رصد

کد خبر: ۱۲۰۲۷۷
تاریخ انتشار: ۰۲ آذر ۱۳۹۵ - ۱۴:۱۷
سرانجام در انتخابات هشتم نوامبر، دونالد ترامپ با پیروزی بر هیلاری کلینتون رئیس جمهور آمریکا شد؛ انتخابی که واکنش های فراوانی در مجامع بین المللی به همراه داشت. به همین بهانه در گفت و گویی با علی واعظ تحلیل گر رشد گروه بین الملل ارشد گروه بین الملل بحران اثرات سیاسی و اقتصادی پیروزی ترامپ را مورد بررسی قرار داده ایم. پژوهشگر فوق دکترای دانشگاه هاروارد معتقد است، پیروزی ترامپ در واقع نشان دهنده این موضوع است که مردم آمریکا از وضع موجود ناراضی هستند موضوعی که در رای مردم بریتانیا به خروج از تحادیه اروپا نیز مشاهده شد. واعظ غیرقابل پیش بینی بودن دولت ترامپ را مهم ترین ویژگی این دولت برمی شمارد و معتقد است این موضوع از تصمیم گیری احساسی و عدم تجربه سیاسی او ناشی می شود. درخصوص روابط آینده آمریکا با روسیه و اتحادیه اروپا علی واعظ می گوید احتمالا در دوران ریاست جمهوری آقای ترامپ ما شاهد اتحادیه اروپایی منسجم تری باشیم. واعظ همچنین علت استقبال پوتین از پیروزی ترامپ را بی تجربگی و ضعف سیاسی رئیس جمهور جدید آمریکا می داند. فارغ التحصیل دانشگاه ژنو سناریوهای محتمل درخصوص برجام را توضیح داده و پیش بینی می کند برجام به احتمال 60 تا 70 درصد با شکست مواجه خواهد شد. او در این راستا مواضع مسئولان ایرانی را در سرنوشت برجام بسیار حیاتی می داند و معتقد است «مواضع ایران باید بسیار محتاطانه و شفاف باشد تا هیچ بهانه به طرف آمریکایی ندهد.

محمد علی نژاد

در آغاز کارزار ریاست جمهوری آمریکا، هیچ کس کمترین شانسی برای دونالد ترامپ قائل نبود و اکثرا نامزدی او را همچون یک شوخی می پنداشتند اما رفته رفته و با نزدیک تر شدن به زمان برگزاری انتخابات، شانس وی در نظرسنجی ها افزایش یافت و در نهایت این ترامپ بود که بر رقیب دموکرات خود پیروز شده و به عنوان چهل و پنجمین رئیس جمهور آمریکا در 20 ژانویه 2017 سوگند یاد خواهد کرد. چگونه ترامپ برنده انتخابات آمریکا شد؟

من فکر می کنم تحلیل پسا انتخابات همواره با این مشکل مواجه است که تحلیلگران سعی می کنند توجیه کنند چگونه متوجه پدیده ای که در سطح جامعه در حال شکل گیری بوده نشده اند. حقیقت امر این است برخلاف آنچه در حال حاضر اکثریت در مورد آن صحبت می کنند نظرسنجی ها چندان هم غیردقیق نبوده اند. در واقع هیچ وقت نظرسنجی ها خانم کلینتون را با یک فاصله زیاد نسبت به آقای ترامپ نشان نمی داد همیشه فاصله بسیار کم بود و در محدوده خطای نظرسنجی ها قرار داشت. بنابراین اگر شما به نتایج آقای عمومی نگاهی انداخته و آن را با آرای الکترال مقایسه کنید مشاهده می کنید هیلاری کلینتون رای بیشتری نسبت به دونالد ترامپ داشته است. در واقع اگر انتخابات آمریکا از سیستم الکترال استفاده نمی کرد، خان کلینتون الان رئیس جمهور منتخب مردم آمریکا بود. به همین لحاظ به نظر من نسبت به این موضوع که نظرسنجی ها تا چه اندازه دقیق یا غیردقیق بودند کمی بی انصافی شده است. از سوی دیگر بسیاری از رای دهندگان آقای ترامپ به اصطلاح چراغ خاموش حرکت کردند. یعنی بسیاری از آن ها به این دلیل که آقای ترامپ یک کاندیدای بحث برانگیز بود ترجیح می دادند حمایت خود را از ترامپ به صورت علنی بیان نکنند و این موضوع تقصیر نظرسنجی ها نبوده که نتوانستند آنچه را در پس ذهن مردم ذشته پیش بینی کنند.

