رصد

کد خبر: ۱۲۰۳۹۷
تاریخ انتشار: ۰۷ آذر ۱۳۹۵ - ۱۵:۲۳
دکتر سیدمحمد صدر دیپلمات با سابقه ایرانی مشاور سیدمحمد خاتمی و مشاور ارشد محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه است. او در زمان دولت رجایی وارد وزارت امور خارجه شد و مسئولیت مدیر کلی امور اروپا آمریکای وزارت خارجه را به عهده گرفت . وی در دولت خاتمی معاون عربی آفریقایی وزارت خارجه شد. با این دیپلمات با سابقه به گفت و گو درباره چالش های جدید آمریکا و عربستان موضع گیری ایران در این زمینه و چگونگی بهبود روابط ایران و عربستان نشستیم.

چالش هایی در روابط آمریکا و عربستان به وجود آمده است. از جمله:

1- حمایت آمریکا از بهار عربی و مخالفت عربستان با آن و در پی آن کودتای عربستان در مصر و اشغال نظامی بحرین.

2- درخواست و دیدار مقامات کشور کوچکی مانند عربستان از مقامات ابرقدرت آمریکا برای رد برجام.

3- کاهش وابستگی آمریکا به نفت خارجی و همچنین تولید نفت شیل.

4- تلاش خانواده های قربانیان یازده سپتامبر برای منتشر شدن 28 صفحه گزارش محرمانه این حادثه و تهدید عربستان مبنی بر این که در صورت انتشار کامل این گزارش 700 میلیارد دلار دارایی اش را از آمریکا خارج می کند. به نظر می رسد مردم آمریکا از این که کشوری بخواهد با پول خون هم وطنانشان را بخرد و پایمال کند بیزار شده اند.

5- تصویب قانون جدید که به خانواده های قربانیان یازده سپتامبر اجازه شکایت از دولت عربستان سعودی را می دهد. قانونی که در ابتدا جمهوری خواه و دموکرات های کنگره روی تصویب آن اجماع داشتند و سپس اوباما آن را وتو کرد و مجددا سناوتوی اوباما را رد کرد.

آیا تصویب این لایحه تاثیر لابی خانواده های قربانیان یازده سپتامبر بود یا مسائلی پشت پرده در جریان است؟ چرا که ما می بینیم ائتلافی از اسرائیل و عربستان و امارات علیه ایران شکل گرفته است که آمریکا از آن حمایت می کند و عربستان را مسلح می کند و به نظر نمی آید در این فضا آمریکا علیه عربستان اقدامی کند.

وقایعی که در جریان است و دارد اتفاق می افتد بی شباهت به وقایع پس از یازده سپتامبر نیست. پس از یازده سپتامبر جرج بوش پسر و مجموعه جناح تندرو حزب جمهوری خواه نئوکان ها که بعدا هم تی پارتی (TEA PARTY) را تشکیل دادند به این نتیجه رسیدند که کشورهای اسلامی که با اسرائیل مخالف بوده و هستند تا پیش از یازده سپتامبر خطرشان برای امنیت اسرائیل بود ولی برای خود آمریکا خطر امنیتی نبودند. پس از حادثه یازده سپتامبر آن ها به این نتیجه رسیدند که این جریان افراطی مانند القاعده که منشا آن هم خود عربستان است، برای خود آمریکا هم خطر امنیتی دارد. به این دلیل بحث خاورمیانه بزرگ و تغییرات اساسی در این منطقه مطرح شد. این بحث به این دلیل مطرح شد که نئوکان ها معتقد بودند این منطقه به دلیل شرایطی که دارد تروریسم خیز است. در گزارشی که سازمان ملل در سال 2003 تهیه کرده بود گفته شده عواملی که باعث پرورش تروریسم در این منطقه شده عبارت است از استبداد و دیکتاتوری، فقر، عقب ماندگی فرهنگی و حضور نداشتن زنان در چرخه مشارکت سیاسی. بر مبنای این گزارش «تز خاورمیانه بزرگ» مطرح شد که اساس این تز این بود که باید در خاورمیانه دموکراسی ایجاد شود. اگر دموکراسی در خاورمیانه ایجاد نشود این منطقه همچنان تروریسم خیز است و این تروریسم هم هدفش آمریکا خواهد بود که برای ما خطر امنیتی است.

منظورشان دموکراسی سیاسی بود یا اقتصادی؟

هر دو؛ من درآن زمان معاون وزارت خارجه بودم و نقدی که ما به تز خاورمیانه بزرگ آقای جرج بوش داشتیم این بود که این تز به مسئله مهمی به نام اسرائیل که عامل پنجاه ساله عقده در جوامع اسلامی است و به دلیل شکست های متعدد کشورهای عرب از ارتش اسرائیل عامل تحقیر کشورها و دولت های عربی است هیچ اشاره ای نکرده بود. این نکته را برای تقریب ذهن بویم که مردم عرب آن قدر نسبت به تحقیری که اسرائیل از سال 1948 به بعد به آن ها تحمیل کرده بود عقده داشتند که وقتی دیکتاتور جنایتکاری مانند صدام حسین به اسرائیل موشک می زند برای او هورا می کشند. این موضوع میزان حساسیت جهان عرب به مسئله اسرائیل را نشان می دهد.

