رصد

کد خبر: ۱۲۰۰۸۳
تاریخ انتشار: ۲۰ آبان ۱۳۹۵ - ۱۵:۲۷

معصومه ستوده: بحث نظارت بر نمایندگان مجلس موضوعی بود که نخستین بار توسط عباسعلی کدخدایی سخنگوی شورای نگهبان مطرح شد و در نهایت به تایید احمد جنتی دبیر شورای نگهبان هم رسید. استناد شورای نگبهان برگرفته از ابلاغ سیاست های کلی انتخابات از سوی مقام معظم رهبری بود که باید یک مکانیسم نظارتی بر رفتار نمایندگان طراحی شود. همین موجب شد که انتقادات گسترده ای از سوی مجلسیان مطرح شود و در نهایت به توضیحاتی از سوی شورای نگهبان منجر شد به ترتیبی که این نهاد اعلام کرد که شرط نظارت بر رفتار نمایندگان مجلس این است که این موضوع به تصویب مجلس برسد. در برابر بسیاری از حقوقدان ها این کار را در تناقض آشکار با اصول مصرح قانون اساسی دانسته و خواستار رد این پیشنهاد شدند. طرح این موضوع موجب شد تا با صادق زیباکلام استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران گفت و گویی داشته باشیم. وی ضمن ابراز تعجب از رویکرد برخی از اعضای شورای نگهبان تاکید دارد که طرح این موضوع در تناقض آشکار با قانون اساسی است که آزادی وحریت نمایندگان مجلس را نشانه گرفته است.

در حال حاضر بحث نظارت بر نمایندگان مجلس به موضوع داغی تبدیل شده است. واقعیت این است که پس از ابلاغ سیاست های کلی انتخابات از سوی رهبر انقلاب دبیر و سخنگوی شورای نگهبان در اعلام مواضعی جداگانه از ضرورت کارآمدتر کردن نظارت بر عملکرد نمایندگان و سنجش استمرار شرایط نمایندگی صحبت کردند که عده ای آن را زمینه چینی برای گسترده تر شدن دامنه نظارت این شورا بر نمایندگان مجلس در حین دوره نمایندگی دانستند. شما در این مورد چه ارزیابی دارید؟

اگر موضوع نظارت بر نمایندگان مجلس توسط شورای نگهبان به صورت جدی به مرحله اجرا دربیاید با اصل استقلال و تفکیک قوا مغایرت پیدا می کند. در اصل پنجاه و هفتم قانون اساسی تاکید شده است قوای حاکم در جمهوری اسلامی ایران عبارتند از قوه مقننه، قوه مجریه و قوه قضاییه که مستقل از یکدیگر بوده و زیر نظر ولایت مطلقه امر و امامت امت بر طبق اصول دیگر این قانون اعمال می گردند. با توجه به این اصل استقلال قوه مقننه در واقع به این معناست که نمایندگان مجلس مستقل باشند و تحت تاثیر نهادهای دیگر قرار نگیرند. اما موضوع نظارت بر نمایندگان مجلس این مسئله را نقض می کند.

نسبت این اظهارنظرها با اصول مصرح قانون اساسی چگونه است. به عبارت دیگر قانون اساسی نسبت به استقلال نمایندگان مجلس چه نظری دارد؟

اگر شما بخشی از قانون اساسی را که مرتبط با قوه مقننه است ملاحظه کنید متوجه خواهید شد که در فصل ششم قانون اساسی از اصل شصت و دو تا اصل یکصد و ششم که دربرگیرنده اصول قوه مقننه یعنی مجلس و البته شورای نگهبان است هیچ کجا به صورت صریح و چه به صورت تلویحی (که گفته شود مفادش این موضوع را می رساند) اصلا این نکته مطرح نشده است که باید نظارتی بر روی کار نمایندگان مجلس اعمال شود.

