گروه مطالعات رسانه - ۱۷/۱۰/۱۳۹۰
نگاهی به فراز و نشیبهای رسانه در 2011؛
در انحصار «شبکه ها»
رصد، بهاره محبی/ با نگاهی به آنچه سال گذشته میلادی در عرصه رسانه گذشت میتوان گفت که یک چیز قطعی است و آن اینکه “رسانههای مدرن و غیررسمی از جمله شبکههای اجتماعی اعتبار رسانههای سنتی را زیر سوال بردهاند.”
به تمام کارهایی فکر کنید که سال ۲۰۱۱ میلادی انجام دادید و سال ۲۰۱۰ انجام نداده بودید. شاید موزیک و آهنگهای مختلفی را که مورد توجهتان قرار گرفته بود با دوستانتان به اشتراک گذاشتهاید، در فضای مجازی برنامههای تلویزیونی را دنبال کردهاید، در فضای مجازی کتاب خریدهاید یا حتی منتشر کردهاید. در مجموع میتوان گفت که سال گذشته میلادی، سال پرمشغلهای در عرصه رسانه بود.
سال ۲۰۱۱ همزمان با وزیدن نسیم بیداری اسلامی ـ که بعدها به طوفان سرنگونی دیکتاتورهای عرب بدل شد ـ دریافتیم که شبکههای اجتماعی میتوانند در انعکاس اخبار، پیشرو باشند. فضای مجازی به ما اجازه داد تا یادداشتها، مقالهها و مطالبی را که دوستان ما درباره مسائل مختلف نوشته بودند را از هر کجای دنیا به راحتی ببینیم و بخوانیم.
یکی از جالبترین نتایج دیجیتالی شدن رسانه این است که موانع برای انتشار مطالب بیش از پیش کوتاه شده است. گذشته از این که دیگر سانسورهای اوامری از بالا به پایین برای انتشار یک مطلب در رسانه سنتی در فضای مجازی کارساز نیست، این یک واقعیت است که امروزه بسیاری از سازمانهای کوچک و وبلاگها میتوانند از طریق انتشار مطالب و آگهیها اطلاعرسانی و حتی درآمدزایی کنند. البته سازمانهای بزرگتر نیز با درک قابلیتهای فضای مجازی، سرمایهگذاریهای عظیمی را در این زمینه آغاز کردهاند؛ به طوری که گفته شده است سایت آمازون[۱] به عنوان بزرگترین فروشگاه اینترنتی حدود شش میلیون دلار برای ترغیب نویسندگان و انتشاراتیهای مستقل برای انتشار مطالب خود در این سایت سرمایهگذاری کرده است.
انقلابهایی از جنس رسانه
اما سخن از خبر و رسانه که به میان میآید سال ۲۰۱۱ را با تمامی وقایعش از انقلاب تونس، مصر، بحرین و یمن گرفته تا اعتراضهای ضد سرمایهداری جنبش والاستریت در آمریکا و سراسر اروپا، میتوانیم سال پر فراز و نشیبی بخوانیم. فضای مجازی در این راه پیشرو بود. روزنامهنگاران بسیاری بودند که فارغ از رسانهای که در آن کار میکردند خود در شبکههای اجتماعی به یک “برند رسانهای” تبدیل شدند و گاه در وب سایتهایی چون توییتر به مراتب بیشتر از رسانهای که در آن مشغول بودند، معروف شدند. وظیفه آنها در اینجا (فضای مجازی) با اهمیت دادن بیشتر به گزارشهای مستقیم و زنده و اخبار فوری نیز تغییر کرد.
خبرنگاران نه تنها تمام سال ۲۰۱۱ را در بطن جریان رسانهای وقایع بودند بلکه اغلب، مطالب مستند غیررسمی را نیز به گزارشهای خود اضافه میکردند، مطالبی همچون عکس و فیلمهایی که توسط شهروندان غیرحرفهای از بزنگاه حادثه به عنوان یک شاهد عینی تهیه شده بود. اخباری که اگرچه غیرحرفهای اما برخی از آنان جهان را تکان داد و حتی مسیر انقلابها را از جمله در تونس تعیین کرد.
امروزه ابزار بسیاری وجود دارد که میتواند به راحتی فردی را به یک گزارشگر رسانهای تبدیل کند. تصاویر و فیلمهای ویدئویی بسیاری از ناآرامیهای جهان عرب از جمله تونس و مصر بر روی وب سایتهایی نظیر فیسبوک و توییتر منتشر شد و نگاههای جهان را برای نخستین بار به این سو کشاند. ۲۰۱۱ میلادی سالی بود که معترضان عرب با دسترسی به اینترنت، رایانه ـ لپتاپی شاید ـ و یک گوشی تلفن همراه سلطه و سرکوب دیکتاتورهای عرب” را نشانه رفتند. شاید به همین دلیل ساده بود که مقامهای محلی تلاش کردند تا به عنوان مثال، وب سایت توییتر را از دسترس معترضان خارج کنند و حتی “الولید بن طلال”، شاهزاده میلیاردر سعودی به فکر “علاج واقعه پیش از وقوع” افتاد و دست در جیب برد و ۳۰۰ میلیون دلار از سهام توییتر را برای “روز مبادا” خرید.