پس عکس العمل جرج بوش پس از یازده سپتامبر این بود که باید به دموکراسی و مسائل اقتصادی در خاورمیانه توجه کرد. نتیجه این عکس العمل این شد که آمریکا به سمت ساقط کردن حکومت های عربی و در راس آن عربستان پیش رفت.

بگذارید خاطره ای در این جا بگویم. با آقای خاتمی به عربستان رفتیم. ملک عبدال... به آقای خاتمی گفت که پس از حادثه یازده سپتامبر جرج بوش به گونه ای عمل کرد که ما دیدیم می خواهد همه بساط ما را جمع کند و به ما می گوید که منبع تروریسم هستیم. ملک عبدا... می گفت که در آن زمان آن قدر وضع ما خراب و حکومتمان متزلزل بود که من بعضی وقت ها ب لباس مبدل به مکه می رفتم و دور خانه خدا می گشتم و به خدا التماس می کردم که ما را حفظ کند.

در نهایت ملک عبدا... موفق شد به مرور زمان جرج بوش افراطی را قانع کند که ما همچنان همان متحد پنجاه شصت ساله هستیم. در آخر هم طرح خاورمیانه بزرگ با شکست به پایان رسید. یکی از دلایل شکست این طرح این بود که لزوما با برقراری دموکراسی درکشورهای عربی منافع آمریکا تامین نمی شود. اتفاقا درست عکس این اتفاق می افتد مثلا اگر در عربستان انتخابات آزادی برگزار شود بن لادن رئیس جمهور می شود یا مثلا در زمان بوش در انتخابات در فلسطین حماس پیروز شد یا در مصر مخالفان مبارک؛ یعنی اخوان المسلمین رای زیادی اوردند. در نتیجه عکس العمل تند جرج بوش به حادثه یازده سپتامبر فروکش کرد و به این جا رسید که کشورهای عربی همگی باشند ولی آن طور که ما می خواهیم باشند.

در ابتدای صحبتم گفتم که شرایط الان شباهت هایی به شرایط پس از یازده سپتامبر دارد. آن شباهت ها چیست؟ یکی از آن ها را خودتان اشاره کردید. عربستان سعودی از زمان تشکیلش متحد آمریکا بوده است. در زمان پهلوی هم شاه متحد آمریکا بود هم عربستان و بین آن ها نیز برای این که چه کسی ژاندارم خلیج فارس شود رقابت بود که آمریکا نهایتا شاه را انتخاب کرد چون حکومت شاه نسبت به عربستان مدن تر بود اما این به معنی بی توجهی آمریکا نسبت به عربستان نبود. الان مقداری اولویت های آمریکا در منطقه تغییر کرده است که نتیجه این تغییرات سیاست های جدیدی است که به آن پیوت (PIVOT) به معنای چرخش می گویند. این چرخش عبارت است از تغییر اولویت سیاست خارجی آمریکا از غرب اسیا به شرق آسیا. علت این چرخش در سیاست خارجی آمریکا این است که آمریکا تحلیل می کند که چین ده یا بیست سال دیگر خطر جدی برایش خواهد شد هم به لحاظ اقتصادی هم به لحاظ سیاسی و هم به لحاظ دست انداختن روی متحدان آمریکا که اکثرشان همسایه های چین اند مانند کره جنوبی و ژاپن. در این جا من اختلاف نظری با خیلی از دوستانم دارم. من این پیوت یا چرخش و این که آمریکا مرکز ثقل سیاست خارجی اش را از این طرف آسیا به آن طرف آسیا ببرد خیلی جدی نمی گیرم. مسئله این است که بعضی ها مانند عربستان سعودی این موضوع را خیلی جدی گرفته اند؛ یعنی عربستان سعودی خیال می کند که این منطقه و خودش دیگر اهمیت و اولویت گذشته را برای آمریکا ندارد. عربستان خیلی نگران این قضیه است و برجام هم آن را تشدید کرد. اما من این را قبول ندارم و معتقدم چون اسرائیل در این منطقه است آمریکا با هر دولت و حزبی که سر کار باشد، هیچ گاه اولویت حفظ امنیت و ثبات اسرائیل را کنار نمی گذارد. البته به قضیه چین هم توجه م یکنند چون به گفته خودشان آینده امنیت آمریکا را تهدید می کند ولی هیچ وقت این جا را از دست نمی دهند.

