رصد، حسین افشار صفوی/ پایین‏تر بودن قیمت‏های داخلی طلا از قیمت‏های جهانی، موجب خروج طلا از کشور و در نتیجه، خروج سرمایه‏های مادی ملی و کاهش پشتوانه پول می‏گردد. بالا بودن قیمت‏های داخلی نسبت به قیمت‏های جهانی طلا نیز موجب خروج سرمایه از بخش تولید، بلوکه شدن و خارج شدن سکه و طلا از چرخه اقتصاد و کاهش پشتوانه پول می‏گردد. 

بنابراین نگه‏داشتن قیمت سکه و طلا در سطح قیمت‏های جهانی با روش‏های مدیریتی کارا همراه با عدالت اقتصادی، مطلوب می‏باشد.

طلا و سکه از جمله کالاهای گران بهای اقتصادی محسوب می‏شود که ارزش ذاتی دارند. از طرفی به خاطر استحکام این فلز و ماندگاری بالایی که دارد، برای نگهدارندگان آن وسیله حفظ ارزش دارایی محسوب می‏شود. اما کالایی مانند تخم‏مرغ که دارای ارزش ذاتی است، به خاطر ماندگاری پایین وسیله حفظ ارزش دارایی محسوب نمی‏شود. طلا به خاطر داشتن همین دو ویژگی که شرط لازم برای وسیله حفظ ارزش بودن یک کالا محسوب می‏شود، اگر مقررات یک کشور نسبت به ورود و خروج آزاد طلا محدودیتی نداشته باشد، طلا در داخل آن کشور با قیمتی تقریبا برابر با قیمت جهانی خرید و فروش می‏گردد. هرگونه تغییر قیمتی در قیمت جهانی طلا، اثر مستقیم بر قیمت طلا در داخل کشور گذاشته و آن را به سطح قیمت‏های جهانی می‏رساند. در چنین شرایطی اگر برای مدت کمی قیمت طلا در چنین کشورهایی متفاوت از قیمت‏های جهانی باشد، سیر واردات طلا (در صورت بالاتر بودن قیمت‏های داخلی از قیمت‏های جهانی)، و سیر صادرت طلا (در صورت پایین‏تر بودن قیمت‏های داخلی از قیمت‏های جهانی) در کشور شروع می‏شود تا قیمت طلا در داخل و خارج کشور یکسان شود.

قوانین بانک مرکزی برای ورود و خروج طلا

طبق ماده یک آئین‏نامه ورود و صدور معاملات طلا، نقره و پلاتین، بانک مرکزی می‌تواند به منظور تنظیم بازار طلا، نقره و پلاتین، رأسا یا از طریق بانک‏های کشور مبادرت به ورود و صدور فلزات مذکور و همچنین انجام معاملات مربوط به آن‌ها نماید. همچنین ‏ طبق ماده چهار، ورود طلا، پلاتین و نقره خام به کشور توسط اشخاص حقیقی و یا حقوقی جهت مصارف و معاملات تجاری با رعایت کامل سایر قوانین و مقررات مربوط، منحصرا به‌صورت شمش استاندارد به هر میزان مجاز می‏باشد. طبق بند الف ماده ششم نیز صدور طلا و پلاتین و نقره خام یا مسکوک از کشور به هر نحو ممنوع است مگر توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران.

بنابراین سیاست بانک مرکزی، جلوگیری از خروج طلا از کشور و عدم جلوگیری از ورود طلا به کشور می‏باشد.

تغییرات قیمت داخلی طلا نسبت به قیمت‏های جهانی

یک کشور فرضی با یک اقتصاد قوی را در نظر بگیریم که تولید در آن پویا بوده و ارزش آفرینی می‏کند، سیستم بانکی مبتنی بر بانکداری اسلامی بوده و پول به صورت ربوی سودآفرینی نمی‏کند، به خاطر بالا بودن سطح و کیفیت تولید، تورم پایین است و واردات کشور غالبا واردات مواد اولیه و صادرات آن نیز کالاهای باارزش افزوده بالا است. در این حالت چون تولید پویا و تورم پایین است، سرمایه‏های داخل کشور در چرخه تولید جذب شده و سرمایه‏ها کمتر به سمت خرید دارایی‏های حقیقی مانند طلا که وسیله ارزش حفظ دارایی را دارند، می‏رود. تقاضای طلا در چنین کشوری، بیشتر جهت استفاده از جنبه زیور بودن طلا است. در این شرایط طلا چندان ورود و خروج نخواهد داشت و قیمت طلا به‌طوردائم با قیمت‏های جهانی برابر است. حال اگر شرایطی پیش بیاید که تورم جهانی از تورم این کشور فرا رود، طلا در خارج کشور گران‏تر شده و طلا شروع به خروج از کشور می‏کند. در این حالت بانک مرکزی ممکن است مقررات منع خروج طلا را وضع کند. اما اگر تورم جهانی در سطحی پایین‏تر از سطح داخلی باشد، طلا به این کشور وارد می‏شود.

