاشته شود و افراد مناسب جایگزین او شوند.

پس از تدوین مقدمات تئوریک و اهداف، این گروه اولین اقدام رسمی خود را در ۱۲ مارس ۲۰۱۱ با انتشار ویدئویی با عنوان”Operation Empire State Rebellion”  انجام می­دهد. در این ویدئو بیان می­شود که ” ما یک جنبش غیر متمرکز و مسالمت­آمیز هستیم که به‌دنبال بازگرداندن حاکمیت قانون و مبارزه بر علیه جنایت سازمان یافته(شرکت­‌ها و موسسات علیه مردم) می­باشیم. ۰٫۱%  جمعیت به شکل بی­سابقه‌ای ثروت را در انحصار گرفته است و یک جنگ اقتصادی علیه ۹/۹۹% دیگر جمعیت به راه انداخته است. ما به هیچ یک از دو جناح اولیگارشی دوحزبی وابسته نیستیم و به‌دنبال پایان بخشیدن به سلطه نظام دوحزبی هستیم…هدف ما درهم شکستن کارتل بانکی جهانی متمرکز درچارچوب صندوق فدرال، صندوق بین المللی پول و بانک جهانی می­باشد…..” در ادامه می­آید که “به‌عنوان نشانه‌ای از حسن نیت(مبنی بر صلح­آمیز بودن) ما تقاضا داریم که رئیس صندوق فدرال کنار گذاشته شود.. تا زمانی که خواسته­‌های ما برآورده شوند و حکومت قانون بازگردانده شود تلاش ما صلح­آمیز و مبتنی بر نافرمانی مدنی خواهد بود.” این ویدئو به سرعت منتشر شد و مورد توجه قرار گرفت.  از این پس اعضای این گروه به فکر طراحی و زمان‌بندی برای اقدام عملی در این زمینه افتادند و در یک فراخوان، روز پرچم در آمریکا (۱۴ ژوئن) به‌عنوان “روز خشم آمریکا” و آغاز این جنبش معرفی شد. در این اعلامیه آمده است که “بانک‌های بزرگ ما را فروخته‌اند، جمهوری‌خوا‌هان و دموکرات­‌ها ما را فروخته‌اند، کسی از منافع ما حمایت نمی­کند و زمان آن رسیده است که خودمان از منافع‌مان دفاع کنیم” [۶] در این بیانیه از مردم خواسته می­شود که پول‌های خود را از بانک‌ها خارج کنند و هر کار مسالمت­آمیزی که می­توانند برای ضربه زدن به بانک‌ها انجام دهند.        

از اواسط سپتامبر سال جاری این جنبش گسترش بیشتری یافت و از تجمعات چندصد نفری در آمریکا امروزه تبدیل به یک جنبش نسبتا جهانی شده است و طرفداران این جنبش اخیرا نیز در کشور‌های اروپایی و ژاپن نیز اقدام به راهپیمایی و تجمعات اعتراض آمیز نمود‌ه‌اند. همان‌طور که در شعار‌ها و برنامه­‌های طراحان این اقدامات مشخص است، همه این گروه‌ها در یک چیز مشترک هستند و آن نارضایتی از شرایط موجود اقتصادی حاصل از نظام سرمایه داری می­باشد. بدون تردید آینده این جنبش تا حدود زیادی بستگی به شرایط اقتصادی کشور‌های نامبرده و نحوه مدیریت موضوع دارد. اما این تحولات یک بار دیگر ثابت نمود که اگرچه اقتصاد سرمایه­داری بر جهان حاکم است و همتای قدرتمندی برای آن وجود ندارد اما همان‌طور که منتقدان آن بار‌ها گفته‌اند، شکاف­‌های درآمدی و طبقاتی را تشدید می­کند، عدالت اجتماعی را با چالش مواجه می­کند و مهم‌تر از همه اینکه بار دیگر ثابت کرد بحران لبه دیگر سکه سرمایه­داری ­است.          

پی نوشت:

۱٫  David DeGraw,  “The Occupy Wall Street Movement :Report from the Frontlines: Origins of the 99% Movement”,  October 15, 2011 , in:  http://www.globalresearch.ca/index.php?context=va&aid=26864

2.” Full Report: The Economic Elite Vs. The People of the United States of America”, in:  

 http://ampedstatus.org/full-report-the-economic-elite-vs-the-people-of-the-united-states-of-america/

3. DeGraw, Ibid.

“.4 Analysis of the Global Insurrection Against Neo-Liberal Economic Domination and the Coming American Rebellion – We Are Egypt”  in:

http://ampedstatus.org/analysis-of-the-global-insurrection-against-neo-liberal-economic-domination-and-the-coming-american-rebellion-we-are-egypt-revolution-roundup-3/

5. “Original A99 Platform”, in: http://ampedstatus.org/network/original-99platform/

مطالب مرتبط

• ملت آمریکا را از چنگال کارتل ها آزاد کنید
• نشانه گرفتن وال استریت؛ اعتراض به ساختار و مناسبات اقتصادی آمريكا
• 10استراتژی جدید آمریکا برای رهبری جهان در قرن21
• قـلم‌هایی که نمی‌نویسند، دوربین‌هایی که نمی‌بینند
• ماهيگيري از آب گل آلود بحران اقتصادي