حال چه مسائلی تصور جدی بودن پیوت را در عربستان ایجاد کرده است؟ یکی از آن مسائل همین لایحه جدید مربوط به یازده سپتامبر است. مسئله دگیر مسئله نفت شیل است که به آن اشاره کردید اما مهم ترین دلیل آن این است که آمریکا با حکومت عربستان که پنجاه شصت سال منافع آمریکا را چه به لحاظ انرژی چه به لحاظ امنیتی و چه به لحاظ کار نداشتن به اسرائیل که همواره اولویت اول آمریکا رد منطقه بوده است حفظ کرده هیچ مشکلی نداشته است، ولی به هر حال حکومت عربستان حکومت غیر دموکراتیکی است که نه انتخابات دارد نه دموکراسی و نه آزادی. علاوه بر این ها برای اوباما، که به نظر من پدیده ای تکرار نشدنی در آمریکاست، حکومت عربستان از منظر مدرنیته و نگاه روشنفکرانه نمی تواند پذیرفتنی باشد هر چند که سال ها منافع آمریکا را تامین کرده باشد.

البته این را هم اضافه کنم که در قضیه اخیر حتما لابی صهیونیسم در آمریکا که صاحب نفوذ است نیز از عربستان حمایت خواهد کرد.

اوباما در این زمینه اظهارنظرهای عمومی هم کرده است مثلا به عربستان گفته بود مشکل شما درون خودتان است و به ایران و به ما پیوت ربطی ندارد.

تحلیل من بشخصه این است که اتفاقی که در جریان لایحه اخیر یازده سپتامبر افتادکه کنگره آن را تصویب کرد اوباما آن را وتو کرد و سناوتو اوباما را رد کرد تماما حاصل توافقات درون حزبی دموکرات ها بود که اوباما هم مسئولیت ریاستش را حفظ کند و به عربستان بگوید که من تلاشم را برای جلوگیری از تصویب این لایحه کردم اما قدرت توقف آن را نداشتم. بنابراین عربستان دیگر آن اولویتی را که در شصت هفتاد سال گذشته برای آمریکا داشته است ندارد اما برخلاف تصور خود عربستان این به معنای آن نیست که آمریکا عربستان را ناگهان رها می کند.

ضمن این که عربستان واقعا دارد در یمن جنایت می کند. اگر عدالت کمی در روابط بین الملل حاکم بود که نیست الان عربستان جنایتکار جنگی محسوب می شد. البته آمریکا هم تا الان خوب از آن ها حمایت کرده است.

واقعیت دیگر این است که در حکومت عربستان سعودی هم دگردیسی رخ داده است یعنی حکومت ملک عبدا... که عقلانیت و پختگی و محافظه کاری داشت با حکومت رادیکالی که عقلانیت و حتی حفظ منافع ملی خود عربستان هم در آن دیده نمی شود جایگزین شده است. این مسئله هم اقداماتی را که آمریکا دارد انجام می دهد تشدید می کند.

باز هم تاکید می کنم این سیاست های آمریکا به این معنی نیست که رابطه اش با عربستان به هم می خورد و متحدشان را رها می کنند. آمریکا از این مسائل استفاده می کند تا در مسائل حقوق بشری مقداری فشار به عربستان بیاورد که کمی دموکراسی و آزادی در کشورش به وجود آورد.

کسانی که به عربستان رفته اند شاهد این بوده اند که بن لادن در آن جا طرفداران بسیاری دارد. حال آمریکا می پذیرد که این تندروها در عربستان با ذخایر زیاد نفتی باشند یا این کارهای آمریکا مقدمه ای است برای فشل کردن عربستان و از بین بردن مرکزیت تصمیم گیرنده و سپس تکه تکه کردن آن مانند عراق به گونه ای که هر گروه در جایی باشد.

البته ترکیب جمعیتی عربستان با عراق کاملا متفاوت است شیعه ها در عربستان اقلیت کمی هستند در حالی که در عراق شیعیان اکثریت هستند. با توجه به این ترکیب جمعیتی و ساختار حکومت در عربستان من فکر نمی کنم که آمریکا بخواهد در عربستان مانند عراق عمل کند.

بالاخره نفوذی در عربستان خواهد کرد. آمریکا همین الان هم در عربستان نفوذ دارد.

متخصصان نفت تعیین کنندگی در هژمونی نفت را برای عربستان قائل اند.جیمز وولسی رئیس سابق سیا پنج، شش روز پیش از حمله به عراق گفت که عراق را می گیریم و نفت آن جا را به خلیج فارس سرازیر می کنیم تا عربستان را به زانو دربیاوریم که نتواند با افزایش و کاهش تولید نفت تاثیر تعیین کننده روی بازار نفت بگذارد. آمریکا با این کار امکان تعیین قیمت نفت را از عربستان گرفت. به همین خاطر فکر می کنم عربستان در مقابل آمریکا مقاومت هایی هم داشت مثلا بر سر موضوع نفت.

