گروه مطالعات سیاسی - ۰۹/۰۹/۱۳۹۰
درباره تخـریـب چهره اخـوان در برخی رسـانه هـای داخـلی
چرا باید از اخـوان المسـلمیـن مـصــر حمایت کرد؟
سعید ساسانیان/ نگاهی به خبرهای منتشر شده در فضای رسانهای داخلی در خصوص اخوان المسلمین طی چند روز گذشته نشان دهنده جهتگیری منفی و تحلیل ناقص برخی جریانهای خبری در کشورمان است.
این خبرها و تحلیلها در حقیقت دارای دو محور برجسته هستند:
۱ – عدم حضور جمعیت اخوان المسلمین در تجمعات این روزهای میدان التحریر
۲ – آشکار شدن جلسات مخفیانه برخی از رهبران اخوان با مسئولان آمریکایی و رسیدن به توافقاتی
سوال اصلی که این یادداشت در پی پاسخ دادن به آن می باشد٬ عبارت است از این که «آیا این دو محور می توانند مبنای تخریب وجه اصیل اخوان المسلمین شوند؟» فرضیه مدنظر گرفته شده این خواهد بود که نه تنها عدم حضور اخوان در تجمعات امری منفی نیست بلکه با نگاهی به جایگاه و ریشه اصیل این جمعیت و همچنین آشنایی این گروه با رفتارهای ارتشیها و توجه به رسالت تاریخی٬ به نظر امری مثبت نیز می نماید.
از سوی دیگر جلسات مخفیانه با مسئولان آمریکایی به خودی خود نمی تواند مذموم باشد. اخوان یک گروه منسجم و وسیعی است که اکنون خود را در جایگاهی تاریخی می بیند که اگر اشتباه کند٬ بی تعارف طیف عظیمی از جریان اسلامگرا در مصر و منطقه ضرر خواهند کرد. لذا خود را در میدان مینی میبیند که باید هوشیار باشد. بر این اساس نمیتوان صرف مذاکره اخوان با آمریکاییها را گاف اعتقادی و سیاسی دانست که درنهایت منجر به تخریب آن شود. نتایج و تصمیمات اتخاذ شده در این جلسات که هنوز هیچ قطعیتی در وجود خود جلسات نیست٬ اصلیترین مباحث جهت ارزیابی اخوان خواهند بود. از آنجا که این مسئله نیازمند اطلاعات دقیق تری است٬ این یادداشت صرفا به محور اول می پردازد. (۱)
محور تخریبی: عدم حضور اخوان المسلمین در تجمع های میدان التحریر٬ نشان دهنده سازشکاری آن است!
تحولات درونی مصر طی ۹ ماه گذشته نشان می دهد که اخوان المسلمین برخلاف سایر احزاب اسلامگرا و لیبرال فعال در عرصه سیاسی داخلی٬ چندان راغب به تجمعات میدانی و مانورهای خیابانی نیست. غزلان٬ سخنگوی این جمعیت در اوایل جولای ۲۰۱۱ گفته بود: «ما می خواهیم که چرخ اقتصاد کشور بچرخد و اوضاع کشور رو به بهبودی برود؛ از همین رو فقط در تظاهراتی که روزهای جمعه برگزار می شود مشارکت می کنیم» این اهمیت به اقتصاد در حالی است که توریسم از اصلی ترین منابع اقتصاد مصر است.