البته این نکته مورد تاکید اعضای شورای نگهبان قرار گرفته است که این پیشنهاد با توجه به ابلاغ سیاست های کلی انتخابات صورت گرفته است. این نظارت در صورت اعمال چه تاثیری بر روی اختیارات و البته وظایف نمایندگان مجلس باقی خواهد گذاشت؟

اگر شما اصولی را که اختیارات و وظایف نمایندگان مجلس را شرح می دهد بررسی کنید متوجه خواهی شد که بحث نظارت بر نمایندگان مجلس اگر اجرایی شود در مغایرت کامل با اصول قانون اساسی است. اصل ۷۶ قانون اساسی تاکید کرده است مجلس شورای اسلامی حق تحقیق و تفحص در تمام امور کشور را دارد. نماینده نباید این ترس و نگرانی را داشته باشد که اگر من بخواهم در این حوزه یا در حوزه دیگری دخالت کرده و به طرح تحقیق و تفحص رای بدهم امکان دارد که موجب نگرانی و دغدغه شورای نگهبان شود و شرایطی ایجاد کند تا شورای نگهبان دلخور شود پس بهتر است که من به این طرح تحقیق و تفحص رای نداده و از آن چشم پوشی کنم. همین نگرانی سبب خواهد شد نمایندگان جرات تحقیق و تفحص را نداشته باشند.

فارغ از طرح تحقیق و تفحص که بحث نظارت بر نمایندگان در تقابل با آن است بحث نظارت و سایر اصول قانون اساسی در مورد وظایف نمایندگان چه رابطه ای با یکدیگر پیدا می کنند؟

در اصل هشتاد و چهارم قانون اساسی جمهوری اسلامی به صراحت آمده است که هر نماینده در باربر تمام ملت مسئول است و حق دارد در همه مسائل داخلی و خارجی کشور اظهارنظر کند. مطابق این اصل آزادی و نمایندگی مستلزم این است که نماینده بتواند آزادانه و فارغ از کنترل های نیروهای خودسر رسمی و غیررسمی به بیان نظارت خویش در امور داخلی و خارجی بپردازد.

در قانون اساسی بر اصل آزادی اظهارنظر در کلیه امور کشور در اصول قانون اساسی تاکید شده است اما عملا مشاهده می شود که بسیاری از نمایندگان به دلیل اظهارنظر در امور کشور دچار مشکلاتی می شوند همچنان که موارد زیادی از آن را می توان نام برد.

تنها در صورت برخورداری از آزادی، نماینده این امکان را خواهد داشت تا به وظایف نمایندگی خود عمل کند. با این حال در اصل هشتاد و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، آزادی بیان و حریت نماینده مجلس تضمین شده است. در اصل هشتاد و هشتم قانون اساسی آمده است: «نمایندگان مجلس در مقام ایفای وظایف نمایندگی در اظهارنظر و رای خود کاملا آزادند و نمی توان آن ها را به سبب نظراتی که در مجلس اظهار کرده اند یا آرایی که در مقام ایفای وظایف نمایندگی خود داده اند تعقیب یا توقیف کرد.» هر فردی با بررسی این اصول متوجه خواهد شد که دیگر صریح تر و سلیس تر از این نمی توان در مورد وظایف نمایندگان مجلس اظهارنظر کرد و به آن ها آزادی این اظهار نظر داد و از سویی تاکی کرد که به این دلیل نمی توان نماینده ای را تحت پیگرد و تعقیب قرار داد.

با تاکید قانون اساسی بر روی این مسئله که نمایندگان مجلس از یک سو حق اظهارنظر در کلیه امور کشور را داشته و از سوی دیگر نمایندگان مجلس در اظهارنظر خود آزاد بوده و نمی توان آن ها را تحت پیگرد قرار داد در چنین شرایطی بحث نظارت بر نمایندگان مجلس چه فرجامی پیدا خواهد کرد؟