کاهش اخیر قیمت نفت هم برای ضربه زدن به ایران نبود، برای این بود که عربستان بتواند با نفت شیل در بازار آمریکا رقابت کند. بعد از آن به ضرر ایران شد.

پایین نگه داشتن قیمت نفت برای مقرون به صرفه نشدن تولید نفت شیل بود. من هیچ وقت مخالفتی جدی در حکومت عربستان نسبت به آمریکا ندیده ام. الان هم عربستان مخالفتی نمی کند و این آمریکاست که عربستان را از چارچوب اولویتی اش دارد خارج می کند.

با آغاز بهار عربی اسرائیل و عربستان با این جریان و نقش آمریکا مخالفت کردند و عربستان می گفت که اگر در مصر صندوق رای و دموکراسی و قانون گرایی بیاید و از این صندوق اخوان المسلمین خارج شود و این جریان به بقیه کشورهای عربی برسد حاصل آن فروپاشی سلطنت عربستان خواهد شد. در آن زمان ملک عبدا... به جان کری اعتراض کرد که این بازی دموکراسی خواهی در منطقه چیست کری گفته بود که ما از سال 1992 با این نحله از اخوان المسلمین کار کردیم و به این نتیجه رسیده ایم که این جریان می تواند مقابل رادیکالیسم بایستد. عربستان سه هژمونی نفت سلطنت و وهابیت دارد که با وقوع بهار عربی هر سه آن ها به خطر افتاد.

اول باید بگویم که من بهار عربی را جنبشی خالص، ضد استبدادی و دموکراسی خواهانه می دانم که در شروع آن هیچ نیروی خارجی نقش نداشته است؛ یعنی کاملا جنبش مردمی و پاسخی به عقده های پنجاه شصت ساله ملت عرب بود که یکی از آن عقده ها اسرائیل بود و یکی دیگر حکومت های دیکتاتوری؛ اما همگی می دانیم که همواره وقتی اتفاقی می افتد قدرت های مختلف سعی می کنند آن را به جایی هدایت کنند که منافعشان تامین شود. در آن دوره ای که جوانان مصر در میدان تحریر جمع شده بودند خانم کلینتون، وزیر امور خارجه وقت آمریکا، مصاحبه ای کرد و گفت ما هم موافق اصلاحات در مصر هستیم، اما مبارک باید آن اصلاحات را انجام دهد؛ یعنی آمریکا می خواست مبارک را نگه دارد و بعد به او فشار بیاورد که به مردم کمی آزادی بدهد، مانند کاری که برای عربستان در نظر دارند. پس از چند روز دیدند که اصلا این کار شدنی نیست. می خواهم بگویم این جریان آزادیخواه در مصر خواست خود را به آمریکا تحمیل کرد.

نکته دیگری هم در این بین هست. همه می دانند که شیطان بزرگ، عربستان، در جهان عرب همواره اخوان المسلمین بوده است. چرا؟ برای این که اخوان سنی است، تشکیلات چند ده ساله از زمان شیخ حسن البنا و قبل از ناصر دارد، تشکیلات اخوان بین المللی است و در بسیاری از کشورهای نه فقط مسلمان که در کشورهای اروپایی هم کلی شبکه داشته و دارند. پس این جریان ریشه دار، اسلامی، بسیار پیشرفته تر از حکومت وهابی عربستان و دموکراسی خواه است. پس طبیعی است که برای مردم عرب اخوان جذابیت خیلی بیشتری از حکومت عربستان سعودی دارد. عربستان دشمن بهار عربی بود چون فکر می کرد نتیجه آن حاکمیت اخوان دموکراسی در کل جهان عرب است.

-- به نظر می رسد آنچه آمریکا در بهار عبی از آن غافل بود، قدرت لایه های زیرین جامعه بود.

درست است. جایی که این لایه های زیرین فرصت استفاده از صندوق رأی را داشته باشد در نتیجه آرا نمود پیدا می کنند و جایی که این فرصت را نداشته باشند در تظاهرات و انقلاب نمود پیدا می کنند.

-- همیشه بین آمریکا و عربستان چالش هایی بر سر دموکراسی و حقوق بشر بوده است؛ اما این چالش در بهار عربی به اوج رسید.