در روزهای ابتدایی آغاز نهضت جوانان انقلابی مصر٬ نه تنها اخوان که بسیاری از احزاب سیاسی از حضور در میدان التحریر امتناع می ورزیدند. شکی نیست که این جوانان بودند که با سازماندهی فیس بوکی و هماهنگیهای پس از نماز جمعه٬ پایه های حکومت ۳۰ساله مبارک را به لرزه درآوردند. اما پس از پیروزی اولیه و کنار رفتن مبارک٬ احزاب مصری در کنار جوانان به حضور در التحریر علاقه وافری نشان دادند. عدم حضور اخوان در این تجمعات البته یک روال همیشگی نبوده است. اخوان ثابت کرده است که با حضور چندینباره خود در میدان التحریر٬ توانسته اثرگذاری عینی و فوری داشته باشد و این درحالی است که برخی از احزاب و گروه ها هم چون حزب لیبرال الغد٬ التحریر را به حیاط خلوت خود مبدل ساخته اند بی آن که اثرگذاری عمیقی داشته باشند. به عنوان مثال٬ در تجمع جمعه وحدت (۲۹ جولای ۲۰۱۱) اخوانی ها اصلی ترین گروه تجمع کننده محسوب می شدند که پس از این تجمع٬ نخست وزیر اعلام کرد که محاکمه رسمی مبارک از روزهای آینده شروع خواهد شد. تجمعی که بعد از آن عصام شرف بسیاری از وزرای خود را برکنار کرد نیز چنین است. برخلاف همه هجمههایی که به اخوان وارد می شود که چرا در تظاهرات چند روز گذشته شرکت نکرده است٬ متاسفانه کمتر از این مساله گفته میشود که حزب عدالت و آزادی٬ شاخه سیاسی اخوان٬ فعالترین گروه در سازماندهی احزاب برای تجمع روز جمعه(۱۸ نوامبر) محسوب میشود. تجمعی که با تحقق آن٬ تجمع ها و تحصن های این روزها (روزهای پایانی ماه نوامبر) قوام گرفت. لازم به ذکر است که خود اخوان نیز با نام خود و به صورت عام در تجمع روز جمعه شرکت کرده بود که مانند تمام تجمعات دیگری که در آن حاضر می شد٬ اکثریت بود.
به نظر می رسد با عطف به قانون اساسی مصر باید چرایی بهوجود آمدن حزب عدالت و آزادی تبیین شود، چرا که بسیاری از هجمههایی که بر اخوان وارد می شوند٬ وجود این حزب سازمان یافته را مدنظر ندارد. براساس قانون اساسی مصر٬ گروه های دینی و مذهبی نمی توانند براساس اعتقادات خود حزب ایجاد کنند یا به عبارتی احزاب دینی در ساختار سیاسی مصر تعریف نشدهاند. لذا حزب التحریر که منتسب به شیعیان مصر (به رهبری راسم النفیس) است٬ برای اینکه بتواند مجوز فعالیت تحت عنوان حزب را کسب کند٬ از تعدادی مسیحی در ساختار حزب خود بهره می برد که گمان برده نشود گروهی دینی است! اخوان نیز به دو دلیل حزب عدالت و آزادی را سازماندهی کرد: اول این که طبق قانون خود به عنوان یک جریان اسلامگرا معروف و اصیل نمی توانست به طورمستقیم به معرفی کاندیداهای رسمی بپردازد چرا که حزب محسوب نمی شود و در صورت تمایل به حزب شدن نیز باید کارهای تعلیمی و تربیتی مبتنی بر آموزه های اسلام که حجم وسیعی از فعالیت هایش است را تعطیل می کرد. از سوی دیگر اخوان برای شمولیت بیشتر٬ حزب عدالت و آزادی را با گفتمانی اسلامی اما با مرزهای باز بهوجود آورد که زنان و مسیحیان نیز در راس هرم حزب دیده می شوند. لذا بر این اساس حضور حزب عدالت و آزادی در هرجایی به منزله حضور اخوان می باشد. حال نگاهی به برخی از فعالیت های حزب عدالت و آزای می تواند بسیاری از مسائل و شبهات را پاسخ دهد:
انقلابیون مصری که اخوان المسلمین نیز در میان آنها هستند، درخواست عصام شرف (نخست وزیر) برای سخنرانی در میدان التحریر را رد کردند و استعفای وی را خواستار شدند. (سه شنبه/ ۲۱ تیر ۹۰)
اتحاد احزاب مصر که در برگیرنده ۳۲ حزب سیاسی این کشور از جمله «حزب آزادی و عدالت» وابسته به اخوان المسلمین است، اعلام کرد، در صورتی که شورای عالی نیروهای مسلح مصر قانون انتخابات را تغییر ندهد، احزاب متحد، هفته آینده برای بررسی گزینه تحریم تشکیل جلسه خواهند داد. (سه شنبه/ ۴ مرداد ۹۰)
ده ها حزب سیاسی در مصر از جمله حزب ‘حریت’ و ‘عدالت’، تهدید کردند که اگر شورای عالی نیروهای مسلح تا روز یکشنبه آینده قانون مجلس نمایندگان را تغییر ندهد، انتخابات آتی را که قرار است در ماه نوامبر برگزار شود، تحریم خواهند کرد. (پنج شنبه/ ۷ مهر)