بحث من این است که اگر شما قانون اساسی کشور را قبول داشته و از سویی اصل ۸۶ و اصل ۷۶ را به عنوان یک اصل بدیهی می پذیرید چطور امکان دارد که شما بتوانید از این اصول پاسداری کرده و این اصول محقق شود در حالی که یک شمشیر داموکلس بالای سر نمایندگان مجلس قرار می دهید. در این شرایط مرتب به نمایندگان مجلس تذکر داده می شود که مراقب باشید که در این مورد اظهارنظر نکرده و در فلان مورد دخالت نکنید. بدتر این که نماینده مجلس حتی هنگام نطق خود در مجلس باید مراقبت کند تا مبادا شورای نگهبان از نطقش دل آزرده شده و در دور بعد از سوی شورای نوگهبان رد صلاحیت شود.

ارزیابی شما از این بحثی که سخنگوی شورای نگهبان و در نهایت دبیر شورای نهگبان در مورد نظارت چهار ساله بر نمایندگان مجلس مطرح کردند چیست؟ هر چند این نهاد رسمی بعد از واکنش تند مطرح شده در نهایت تاکید کرد که اگر قرار است مرجعی بر نمایندگان مجلس نظارت کند این موضوع باید به تصویب مجلس برسد؟

من به رغم ارادتی که به شورای محترم نگهبان دارم بر این باور هستم که این اقدامی که شورای نگهبان مطرح می کرد در واقع نقض صریح و آشکار و علنی وظایف و اختیارات نمایندگان مجلس بوده و قانون اساسی را نقض می کند. من واقعا از طرح این موضوع تعجب کردم و لازم می دانم که مراتب تاسف و تاثر خود را از رویکرد جناب آقای دکتر کدخدایی که حقوقدان بوده اعلام کنم. سوال من این است که چطور ایشان اعلام می کنند که باید نظارت بر نمایندگان مجلس صورت بگیرد اما بحث شان است که این کار نظارت را باید چه نهاد و مرجعی انجام دهد. آیا این نظارت را باید شورای نگهبان انجام دهد یا مجلس این کار نظارت بر نمایندگان را انجام دهد یا این که نهاد دیگری باید مشخص شود تا کار نظارت بر نمایندگا مجلس را انجام دهد. من لازم می دانم بار دیگر ایشان را خطاب قرار داده و بگویم که اصلا و ابدا جناب آقای کدخدایی عزیز در قانون اساسی نکته ای یا مسئله وجود ندارد که در باب نظارت بر نمایندگان مجلس حرف و سخنی گفته باشد. به همین دلیل طرح بحث نظارت مجلس را انجام دهد. من لازم می دانم بار دیگر ایشان را خطاب قرار داده و بگویم که اصلا و ابدا جناب آقای کدخدایی عزیز در قانون اساسی نکته ای یا مسئله ای وجود ندارد که در باب نظارت بر نمایندگان مجلس حرف و سخنی گفته باشد. به همین دلیل طرح بحث نظارت بر نمایندگان مجلس در تناقض آشکار با قانون اساسی کشور است و از شورای نگهبان این انتظار نمی رفت که این مبحث را مطرح کند.

برخی از کارشناسان این ارزیابی را دارند که بحث نظارت بر نمایندگان مجلس در طول دوره چهار ساله معطوف به تخلفاتی است که امکان دارد رخ بدهد و نهادهای ناظر موظف هستند به تخلفات خارج از چارچوب وظایف نمایندگی رسیدگی کنند؟

طبیعی است که اگر نماینده مجلس جرمی مرتکب شده باشد باید به آن رسیدگی کرد. در این شرایط همچون یک شهروند عادی باید با این فرد برخورد کرد. به عبارتی اگر نماینده مجلسی چک بی محل کشید و کلاهبرداری کرد یا این که خلاف بین و آشکار دیگری را مرتکب شد در این شرایط هیچ مقامی دفاع از او را لازم نمی داند و قانون اساسی نمی گوید که چون این فرد نماینده مجلس است بنابراین می تواند به راحتی قانن شکنی کند. یک نماینده مجلس اگر مرتکب خبط و خطا یا جرمی شود یا اگر اتهامی به او وارد شود که به یک شهروند معمولی هم وارد می شود قوه قضائیه می تواند به این موضوع ورود پیدا کند و لازم است تا برخورد قاطعی کند. در این شرایط هیچ تفاوتی بین یک شهروند معمولی و یک نماینده مجلس نیست. واضح تر این که اگر یک نماینده مجلس از چراغ قرمز رد می شود.