درست می فرمایید. این چالشی که می گویید را آمریکا حتی با شاه هم داشت. نه تنها آمریکا، بیشتر اروپا به شاه سر مسائل حقوق بشر فشار می آورد. راجی، سفیر ایران در انگلیس در خاطراتش می گوید که من هر بار که از لندن به تهران می آمدم ابتدا با شاه ملاقات می کردم و می دانستم که همیشه در ابتدای ملاقات، شاه به من و بی بی سی و فشارهای حقوق بشری اروپا فحش می دهد و بعد به سراغ بحث های اصلی می رود. اروپا به شاه هم فشار می آورد و این به معنی مخالفت شاه با اروپا نیست. به هر حال کشورهای غربی باید اصول و مبانی خود را حداقل در ظاهر حفظ کنند، ولو این که از متحدشان حمایت و امنیت شان را حفظ کنند. من نظری دارم، می گویم که لیبرالیسم غرب و دموکراسی غرب که شعار اصلی اش آزادی و دموکراسی و حقوق بشر است به اسرائیل و فلسطین که می رسد به بن بست می رسد. چرا ؟ چون در این نقطه منافع بر ایدئولوژی ارجحیت پیدا می کند. این ارجحیت منافع در برابر اسرائیل 100درصدی است و در برابر دیگر متحدان مثل شاه، عربستان، بحرین و امارات کمتر است؛ بنابراین به نظر من آن چه شما می گویید مخالفت آمریکا با عربستان نیست و این ها به عربستان بر سر اصول شان فشار می آورند، اما به نظر من اختلاف جدی در این بین نیست.

-- ایران باید چه واکنشی نسبت به پیوت داشته باشد؟ اگر چالش بین آمریکا و عربستان بر اثر شکایت خانواده های قربانیان یازده سپتامبر بیشتر شود ایران چه راهکاری را باید در پیش بگیرد؟ آیا امکان این هست که ایران در این بین از عربستان در جایگاه کشوری مسلمان در برابر آمریکا حمایت کند تا تضاد شیعه و سنی کمرنگ و نابود و شود؟ این جنگ های نیابتی بین ایران و عربستان خط آمریکاست چون آمریکا می خواهد خون شهروندان خود را ندهد و از طرفی هم نمی تواند با توقف جنگ از سود کارخانه های اسلحه سازی اش بگذرد، بنابراین در آمریکا دو رویکرد به وجود آمده است. عده ای می گویند که باید به مسائل داخلی بپردازیم و عده ای طرفدار جنگ نیابتی هسند تا سود اسلحه سازی های آمریکا، با فروش سلاح به هر دو طرف درگیر حفظ شود. اگر جنگ نیابتی بین ایران و عربستان در بگیرد، دریایی از خون راه خواهد افتاد. تفاوت ما و عربستان در این جنگ این است که عربستان قدرت ترمیم دارد ولی ما این قدرت را نداریم، هنوز نتوانسته ایم خرمشهر را بسازیم. پس بهتر است که ما هم با این قانون جدید مخالفت کنیم. یکی به دلیلی که گفتم و دیگر به این دلیل که از این قانون علیه ما هم می تواند استفاده شود. شاید با مخالفت با این قانون عربستان هم حس کند که با ما منافع مشترکی در برابر آمریکا دارد.

می گویند دیپلماسی عبارت است از بهترین عمل در مناسب ترین زمان. ممکن است زمانی شما بهترین عمل را انجام دهید، ولی چون در زمان نامناسبی انجام شده است به بدترین عمل تبدیل شود. الان اصلا زمان مناسبی برای این پیشنهادی که دادید نیست؛ زیرا الان دو سال است که عربستان از هر فرصتی در هر کجا برای موضع گیری علیه ما استفاده کرده است. آقای دکترظریف می گفت که در کنفرانس اسلامی اخیر در استانبول علیه پیشنهادی که در آن جلسه برای معرفی ایران به عنوان حامی تروریسم مطرح شده بود صحبت کرد. می دانید که آقای ظریف در مسائل بین المللی خیلی خبره است. پس از سخنرانی آقای ظریف چهارده نفر وزیر امور خارجه برای سخنرانی علیه ایران وقت می گیرند. حتی یک وزیر خارجه هم حاضر به صحبت به نفع ما نمی شود. این را هم در نظر بگیرید که این اتفاق در استانبول همسایه ما می افتد. این اتفاق با تحریک چه کسی افتاد؟ عربستان.

می دانید که در عرف بین الملل هیچ گاه وزیر خارجه حرف های تند علیه کشوری دیگر نمی زند. حرف های تند را افراد دیگری مثلا نماینده مجلس یا افراد غیررسمی می زنند، اما وزیر خارجه عربستان دائم تندترین حرف ها را علیه ما می زند. آخرین حرف او درباره ما این بوده است که ما پیش از انقلاب هیچ مشکلی با ایران نداشتیم و منشاء همه مشکلات «خمینیسم» است و خلاصه حرفش این است که ما منتظر ساقط شدن نظام کنونی ایران هستیم تا رابطه مان با ایران خوب شود. خیلی مهم است که وزیر خارجه کشوری شخصا این حرف های تند را علیه کشوری دیگر بزند.

