گروه مطالعات سیاسی - ۱۵/۰۸/۱۳۹۰
تونس، انتخابات، اسلام گرایی
محمد اکبری/ نخبگان به قدرت رسیده در تونس باید به دنبال مدلی از اسلام سیاسی باشند که با ساختار جامعه آن منطبق بوده و مردمی که باید تحت لوای آن قرار گیرند با آن به طورکامل احساس نزدیکی داشته باشند. یعنی مدلی بومی برای ملت تونس. وارد کردن مدلهای دیگران بدون تغییر و تحول، به هیچ وجه نمی تواند برای ملت و جامعه تونس مدلی کارگر و موفق باشد.
بعد از چندین ماه از گذشت تحولات تونس و فرار بن علی به عربستان، تونس اولین کشور از کشورهای انقلابی خاورمیانه و شمال آفریقا می باشد که شاهد برگزاری انتخابات در هفته گذشته بود. برگزاری انتخابات و پیروزی حزب النهضه و نوع برداشتی که این حزب و در راس آن راشد الغنوشی از حکومت اسلامی دارد و چشم انداز سیاسی تونس موضوع این نوشتار کوتاه را تشکیل می دهد.
انتخابات تونس
اهمیت این انتخابات را می توان از جهات گوناگون مورد بررسی قرار داد. این انتخابات که پروسه ای برای شکل گیری مجلس موسسان می باشد، می تواند پایانی بر روزهای ناآرام و بی ثبات و دوری از درگیری ها و تحولات انقلابی تونس و شروع و گسترش تحولات آرام و عمیق اجتماعی و سیاسی و شکلگیری پایه های جدید بوروکراسی حکومتی برای اداره کشور به دست مردم باشد. تونس که با شروع بحرانها برای اولین بار در آنجا دومینوی تحولات در کشورهای دیگر خاورمیانه و شمال آفریقا را منجر شد با برگزاری این انتخابات می تواند شروعی برای تحقق دموکراسی و ثبات در این کشورها باشد.
از طرفی می توان گفت بعد از هر تحول و انقلابی در کشور، تا تحقق کامل اصلاحات یا تغییرات قانون اساسی، روند رو به رشد و توسعه چه در زمینه های سیاسی ، اجتماعی و چه در زمینه های اقتصادی – نظامی نمی تواند محقق گردد. از این رو برگزاری انتخابات و شکل گیری مجلس موسسان در تونس که مسئولیت تدوین قانون اساسی جدید و تشکیل دولت انتقالی را در مدت یک سال بر عهده دارد، با تغییر و اصلاحات قانون اساسی برای تسهیل در روند رسیدن به اهداف انقلاب و شکل گیری جامعه مدنی، می تواند نقطه عطفی درتاریخ و جامعه متحول تونس باشد.
مجلس موسسان که علاوه بر وظیفه مهم تدوین قانون اساسی جدید تونس «جمهوری دوم» و ترسیم سرنوشت سیاسی تونس، رئیس دولت موقت این کشور را هم تعیین خواهند کرد، دارای ۲۱۷ کرسی می باشد که از این میان ۱۸ کرسی متعلق به تونسی های مقیم خارج کشور و ۱۹۹ کرسی متعلق به تونسی های داخل کشور است. همچنین این ۱۹۹ کرسی بین احزاب مختلف تونس و افرادی که بهصورت مستقل در انتخابات شرکت کرده اند، تقسیم خواهد شد. بیش از ۷ میلیون نفر در تونس واجد شرایط رای دادن بوده اند و بیش از ۱۰۰ حزب و تعدادی نامزد مستقل هم برای شرکت در رقابتهای انتخاباتی ثبتنام کرده بودند که در نهایت حزب النهضه با ۹۰ کرسی ۴۲ درصد کرسیها را بهدست آورده است. النهضه که در دوران بن علی با تبعید راشد الغنوشی به حاشیه رفته بود، بعد از ورود وی، بعد از چندین سال جانی دوباره گرفت و به سرعت تبدیل به بزرگترین و سازمان یافته ترین حزب در تونس شد.
اسلام گرایی در تونس
حال که تحولات تونس به پایان رسیده است و انتخابات مجلس موسسان مقدمه ای برای تداوم ثبات و آرامش در تونس برگزار گردید، سوالی مورد نظر این است که حکومتی که در تونس شکل خواهد گرفت چه نوع حکومتی خواهد بود. اسلام گرایان تونس چه قرائتی از اسلام دارند و به اسلام سیاسی چه نگرشی دارند؟ آیا تونس انقلابی بعد از بن علی می تواند با حزب النهضه و سردمداری اسلام گرایان پله های تحقق دموکراسی را بردارد؟ دموکراسی مورد نظر این گروه چه نوع برداشتی از آزادی های اجتماعی و سیاسی دارند؟ با توجه به اینکه حزب النهضه در تونس اکثریت آرا را کسب کرده است و در راس آن راشد الغنوشی به عنوان رهبر این حزب قرار دارد، به نظر می رسد مدل حکومتی و نقش و تاثیر اسلام در حکومت جدید تونس رابطه ای مستقیم با آرا و تفکرات راشد الغنوشی و حزب وی دارد.