انتخاب ترامپ نشان دهنده پدیده ای است که در حال حاضر در سطح جهان از فیلیپین گرفته تا اروپا و امروز در آمریکا وجود دارد. و آن نارضایتی از وضع موجود است. درواقع این موضوع نتیجه پدیده جهانی شدن است که بخش های بزرگی از جامعه اسحاس می کنند از روند تحولات جامعه جامانده و اقتصاد جهانی به یک بخش کوچکی از نخبگان اقتصادی منافع سرشاری رسانده واز آن طرف اکثریت جامعه از این منافع بازمانده اند. به همین لحاظ یک حس بدبینی عمومی نسبت به طبقه حاکم به وجود آمده است. چنین حس بدی نسبت به مهاجران نیز وجود دارد. به طوری که رای دهندگان این دو گروه را مقصر اصلی وضع موجود می دانند. بنابراین کاندیدایی که غیرخودی محسوب شده و از نخبگان سیاسی جامعه نیستند مانند نارنجکی هستند که رای دهندگان در سرای قدرت رها می کنند به امیدا ین که انفجار آن منجر به شوک هایی شود که در نهایت به تغییر وضع موجود بینجامد ما در ایران هم تجربه های مشاهی داشتیم که کسانی که با وعده های بزرگ و پوپولیستی بر سر کار می آین حتی اگر در نحوه اداره کشور یا سطح جامعه تغییرات رادیکالی ایجاد نند معمولا این تغییرات به ضرر همان رای دهندگانی خواهد شد که به امید تغییرات به چنین اشخاصی رای داده بودند. بنابراین نمی توان چندان امیدوار بود که انتخابات آقای ترامپ باعث رضایت رای دهندگان در بلند مدت شود ولی دست کم در این مرحله نشان دهنده نیاز عمومی به یک تغییر رادیکال بوده است.

بسیاری از تحلیل گران نگاه بازاری ترامپ به انتخابات و استفاده او از شکاف میان عوام و نجبگان و شعارهای پوپولیستی محضش را عامل اصلی پیروزی او می دانند. آیا این پیروزی در مهد لیبرالیسم می توان باعث ایجاد یک الگو برای سیاستمداران در کشورهای دیگر شود؟

پیش ینی این مسائل دشوار است و عوامل متعددی در این خصوص تاثیرگذار هستند. برای مثال در انتخابات آمریکا به این دلیل که خانم کلینتون نماینده وضع موجود بود تاثیر زیادی در پیروزی ترامپ داشت. اگر بزنی سندرز که او نیز با پیام تغییر رادیکال نامزد حزب دموکرات شد به عنوان کاندیدای نهایی این حزب انتخاب می شد، شاید نتیجه انتخابات ریاست جمهوری چیز دیگری بود. در عین حال جنجال هایی که بر سر مسائل مختلف مربوط به خانم کلینتون درگرفت ازای میل ها گرفته تا فسادهای مالی همگی تاثیری منفی بر تعداد آرای خان کلینتون داشت. بنابرانی جدا از مفهو کلی نارضایتی از روند جهانی شدن نمی توان این پدیده را گسترده کرد و به تمام کشورها و انتخابات دیگر ربط داد. به علاوه این که بلوغ سیاسی رای دهندگان در کشورهای مختلف با یکدیگر متفاوت است. برای مثال در آلمان بلوغ سیاسی مردم به مراتب نسبت به بلوغ سیاسی رای دهندگان در ایالات مرکزی آمریکا در درجه بالاتری قرار دارد. به هر حال پیروزی این جریان ها در کشورهای مختلف تکانه ای ایجاد می کند که این تکانه به نوبه خود می تواند در کشورهای دیگر کمک حال نمایندگان رهبری کننده چنین جریاناتی باشد. بدون شک برگزیت به دونالد ترامپ کمک کرد و انتخاب آقای ترامپ ممکن است در آینده نزدیک به خانم مارین لوپن در فرانسه یا احزاب دست راستی در آلمان کمک کند. ولی از آن جا که این پدیده به عوامل متعددی وابسته است. اتفاق افتادن این جریان اجتناب ناپذیر نخواهد بود.