اگر در این شرایطی که آن ها علیه ما چنین موضع گیری هایی می کنند این پیشنهاد را مطرح کنیم، اول در داخل کشور اثر منفی بسیار زیادی دارد که باعث می شود گفته شود که این ها اصلا دیپلماسی نمی دانند. دوم باعث می شود که طرف مقابل در خارج هم پیام اشتباه بگیرد و فکر کند که ما خیلی به آن ها نیاز داریم؛ بنابراین من با این پیشنهاد موافق نیستم، اما کلیت قضیه درست است که ما بالاخره باید بفهمیم که این ها همسایه ما و مسلمان هستند و باید حتما به سمتی برویم که روابط مان را با آن ها بهبود ببخشیم و در روابط خوب است که می توانیم استراتژی امنیت منطقه به دست منطقه را اعلام کنیم و بگوییم که اصلا نیازی به حضور کشتی آمریکایی، روسی و اروپایی در خلیج فارس نیست.

-- درست است، اما با چه مکانیسمی؟

ببینید می گویند روابط خارجی مانند ازدواج است. قضیه یک طرفه نیست بالاخره ما هم باید از طرف مقابل چیزهایی ببینیم.

-- پیش از این در زمان آقای خاتمی روابط ما با عربستان بسیار خوب بود. درست است که در آن دوره ملک عبدا... در عربستان بر سر کار بود، اما زمان آقای احمدی نژاد هم ملک عبدا... بر سر کار بود. به هر حال نمی توان گفت که خراب شدن رابطه تنها از سوی عربستان بود و اتفاقی دوطرفه نبود. حال ما چه کاری می توانیم برای این ترمیم رابطه انجام دهیم؟

به نکته خوبی اشاره کردید. من پیش از این در مصاحبه های قبلی ام دو دلیل برای خرابی رابطه ایران و عربستان برشمردم. یکی از اشتباهات بسیار بزرگ دولت احمدی نژاد این بود که سیاست خارجی بسیار موفقی را تحویل گرفت و به سیاست خارجی ناموفقی تبدیل کرد. من بارها گفته ام که اگر آقای روحانی بلافاصله پس از آقای خاتمی آمده بود نه تنها در سیاست خارجی مشکلی نداشت، درهای سیاست خارجی به رویش باز بود و می توانست آن را پیش ببرد. دوران هشت ساله احمدی نژاد همان طور که ضربات مهلکی به اقتصاد، فرهنگ و اخلاق زد، سیاست خارجی را هم از بین برد. همین ملک عبدا... واقعا می خواست با احمدی نژاد کار کند، ولی وقتی کارهای ماجراجویانه او را دید به مرور زمان فاصله گرفت تا آن جایی که وقتی احمدی نژاد درخواست رفتن به عربستان را داد موافقت نکردند. پس علت بخشی از بد شدن روابط، سیاست های دولت احمدی نژاد بود؛ اما علت دوم دولت عربستان است که هنوز تغییر دولت را در ایران به رسمیت نشناخته است و فکر می کند روحانی همان احمدی نژاد است. در حالی که آقای روحانی پس از پیروزی در انتخابات زمای که هنوز دو ماه مانده بود وارد دفتر ریاست جمهوری شود در مرکز تحقیقات استراتژیک مصاحبه کرد و تنها کشوری که از آن نام برد و گفت می خواهم روابط ایران با این کشور خوب شود عربستان بود، اما دولت عربستان این پیام را نگرفت. مهم ترین اصل در سیاست خارجی مقابله به مثل است، اگر خوبی دیدی باید خوبی کنی و اگر بدی دیدی باید جواب آن را بدهی. جمله ای در ادبیات ما هست که می گوید «خوبی که از حد بگذرد نادان خیال بد کند». اگر به کشوری زیاد خوبی کینم با خود فکر می کند که حتما به ما نیاز دارند و چنین پیامی در سیاست خارجی نباید به هیچ کشوری داده شود، حتی به دوست ترین دولت ها. بنابراین این را قبول دارم که مسئول بخشی از خراب شدن رابطه دولت احمدی نژاد است، اما از آن طرف عربستان هم پایان دولت احمدی نژاد را پایان یک سیاست خارجی ماجراجو و افراطی تند تلقی نکرد. اوباما و دول اروپایی این نکته را گرفتند، اما عربستان نگرفت.

-- علت این امر به نظر شما چه بود؟ در مطلبی در شماره 94 نشریه چشم انداز ایران (آبان و آذر 1394) درباره بحران های سه گانه آل سعودی از یک سو و رشد و گسترش ملت عربستان از سویی دیگر نوشته بودیم. در این مطلب اشاره شده بود که عربستان سه هژمونی دارد که در حال از دست دادن هر یک است، هژمونی نفت که تولید نفت شیل و کنترل شیعیان بر تنگه هرمز بیشتر منافع نفتی آن را تهدید می کند؛ هژمونی سلطنت که با بهار عربی و وارد شدن دموکراسی به کشورهای عربی تهدید شد و هژمونی وهابیت که شیعیان عربستان و رشد دموکراتیک شیعه مثلا در یمن آن را تهدید می کند؛ بنابراین چاره ای جز عمل نظامی نداشتند. اگر ما رشد مردم منطقه و عربستان را ببینیم، در حالی که آل سعود هم مشکل دارد و با این رشد ملت برخورد تعالی بخش کنیم می توانیم جلوی بحران ها را بگیریم، در غیر این صورت جنگ بدی رخ می دهد.

