ترجمه : جواد نوائیان رودسری/نتایج مورد نیاز به دست آمده و اسلام‌گرایان پیروز این میدان هستند. با پایان گرفتن نخستین انتخابات دموکراتیک در تونس، که پس از انقلاب ژانویه، و سقوط رئیس‌جمهور بن‌علی، به وقوع پیوسته، حزب جمعیت اسلامی النهضه، مدعی‌است که با کسب ۴۰% آراء ماخوذه بالاتر از سایر احزاب در انتخابات قرار گرفته‌است، این نتیجه‌ای است که همه تصورش را می‌کردند.

  

  

 با این حال مجموعه مقررات انتخاباتی تضمین می‌کند که هیچ حزبی – من جمله النهضه – نمی تواند بیش از ۳۰% کرسی‌های مجلس موسسان قانون اساسی را در اختیار داشته‌باشد. با این حال نتایجی که آنها در سرآغاز بهار عربی بدست آورده‌اند، نقشی تعیین کننده را در منطقه بازی خواهد کرد.

  

  

 مارینا اوتاوای، کارشناس امور خاورمیانه در بنیاد بین‌المللی صلح کارنگی در این زمینه می گوید:« این تایید همان چیزی است که کارشناسان ما از قبل پیش بینی می کردند؛ احزاب اسلامگرا به دلایل فراوان نتایج انتخابات را از آن خود خواهند کرد، این موضوع در طرحی که برای برنامه‌ریزی موقت در مصر، تونس و لیبی ترسیم شده، مطرح گردیده است.»پس از پیروزی حماس در انتخابات سال ۲۰۰۶، که منجر به تقسیم سرزمین فلسطین میان دو جناح رقیب گردید، نتایج انتخابات تونس، نخستین پیروزی اسلامگرایان در میان کشورهای عربی محسوب می‌شود. جز این، تجربه پیروزی اسلام‌گرایان در کشورهای عربی به انتخابات سال ۱۹۹۱ الجزایر باز می‌گرددکه طی آن ارتش برای جلوگیری از پیروزی کامل آنها وارد عمل شد و جنگ داخلی ده ساله را رقم زد.

  

با توجه به شرایط فعلی بعید به نظر می‌رسد که بتوان برای النهضه، نتایجی کمتر از این در نظر گرفت. بیشتر ناظران بین‌المللی و نیز شرکت کنندگان در انتخابات، روند صلح‌آمیز و شفاف انتخابات تونس را مورد توجه قرار داده و ستایش کرده‌اند؛ ارتش نیز همکاری لازم را دارد و ظاهرا حاضر است آسان و بی‌قید و شرط، حکومت را به یک دولت غیرنظامی بسپارد. اما وضع به‌وجود آمده، فارق از سایر مسائل طرح شده، حس کنجکاوی را در مورد وقوع چنین نتایجی بر می‌انگیزاند.

  

  

آیا پیروزی پایدار خواهد ماند؟

اوتاوی اعتقاد دارد:«آزمون اصلی در خلال چند هفته آینده واقع خواهد شد.» اینکه ایا النهضه برای تحقق وعده‌اش در ایجاد یک ائتلاف فراگیر ، مشابه‌ چیزی که در مصر جریان دارد، توفیق حاصل می‌کند، یا نه؟در مصر مشابه چنین پروسه‌ای میان اخوان‌المسلمین و حزب عدالت در جریان است، جریانی که در تلاش است نسبت قابل ملاحظه ای از آراء انتخابات پارلمانی ۲۸ نوامبر(۷ آذر) را بدست آورد. اوتاوی در مورد این جریان اعتقاد دارد:« درمصر، بسیاری از افراد که در طیف لیبرال قرار دارند، حاضرند از ترس اخوان‌المسلمین خود را به آغوش حکومت نظامیان بیاندازند» اما اگر النهضه بتواند ثابت کند که خواهان اتحاد با احزاب سکولار برای تشکیل یک دولت ائتلافی‌است، نگرانی‌هایی شبیه نگرانی‌های موجود در مصر، در تونس به شدت کاهش خواهد یافت. گمان نگارنده این است که مردم مصر باید نشان دهند که حتی اگر احزاب اسلامگرا در میان آنها از محبوبیت مناسب برخوردار باشند، سبب نخواهد شد که موج حرکت و انقلاب آن‌ها به سوی یک حکومت اسلامی قرار گیرد.