سخنرانی های ترامپ پس از انتخاب به عنوان رئیس جمهور با سخنان او در رقابت انتخاباتی بسیار متفاوت بوده و به نظر می رسد ترامپ آرام تر شده است. این تغییر از چه چیزی ناشی می شود؟

موضوعی که در مورد ترامپ وجود دارد این است که سیاست مشخصی در مورد مسائل مختلف ندارد. او در واقع تابع احساسات خود است تا این که بخواهد سیاست های از پیش فکر شده یا برنامه ریزی شده ای را داشته باشد. گاهی اوقات در یک سخنرانی موضاعی را بیان می کند که در تضاد با یکدیگر است. بنابراین طبیعی است ما در دوره ای قرار بگیریم که از واشنگتن پیام های ضد و نقیضی منتشر شود و آقای ترامپ بعشی از وعده های خود را تکذیب کند. به عنوان مثال با وجود این که آقای ترامپ قبل از انتخابات در چندین سخنرانی از اجتناب ناپذیر بودن اشاعه سلاح های هسته ای سخن گفته بود اخیرا اعلام کرده که هرگز چنین صحبت هایی نکرده است. از اقدامات و انتصابات اولیه وی می توان نتیجه گرفت که ترامپ نسبت به بسیاری از وعده های انتخاباتی خود چندان وفادار نیست. برای مثال در خصوص وعده ای که بارها و بارها طی رقابت انتخاباتی در مورد برچیدن نظام بیمه درمانی آقای اوباما داده بود پس از دیدار با اوباما در کاخ سفید گفته بخش هایی از آن را حفظ خواهد کرد. از سوی دیگر به نظر می رسد مواضع ترامپ در مورد کشیدن دیوار میان آمریکا و مکزیک و اخراج نزدیک به 11 میلیون مهاجر غیرقانونی در حال تغییر است. اما گمان می کنم همان طور که شعارهای انتخاباتی ترامپ چندان جدی قلمداد نمی شد مواضع فعلی ایشان نیز چندان جدی تلقی نمی شوند. البته این بدان معنا نیست که نمی شود ترامپ را جدی گرفت. از نظر من بزرگ ترین مسئله در انتخابات این بود که طرفداران ترامپ حرف هایش را جدی نگرفته و خودش را جدی گرفتند و برعکس مخالفان اوحرف هایش را جدی گرفته و خودش را جدی نگرفتند. این دوگانگی اصلی موجود در انتخابات آمریکا بود.

در واقع این نکته را باید در نظر گرفت که چون خود ترامپ سیاستمدار برجسته ای نیست تجربه حکومتداری ندارد و با بسیاری از مسائل (چه مسائل سیاست خارجی و چه مسائل امنیت ملی) آشنایی جزیی ندارد، به همین دلیل اشخاصی که او به عنوان تیم بر سر قدرت خواهد آورد، تاثیر بسزایی در تعیین مسیر سیاستگذاری آمریکا خواهند داشت و ترامپ نقش تصمیم گیرنده نهایی را داشته و تصمیم نهایی وی تا حد زیادی به احساسات او در مورد آن موضوع به خصوص وابسته خواهد بود. این موضوع باعث ایجاد درجه ای از پیش بینی ناپذیری و تردید درخصوص سیاست های آمریکا خواهد شد که بر روابط با متحدان و اقتصاد جهانی تاثیر منفی خواهد گذاشت.

در زمان رقابت انتخاباتی آمریکا، اتحادیه اروپا نظر مثبتی نسبت به ترامپ نداشته از سوی دیگر، ترامپ در مناظره خود با کلینتون، نگاهی معتدل درخصوص روابط با روسیه که از دیرباز وقت و دشمنی ویژه ای با ایالات متحده داشته است از خود نشان داد، به نظر شما روابط آمریکا با اتحادیه اروپا و روسیه در دولت ترامپ به چه شکل خواهد بود؟

همان طور که عرض کردم اصولا پیش بینی هر چیزی درخصوص دولت آقای ترامپ دشوار خواهد بود به خصوص قبل از این که کابینه ابیشان مشخص شود. من در این جا از نمونه دولت جرج بوش (پسر) استفاده می کنم که در آن زمان هم چون شخص رئیس جمهور تجربه زیادی نداشت در واقع دیک چینی توانست بیشترین تاثیر را در سیاستگذاری خارجی آمریکا داشته باشد. بنابراین در این مورد نیز نهایتا افراد اصلی دور و بر آقای ترامپ هستند که تعیین کننده نهایی سیاست ها خواهند بود. البته بوروکراسی بسیار قوی و گسترده ای در آمریکا وجود دارد و همین بوروکراسی تا حدی می تواند دولت ترامپ را مهار کند. از آن جا که در آمریکا دموکراسی وجود دارد دولت ترامپ قادر نخواهد بود هر کاری که دوست دارد انجام دهد اما نباید فراموش کرد که در سیاست خارجی رئیس جمهور قدرت بسیار زیادی دارد. البته باید اذعان داشت در مواردی خاص، کهع اتفاقات مورد ایران هم جزو این موارد است بوروکراسی چندان نمی تواند کمکی کند زیرا برای مثال دشمنی با ایران در خود این بوروکراسی نهادینه شده (البته می توان دوره آقای اوباما را یک استثنا دانست) و در دوره آقای ترامپ اگر مسئولان دولتی بخواهند راه ستیز با ایران را در پیش بگیرند هیچ کس جلوی آن ها را نخواهد گرفت.