راشد الغنوشی، رهبر اسلامگرایان تونس و از مخالفان نظام سیاسی قبلی بود که بهدلیل مبارزات و فعالیتهای سیاسی خود بر علیه حبیب بورقیه و زین العابدین بن علی چندین بار دستگیر شد. وی که تحصیلات خود را در دانشگاه الزیتونی شروع کرد برای ادامه تحصیل و اخذ مدرک فوق لیسانس فلسفه به قاهره و سوریه رفت. سپس به پاریس سفرکرد، ولی به دلیل مشکلاتی چند به تونس بازگشت و در مدرسه الزیتونیه تونس مشغول به تدریس فلسفه شد. الغنوشی پس از بازگشت به تونس به همراه عبدالفتاح مورو، صلاح الدین جورشی و حمیده النفیر جمعیت پاسدار قرآن کریم را تاسیس کرد. حزب النهضه در واقع جانشین جنبش جریان اصلی تونس است که زمانی در دهه ۱۹۶۰ به اخوان المسلمین وابسته بود و از اواسط دهه ۷۰ توسط غنوشی رهبری شده است . در سال ۱۹۸۹، این جنبش نام خود را به حزب النهضه تغییر داد. این جنبش خود را یک حزب اسلامی میانه رو با نگرانیهایی درباره حفظ هویت تونس به عنوان یک ملت عربی و اسلامی قلمداد میکند.
الغنوشی در سال ۱۹۸۱ به ۱۱ سال زندان محکوم شد. اما با بر روی کار آمدن بن علی در سال ۱۹۸۷ از زندان آزاد شد. وی در سال ۱۹۹۲ دوباره دستگیر شد و به زندان افتاد و به الجزائر و سودان منتقل و سپس به لندن تبعید شد.
پس از شروع اعتراضات مردمی در تونس، وی که از مخالفان سکولاریسم بود، پس از بیست سال دوری به کشورش بازگشت. به نظر میرسد زندگی پر فراز و نشیب، نوع تحصیلات و روند مبارزات وی و همچنین ساختار سیاسی تونس در دوره های قبلی در شکل گیری تفکرات الغنوشی تاثیر مستقیم داشته است. وی که به چشم خود فاصله گرفتن تونس را از ارزشهای اسلامی و روند سکولاریزه شدن حکومت را دیده است در همه حال به فکر تاسیس حکومتی با ارزشهای دینی و اسلامی بوده است. وی در تازه ترین اظهارات خود در مورد شکل تدوین قوانین اساسی بیان کرده است: «قانونی را که تونسی ها بر آن توافق خواهند داشت، نه دولتی سکولار بلکه یک دولت اسلامی خواهد بود. حتی قانون اساسی سابق (۱۹۵۹) نیز بر این نکته تأکید داشت که تونس یک دولت آزاد و مستقل با زبان عربی و دین اسلامی است و هیچ کس نمی خواهد این متن را تغییر دهد. دین دولت در قانون اساسی ما اسلام است. دولت تونس، دولت بدون دین نیست و هیچ کس نمی تواند ادعا کند که دین را نمایندگی می کند؛ نه حزب النهضة و نه دیگران. در واقع این جامعه است که دین را در سیاست ها و قوانین و آداب بازتاب می دهد.» راشد الغنوشی رئیس حزب النهضه به واقع فردی متفکر و اسلام گراست، اما نه اسلام طالبانی و افراطی. در واقع می توان گفت مدل حکومتی جدید تونس مدلی خواهد بود که درسهای تاریخ را سرلوحه خود قرار خواهد داد. راشد الغنوشی به واقع حکومتهای افراطی و طالبانی را دیده و به هیچ وجه با آن موافق نیست و از طرفی برای وی مبرهن است سرانجام یک حکومت سکولار و تمامیت خواه در کشور تونس به کجا انجامیده است. پس در نتیجه هم مردم و هم افرادی که اکثریت مجلس موسسان را تشکیل می دهند، خواستار اسلام میانه هستند. اسلام معتدل و میانه رو که با پذیرش تکثر سیاسی و احترام به عقاید و آرای همۀ احزاب و گروهها با تأکید بر آرای مردم، شعار اصلی اسلامگرایان امروزی است. بدون شک روایت گروههای اسلامی در کشورهای تونس ،روایت اسلام به شیوۀ رادیکال و طالبانی نیست. آنها شرایط جدید دنیا را درک کرده و با تأکید بر نقش اسلام در ادارۀ کشور، نگرشی نو را پیشه کرده اند.
در نهایت باید خاطر نشان کرد نهضت اسلامی تونس دارای زمینه فکری متنوعی است که سه عنصر آن عبارتند از: دین داری سنتی تونس که مبتنی بر دیدگاه و مذهب مالکی است، فرهنگ اصلاحی شرقی- اسلامی و فرهنگ عقلانی جدید. نخبگان به قدرت رسیده در تونس باید به دنبال مدلی از اسلام سیاسی باشند که با ساختار جامعه آن منطبق بوده و مردمی که باید تحت لوای آن قرار گیرند با آن به طورکامل احساس نزدیکی داشته باشند. یعنی مدلی بومی برای ملت تونس. وارد کردن مدلهای دیگران بدون تغییر و تحول، به هیچ وجه نمی تواند برای ملت و جامعه تونس مدلی کارگر و موفق باشد.
به طور قطع احزاب اسلامی در دولت های آینده شمال آفریقا، نقش و جایگاهی کلیدی خواهند داشت. اما جایگاه اسلام گرایان به معنای نادیده انگاشتن نقش سایر احزاب نیست، جامعه تونس در حال گذار به بلوغی است که بتواند همزیستی و تکثر سیاسی را بپذیرد و با مشارکت گروههای مختلف، ساختارهای سیاسی و اقتصادی آن را بسازند.
مطالب مرتبط
......................................................................................................................................................................................................................................................
 |
 |
 |
 |
 |
 |
