رصد، محمدعلی دستمالی/ منابع ارمنی گزارش از اقامت نیم میلیون نفر از ارامنه در فرانسه داده اند. گروه کثیری از این افراد در فرانسه در عرصه های اقتصادی، رسانه ای، سیاسی و محافل کلیسیایی و مسیحی دارای نفوذ هستند و می توانند در انتخابات به سود سارکوزی عمل کنند. اما واقعیت این است که این تنها بخشی از انگیزه سارکوزی بوده و تحلیل چنین موضوعی صرفا با درنظر گرفتن انگیزه تبلیغاتی؛ نمی تواند پاسخگوی این مساله باشد.

 

 

تصویب اولیه قانون صدور جزای نقدی و همچنین در نظر گرفتن جزای حبس برای انکار کنندگان کشتار ارامنه در سال ۱۹۱۵ به دست عثمانیان در مجلس فرانسه، یکی از عجیب ترین اقدامات علیه ترکیه طی چند سال گذشته بود.

 

این اقدام مجلس ملی فرانسه که به پیشنهاد نیکولای سارکوزی رییس جمهور این کشور صورت گرفت، باعث توقف روابط سیاسی و نظامی آنکارا و پاریس شد و تحسین بورجواوغلو سفیر ترکیه در فرانسه، در شامگاه روز تصویب این طرح، پاریس را به قصد کشورش ترک کرد.

 

 

آغاز ماجرا

نیکولای سارکوزی رییس جمهور فرانسه دو ماه پیش در سفر به ارمنستان با حضور در کنار بنای یادبود ارامنه کشته شده در ترکیه، قتل عام آنان توسط عثمانیان را به رسمیت شناخته و امیدوار شد که ترکیه روزی این واقعیت را بپذیرد. دولتمردان ترکیه درچند اظهار نظر کوتاه سخنان وی را محکوم کردند اما واکنش آنان چندان قاطعانه نبود و غائله چند روز بیشتر طول نکشید. مدتی پس از این رویداد حسین گونش نماینده مردم شهر کردنشین و علوی درسیم در مجلس ملی ترکیه و عضو حزب جمهوری خلق، در گفتگویی با روزنامه زمان ترکیه، حزب متبوع خود را که یگانه اقتدار سیاسی دوران کشتار کردهای علوی درسیم در سال ۱۹۳۸ بود، مسئول دانست.

 

تنها دو روز پس از این ماجرا رجب طیب اردوغان نخست وزیر ترکیه و رهبر حزب عدالت و توسعه (AKP) در یک گفتگوی مطبوعاتی برای نخستین بار در تاریخ جمهوری این کشور، از کردهای علوی درسیم و رهبر آنان سیدرضا درسیمی یاد کرده و از بابت کشتار آنان عذرخواهی کرد و وعده داد که آرشیو این رویداد تاریخی را در اختیار محققان بگذارد. وی همچنین به رقیب سیاسی خود و رهبر بزرگترین حزب مخالف یعنی حزب جمهوری خلق ترکیه (CHP) کمال کلچداراوغلو توصیه کرد که وی نیز از مردم درسیم عذرخواهی کند.

 

این بحث بسیار بیشتر از آن چه که انتظار می رفت عمیق شد و تحلیل گر سیاسی و روزنامه نگار مشهور ترکیه محمد علی بیراند، در مقاله ای نوشت: “حالا که از کردهای علوی درسیم عذرخواهی شده فکری هم به حال ارامنه بکنید.”

 

رییس جمهور ارمنستان سرژ سرکیسیان مدعی شد که ترکیه به زودی از ارمنستان عذرخواهی کرده و دولتمردان آنکارا پای بنای یادبود ارامنه زانو خواهند زد.

 

این بار هم پاسخ چندان قاطعانه‌ای به این موضوع داده نشد تا این که نیکولای سارکوزی رییس جمهور فرانسه دست به اقدام تازه ای زد.