در مورد روابط با اتحادیه اروپا فکر می کنم در نهایت آقای ترامپ متوجه این موضوع خواهد بود که اتحاد آتلانتیکی میان این دو نه تنها از نظر تجاری بلکه از لحاظ امنیت نیز به نفع آمریکاست و وی به دنبال آن نخواهد رفت که این رابطه را مخدوش کند. اما آینده این روابط تا حدی نیز به مواضع اتحادیه اروپا درخصوص آقای ترامپ بستگی دارد. برداشت اولیه من این است که اتفاقا یک حس ن یاز در اروپا ایجاد شده که این اتحادیه یک جبهه متحد در قبال آمریکا تشکیل دهد. از هیمن لحاظ من معتقدم دوران ریاست جمهوری ترامپ در اقع در این دوران حساس از حیات اتحادیه اروپا (به خصوص پس از رای به برگزیت) منجر به انسجام و استحکام داخلی در دورن این اتحادیه شود.

در مورد رابطه آمریکا با روسیه باید عرض کنم که علت استقبال پوتین از ترامپ این نیست که آقای ترامپ حرف های مثبتی در مورد پوتین زده است بلکه به این دلیل است که پوتین می داند ترامپ رئیس جمهور ضعیفی است. به این معنا که آقای ترامپ بی تجربه بوده و فن بازی های سیاسی و ژئوپولتیک را بلد نیست. دلیل حمایت پوتین از ترامپ احتمال همکاری و حسن نیت آمریکا نیست. به هر حال و شخص با این اندازه از جاه طلبی معمولا در یک اقلیم نمی گنجند. بنابراین تصور این که آقای پوتین و آقای ترامپ بتوانند روابط دوستانه ای همراه با اعتماد با هم برقرار کنند بسیار سخت خواهد بود. البته از نظر من یک قسمت از سیاست روسیه بسیار جالب توجه است. روس ها این جنبه شخصیتی آقای ترامپ را به عنوان یک انسان تاجرماب جدی گرفته و در را برای احتمال معامله ای با او بازگذاشته اند. نخستین صحبتی که پوتین پس از انتخاب ترامپ کرده در واقع دعوت به یک توافق با آمریکا (در هر سطحی) بوده است. به نظر من کشورهایی که مایل به تعامل با آقای ترامپ هستند باید نشان دهند که آمادگی معامله با آمریکا را دارند. در غیر این صورت ممکن است نتوانند از تنها جنبه مثبت آقای ترامپ استفاده کنند.

اجازه دهید بحث را به سمت ایران بکشانیم این روزها در داخل کشور تحلیل های بسیاری درخصوص فرجام برجام در عصر ترامپ می شود. از آن جا که ترامپ منتقد سفت و سخت برجام بوده و آن را بدترین توافق تاریخ آمریکا دانسته است و با توجه به این که مجلس نمایندگان و سنا نیز در دست جمهوری خواهان است آیا بر روند اجرایی شدن برجام تغییری حاصل خواهد شد؟