این هم یک نظر است، اما من می خواهم بگویم که عربستان چاره دارد. این مشکلاتی که گفتید همگی درست است. عربستان دیده است که با چند چالش مواجه است و به جای حل این چالش ها از راه عاقلانه به رادیکالیسم روی آورده است.

-- اگر عاقلانه وارد مسائل می شدند هژمونی شان را از دست می دادند و غرورشان اجازه این کار را نمی داد.

به نظرمن اتفاقا برعکس است. اگر آن ها به پیام آقای روحانی عاقلانه پاسخ می دادند اصلا نیازی به این درگیری ها نبود. در قضیه بحرین، ایران به شیعیان آنجا توصیه کرد که با حکومت بسازند و به دنبال براندازی حکومت نروند. زمانی که یک دولت با چالشی مواجه است باید بهترین روش را برای حل آن انتخاب کند، بنابراین من قبول ندارم که عربستان راهی نداشت، راه داشت ولی راه غلط را انتخاب کرد. عربستان نیروی نظامی به بحرین وارد کرد و از آن گذشته شیعیان عربستان هیچ مشکلی برای دولت عربستان ایاجاد نمی کنند و دولت می تواند روابط خوبی با آن ها داشته باشد.

من با این نظر که بهبود رابطه عربستان با ایران باعث از بین رفتن موقعیت اش می شود مخالفم. اتفاقا به نظر من با رابطه با ایران موقعیت بهتری در منطقه پیدا می کند. الان بحث هژمونی در کجا مطرح است؟ در یمن، سوریه و بحرین مطرح است. در کنار ایران بودن بهتر می تواند این چالش ها را حل کند یا در مقابل ایران بودن؟

-- در کنار ایران بودن سیر طبیعی به نفع ایران و دموکراسی است.

با حل شدن مشکلات نفتی و اقتصادی و در کنار ایران بودن در بحران های منطقه این همه هزینه حاصل از جنگ در یمن و بحرین و سوریه هم به عربستان وارد نمی شود.

-- پدیده غرور در انسان هم مهم است. آیا عربستانی که می گویند دنیای اسلام زیرنظر من است حاضر است که زیر بلیت شیعه بیاید؟ شیعه ای که به تدریج تنگه هرمز و باب المندب را می گیرد. این سه بحرانی که گفتم دارد عربستان را خفه می کند، اما غرور عربستان نگذاشت که انتخاب عقلایی کند. به سرغ سوال دیگری برویم. شما در مصاحبه ای گفته بودید که از رخ دادن بهار عربی هم خیلی خوشحال شدید و هم خیلی ناراحت. خوشحال از این که موج دموکراسی خواهی در کشورهای عربی به راه افتاد و مردم عرب برای رسیدن به حق و حقوقشا دست به اعتراض زدند. ناراحت از این که در آن زمان دولتی در ایران سر کار نبود که بتواند از این جنبش 100درصد مردمی به نفع منافع ملی ما و خود جنبش و اسلام استفاده کند. یکی از مهم ترین مسائل بعد از بهار عربی مسئله سوریه است. دولت جدید برای حل این مسئله به سود منافع ملی مان چه کارهایی باید بکند یا چه کارهایی کرده است؟

واقعیت این است که سیاست خارجی آقای روحانی با احمدی نژاد تفاوت دارد. در رأس این سیاست خارجی تشنج زدایی، گسترش روابط با همسایگان و کشورهای مسلمان و بعد از آن هم بهبود روابط با آسیا و اروپا مطرح است؛ اما همین طور که گفتم مهم این است که این سیاست با استقبال مواجه شود. مثالی دیگر می زنم. در زمان آقای خاتمی که ما بهترین روابط را با کشورهای عربی داشتیم روابط مان با مصر و امارات پیش نمی رفت. در مصر پیش نرفت، زیرا پرونده رابطه با ایران در مصر در دست نیروهای امنیتی بود و آن ها می گفتند برقراری رابطه صحیح نیست. روابط با امارات هم سر موضوع جزایر پیش نمی رفت. در این موضوع از راه شورای همکاری خلیج فارس و عربستان به امارات فشار آوردیم و به مرور زمان رابطه مان را که مشکل داشت و مسئله جزایر مطرح بود بهبود بخشیدیم. خاطره ای را در این جا می گویم که شنیدنش خالی از لطف نیست. در زمان آقای خاتمی وقتی که من برای گفت وگو با شیخ زائد، حاکم امارات، به آنجا رفته بودم مأموری که از دیوان امیری دنبال ما آمده بود از من پرسید که چه قدر زمان برای گفت وگو نیاز دارم و خواهش کرد که ملاقاتمان بیشتر از یک ربع طول نکشد زیرا شیخ هم مریض است و هم پیر و قدرت حرف زدن طولانی مدت را ندارد. من موافقت کردم و وقتی که پیش شیخ زائد رفتیم بنا به درخواست خودش ملاقاتمان یک ساعت و بیست دقیقه به طول انجامید. من برایش توضیح دادم که دولت جدید ایران و آقای خاتمی چه برنامه ای دارد و شیخ زائد در پاسخ گفت آقای خاتمی نه تنها برای ایران امنیت آورد، برای ما در جنوب خلیج فارس هم امنیت آورد و ما با آمدن آقای خاتمی الان بیشتر احساس امنیت می کنیم. می خواهم بگویم چنین عکس العملی از جانب این کشور عربی برای ما وجود داشت و استراتژی ما درباره جزایر این بود که بحث جزایر از رابطه دو کشور خارج شود و بعد تبلیغاتی اش کاملا بخوابد. امارات هم این را پذیرفت.