 

 

منافع سیاسی سارکوزی در حمایت از ارامنه

منابع ارمنی گزارش از اقامت نیم میلیون نفر از ارامنه در فرانسه داده اند. گروه کثیری از این افراد در فرانسه در عرصه های اقتصادی، رسانه ای، سیاسی و محافل کلیسیایی و مسیحی دارای نفوذ هستند و می توانند در انتخابات به سود سارکوزی عمل کنند. اما واقعیت این است که این تنها بخشی از انگیزه سارکوزی بوده و تحلیل چنین موضوعی صرفا با درنظر گرفتن انگیزه تبلیغاتی؛ نمی تواند پاسخگوی این مساله باشد.

 

 

دیگر پس زمینه های انگیزه فرانسه از اقدام علیه ترکیه

شاید با اندکی تسامح بتوانیم پذیرای این واقعیت شویم که فرانسه قدرت نخست اتحادیه اروپا است. اگر چه بسیاری از کارشناسان سیاسی، انگلیس و آلمان را مقتدرتر از فرانسه می دانند، اما سنت سیاسی ویژه انگلیس در فاصله گیری نسبی از اتحادیه اروپا از یک سو و حضور کمرنگ آلمان در معادلات نظامی ناتو نسبت به قدرت ویژه نظامی فرانسه در این پیمان نظامی از دیگر سو، باعث شده که فرانسه موقعیت ویژه ای در معادلات سیاسی و نظامی ناتو و اروپا داشته باشد. هر چند در دوران سارکوزی، جنجال ها و رسوایی های اخلاقی و مطبوعاتی وی بارها رعشه بر پیکره قدرت و پرستیژ فرانسه انداخته، اما هنوز هم فرانسه تاثیر مهمی در تصمیم گیری های حساس اتحادیه اروپا دارد. از یاد نبریم که خوی استعماری فرانسه در کنار اعتماد به نفس بالای دولتمردان و صاحبان قدرت فرانسه در زمینه پیشگامی تجدد، روشنفکری و دموکراسی هنوز هم فضایی به وجود می آورد که در مجموع داوری ها را به نفع اعتبار سیاسی و فرهنگی فرانسه تغییر می دهد.

 

 

 

 

با این وصف طبیعی است که این کشور در خصوص پیوستن ترکیه به عنوان یک کشور اسلامی به اتحادیه اروپا، نگرش ویژه ای داشته باشد.

 

اگر چه در مورد منش اسلامی دولت اردوغان و نگرش دینی حزب عدالت و توسعه حرف و حدیث بسیار است و برخی از رفتارهای دولت آنکارا را می توان مصداق پایبندی به اسلام لیبرالی نامگذاری کرد، با این وجود فرانسه دل خوشی از هویت اسلامی و عثمانی ترکیه ندارد.

 

سارکوزی هوشمندتر از آن است که خوی دیپلماسی عثمانی را در سیاست خارجی دوران کنونی ترکیه به ویژه در جهان عرب و آفریقا مشاهده نکند.

 

از این گذشته ترکیه طی چند سال گذشته و با نومید شدن آمریکا از تحولات سیاسی عراق و افغانستان، دارای اهمیت و اعتبار استراتژیکی برای آمریکا شده و از نظرفرانسه، چندان خوشایند نیست که یکی از کشورهای اتحادیه اروپا، هم عضو مدعی ناتو، هم دارای هویت اسلامی و خوی عثمانی و هم دارای اهمیت ویژه نزد ایالات متحده آمریکا باشد.

 

هراس فرانسه از آن است که با عضویت یافتن رسمی ترکیه در اتحادیه اروپا، ژست های اسلامگرایانه دولت اردوغان، فضای کلی اتحادیه اروپا را با تغییراتی جدید همراه سازد. درنتیجه با اندکی تساهل می توان بخشی از این گفته اردوغان را پذیرفت که می گوید: ” فرانسه با این حرکت هجوم تازه و متفاوتی علیه اسلام ترتیب داد.”

 

 

تاریخ دردسرساز ترکیه

نگاهی به تاریخ ترکیه هم از دوران سال ۱۹۲۳میلادی و تاسیس جمهوری ترکیه تا کنون و هم در دو سده آخر حکومت امپراطوری عثمانی تابلوهای غریبی را پیش چشم ما می گذارد.