به گمان من در ایران تا حدی خوش بینی ای که در سال های گذشته نسبت به این که چه خطراتی ممکن است ایران را در پرونده هسته ای تهدید کنند وجود داشت همچنان وجود دارد. همان طور که در سال 2005 عده ای گمان می کردند که ارسال پرونده هسته ای ایران به شورای امنیت سازمان ملل غیرمتحمل است سپس گمان می کردند که روسیه در شورای امنیت با اعمال تحریم ها علیه ایران مخالفت خواهد کرد و بعد از آن فکر می کردند که تحریم های نفتی علیه ایران اعمال نخواهد شد چون قیمت نفت را تا مرز 200 دلاری بالا خواهد برد. در حال حاضر هم به نظر می رسد به چند دلیل یک خوش بینی کلی در جامعه ایران حاکم است. یکی از این دلایل این است که گمان می شود به دلیل چند جانبه بودن توافق دیگر اعضای 1+5 به طور خودکار از توافق حمایت خواهند کرد. با وجود این که این احتمال مردود نیست که در صورتی که ایالات متحده به طور یک جانبه از توافق خارج شود اروپایی ها می توانند یک جبهه واحد علیه آمریکا تشکیل دهند ولی باید در نظر داشت که توافق به نحوی تنظیم شده که یک طرف با مراجعه به شورای امنیت می تواند snap back کند (تحریم های سازمان ملل را به طور اتوماتیک برگرداند) بنابراین در شرایطی که حتی اتحادیه اروپا بخواهد طرف ایران را بگیرد و اعلام کند از تحریم های یک جانبه آمریکا تبعیت نخواهیم کرد به این دلیل که امریکا می تواند به طور اتوماتیک تحریم های شورای امنیت را برگرداند، اتحادیه اروپا ملزم خواهد بود که از این تحریم ها تبعیت کند. بنابراین از نظر من چه خطراتی که برجام را تهدید می کنند جدی هستند. البته آقای ترامپ غیر از یک مورد در مابقی موارد صحبتی از پاره کردن برجام نکرده است. صحبت اصلی ایشان مذاکره مجدد درباره برجام بوده است. در این خصوص نیز نه ایران و نه طرف های دیگر تمایلی به مذاکرات طاقت فرسا در خصوص برجام ندارند. از نظر من در ایران مسئولان باید تصمیم گرفته و موضع مشخصی را در قبال مذاکره مجدد در برخی موارد برجام اتخاذ کنند. برای مثال طی این توافق مشخص شد که عدم دسترسی به دلار برای ایران موانعی جدی ایجاد می کند. آیا ایران مایل خواهد بود تا مجددا مذاکره کرده و در ازای دسترسی به دلار امتیازات دیگری بدهد. البته از نظر من هدف آقای ترامپ و اطرافیانش از بحث مذاکره مجدد برطرف کردن مشکلات و به دست آوردن یک توافق معتدل تر نیست، به طور قطع آن ها به دنبال آن هستند تا توافقی را حاصل کنند که بیشتر به نفع آمریکا و به ضرر ایران باشد که مسلما چنین چیزی برای ایران مورد پذیرش نخواهد بود. در میان سناریوهای محتمل این سناریو که آمریکا در یک اقدام عجولانه و غیرمنطقی از برجام خارج شود، بسیار غیرمحتمل خواهد بود به این دلیل که با وجود این که خود آقای ترامپ و اطرافیان تندرو او نه تنها نسبت به ایران مواضع تندی دارند، بلکه با لابی های صهیونیستی نزدیک هستند و همچنین دیدگاهی منفی نسبت به برجام دارند اما من گمان می کنم رهبری حزب جمهوری خواه متوجه این موضوع هست که اگر آمریکا در سطح بین المللی به عنوان مقصر در نافرجامی برجام شناخته شود در واقع بسیاری از کشورها (به خصوص کشورهای آسیایی) طرف ایران را خواهند گرفت و تحریم ها به اندازه سابق موثر نخواهند بود. البته به غیر از این سناریو