اما در طرف مقابل، درکشوری که تورمی بالاتر از تورم جهانی دارد و تولید چندان جذابیتی برای سرمایه‏ها ندارد، کالاهای حقیقی مثل طلا، وسیله حفظ ارزش است و به خاطر بالا بودن تقاضا در داخل کشور، به تبع بالاتر بودن تورم داخلی از تورم جهانی، قیمت طلا نیز بالاتر از قیمت‏های جهانی خواهد بود و طلا به کشور وارد می‏شود.

مشکلات متفاوت بودن قیمت داخلی طلا از قیمت جهانی

مشکل عمده در کشورهایی که از تورم بالا رنج برده و طلا وسیله حفظ ارزش پول است، افزایش روزبه‏روز قیمت طلا و جذب سرمایه‏های داخلی کشور به سمت نگهداری طلا و خروج سرمایه‏ها از بخش تولید که محرک اصلی اقتصاد است، می‏شود. حتی در این حالت خطر خروج تمام منابع بانک مرکزی از سکه و طلا و بلوکه شدن و در نتیجه تورم‏های شدید نیز وجود دارد.

در چنین شرایطی بانک مرکزی مجبور است قیمت سکه و طلا را در سطحی برابر با قیمت‏های جهانی قرار دهد. چرا که اگر قیمت‏ها پایین‏تر از قیمت جهانی باشند، طلا به هر وسیله ممکن و حتی از راه قاچاق و به سرعت از کشور خارج شده و سرمایه مادی و بخش عمده‏ای از پشتوانه پولی کشور از بین می‏رود و اگر در سطحی بالاتر از سطح قیمت جهانی باشد، همانطور که ذکر شد، رفتن سرمایه‏های داخلی کشور به سمت نگهداری طلا، خروج سرمایه‏ها از بخش تولید، بلوکه شدن طلا بوسیله مردم و نیز از بین رفتن پشتوانه پول و تورم می‏گردد.

نحوه‏ عملکرد بانک مرکزی در بازار سکه

در ایران تا چندی قبل سکه تفاوت قیمت فاحشی حدود ۸۰هزار تومان با قیمت های جهانی داشت و بانک مرکزی ابتدا شروع به فروش سکه با تعداد به صورت روزانه در برخی شعب بانکی، باقیمتی حدود ۸۰ هزارتومان پایین‏تر از قیمت سکه در بازار کرد. اما پس از گذشت مدتی شاهد یکسان شدن قیمت سکه در بازار و قیمت بانک مرکزی نبودیم. علاوه براین، تفاوت قیمت سکه در بازار و قیمت بانک مرکزی، زمینه‏ای برای سودبری عده‏ای از دلالان شده بود که در نهایت خود یکی از عوامل افزایش قیمت سکه در بازار بودند. اما تصمیم جدید بانک مرکزی جهت پیش فروش سکه، اولا دست دلالان را از این بازار قطع نمود و اجازه داد تا مردم عادی بتوانند در شرایط برابر به سکه با قیمت پایین‏تر دسترسی داشته باشند و ثانیا زمینه کاهش قیمت سکه در بازار تا حد قیمت بانک مرکزی فراهم آورد. پیش‏بینی می‏شود که سکه در چهار ماه آینده به قیمتی پایین‏تر از قیمت پیش‏فروش بانک مرکزی نخواهد رسید، ولی احتمالا به این قیمت نزدیک خواهد شد.  

مطالب مرتبط

• آبروريزي طلايي
• شغل هایی برای نابودی اقتصاد
• استراتژی جایگزینی واردات/ افراط ها و تفریط ها
• نگاهي مقايسه اي به پیش ‌فروش نفت کشور به مردم
• اقتصاد مقاومتی مسابقه است یا مقاومت؟