نیوز او د ورلد، قربانی ۱۶۸ ساله ۲۰۱۱
با این حال، مستبدان عرب تنها کسانی نیستند که تلاش کردند تا شبکههای اجتماعی را از دسترس مردم خود خارج یا در آن نفوذ کنند. با انتشار اطلاعات محرمانه دولتی در وب سایت افشاگر “ویکیلیکس”، وزارت دادگستری ایالات متحده نیز سال ۲۰۱۱ میلادی با وجود ادعای دولتمردان آمریکایی از برقراری جریان آزاد رسانهای در این کشور تلاش کردند تا اطلاعات فعالان ویکیلیکس را از طریق فشار بر دستاندرکاران توییتر و فیسبوک به دست آورند. گذشته از اطلاعاتی که ویکیلیکس از محرمانهترین اسناد وزارت خارجه آمریکا منتشر کرد و واکنش دولتمردان آمریکایی در این زمینه، آنچه در این میان رصدش خالی از لطف نبود پرداختن به چگونگی همکاری رسانههای سنتی نظیر روزنامه انگلیسی “گاردین” و “دیلیتلگراف” با فردی چون “جولیان آسانگ[۲]” و ویکیلیکس بود. رابطهای که اما چندان پایانی خوشی نداشت و در پی اتهام گاردین به آسانگ مبنی بر اینکه امنیت و ایمنی مردم برای او اهمیتی ندارد، از طرف آسانگ قطع شد.
ماجرای رسوایی “شنود تلفنهای شخصیتهای سیاسی و مشهور” توسط خبرنگاران “نیوز او د ورلد” (News of the World) هم طوفان دیگری بود که عرصه رسانه را در سال ۲۰۱۱ درنوردید، این رسوایی چنان تبعاتی داشت که “روبرت مرداک”، سرمایهدار آمریکایی ـ استرالیایی و سهامدار اصلی شرکت “نیوز کورپوریشن”، را بر آن داشت تا با قربانی کردن نیوز او د ورلد، قدیمیترین و پرفروشترین هفتهنامه انگلیسی با بیش از ۱۶۸ سال سابقه انتشار، خود را از پس لرزههای این رسوایی سنگین که میرفت پایههای امپراتوری رسانهای او را فرو بریزد، برهاند. گرچه با گذشت چند ماه، هنوز هم ابعاد جدیدی از این رسوایی فاش میشود تا جایی که پای پارلمان انگلیس و “دیوید کامرون”، نخستوزیر این کشور هم به میان کشیده شده است[۳].
*******************
با نگاهی به آنچه سال گذشته میلادی در عرصه رسانه گذشت میتوان گفت که یک چیز قطعی است و آن اینکه “رسانههای مدرن و غیررسمی از جمله شبکههای اجتماعی اعتبار رسانههای سنتی را زیر سوال بردهاند.” بر اساس آمارهای ارائه شده در ایالات متحده، همزمان با شتاب روزافزون نفوذ رسانههای مجازی در میان اقشار مختلف جامعه، فروش رسانههای چاپی (هفتهنامه و روزنامه) در این کشور به طور چشمگیری کاهش یافته که همین امر منجر به کمرنگ شدن اعتبار رسانهای نشریههایی چون “نیویورکتایمز” شده است. شاید بر همین اساس بوده که بسیاری از رسانههای سنتی با درک شرایط و مناسبات جدید رسانهای تلاش کردند تا حداقل برای حفظ مخاطبان خود وارد فضای مجازی شده و در شبکههای اجتماعی حضور پیدا کنند. به عنوان مثال، روزنامه گاردین در یک مورد با بازکردن صفحهای در فیسبوک توانست تنها در عرض دو ماه بیش از چهار میلیون کاربر اینترنتی را جذب کند.
با تمام تغییراتی که رسانهها در چند سال اخیر به ویژه ۲۰۱۱ در فضای مجازی داشتهاند به نظر میرسد که این تنها آغاز مسیری پرشتاب است که در طول آن همه چیز دستخوش تغییراتی اساسی خواهد شد. پس در شرایطی که تصویر زنی معترض که توسط نیروهای پلیس مصر بر روی زمین کشیده میشود ـتنها در عرض چند ساعت در اقصی نقاط جهانـ منتشر شده و واکنشهای سهمگینی را متوجه شورای نظامی مصر میکند، رسانههای سنتی فارغ از اینکه در چه کشور و جامعهای در حال فعالیت هستند باید راهکارهای نوینی را برای نه افزایش مخاطب که حداقل حفظ مخاطبان خود و تاثیرگذاری در جامعه در پیش گیرند.
[۱] آمازون، یک شرکت تجارت الکترونیک آمریکایی است که در سال ۱۹۹۴ میلادی در شهر “سیاتل” واشنگتن تأسیس شده است. این وبگاه محصولات نو یا دستدوم را از طریق اینترنت عرضه میکند. شرکت آمازون بیشترین درصد فروش را در بین فروشگاههای اینترنتی دارد.
[۲] جولیان آسانگ، ناشر، روزنامهنگار، برنامهریز رایانه، کنشگرای اینترنت و یکی از بنیانگذاران وب سایت ویکیلیکس و سردبیر آن بود.
[۳] به دست آوردن اطلاعاتی که نشان میداد این هفتهنامه برای جمع آوری اطلاعات از هک کردن تلفنی استفاده کرده است، خشم افکارعمومی را در انگلیس برانگیخت. حتی گفته شده که خبرنگاران این نشریه به پلیس رشوه میدادند تا اطلاعاتی را به دست آورند.
مطالب مرتبط
......................................................................................................................................................................................................................................................
درج نظرات
 |
 |
 |
 |
 |
 |