و بهترین سناریو (این که آقای ترامپ کاری به برجام نداشته باشد) سناریوهای دیگری نیز وجود خواهند داشت. ولی باید عرض کنم که در بهترین سناریو نیز برجام با تهدیدهایی مواجه خواهد بود. به این دلیل که در دوره 10 ماهه ای که از اجرایی شدن برجام می گذرد کاملا مشخص بوده که برجام بدون وجود دولتی در آمریکا که به طور مداوم در پی حفظ آن و در پی رفع اشکالات برجام نباشد پابرجا نخواهد ماند. در واقع آقای ترامپ پس از این که به قدرت می رسد باید بسیاری از دستورات اجرایی (تحت عنوان معلق کردن) را تجدید کند. دولت و وزارت خزانه داری آمریکا در صورت لزوم باید مشکلات موجود درخصوص صدور مجوزهای لازم برای بانک ها را به سرعت و با کارایی بالا حل کند و چنانچه دولت مایل به این کار و حفاظت برجام از تحریم هایی که جمهوری خواهان در کنگره به دنبال آن هستند نباشد نمی توان امید زیادی به بقای برجام داشت.ولی باید عرض کنم که در بهترین سناریو نیز برجام با تهدیدهایی مواجه خواهد بود. به این دلیل که در دوره 10 ماهه ای که از اجرایی شدن برجام می گذرد کاملا مشخص بوده که برجام بدون وجود دولتی در آمریکا که به طور مداوم در پی حفظ آن و در پی رفع اشکالات برجام نباشد پابرجا نخواهد ماند. در واقع آقای ترامپ پس از این که به قدرت می رسد باید بسیاری از دستورات اجرایی (تحت عنوان معلق کردن( را تجدید کند. دولت و وزارت خزانه داری آمریکا در صورت لزوم باید مشکلات مجود درخصوص صدور مجوزهای لازم برای بانک ها را به سرعت و با کارایی بالا حل کند و چنانچه دولت مایل به این کار و حفاظت برجام از تحریم هایی که جمهوری خواهان در کنگره به دنبال آن هستند نباشد نمی توان امید زیادی به بقای برجام داشت. اما محتمل ترین سناریو از نظر من این است که در نهایت ترامپ برجام را حفظ می کند ولی در مقابل فشارهای بسیار محاسبه شده کنگره که به تدریج به بهانه های مختلف تحریم هایی را علیه ایران اعمال می کند مقاومت چندانی نخواهد کرد و این قوانین مانند قانون ویزا طوری تنظیم می شوند که نمی توان آن را به طور قطع برخلاف توافق برجام دانست ولی به ایران ضرر خواهد رساند. بنابراین به منظور این که بهترین حالت برای ایران شکل بگیرد اولا در چند ماه آینده ایران باید مطمئن باشد که حتی کوچک ترین خطایی در اجرای برجام انجام نخواهد شد و ثانیا نیاز است در سطح بین المللی نسبت به هر گونه اقدامی که برجام را تهدید می کند به دولت آمریکا هشدار داده شود. این هشدار می تواند در سطح اتحادیه اروپا نهادهای بین المللی مثل سازمان ملل و اژانس بین المللی انرژی هسته ای یا نهادهای چند ملیتی انجام بگیرد و از نظر من ایران نیاز دارد خود را برای سناریوهای مختلف آماده کرده و در عین حال از خود احتیاط و طمانینه ای که لازمه رفتار یک کشور متمندن و تاریخی است نشان دهد که بهانه بیجا به دست اشخاصی که در دولت آینده آمریکا به دنبال از بین بردن برجام هستند ندهد. نهایتا اگر برجام لغو شود بدترین سناریو این است که ایران در آن مقصر شناخته شود در حالی که در واشنگتن دولتی بر سر کار است که از دید همگان شاید یک دولت غیرمنطقی خواهد بود که یک توافق تاریخی مانند برجام که به نفع صلح و امنیت بین المللی است را زیر پا خواهد گذاشت.