 

شکی نیست که قضاوت کردن درباره رویدادهای تاریخی با استناد به سخنان منتقدان و دشمنان یک کشور کار صحیحی نیست. اما برای پرهیز از خطا، قناعت کردن به همان میزانی که خود ترکیه ای ها نیز قبول دارند، نشان می دهد که رویدادهای خشن که باعث مرگ های دسته جمعی در تاریخ ترکیه شده، کم نبوده اند.

 

در خصوص رویداد سالیان ۱۹۱۵ و ۱۹۱۶ نظر ارامنه و بسیاری از اروپاییان بر این است که عثمانیان بین یک تا یک و نیم میلیون نفر از ارامنه را به صورت جمعی کشته اند. اما خود ترک ها و به ویژه دولتمردان کنونی حزب عدالت و توسعه بر این باورند که ۳۰۰ تا ۵۰۰هزار نفر ارمنی در ترکیه نه به خاطر کشتار توسط لشکریان عثمانی بلکه در تیجه کوچ اجباری و به دنبال سرما و گرسنگی جان خود را از دست داده اند. با این وجود حتی همین نکته و پذیرش این رویداد تاریخی با روایت و قرائت ترکی، برای ترکیه کم هزینه نیست.

 

 در چند ماه اخیر دولت ترکیه و در راس آن رجب طیب اردوغان نخست وزیر و معاون او بلنت آرنچ، به کرات و به تفصیل درباره کشتار کُردهای علوی درسیم و کشتار مردم مرعش صحبت کرده اند. کشتار کردهای درسیم به سالیان ۱۹۳۸ و ۱۹۳۹ برمی گردد و کشتار مرعش نیز به ۳۰سال پیش بازمی گردد. جالب اینجاست که رویداد قتل های زنجیره ای گسترده ای که در ترکیه به نام پرونده فاعلان مجهول از آن نام برده می شود، و در استانبول، آنکارا و مناطق کردنشین صدها نفر را به کام مرگ کشاند، نه رویدادی دردهه ها و سده های دور بلکه متعلق به سالیان ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۶ است.

 

این روزها چندین افسر امنیتی ویژه ترکیه در زندان به انجام این قتل ها اعتراف کرده و بعید نیست که پای کسانی همچون سلیمان دمیرل (رییس جمهور و نخست وزیر سابق)، تانسو چیللر(نخست وزیر سابق) و مهمت آغار (وزیر کشور سابق و مدیر امنیت سابق استانبول و آنکارا) به این پرونده کشیده شود. به عبارتی در یک کلام همچنان که خود دولتمردان و تحلیلگران سیاسی ترکیه نیز طی چند ماه اخیر بارها به آن اعتراف کرده اند، تاریخ ترکیه تاریخ پرونده های به نتیجه نرسیده است و این یکی از مهم ترین پاشنه آشیل های ترکیه برای پیوستن به اتحادیه اروپا است.

 

 

واکنش ناامیدکننده آمریکا

روابط سیاسی استراتژیک ترکیه و آمریکا این توقع را نزد دولتمردان آنکارا به وجود آورد که ایالات متحده آمریکا در این مساله ورود به موقع و تاثیرگذاری داشته باشد. حتی بعید نیست که تماس های گلایه آمیزی در این خصوص بین اردوغان و اوباما ردوبدل شده باشد. اما آمریکا نشان داد که در چنین شرایطی ترجیح می دهد یا مداخله نکند و یا چنان مصلحت‌گرایانه واکنش نشان دهد که  درحقیقت تاثیر چندانی بر روند کلی موضوع نداشته باشد.

 

نگاهی اجمالی به واکنش مارک تونر سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا نشان می دهد که واشنگتن تمایلی به مداخله جدی در این خصوص ندارد و ترجیح می دهد این توپ نه در زمین بازی ناتو بلکه در زمین بازی رقابت های سیاسی و اقتصادی اتحادیه اروپا باشد.

