رصد، فرزانه احمدیان/ ساختار تولیدی کشورمان در بخش کشاورزی با نقص همراه است و به دلیل عدم توجه لازم به نیازهای این بخش تا کنون نتوانسته ایم مزیت نسبی خود را در بخش محصولات کشاورزی که طی دهه هشتاد حدود ۳۰ درصد از کل صادرات غیرنفتی ایران را تشکیل می دهد، حفظ کنیم و آن را ارتقا ببخشیم.

با توجه به مطالبی که عنوان شد باید گفت که در حقیقت در راستای توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی موانع و محدودیت هایی وجود دارد که از جمله آن ها می توان به موارد زیر اشاره نمود:

- راندمان پایین به دلیل نامناسب و سنتی بودن روش‌های تبدیل و نگه داری محصولات کشاورزی

- قدیمی بودن کارخانجات و تکنولوژی تولید

- عدم دسترسی کافی به مواد اولیه و واسطه ای

- عدم کفایت منابع ریالی و ارزی

- بهره وری پایین نیروی کار

- کمبود تقاضای مؤثر برای محصولات تولیدی

- نبود نظام پشتیبانی از کارآفرینان و نو آوران

- محدود بودن تجربه و توانیی اکثر مدیران واحدها

- عدم دسترسی به اطلاعات صحیح

با نگاهی کلی به همه این موارد این نکته کاملاً روشن است که ساختار تولیدی کشورمان در بخش کشاورزی با نقص همراه است و به دلیل عدم توجه لازم به نیازهای این بخش تا کنون نتوانسته ایم مزیت نسبی خود را در بخش محصولات کشاورزی که طی دهه هشتاد حدود ۳۰ درصد از کل صادرات غیرنفتی ایران را تشکیل می دهد، حفظ کنیم و آن را ارتقا ببخشیم.

باید اذعان داشت که گسترش این صنایع باعث تثبیت سطح درآمد و افزایش سود کشاورزان می شود و شرایطی را فراهم می آورد که در زمان افزایش تولید محصولات و کاهش تقاضا برای تولیدات خام، مانع از ضایع شدن آن ها و نوسانات منفی قیمت ها می شود. همچنین صنایع تبدیلی دارای تجهیزات سبک با تکنولوژی ساده تر می باشند که مواد اولیه آن ها به راحتی در مناطق روستایی یافت می شود و از آنجائی که کشاورزان پس از برداشت محصول تا زمان آماده سازی زمین برای فصل بعدی کاشت، به طور معمول بیکارند، گسترش این صنایع می تواند به کشاورزان در انبار کردن مواد اولیه خود کمک شایان به ذکری نماید.

راهکارهایی برای بهبود شرایط

بنابراین با توجه به مزایای غیر قابل انکار توسعه این صنایع و با در نظر گرفتن موانع موجود در این مسیر، می توان راه کارهای عملیاتی زیر را به منظور بهبود شرایط موجود پیشنهاد نمود:

۱- تغییر ساختار کشاورزی و صادراتی کشور:

در حقیقت بهره‌برداری اصولی و کیفی از استعدادها، امکانات و توانمندی بخش های کشاورزی نیازمند تغییر در ساختار کشاورزی است و یکی از نیازهای اصلی تغییر ساختار کشاورزی، هدایت دانش آموختگان دانشگاهی رشته‌های کشاورزی به سمت تولید است. بنابراین باید گفت که می توان با توسعه بخش مطالعه و تحقیق (R & D) از طریق دانش آموختگان و همچنین توجه به خواست و علائق بازارهای بین المللی به تغییر درست ساختار کشاورزی و صادراتی کشور پرداخت و از بروز عدم استقبال های جهانی از کالاهای تولید داخل جلوگیری نمود. 

۲- اصلاح روش فرآوری محصولات:

در کشور ما فرآوری محصولات صادراتی و تطابق آن با استانداردهای جهانی بسیار ضعیف است، به طوری که در محصولاتی مانند زعفران و خرما که جزو برترین تولید کنندگان هستیم متأسفانه از نظر بسته بندی و فرآوری جزو عقب مانده ترین کشورها محسوب می شویم و همین امر خسارات فراوانی را متوجه کشورمان ساخته است. در حال حاضر محصولات کشاورزی به صورت خام و فرآوری نشده صادر می شود که با رونق و توسعه این صنایع و مطابقت تولید با استاندارهای جهانی می توان بازارهای صادراتی بهتر و ارزش افزوده بیشتری را به دست آورد.

۳- تأسیس صنایع فرآوری در مناطقی که به لحاظ اقلیمی در شرایط بسیار مناسبی برای کشاورزی و استفاده بهینه از زمین قرار دارند: در حقیقت باید گفت کشاورزان به دلیل نبود صنایع تبدیلی و تکمیلی در مناطق مناسب، در شرایط ریسکی تولید می کنند، در صورتی که توسعه این صنایع در مکان هایی نزدیک محل تولید، از مقدار ضایعات می کاهد ضمن آنکه موجب حذف هزینه حمل و نقل و در نتیجه کاهش قیمت تمام شده فرآورده های تولیدی نیز می شود. همچنین با افزایش درآمد کشاورزان، باعث تنظیم بازار و ثبات قیمت ها می شود. لذا با تأسیس این صنایع در مکان های مناسب، کشاورزان اطمینان پیدا می کنند که می توانند پس از برداشت محصول با آن ها قرارداد ببندند و این کارخانجات محصولات را با قیمت مشخص و تضمین شده بخرند.

۴-حمایت از سرمایه گذاران در بخش صنایع تبدیلی از طریق پایین آوردن نرخ سود وام های بانکی:

با کاهش نرخ سود وام های بانکی هم در پیشبرد سرمایه گذاری در این بخش کمک شایان به ذکری خواهد شد و هم از کشاورزانی که در راستای تولیدات خود نیازمند وام های بانکی هستند حمایت به عمل خواهد آمد. در حقیقت گسترش سرمایه گذاری های صحیح در این بخش می تواند منجر به توسعه تولید کشور شود و تولید بالا سبب کاهش ضایعات محصولات کشاورزی و کاهش هزینه‌های جانبی در بخش کشاورزی خواهد شد.

۵-پرداخت تسهیلات به صورت ارزی و ریالی برای حمایت از واحدهای تولیدی با هدف گسترش صادرات، در قالب سرمایه ای یا جاری

۶- اعطای تسهیلات ارزان جهت ترغیب و تشویق فعالیت های خاص در بخش صنایع تبدیلی و تکمیلی 

مطالب مرتبط

• زمين ناهموار سياست گذاري كشاورزي
• بخش کشاورزی وبسته هاي حمايتي حاصل از هدفمندی یارانه ها
• تأثیر سیاست های ارزی بر تولید کشور
• فرهنگی ایرانی و تولید صادراتی
• استراتژی جایگزینی واردات/ افراط ها و تفریط ها