رصد، عزیزالله حاتم زاده/ اوباما از معدود کسانی در آمریکا بود که در سال ۲۰۰۲ شجاعت این را داشت تا در مخالفت با جنگ (عراق) سخن بگوید. او از همان ابتدا با حمله به عراق مخالف بود. در مقابل، همواره تاکید داشت که آمریکا باید بر جنگ با القاعده و طالبان در افغانستان متمرکز شود.

 

در جنگ لیبی، اوباما سعی کرد از موضع بشردوستانه به مداخله در این کشور بپردازد اما به دلیل اینکه تمایلی در این کشور برای شروع یک جنگ دیگر وجود نداشت، تلاش کرد تا بصورت محدود وارد این جنگ شود.

  

 

دولت آمریکا پس از جنگ جهانی دوم در جنگ­های برون مرزی مختلفی وارد شده است که غالب آن ها یا از ابتدا با مخالفت افکار عمومی این کشور روبرو بوده است و یا با وجود حمایت اولیه مردم از آن، در بلند مدت و به دلیل فرسایشی شدن و افزایش هزینه­ها، مخالفت مردم را به دنبال داشته است. بدون تردید عملکرد روسای جمهور مختلف در این جنگ­ها بر نگرش افکار عمومی آمریکا به آن ها تاثیر فراوانی داشته است و این موضوع در انتخاب مجدد آن ها تعیین کننده است.

 

 

حمله به عراق و افغانستان

وقتی آمریکا در عرض کمتر از یک ماه بعد از حملات ۱۱ سپتامبر، با مجوز شورای امنیت، به افغانستان حمله کرد، کمتر کسی در آمریکا وجود داشت که با این حمله مخالف باشد و در صورت مخالف بودن نیز کسی شجاعت بیان این مخالفت را نداشت. حملات ۱۱ سپتامبر غرور آمریکاییان را جریحه دار کرد، حدود سه هزار نفر از مردم این کشور کشته شدند، تصور میهن امنِ آمریکایی را برای مردم این کشور از بین برد و افکار عمومی این کشور را بیش از هر زمان دیگری آماده پذیرش و حتی حمایت از ورود آمریکا به یک جنگ خارجی کرد.

 

سقوط طالبان چندان دشوار نبود اما این پایان کار هم نبود؛ بوش سوار بر موج احساسات ملی شد و دامنه جنگ را بیش از آنچه که مردم می­خواستند، گسترش داد. او چند ماه بعد از حمله به افغانستان، از محور شرارت (Axis of Evil) سخن گفت که از نظر بوش از عراق، ایران و کره شمالی تشکیل می­شد. حمله آمریکا در ۲۰ مارس ۲۰۰۳ نگرانی بسیاری را برانگیخت. این حمله به افغانستان تا حدودی با مشروعیت جهانی برخوردار بود زیرا هم یک واکنش به حملات ۱۱ سپتامبر بود، که جهان آن را محکوم کرد، هم در قالب ناتو و با مشارکت متحدان آمریکا صورت گرفت و هم با مجوز شورای امنیت انجام شد. اما حمله به عراق هیچ یک از این شرایط را نداشت. بنابراین مخالفت کشورهای مختلف به ویژه متحدان سنتی آمریکا را به دنبال داشت و زمینه را برای نارضایتی شهروندان آمریکایی فراهم کرد.

 

اگرچه هم در افغانستان و هم در عراق، آمریکا توانست دشمنان خود را شکست دهد، اما سقوط طالبان و صدام حسین برای آمریکا پایان کار نبود بلکه به معنای  شروع مشکلات این کشور بود. اوباما در چنین شرایطی به عنوان چهل و چهارمین رئیس جمهور آمریکا به قدرت رسید و کار دشواری در افغانستان و عراق در پیش رو داشت.