با توجه به این که گمانه زنی ها در خصوص کابینه ترامپ آغاز شده است و از آن جا که دو وزارتخانه مهم برای ایران (از نظر تحریم ها و پول های بلوکه شده و ...) خزانه داری و به خصوص امور خارجه محصوب می شود انتخاب این دو وزیر و این که در چه طیفی از جمهوری خواهان باشند چه تاثیری بر روابط میان ایران و ایالات متحده خواهد داشت؟

به هر حال اشخاص بسیار تاثیرگذار هستند. نمونه این موضوع در گذشته وجود داشته است. زمانی که آقای ریگان در سال 1981 رئیس جمهور آمریکا شد، با این پیام وارد کاخ سفید شد که قرارداد الجزایر را که به وسیله دول کارتر مذاکره شده بود زیر پا خواهد گذاشت. او معتقد بود این قرارداد به نفع ایالات متحده نیست و به همین دلیل ملزم به تبعیت از آن نخواهد بود. البته باید عرض کنم قرارداد الجزایر نیز همانند برجام یک توافق اجرایی بوده که در سطح دولت ها به امضا رسیده بود و پیمانی نبود که از طریق مجلس سنا مورد تصویب قرار گرفته باشد، بنابراین همان طور که برجام در حال حاضر آسیب پذیر است قرارداد الجزایر نیز در آن زمان به شدت آسیب پذیر بود. اما برخی از افرادی که همراه آقای ریگان وارد کاخ سفید شده بودند و دیپلمات های با سابقه ای به شمار می آمدند از پیشینه این توافق اطلاعات کافی داشتند و مطلع بودند این قرارداد تا چه حدی موجب رفع اختلافات تجاری به وجود آمده میان دو کشور پس از انقلاب شده است پس توانستند رئیس جمهور ریگان را متقاعد کنند که این قرارداد به نفع آمریکاست. بنابراین آقای ریگان این قرارداد را حفظ کرد و تمام دولت های بعدی نیز نسبت به آن توافق پایدار ماندند. به همین شکل اگر افراد دور و بر آقای ترامپ قادر باشند تا اهمیت برجام را به او گوشزد کنند من فکر می کنم تا حد بسیار زیادی روی حفظ برجام مفید و موثر خواهند بود. ولی تا این لحظه اشخاصی که به عنوان نمایندگان محتمل برای برخی از پست ها پیش بینی می شوند متاسفانه به نظر نمی رسد هیچ کدام در چنین مسیری حرکت کنند. برای مثال کاندیداهای اصلی برای وزارت خارجه آقایان نیوت گینگریچ و باب کورکر هستند. آقای گینگریچ که رئیس سابق کنگره آمریکا بوده روابط بسیار نزدیکی با گروه های مخالف ایران دارد و مواضع بسیار تندی علیه ایران دارد. از سوی دیگر آقای کورکر نیز که در حال حاضر رئیس کمیته سیاست خارجی مجلس سنای آمریکاست در این مجلس وظیفه رهبری مخالفان برجام را برعهده داشت. همچنین در وزارت خزانه داری نیز چون سال های متمادی فرهنگ اصلی حاکم بر این وزارتخانه اعمال تحریم ها و فشار بر ایران بود مشکلات همچنان وجود خواهد داشت. موضوعی که یکی از مشکلات دوران ریاست جمهوری اوباما نیز به شمار می آمد او سعی داشت تا این فرهنگ را تغییر داده و ذهنیت وزارت خزانه داری را از اعمال فشار بر ایران به سمت حمایت از رشد اقتصادی ایران تغییر دهد. در نظر بگیرید در دوران ترامپ افرادی در وزارت خزانه داری صاحب قدرت شوند که این روحیه را تشویق نکنند مسلما ما با مشملکات عدیده ای مواجه خواهیم شد. در واقع تنها سد موجود مقابل دولت ترامپ که نظرات مثبتی نسبت به ایران ندارد مجلس سنای آمریکا خواهد بود که در آن جا جمهوری خواهان 60 رای لازم برای آوردن قوانین به صحن مجلس را ندارند اما در آن جا هم نکته منفی این است که رهبری دموکرات ها بر عهده آقای چاک شومر (سناتور نیویورک) است که خود او تنها دموکراتی بوده که علیه برجام رای داده است. بنابراین متاسفانه حتی در سنا هم تصویر چندان روشنی وجود ندارد. در مجموع از نظر من شانس شکست برجام در حدود 60 تا 70 درصد خواهد بود. بنابراین شکست برجام به مراتب شانس بیشتری از بقای آن خواهد داشت و این یک خطر جدی است.

مسئله دیگری که لازم می دانم بیان کنم این است که با وجود این که ترامپ در حال تغییر بسیاری از وعده های خود است و اشخاصی که تاکنون وری کار آورده است نماینده وضع وجود هستند (یا خودشان میلیاردهایی هستند که در همین سیستم تجارت جهانی شده امروزی به منافع سرشاری رسیده اند یا افرادی هستند که سال ها داخل سیاست آمریکا بوده اند) اما در سطح جامعه توقع بسیاری برای تغییرات صریح و مشاهده اثرات آن ایجاد شده است. به همین دلیل اگر آقای ترامپ به همان سرنوشتی دچار شود که بسیاری از پوپولیست های دیگر به آن دچار شدند و نتواند وعده های خود را عملی کند در چنین شرایطی معمولا این افراد به دنبال بحران های خارجی می گردند تا توجه مردم را از مسائل داخلی منحرف کنند و از این رو این خطر نیز یکی دیگر از تهدیدهایی است که برجام با آن مواجه خواهد بود. البته باید عرض کنم که این مسائلی که عنوان کردم به معنای بدبینی مطلق نیست و به این معناست که در ایران ما دچار چنین آشوبی در طبقه حاکم نیستیم و سیاستمدارانی را داریم که توانسته اند با تدبیر کافی مذاکرات برجام را با موفقیت به فرجام برسانند. در شرایط کنونی نیز نیاز است تمامی سناریوهای محتمل به وسیله این افراد بررسی شده و پاسخ های برنامه ریزی شده و سنجیده ای را در نظر بگیرند که بتواند حمایت کافی و لازم را در سطح بین الملل برای ایران به همراه داشته باشد.