باور شما این است که در صورت تخلفات معمولی باید فرد تحت پیگرد قرار بگیرد و اگر اظهارنظری در مورد مسائل داخلی و خارجی کشور کرد نمی توان او را تحت پیگرد و تعقیب قرار داد؟

بله دقیقا. برخورد با جرم خارج از وظایف نمایندگی در واقع بدیهیاتی است که نه تنها در جامعه ما پذیرفته شده بلکه در سراسر جهان هم روی آن اتفاق نظر دارند. هیچ فردی این نکته را بیان نمی کند که چون نماینده مجلس انتخاب شده مردم است بنابراین می تواند در طول چهار سال دوره نمایندگی خود هر کاری را که دلشان خواست انجام دهند. بحث ما اصلا این نیست. اما آنچه شورای نگهبان مطرح کرد. در واقع یک دخالت سیاسی آشکار بوده و تلاش این بود تا نمایندگان جرات و شهامت لازم را نداشته باشند تا وظایف نمایندگی خود را انجام دهند. در این شرایط دیگر نماینده مجلس قادر نخواهد بود تا در برابر بسیاری از کاستی ها و مفاسد موجود در دستگاه های مختلف واکنش نشان داده و ورود پیدا کند و خواستار پاسخگویی شود.

البته شورای نگهبان موضوع نظارت بر نمایندگان را اصلاح کرد و آن را منوط به مصوبه مجلس دانست. به نظر شما قانونی شدن این نکته چه تبعاتی را به دنبال دارد؟

اگرا ین موضوع شکل قانونی پیدا کند که یک نهادی علی الدوام نمایندگان مجلس را رصد کند که این نماینده چه چیزی گفت یا این که این نماینده مجلس چه کاری می خواهد انجام بدهد یا این که انجام ندهد این کار بسیار تاسف بار بوده و یک فاجعه بزرگ محسوب می شود. مهم تر این که این موضوع مغایر با اصل تفکیک قواست. این نظارتی که شورای نگهبان قصد انجام آن را اشت در هیچ نظام مردم سالاری تاکنون رخ نداده است. آیا تا به حال شما این نکته را شنیده اید که فلان دستگاه و نهاد در آمریکا گفته باشد که من باید بر کار نمایندگان مجلس در ژاپن نظارت کنم. تا به حال سابقه نداشته که نهادی بخواهد بر کار نمایندگان مجلس در نروژ، انگلستان و حتی پاکستان و سایر کشورها نظارت کند. این موضوع کاملا متفاوت با جرم آشکاری است که یک نماینده مجلس مرتکب شده است. در این شرایط نماینده متخلف صدالبته باید تحت پیگرد قرار بگیرد. اما این کجا و آن کجا که گفته شود که باید نظارت شود که کدام نماینده در امور سیاسی چه موضعی گرفته و کدام نماینده چه نطق پیش از دستوری داشته است و قس علیهذا. این به نظر من نقطه شروعی است که استقلال مجلس شورای اسلامی را پایمال می کند.

به نظر شما در برابر این اظهارات صورت گرفته از سوی سخنگوی شورای نگهبان و دبیر شورای نگهبان نمایندگان مجلس باید چه راهکاری را در پیش بگیرند؟ به هر حال در صورت اجرایی شدن این موضوع یک نهاد مرتب نمایندگان مجلس واقدامات آن ها را رصد می کند.

به هیچ عنوان نمایندگان مجلس نباید زیر بار این نظارت رفته و اجازه ندهند که نهادی بخواهد بر رفتار آن ها در درون مجلس نظارت کند.