 

 

موضع و عملکرد اوباما نسبت به جنگ در افغانستان

همان طور که گفته شد، مردم آمریکا درباره جنگ عراق و افغانستان دو دیدگاه نسبتا متفاوت داشتند و آن ها را یکسان قلمداد نمی­کردند. در مقایسه با جنگ عراق، میزان نارضایتی­ها از حضور آمریکا در افغانستان کمتر بود. اوباما به خوبی از این واقعیت آگاه بود و از همان ابتدا نه تنها چندان مخالفتی با جنگ در افغانستان نداشت بلکه معتقد بود که آمریکا باید با تمرکز بیشتری جنگ در این کشور را دنبال کند و خواستار افزایش نیروهای نظامی آمریکا در این کشور بود. او در سال ۲۰۰۸ اعلام کرد که در صورت پیروزی، دو یا سه تیپ دیگر به افغانستان اعزام خواهد کرد. او معتقد بود که برای مقابله با القاعده و طالبان باید فشار بیشتری بر پاکستان وارد کرد زیرا القاعده در حال انتقال پایگاه های خود به پاکستان است. او معتقد بود که آمریکا باید تمام تلاش خود را برای همکاری و اعمال فشار بر دولت پاکستان در مبارزه با القاعده بکار برد. پس از پیروزی در انتخابات ریاست جمهوری، اوباما وعده­های خود را در قبال افغانستان تا حدودی عملی کرد. وی در سخنرانی ۱۰ دسامبر ۲۰۰۹ در نروژ، اعلام کرد که “جنگ همچنان ضروری است… مذاکره و گفت وگو نمی­تواند رهبران القاعده را متقاعد کند که سلاح های خود را زمین بگذارند”.

 

با این حال، نارضایتی مردم از جنگ افغانستان امروز بیش از هر زمان دیگری است و این موضوع اوباما را در محظور قرار می­دهد؛ او از یک طرف تمایل دارد جنگ در افغانستان را تا پیروزی کامل و رسیدن به نتیجه مشخص ادامه دهد و از طرف دیگر، با مخالفت افکار عمومی در آمریکا مواجه است. اگرچه اوباما در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۰ اعلام کرد که ” ما در حال افزایش سربازان خود و آموزش نیروهای امنیتی افغان هستیم به گونه­ای که آن ها بتوانند از جولای ۲۰۱۱ به­تدریج مسئولیت را به عهده بگیرند و سربازان ما به خانه بازگردند”. اما آمریکا تصمیم دارد که نیروهای خود را تا سال ۲۰۱۴ در افغانستان نگه دارد. نتیجه تاکید اوباما بر جنگ افغانستان را می­توان در افزایش هزینه­های این جنگ مشاهده کرد؛ از زمانی که در سال ۲۰۱۰ اوباما ۳۰ هزار نیروی بیشتر به افغانستان اعزام کرد و نیروهایی را از عراق خارج کرد، هزینه­های افغانستان افزایش یافت.

 

مرکز تنظیم بودجه کنگره اعلام کرده است ۱۱۰ میلیارد دلاری که در سال ۲۰۱۱ برای افغانستان هزینه شده بیش از دو برابر ۴۴ میلیارد دلاری است که از سوی واشنگتن در عراق هزینه شده است. دو سال پیش، تقریبا برعکس بود و هزینه های بیشتری صرف عراق می شد. هزینه های هر سرباز در هر سال در افغانستان از ۵۰۷ هزار دلار در سال ۲۰۰۹ به ۶۶۷هزار دلار در سال ۲۰۱۰ و ۶۹۷هزار دلار در سال جاری افزایش یافته است. برخی اعتقاد دارند این افزایش هزینه­ها به دلیل به کارگیری سربازان بیشتر، افزایش تعداد عملیات و توسعه زیرساخت­ها بوده است.

 
همچنین در نتیجه تاکید اوباما مبنی بر اعمال فشار بیشتر به پاکستان برای همکاری در مبارزه با تروریسم و اقدامات آمریکا در این کشور، امروزه روابط این دو متحد سنتی بیش از هر زمان دیگری دچار تیرگی شده است و در صورتی که دولت اوباما نتواند روابط خود را با پاکستان بهبود بخشد، در افغانستان با مشکلات زیادی روبرو خواهد شد.