خلاصه این که سیاست دولت جدید گسترش روابط است و اقداماتی هم انجام می شود و متهی باید اقدامات مثبتی هم از سمت طرف مقابل انجام شود و نمی شود که یک طرف اقدامات مثبتی انجام دهد و طرف مقابل جواب منفی بدهد. اگر عربستان هم در مقابل اقدام مثبتی می کرد دیگر بحث تضاد شیعه و سنی هم به این شدت مطرح نبود یا بحران سوریه راحت تر حل می شد. در زمان آقای خاتمی که روابط خوب بود بحث شیعه و سنی مطرح نبود. خاطره دیگری بگویم. ملک عبدا... خودش به من گفت که تو چرا آقای خاتمی را به حج نمی آوری؟ من به ایشان گفتم که ایشان گرفتار هستند و ملک عبدا... به من گفت که من به تو قول می دهم که اگر آقای خاتمی به حج بیاید، تمام مسئولیت هایم را کنار می گذارم، دست آقای خاتمی را می گیرم و تمام اعمال حج را با او انجام می دهم، روابط ایران و عربستان تا این حد خوب بود.

منبع: ماهنامه چشم انداز ایران، شماره 100
مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

وجود 400 هزار واحد مسکن مهر ناتمام در کشور

پُست جدید برای نعمت زاده

آخرین وضعیت حذف سه صفر از پول ملی

تجویز نسخه برای اجاره مسکن

تاریخچه پلاک خودرو در ایران

جدول گرانی ۵۶کالای اساسی؛ سیب روی گوجه را سفید کرد!

وزیر به نعمت زاده پست داد

چرا فشار دلار در این روزها می‌افتد؟

سوال ورزشی از زنگنه

اصلی‌ترین کالاهای صادراتی ایران کدامند؟

حجت الاسلام رئیسی: در قضیه برخورد با فساد هیچ خط قرمزی نداریم

توصیف جالب رهبر انقلاب از قدرت پوشالی آمریکا

هشدار رئیس اسبق سیا درباره شاخ و شانه کشیدن برای ایران

گوشه از اتهامات عجیب تهیه کننده سریال شهرزاد

زنگنه: نمی‌توانم درباره درخواست‌های نفتی از اروپا صریح صحبت کنم

دیدار جمعی از شاعران و اهالی فرهنگ با رهبر انقلاب

دفاع سعید جلیلی از ادامه یافتن جلسات «دولت در سایه»

نظر کارشناس بی بی سی درباره جنگ ایران و عراق

ادعای عضو مجمع تشخیص درباره CFT و پالرمو

گفت و گو با کاظم دارابی متهم ایرانی بی‌گناه پرونده میکونوس

واکنش حماس به نشست اقتصادی بحرین

شیطنت آمریکا در تنش بین ترکیه و قبرس

کمدین معروف اوکراینی امروز رئیس جمهور شد

نقش پنهان و آشکار اوباما در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا

پایان جنگ تجاری آمریکا با کانادا

300 هدف عربستانی در انتظار خشم انصار الله

دستگیری ۵۴ تن در ترکیه به اتهام همکاری با پ.ک.‌ک

توقف کشتی سعودی حامل سلاح در ایتالیا

آخرین نظرسنجی ها و حواشی انتخابات هند

شکاف طبقاتی در انگلیس؛ نهادهای اقتصادی هشدار دادند

نوزاد دیگری‌‌‌‌‌ در سفر اسنپ به دنیا آمد

نشست زمین به دلیل بارش شدید باران در جوانرود

درخواست پلیس راه برای زیاد شدن نرخ جریمه‌ها

آیا راهی برای پایان تخلفات مدارس وجود دارد؟

فرهنگستان زبان، از فروغی تا امروز

اجلاسی برای پاسبانی از سلامتی جهانی

سنت شلیک توپ در لحظه افطار در بوسنی

ضرب زخمه ناکوک بر گوش مدرسه

دستگیری زن سارقِ عابر بانک‌ها در متروی تجریش

بارش شدید باران در ایذه