  

   

اسلامگرایان جلو می‌افتند، اما چرا؟

حدود ۴۰% مردم مصر با درآمد هفته‌ای کمتر از ۲ دلار زندگی می‌کنند و در عین حال کمترین درصد باسوادی را در بین کشورهای عربی دارند. در این کشور احزاب سکولار و سیاست‌مداران، اغلب نخبگانی دور از دسترس هستند، در حالی که احزاب اسلامگرا با تلاشهای اجتماعی خود موفقیت بیشتری در جذب آرای رای دهندگان فقیر داشته‌اند. سکولارهای تونس هم دقیقا به همین درد مبتلا هستند، و این به عنوان عاملی تعیین کننده، می‌تواند مانع موفقیت آنها شود.

   

   

در آستانه انتخابات تونس، دفتر النهضه در منطقه غرب (شهر الکف) تا آخرین لحظات همچنان شلوغ و پر رفت و آمد بود. مقامات النهضه در مصاحبه با تایم عنوان کردند که به شرایط بسیار خوشبین و از وقوع آن هیجان زده‌اندو این حاصل هفته‌ها و ماه‌ها تلاش و کوششی است که به مبارزه اختصاص داده‌اند، در حالی که دیگران در همین مدت گوشه عزلت اختیار کرده‌بودند. این یک استراتژی مستقیم است. دفتر مبارزات انتخاباتی ابراهیم زوقلامی، پیروزی را نتیجه تلاشهای خستگی ناپذیر حزب خود می‌داند. زوقلامی اظهار می‌دارد که:«بر خلاف دیگر احزاب، النهضه اطمینان حاصل کرد که در تمامی نقاط منطقه با مردم دیدار داشته و مناطق مسکونی را مورد بازدید قرار داده است.»

   

   

وقتی لیبرالها از مردم دور می شوند

این در حالی است که به نظر می‌رسد، سایر دفاتر مربوط به احزاب دیگر، که از منطقه دور هم نیستند، ابزارهای اجرای چنین تاکتیکهایی را گم کرده‌اند. مونیا بوکعبه، نامزد جناح دموکرات نوگرا، معتقد است:«ما درِ خانه‌ها را نزدیم، بلکه فقط به انداختن اعلامیه از زیر در اکتفا کردیم!»؛ شاید این تنها یک تفاوت در روش باشد، اما آنها هزینه سنگین همین تفاوت را پرداخت کردند. رای دهندگان مصری نیز، به احتمال فراوان، در ماه آینده، همین روند سیاسی را تجربه خواهند کرد.

 

   

اوتاوی معتقد است:« میان احزاب سکولار و اسلامگرا در درک این موضوع که برای جلب آراء مردم چه باید کرد؟، تفاوت ادراکی فراوانی وجود دارد.» اسلامگرایان در عمل شبیه به احزاب سوسیالیست اروپا رفتار می‌کنند، در فعالیتهای اجتماعی درگیر می‌شوند و آنرا وارد اجزای درونی کارکرد حزبی خود می‌کنند. اما احزاب سکولار به شدت از آلوده شدن به این مسائل پرهیز دارند. اوتاوی می‌گوید:«آنها وقت زیادی را صرف بحث و نگارش متون انتقادی در ستونهای روزنامه‌ها می‌کنند، اما هرگز به شکلی واقعی درگیر ساماندهی و رفع مسائل نمی‌شوند.»

 

   

نگرانی لیبرالهای تونس از قدرت النهضه، به همان دلیلی است که همتایان مصریشان از اخوان و اسلامگراهای مصر وحشت دارند. البته این نگرانی تا حدودی صحیح است. محمد برکات، یک تونسی که به النهضه رای داده‌است ، می‌گوید:« آنها(النهضه) به عنوان دشمنان درجه یک بن‌علی شناخته شده اند.»

 

  

با این حال حتی اسلامگرایان باتجربه نیز اعتراف دارند که هنوز در حال غلبه بر تصویر منفی ایجاد شده از آنها در دولت قبلی هستند. زوقلامی می‌گوید:«اکثر مردم در طول رقابتهای انتخاباتی  از ما در مورد عملکردمان در حوزه مسائلی مثل چند همسری و نیز حجاب سئوال می‌کردند؛ البته ما به آنها توضیح داده‌ایم که نگرانی آنها بی‌مورد است.»