 

در مجموع، میزان خوش بینی آمریکاییان به ایجاد ثبات در افغانستان در طول سه سال حکومت اوباما سیر نزولی داشته است. این میزان در سال ۲۰۰۹، ۵۶ درصد ، در سال ۲۰۱۰، ۵۱ درصد و در سال ۲۰۱۱ به ۴۱ درصد نزول کرد. اما با این حال، همچنان درصد بالایی از مردم این کشور از عملکرد اوباما در افغانستان راضی هستند.

 

 

حزب یا گروه رای دهنده	میزان موافقت با عملکرد اوباما در ایجاد ثبات در افغانستان
دموکرات­ها	۷۱%
جمهوری خواهان	۴۶%
مستقل­ها	۵۰%

 

(GMF, 2011,p.7)

 

  

اوباما و جنگ عراق

اوباما از همان آغاز با جنگ عراق مخالف بود و این موضع وی هم در زمان حمله به عراق، هم در رقابت­های انتخاباتی و هم در دوره ریاست جمهوری ثابت ماند. اما درایت اوباما در این بود که تا حدود زیادی از این موضوع به عنوان یک کارت انتخاباتی برای انتخابات پیش رو استفاده کرد.

 

اوباما یک سال پس از حملات ۱۱ سپتامبر و هنگامی که چهره سیاسی چندان سرشناسی در آمریکا نبود، یک سخنرانی در شیکاگو درباره جنگ می­کند. او در این مقطع از معدود کسانی بود که شجاعانه مخالفت با جنگ را به­طور ضمنی بیان می­کرد. اوباما اعلام کرد که با جنگ به طور کلی مخالف نیست ولی با جنگ بی­دلیل (Dumb War) مخالف است. او در این سخنرانی سیاستمداران دولت بوش را متهم می­کند که با جنگ افروزی افکار عمومی آمریکا را منحرف می­کنند و باعث افزایش فقر، بیکاری و کاهش درآمد مردم آمریکا می­شوند. وی در سال ۲۰۰۸ در پاسخ به سوالی درباره جنگ عراق چنین گفت ” شش سال پیش من با این جنگ مخالف بودم به این دلیل که گفتم نمی دانیم چقدر برایمان هزینه دارد و همچنین استراتژی مشخصی برای خروج از آن نداشتیم، نمی­دانستیم این جنگ بر روابط ما با سایر کشورها چه تاثیری دارد، و این در حالی است که هنوز بن لادن را نگرفته­ایم…

 

ما بیشتر از ۶۰۰ میلیارد دلار تا کنون در عراق خرج کرده­ایم، چهارهزار کشته و ۳۰هزار زخمی داده­ایم و القاعده هم­اکنون قوی­تر از هر زمانی پس از سال ۲۰۰۱ است. هنوز هم ماهی ۱۰ میلیارد دلار هزینه می­کنیم درحالی که مشکلات داخلی بسیاری داریم. درسی که باید از جنگ عراق بگیریم این است که ما نباید هرگز در استفاده از نیروی نظامی برای محافظت از مردم آمریکا شک کنیم ولی ما باید عاقلانه از نیروی نظامی استفاده کنیم. ما در جنگ عراق از نیروی نظامی عاقلانه استفاده نکردیم (نباید به عراق حمله می­کردیم).” اوباما معتقد بود که باید ضمن پایان دادن به جنگ عراق، جبهه افغانستان تقویت شود. او به این شعار خود عمل کرد و تا پایان سال ۲۰۱۱ تمام نیروهای آمریکایی را از عراق فراخواند.