 

سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا در برابر سوالات خبرنگاران در خصوص اقدام فرانسه، بدون آن که در خصوص سارکوزی و فرانسه اظهار نظری کند، گفت: ” فقط می توانم بگویم که دولت آمریکا تمام تلاش خود را به کار می گیرد تا روابط سیاسی ارمنستان و ترکیه به حالت عادی بازگردد. “

 

چنین پاسخی به این موضوع مهم، برای اردوغان و یارانش هرگز چیزی نیست که از هم پیمان قدرتمند خود انتظار داشتند.

 

در نظر گرفتن پارامترهای مهمی همچون لابی ارامنه آمریکا و راضی نگاه داشتن منتقدان اوباما که معتقدند به اندازه کافی از مسیحیت دفاع نمی کند، می تواند از دیگر عوامل مهم در اتخاذ این موضع خنثی از جانب آمریکا باشد.

 

 

فرانسه تنها نیست

واقعیت این است که ارمنستان در سالیان گذشته در اغلب کشورهای جهان تلاش کرده تا با به کارگیری کارت بازی مظلومیت مسیحیان ارمنی، حمایت های گسترده ای را برای به رسمیت شناختن کشتار تاریخی ارامنه در سال ۱۹۱۵ میلادی جلب کند.

 

تاکنون در این کشورها به صورت رسمی از جانب مجلس و سران دولت ها، کشتار ارامنه در سال ۱۹۱۵ به دست عثمانیان به رسمیت شناخته شده است: بلژیک، اتریش، آرژانتین، ونزوئلا، هلند، ۴۱ ایالت از ایالات متحده آمریکا، واتیکان، لبنان، کانادا، آلمان، روسیه.

 

در همه این موارد آن چه که برای این کشورها اهمیت داشته، دامن زدن به موج اسلام هراسی با تکیه بر استنادات تاریخی بوده اگر نه ارمنستان نه از نظر اقتصادی و نه از لحاظ جایگاه دفاعی، امنیتی و ژئوپولیتیکی در جایگاهی نیست که حمایت از آن بتواند برای کشورهای مزبور دستاورد چندانی داشته باشد.

 

 

سنجش آستانه تحریک

دولتمردان ترکیه می گویند تمایل چندانی به عضوت در اتحادیه اروپا ندارند. اگمن باغش وزیر ترکیه در امور اتحادیه اروپا و مذاکره کننده ارشد، علی باباجان معاون نخست وزیر، عبدالله گل رییس جمهور و بسیاری دیگر از چهره های سیاسی ترکیه به این موضوع اشاره کرده اند که پیوستن به اتحادیه اروپا موضوعی نیست که ترکیه به خاطر آن سر و دست بشکند. اما تنش سیاسی اخیر بین فرانسه و ترکیه یک بار دیگر نشان داد که برخلاف ادعاهای مذکور، این مساله برای آنکارا اهمیت ویژه ای دارد و فشارهای فرانسه طی روزهای اخیر، سنجش تازه ای بود برای اطلاع یافتن از آستانه تحریک دولتمردان ترکیه. سارکوزی با این اقدام عجیب تصویری از دولت ترکیه را به اتحادیه اروپا نشان داد که شاید برروی ذهنیت اعضای اتحادیه در خصوص الحاق کامل و رسمی ترکیه به اروپا بی تاثیر نباشد. تصویری از دولتمردان خشمگینی که سریع تصمیم گیری می کنند، زود واکنش نشان می دهند و حاضر نیستند در خصوص کارنامه عثمانیان هیچ بحث و حدیثی به میان بیاید.

 

 

 

مطالب مرتبط

• محكوميت نسل كشي، حقيقتي كه ابزار مي‌شود
• تبلیغ برای اقتدار نوعثمانی در سینما و تلویزیون ترکیه
• عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا و سدی به نام فرانسه
• ســوریـه، قـانـون اســاسي و انتـخـابــات/ دموکراسی در روز روشن
• اهرم فشار اردوغان بر حزب جمهوري خلق