محمد سعد الکتاتنی، دبیر کل حزب آزادی و عدالت شاخه سیاسی اخوان المسلمین مصر در رابطه با سند السلمی گفت: در نشست چند روز پیش به توافق رسیدیم که سند مبانی قانون اساسی پیشنهادی را هیچ یک از احزاب نمی پذیرند. وی با اشاره به اینکه احزاب خواستار تعیین ضرب الاجل تا ماه آوریل سال ۲۰۱۲ برای برگزاری انتخابات ریاست جمهوری شده اند افزود: بنابراین، از دولت و شورای نظامی می خواهیم به تقابل و مناقشه بر سر این مسئله پایان دهند. (پنج نشبه/ ۲۶ آبان۹۰)
و …
این ها در کنار موارد مشابه بسیار دیگر و بیانیههایی که به دلایل مختلفی هم چون شهادت پنج نظامی مصری توسط رژیم صهیونیستی٬ فعالیتهای سفارت این رژیم در قاهره و حوادث مرتبط با آن و … صادر شده است٬ نشان می دهد که اخوان در همه این مدت ساکت ننشسته است. حتی موضع اخوان المسلمین در چند روز گذشته و اعلام این مساله که در تجمعها شرکت نمی کند نیز برای اهل دقت٬ سیار پرمعنا است. «رشاد البیومی» یکی از اعضای دفتر ارشاد اخوان در روز سه شنبه٬ یکم آذر اعلام کرد که «ما به این علت در تظاهرات امروز شرکت نمی کنیم تا بهانه ای برای فتنه انگیزی و هرج و مرج به وجود نیاید .» اما او اینگونه ادامه می دهد: «مردمی که در میدان التحریر تحصن کرده اند شورشی و خرابکار نیستند بلکه آنان مردم انقلابی شریف مصر هستند » و سپس شورای عالی نظامی مصر را مسئول حوادث این روزها می داند.
به نظر می رسد اخوان هیچ علاقه ای برای ایجاد هرج و مرج در روزهای منتهی به انتخابات پارلمانی (که برگزار شد) نداشته است و تجمعات التحریر را در شرایط فعلی جز در مسیر افزایش تنش تفسیر نمی کند. لذا محکوم کردن این جمعیت به این که از سر محافظه کاری در تجمعات حضور نمی یابد٬ طبق آن چه در فوق آمد٬ منطقی نیست. باید علت شرکت نکردن اخوان در اعتراضات را بیشتر در عقلانیت ساختاری این جمعیت جستجو کرد. در شرایطی که مصر حتی تقابل اسلام گرایان سلفی – میانه رو را دارد تجربه می کند٬ دیگر چندان نیازی به تبیین اقدامات سکولارها و لیبرال هایی که بر سر تغییر قانون اساسی٬ نگاه منفی خود به اسلام را اثبات کردند٬ نیست.
طبق آن چه آمد٬ در تحلیل اخوان بیشتر از آن که عوامل درونی اخوان نیار به بررسی و تبیین داشته باشند٬ عوامل محیطی حاکم بر رفتار این جمعیت نیازمند دقت وسواسانه ای است. بی شک تخریب چهره اخوان با اخبار نه چندان قوی که منابع آن نیز چندان معتبر نیستند و یا تحلیل رفتار این گروه بدون درنظرگرفتن رسالت تاریخی که این جمعیت برای خود قائل است٬ به خطا رفتن است. این رسالت تاریخی در عالم واقعیت از منظر یک جمعیت که هیچ گاه به طور رسمی عملیات مسلحانه علیه حاکمان داخلی نداشته است و مبارزه فرهنگی را اصلی ترین شیوه خود می داند٬ بی شک نوعی احتیاط را به ارمغان می آورد. مهم این است که مبنای این احتیاط عقلانیت و دور اندیشی و منافع مسلمانان و منافع مصر باشد که اخوان تا کنون ثابت کرده بر این مسیر قدم نهاده است. تخریب چهره اخوان با این اوصاف تخریب بزرگ ترین و منسجم ترین نهاد مردمی است که اگرچه غلظت اسلامی آن طی سال های متمادی کمی از میان رفته است اما همچنان پیش قراول اسلام گرایان عرب منطقه می باشد.
۱ – لازم به ذکر است که چند ماه قبل نیز بحث ارتباط اخوان و آمریکا بسیار جدی شد که عزلان سخنگوی اخوان درنهایت اینگونه گفت: آمریکا مدت هاست که در پی ترویج چنین شایعاتی است و ترویج این شایعات پس از پیروزی انقلاب مصر بیشتر شده است.
مطالب مرتبط
......................................................................................................................................................................................................................................................
 |
 |
 |
 |
 |
 |