شما تاکید کردید که نمایندگان مجلس نباید زیر بار این مسئله بروند. به نظر شما برای تحقق این مهم چه راهکار عملیاتی را می توان پیشنهاد داد تا نظارت شورای نگهبان بر نمایندگان مجلس اجرایی نشود؟

در این راستا نمایندگان مجلس فراکسیون امید اصلاح طلبان باید نامه ای خطاب به ریاست مجلس نوشته و آن را امضا کنند. در این نامه با استناد به اصول مصرح قانون اساسی یعنی اصل هفتاد و ششم و اصل هشتاد و ششم قانون اساسی از ریاست مجلس بخواهند تا این کار اجرایی نشود. حتی یک دانشجوی سال اول حقوق هم وقتی اصل هشتاد و هشتم را می خواند که در آن آمده است که نماینده مجلس در اظهارنظر آزاد بوده و نمی توان او را تحت تعقیب قرار داد بلافاصله این دغدغه برایش مطرح می شود که اگر نماینده در اظهارنظر خود کاملا آزاد است پس چرا باید نظارتی از سوی شورای نگهبان بر روی رفتار نمایندگان مجلس صورت بگیرد. امکان ندارد که شما بخواهید از یک اهرم نظارتی استفاده کنید و بعد انتظار رفتار آزادانه ازسوی نمایندگان مجلس را داشته باشید. امکان دارد که آزادی مقطعی هم به این افراد داده شود و به این افراد گفته می شود که شما آزاد  هستید. اما نمایندگان می دانند که در چهار سال دیگر باز کارشان به شورای نگهبان خواهد افتاد و ردصلاحیت خواهند شد. به عبارتی شورای نگهبان به آن ها می گوید چهار سال دیگر یکدیگر را خواهیم دید و صلاحیت شما رد خواهد شد. به همین دلیل نمایندگان مجلس باید به صورت دسته جمعی و قرص و قاطع در برابر نظر شورای نگهبان برای نظارت بر نمایندگان مجلس ایستادگی کرده و اجازه اجرایی شدن آن را ندهند.

در حال حاضر نظارت استصوابی به دقت از سوی شورای نگهبان قبل از اعلام اسامی و در جریان تایید صلاحیت ها اعمال می شود و حتی در مورد پرونده مینو خالقی مشاهده کردیم بعد از اعلام نتایج هم این اتفاق رخ داد. حال چرا باید این نظارت گسترده تر شده و در طول چهار سال نمایندگی مجلس هم ادامه پیدا کند؟

این امکان وجود دارد که یک نماینده از صافی شورای نگهبان رد شده و رای بیاورد و به این ترتیب وارد مجلس شود. امکان دارد که نماینده ای این قدر برایش اهمیت نداشته باشد که آیا در چهار سال آینده شورای ونگهبان وی را تایید صلاحیت خواهد کرد یا خیر. از سویی نماینده ای امکان دارد که قید رد صلاحیت شدن را بزند و بدون واهه اظهارنظر کند و این اظهارات به مذاق برخی از نهادها خوش نیاید. در چنین شرایطی نماینده با کمال شجاعت و مردانه از حقوق ملت دفاع می کند و در این زمینه هیچ ترسی به خود راه نمی دهد. چنین نماینده ای وقتی تشخیص می دهد که سیاست داخلی یا سیاست خارجی ما نادرست است معترض می شود. زمانی که به این نتیجه می رسد که قوه قضاییه خوب عمل نکرده است معترض می شود. اگر این تشخیص را داشته باشد که دستگاه های امنیتی و اطلاعاتی به خوبی به وظایف خود عمل نکردند تذکر می دهد و با صدای بلند آن را اعلام می کند.