   

   

مسئله کمکهای خارجی، تفاوت در برخوردها

در بهبوهه این جریانات، بحث کمکهای مالی دولتهای خارجی نیز مطرح شده‌است.سکولارها و لیبرالهای تونس، کشورهای حاشیه خلیج فارس نظیر عربستان و امارات را متهم به تامین مخفیانه بودجه النهضه برای گسترش اسلام محافظه‌کارانه در شمال آفریقا کرده‌اند؛ در همین حال مقامات رسمی شورای انتقالی لیبی و نیز سایر مبارزان، که کشورشان در وضع مشابهی با تونس قرار دارد، کمکهای مالی قطر را به دولت نوپای انقلابیون در لیبی، ارج نهاده و ستایش می‌کنند. در مصر وضع فرق می کند، اتهام کمک و طرح های خارجی از طرف گروههای مختلف به یکدیگر نسبت داده می شود. این کار در چانه‌زنی‌های سیاسی و با هدف ایجاد شک و ترس نسبت به گروه مقابل مورد استفاده قرار گرفته است.این تهمتها پایه و اساسی داشته باشند یا نه، تفاوتی ندارد؛ چراکه می‌توانند مسئله دموکراسی را در آینده محدود کنند. اوتاوی می گوید:«باید صادقانه بگویم، حتی اگر این گروهها کمکهای خارجی را پذیرفته باشند، ساده‌انگارانه‌است اگر باور کنیم چنین تاکتیکهای ضعیفی می‌تواند رای مردم را به سوی ما جلب کند، طرفداران اسلامگرایان در مصر زیادند، اما گروههای رقیب نمی‌خواهند به این موضوع اعتراف کنند.» به هر نحو حمایت واقعی مردم موضوعی است که در دور بعدی انتخابات، در بهار عربی، خود را نشان خواهد داد، چیزی شبیه به اتفاقی که در تونس روی داده است. با این حال هیچ تضمینی برای وقوع این امر وجود ندارد و در پایان کار ممکن است روند موجود به نفع یک حزب تغییر نماید.

   

   

عبور از گذار دموکراتیک

در خلال یک ماه آینده، مردم مصر اولین مرحله گذار دموکراتیک خود را جشن خواهند گرفت، هرچند در مقایسه با انتخابات تونس، آنها تضمین کمتری برای برگزاری دموکراتیک انتخابات در اختیار دارند. دولت نظامی مصر که پس از سقوط مبارک حکومت را در اختیار دارد، سلامت انتخابات را در حالی تضمین کرده، که هیچ ناظر بین‌المللی بر آن نظارت نمی‌کند. قرار است انتخابات به جای یک مرحله، در سه مرحله انجام شود، وضعی که می تواند شرایط را برای ادعای تقلب در انتخابات تقویت کند. بر خلاف تونس، دولت نظامی مصر، تلاش اندکی را برای آموزش مسائل و قوانین انتخابات به مردم از خود نشان می‌دهد؛ هنوز روشهای مورد استفاده در رای گیری مشخص نیستند و رای دهنده نمی‌تواند اطمینان داشته باشد که به ازای هر نفر تنها یک رای به صندوق ریخته خواهد‌شد! عقیده اوتاوی به عنوان یک کارشناس مسائل خاورمیانه حاوی نکته‌ای مهم است، او می‌گوید:«مصر به سوی یک انتخابات با شرایطی بسیار پیچیده پیش می‌رود، من فکر می‌کنم تصمیم‌هایی که برای روند اجرای انتخابات در مصر گرفته‌شده، سرانجام به یک فاجعه منتهی خواهد شد.»

   

  

در تونس ما شاهد یک موفقیت دموکراتیک بودیم، با این حال انتظارمان این است که حتی اگر یک دولت اسلامی مقتدر تشکیل شود، بتوان آن را به وسیله حرکتهایی که از جانب گروههای سکولار و لیبرال انجام می‌شود مهار کرد. این در حالی است که در مصر که در آن ارتش حاضر نیست به راحتی حکومت را در اختیار غیر نظامیان بگذارد و حتی انتخاباتی شفاف را برگزار کند، به قدرت رسیدن هر حزبی، در سایه حمایت ارتش ممکن خواهد شد. اما در لیبی که در آن یک انقلاب تمام عیار و ماهها جنگ داخلی سرانجام با قتل معمر قذافی به پایان رسیده است، باید منتظر اخبار مهمتری باشیم، رهبر دولت انتقالی لیبی عنوان نموده‌است که تمام قوانین در لیبی پس از قذافی، بر پایه  قوانین اسلامی وضع خواهد شد. با این حال باید توجه داشت که حتی اگر هر سه انقلاب عربی، نهایتا با تشکیل دولتهایی به ثمر برسند، روند دمموکراتیک بون و نیز همزیستی مسالمت آمیز آنها، آشکارا متفاوت خواهد بود.

مطالب مرتبط

• ۳۳ ویژگی انقلاب های عربی
• باید تجربیات انقلاب را منتقل كنیم
• دغدغه رابطه ایران و مصر
• فيلم/برادر انقلاب ما
• گزارش تصويري/ آيا روي خون شهدا مسابقه مي دهيد؟