بیداری اسلامی و تحول مفهوم مشروعیت

سیدمحمدمهدی غمامی/ تحولات اخیر منطقه به نحو قابل توجهی مبین نوعی گردش استراتژیک در مشروعیت حاکمیت دینی در کشورهای اهل سنت است. دیدگاه اهل سنت در پذیرش و قیمومیت حکومت این است که با ختم نبوت حکومت فرستادگان خدا تمام شده و همه چیز به مردم از طریق اجماع (نظر قاطبه نخبگان)، بیعت (تأیید پسینی) و یا استیلاء (سلطه بالسیف) واگذار شده است.

دیدگاه اهل سنت در پذیرش و قیمومیت حکومت این است که با ختم نبوت حکومت فرستادگان خدا تمام شده و همه چیز به مردم از طریق اجماع (نظر قاطبه نخبگان)، بیعت (تأیید پسینی) و یا استیلاء (سلطه بالسیف) واگذار شده است. به این ترتیب اهل سنت کسب مشروعیت و به تبع آن لزوم تبعیت را امر پسینی می­دانند و اگر کسی سلطان یا خلیفه شد حتی اگر شرایطش را نداشت ولی به صرف سلطه­اش، مشروع است و باید از او تبعیت کرد. (قلقشندی، مآثرالانافه، ج۱، ص۳۱) حتی نوری شافعی استدلال می­کند که اشخاص جاهل و فاسق نیز می­توانند به امامت دست یابند. (المنهاج، کتاب بغاه، ص۵۱۸)

چنین دیدگاه به‌طور صریح از سوی ائمه شیعه و ادله قرآنی رد می­شود چرا که پذیرش چنین اندیشه­ای پذیرش حکومت عدل اسلامی را به پذیرش حکومت طاغوت و فاسقان بدل می­سازد چنان که حکومت خلفای بنی امیه و بنی العباس رقم خورد و هم اکنون در جهانی که متأثر از اندیشه مضمحل ناسیونالیسم عربی است شاهد حکومت پادشاهان فاسق و دیکتاتور هستیم. ابو خالد کابلى گوید: از امام سجاد علیه السّلام شنیدم فرمودند: گناهانى که‏ موجب تغییر نعمت می­شوند عبارتند از ظلم به مردم و ترک کارهاى نیک و احسان به مردم و کفر نعمت و ترک شکر و سپاس خداوند متعال می‌فرماید: «إِنَ‏ اللَّهَ‏ لا یُغَیِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى یُغَیِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ‏» (رعد، آیه ۱۱) پروردگار چیزى از قومى نمی­گیرد مگر اینکه آن‌ها خود اوضاع و احوال خود را تغییر دهند و به تبعیت از فساد و ظلم آلوده شوند. (ایمان و کفر- بحار الانوار، ج‏۲، ص: ۶۶۰) و چه گناهی بزرگتر از پذیرش حکومت طاغوت که اعلی مرتبه ظلم و کفر است و اگر تمامی اعمال انسان را حتی اگر هزاران بار به حج برود و نماز شب و قرآنش ترک نشود هبط کرده و نعمت و رحمت و عدالت الهی را از وی سلب می­نماید. «این است که برترین بخش دین شناختن پیامبران و فرستادگان خدا و حق ولایت و حاکمیت آنان است.» (الحیاة با ترجمه احمد آرام، ج‏۲، ص: ۶۶۵، الامام الصادق «ع»- فی کتاب الى المفضّل الجعفی)

تحولات امروز کشورهای اسلامی خاورمیانه نیز بر این اساس قابل تحلیل است. مردم این کشورها با تغییر عملی دیدگاهشان نسبت به مشروعیت پذیرفته­اند که تمامی بدبختی­های ایشان در پذیرش حکومت فاسقان و طواغیت است و راهی جز برگشتن به حکومت اسلام وجود ندارد حکومتی که مجری احکام الهی و منبعث از آن باشد و به درست این تحولات را بیداری اسلامی خوانده­اند چرا که در کشورهای عربی، در عمل تحولی بنیادین در نظریه مشروعیت به‌وقوع پیوسته، و به سرعت در حال تعمیق و گسترش است.

مطالب مرتبط

• انقلاب بحرین، از درون
• ممانعت مصر از انحراف سرنوشت بهار عربی
• گزارش تصويري/ افزايش درگيري ها در مصر براي تحقق خواسته هاي مردم
• آرایش سیاسی معارضان یمنی؛ نکته ای که مغفول است
• آيا غرب به ‌دنبال تجزیه مصراست؟