شما فکر می کنید که چرا چنین پیشنهادهایی برای نظارت بر نمایندگان مطرح می شود؟

در شرایط موجود این امکان وجود ندارد که نماینده در دوران نمایندگی سلب صلاحیت شود اما با مکانیسم نظارت چهار ساله می توان گفت این نماینده خیلی حرف می زند و نباید در اموری که به او ربطی ندارد دخالت کند اما دخالت کرده است. در این صورت می توان این نماینده را از مجلس اخراج کرد و مانع ادامه کار او در مجلس شد. در این شرایط دگیر لازم نیست تا برخی از این نهادها برای پایان دوره نمایندگی یک فرد چهار سال صبر کنند. دیگر لازم نیست که تا پایان دوره مجلس انتظار بکشند که چه زمانی این دوره تمام می شود. به همین دلیل چنین موضوعی پیشنهاد شده است. در این شرایط نماینده بیشتر باید نگران اصحاب قدرت باشد تا مبادا آزرده خاطر شوند.

منبع: هفته نامه تجارت فردا، شماره ۱۹۹

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

فرار مالیاتی پزشکان و وکلا چه قدر است؟

اطلاعیه جدید ستاد بسته معیشتی

تاخت و تاز طلا، سکه و دلار در بازار

شهری که 40 درصد ذخایر طلای کشور را دارد!

رئیس کل بانک مرکزی: بازار ارز در چند روز آینده به ثبات می‌رسد

ویراژ قیمت خودرو روی سلولهای خاکستری مردم!

ارتباط افزایش قیمت دلار در ایران با حوادث عراق!

نرخ دلار نیمایی سال 99 مشخص شد

خوش به حال وانت بارها شد!

نوبخت:‌ سال آینده هیچ افزایشی در قیمت کالاها اعمال نخواهد شد

واکنش جدید ترامپ به تبادل امروز ایران و آمریکا

حضرتی: سرلیست پیدا کردن کار سختی نیست

مناظره داغ بر سر حمایت ایران از فلسطین

روایت رحیم پور ازغدی از بگو مگو با روحانی

گلایه تند قوچانی از اصلاح‌طلبان؛ حق نداشتیم اینقدر بی‌مسئولیت باشیم

صادقی: علت گرانی بنزین کسری ۱۳۰ تا ۱۵۰ هزار میلیاردی بودجه است

گلایه دانشجویان از سخنگوی دستگاه قضا

تکذیب شایعه ای در مورد فائزه هاشمی رفسنجانی

اظهارات جوادی حصاری در مورد کاندیدایی در انتخابات

نعمتی: آقای لاریجانی گله‌مند است

جزئیات جدید از تیراندازی در پایگاه آمریکا توسط تبعه سعودی

خودسوزی یک معترض لبنانی در میدان ریاض الصلح بیروت

بیانیه رئیس‌جمهوری عراق در واکنش به حمله علیه معترضان عراقی

ترکیه به یونان درباره فعال کردن اس ۳۰۰ هشدار داد

بارزانی و علاوی: تغییر خارج از قانون اساسی عراق پذیرفتنی نیست

چین به آمریکا هشدار داد

مقام آمریکایی نتانیاهو را به دروغگویی متهم کرد

تحرکات مشکوک در عراق

دختر مسلمان جان صد نفر را در آمریکا نجات داد

آمادگی انصارالله یمن برای گفت و گو با عربستان سعودی

مالک تالار سقز متواری شد

۲۲ دانشگاه ایرانی در میان سبزترین مؤسسه‌های جهان

جروبحث در برنامه زنده درباره فضای مجازی

دستگیری فرزندی که پدر را به کام مرگ فرستاد

آمار عجیب از آزار مسافران و رانندگان شرکت تاکسی اینترنتی آمریکایی

پیاده روی خونین دختر و پسر جوان در حاشیه نیل

پاسخ قالیباف به سوال جنجالی یک دانشجو درباره فساد در شهرداری

ماجرای فروش صندلی‌های اتوبوس در تهران چه بود؟

داروی ایرانی آنفلوآنزا وارد بازار شد

گزارش وحشتناک گاردین؛ هر 2 و نیم روز یک زن در کانادا به قتل می‌رسد