 

 

لیبی؛ جنگ اوباما

جنگ لیبی موضوعی متفاوت از جنگ افغانستان و عراق است؛ وقتی اوباما رئیس جمهور شد، آمریکا در حال جنگ در افغانستان و عراق بود و در واقع این جنگ­ها انتخاب اوباما نبودند. اما حمله به لیبی کاملا با انتخاب اوباما صورت گرفت اما وی در این مورد دو نکته را به خوبی رعایت کرد: نخست اینکه، با توجه به شرایط لیبی و آمادگی افکار عمومی جهان برای مداخله در این کشور، اوباما سعی کرد از موضع منجی و در قالب مداخله بشردوستانه با دستور سازمان ملل به مداخله در لیبی بپردازد. اوباما در  نطقی در تاریخ ۲۸ مارس ۲۰۱۱، درباره لیبی در دانشگاه دفاع ملی واشنگتن گفت ” از گذشته، آمریکا همواره به عنوان مدافع آزادی بشری، مرکز ثقل امنیت جهانی بوده و نقشی یگانه را در امنیت جهانی بازی کرده است. با آگاهی از خطرات و هزینه‏های اقدام نظامی، اگرچه ما علاقه‏ای به استفاده از زور برای حل چالش‏های جهانی نداریم، اما زمانی که منافع و ارزش‏هایمان در خطر هستند، ما مسئول هستیم و اقدام ما در لیبی نیز در همین راستا است. آنچه من از نیروهایمان خواسته‏ام انجام دهند، برقراری منطقه پرواز ممنوع طبق قطعنامه سازمان ملل است و این همان چیزی است که مخالفان می‏خواهند و اگر ما برای ساقط کردن قذافی متوسل به زور شویم، ائتلافمان دچار شکاف خواهد شد”.

 

بر اساس نظرسنجی صندوق مارشال در سال ۲۰۱۱، ۵۹ درصد از مردم آمریکا از مداخله نیروهای بین­المللی در لیبی حمایت می­کردند و اوباما در این زمینه با مخالفت گسترده داخلی روبرو نبود.

 

نکته دوم این است که، نه دولت آمریکا و نه مردم این کشور آمادگی حضور در یک جنگ گسترده دیگر را نداشتند. بنابراین، اوباما سعی کرد تا ضمن اینکه ژست انسان­دوستانه خود را حفظ کند، بیش از حد در منازعه لیبی درگیر نشود و بیشتر نقش حمایتی و پشتیبانی را ایفا کند. در عملیات هوایی ناتو به لیبی، بیشتر هواپیماهای انگلیسی و فرانسوی شرکت داشتند و نام رهبران فرانسه و انگلیس پررنگ­تر از اوباما بود.

 

در مجموع باید گفت که اوباما انتظارات مردم آمریکا را در قبال جنگ­های خارجی به طور کامل برآورده نکرد؛ بسیاری از افرادی که به اوباما رای دادند، خواستار ایجاد یک تغییر واقعی در رویکرد آمریکا، همان طور که اوباما در شعارهای انتخاباتی خود وعده داده بود، بودند. آن ها از بوش خسته بودند، از جنگ عراق ناراضی بودند و به وضعیت ضعیف اقتصادی اعتراض داشتند. اوباما اگرچه همان طور که وعده داده بود، سربازان آمریکایی را از عراق فراخواند، اما جنگ در افغانستان را گسترش داد و آمریکا را وارد جنگ داخلی در لیبی کرد.

 

با این حال، با توجه به اینکه رقبای انتخاباتی اوباما در حزب جمهوریخواه غالبا از آغاز یک جنگ دیگر (حمله به ایران) سخن می­گویند، به نظر می­رسد که مردم آمریکا در صورت لزوم بین گزینه بد و بدتر، گزینه بد یعنی  اوباما را انتخاب خواهند کرد.

 

 

 

مطالب مرتبط

• اوباما و تروریسم
• رسانه‌ها مناديان نوين جنگ‌افروزي
• اوباما و روابط فراآتلانتیکی
• آتش افروزي هاي آمريكا در خرمن منافع ملي افغانستان
• تعظيم كن، آقاي رئيس جمهور!