با توجه به این که بسیاری از اعضای اتحادیه اروپا نسبت به انتخاب ترامپ واکنش منفی نشان داده اند و از آن جا که جمهوری اسلامی ایران پس از انقلاب هرگز روابط خاصی با آمریکا نداشته است، آیا می توان انتخاب ترامپ را فرصتی برای بهبود روابط سیاسی و اقتصادی ایران با اتحادیه اروپا قلمداد کرد؟

بدون شک واکنش منفی اتحادیه اروپا به پیروزی ترامپ یک فرصت فوق العاده برای ایران خواهد بود. حال آن که اروپایی ها نیز به این موضوع تمایل دارند. فراموش نکنید که در دهه 1990 زمانی که آمریکا تحریم های یک جانبه ای را علیه ایران اعمال کرد، اتحادیه اروپا قانونی را به تصویب رساند که در آن شرکت های اروپایی از تبعیت از تحریم ها منع شدند و حتی تهدید کرد که اگر آمریکا بخواهد شرکت های اروپایی را تحریم کند این کشور را به سازمان تجارت جهانی خواهد برد. تنها فضای امنیتی ایجاد شده علیه ایران در دوره ریاست جمهوری آقای احمدی نژاد باعث شد تا فضا به ضرر ایران تغییر کند. این در حالی بود که به مدت 10 سال پس از این که آقای کلینتون برای نخستین بار تحریم های فراملیتی را علیه ایران وضع کرد دولت های اروپایی هرگز این تحریم ها را اجرایی نکردند. بنابراین چنین فرصت هایی را می توان به وجود آورد ولی باید توجه داشت که لازمه آن نشان دادن رفتاری منطقی و قابل دفاع از سوی ایران خواهد بود. همچنین اتحادیه اروپا نیز باید بتواند به صورت منسجم و یکپارچه در مقابل ایالات متحده ایستادگی کرده و حتی در سطح شورای امنیت بتواند قطعنامه هایی را تصویب کند که اقدامات منفی آمریکا را خنثی کند.

منبع: هفته نامه تجارت فردا، شماره 201

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

واگذاری ۴ هزار واحد مسکن مهر از فردا

پرداخت پاداش بازنشستگان با فروش اموال مازاد دولت

طلا و سکه ثابت ماند

بورس قله 250 هزار واحد را پس گرفت

"سوئیفت ارزهای دیجیتالی" تشکیل می‌شود

مرکز آمار ۳ سال از آمار قیمت مسکن و اجاره عقب است

مشمولان سهام عدالت شماره شبای بانکی را ثبت کنید

«هیچ»؛ سهم سیل‌زدگان کشور از خبر کمک نقدی ۵۰میلیارد تومانی اتاق بازرگانی

کاهش سوداگری با دریافت مالیات از خریداران سکه و ارز

قیمت دلار و قیمت یورو در صرافی ملی

برای اولین بار در ایران شرکت داتیس موفق به تولید فرهای 78 لیتری شد

ختم رسیدگی به پرونده نجفی؛ حکم در مهلت قانونی صادر می‌شود

فرمانده نیروی دریایی سپاه با سردار سلیمانی دیدار کرد

لاریجانی به فتاح تبریک گفت

زمان صدور حکم نجفی اعلام شد

واکنش جالب پدر امام جمعه تبریز به حکم رهبرانقلاب برای پسرش

تسلیت عمیق عراقچی برای درگذشت آمانو

گزارش از روی عرشه نفتکش انگلیسی

بشارت رهبر انقلاب به مردم فلسطین و دنیای اسلام

اظهارات وکیل نجفی درباره گرفتن رضایت از خانواده "استاد"

برخورد وحشیانه پلیس هلند با زنان

تمام توهین‌های رئیس جمهور با ادب!

"آمانو" درگذشت

انگلیس مجبور به عذرخواهی از مصر شد

آدم‌ربایی صهیونیست‌ها در روز روشن

گلایه های ترامپ پایان ندارد

رویای آبه نقش بر آب شد

واکنش قطر در قبال تحولات اخیر خلیج‌فارس

دیپلمات‌های صهیونیست دست به اعتصاب می‌زنند

کشف تسلیحات غربی از مخفیگاه تروریست‌ها

حکم نجفی کی صادر می شود؟

آماری امیدوارکننده از بازگشت صدها نخبه به ایران

باقی مانده گلوله‌های شلیک شده به سمت میترا استاد

علی دایی به دادگاه رفت

واکنش حسینی به ادعای تشکیل کلاس‌درس در آشپزخانه و زیرزمین

آخرین وضعیت جوی در جاده‌های کشور

شروط عجیب مدارس دولتی برای ثبت‌نام؛ کولر یا دستگاه فتوکپی مدرسه را بخرید!

بزرگترین آرزوی میترا استاد پیش از قتل چه بود؟

شیوه‌های عجیب سرقت منازل در پایتخت

دلیل تیراندازی در میدان فردوسی اعلام شد