رصد

کد خبر: ۱۲۰۶۹۴
تاریخ انتشار: ۲۱ آذر ۱۳۹۵ - ۱۵:۱۹
محمد حسین کریمی پور درباره پیشنهاد انتقال آب برای حل مشکلات استان هایی مانند خراسان رضوی می گوید: «انتقال آب از منابع سطحی یا زیرزمینی به حوضه آبریز دیگر، مثل عمل جراحی وسیع و آخرین مرحله ای است که می شود بدان دست یازید و باید تبعات سنگین جانبی اش را هم پذیرفت. علم مدیریت آب، انتقال آب را فقط در احجام کم و برای شرایط حاد مثل کمبود آب شرب مجاز می داند. آن هم به شرط آن که حوضه تامین کننده در رده بندی مرطوب یا متعادل باشد. عملا چنین حوضه ای در ایران باقی نمانده است.» در عین حال این کارشناس اقتصاد آب با محاسبات خود نشان می دهد حتی در صورت اجرایی شدن پیشنهاد انتقال آب از دریای عمان به مشهد، قیمت آب بیش از 30 برابر متوسط نرخ مصوب آب شهری و حدود پنج برابر نرخ مصوب فروش خرده آب نوشیدنی آب شیرین کن های خصوصی کوچک شهری می شود.

-- وزیر نیرو می گوید کشور با فاجعه کشور روبه رو است. پیش از بررسی پیشنهادهای جدید برای ساماندهی این فاجعه، ارزیابی شما از عمق این بحران چیست؟

کلمه «فاجعه» که وزیر نیرو به کار برده، کلمه گویایی است. از صراحت و صداقت ایشان- که در فضای سیاسی کشورمان مرسوم نیست- باید تشکر کرد. ایران به معنی واقعی کلمه در وضعیت «فروپاشی آبی» قرار دارد. همان گونه که وزیر گزارش کرد حتی یک استان کشور هم در سه طبقه بندی قابل قبول آبی یعنی وضعیت های «مرطوب»، «متعادل» و «قابل تحمل» قرار ندارد. پر آب ترین اقلیم های ما یعنی خوزستان، گیلان و مازندران در وضع «تنش آبی» ، 18 استان در وضع «تنش آبی شدید» و بقیه در بدترین درجه ممکن یعنی وضع «کمبود

با توجه به مفروضات موجود هر مترمکعب آب سه دلار و 10 سنت یعنی 12هزار تومخان تمام، در ورودی مشهد تحویل می شود. این قیمت بیش از 30 برابر متوسط نرخ مصوب اب شهری و حدود پنج برابر نرخ مصوب فروش خرده آب نوشدینی آب شیرین کن های خصوصی کوچک شهری است.
آب» هستند. اهداف «تعادل بخشی اضافه مصرف آب زیرزمینی» در برنامه های چهارم و پنجم با شکست فاحشی روبه رو بوده و در روان آب های سطحی هم با کاهش شدید حجم جاری روبه رو هستیم. برای ترسیم عمق فاجعه کافی است بدانید که «پتانسیل آب شیرین تجدیدپذیر بوم ایران» که در نیمه دهه 50 شمسی 130 میلیارد مترمکعب در سال بود، بنا به اعلام وزیر نیرو به 90 میلیارد مترمکعب کاهش یافته است. دو سال پیش وزیر نیرو این رقم را 100 میلیارد مترمکعب اعلام کرده بود. یعنی چرخه های تولید آب طبیعت ایران، به سرعت در حال فروپاشی است. بوم ایران دارد می میرد.

-- در دوران فعالیت دولت یازدهم ، تفاوتی در این وضعیت به وجود آمده است؟

سطوح بالای دولت یازدهم به طور معنی داری در مسئله محیط زیست و آب، آگاه تر و انگیزه مندتر از دولت های پیشین است. اما مسئله آن قدر عمیق و سنگین است که زور دولت به تکان دادن آن نمی رسد. اقدامات شورای عالی آب به ریاست معاون اول و سه سازمان خط مقدم یعنی سازمان محیط زیست و وزارتخانه های کشاورزی و نیرو، تناسبی با «سنگینی مسئله» ندارد و روند فروپاشی آبی همچنان با قوت ادامه دارد. قوه قضائیه، مجلس، بدنه دولت و خلاصه مجموعه قوا، مسئله محیط زیست و آب را در لیست کوتاه اولویت هایش ندارد. هنوز بخش بزرگی از مسئولان کشور فهم درستی از صورت مسئله و راه حل های جهانی برای مشکل ندارند. در این فضا، تکرار این که آب و محیط زیست از نظر دولت روحانی در اولویت های سه گانه کشور است، چاره ساز نیست. دولت تمایل دارد کاری کند ولی نه بدنه فربه و درمانده اش اجازه حرکت می دهد و نه عزم ملی برای کار بزرگ ممکن است. این که می گویم فضای حل مشکل وجود ندارد، بیشتر از این واقعیت نشأت می گیرد که انرژی ارگان های حاکمیتی و قوای سیاسی، به میزان بی سابقه ای متمرکز بر تخریب و حذف هم است. چیزی به نام تیم متحد حاکمیتی وجود ندارد تا قادر به بسیج ملی برای مسائل بزرگ باشد. بدین ترتیب بیشتر چالش جدید تولید شده و چالش های موجود فربه می شوندو در این وضعیت، مجموعه حاکمیت کمتر قادر است راه حل تولید و اجرا کند. این که رئیس جمهور تجهیز 10 هزار میلیارد تومانی برای آب، فاضلاب، محیط زیست و حمل ریلی را در بودجه 96، دستاورد پر افتخاری می داند، نشان می دهد بین امکانات و عزم مملکت و بزرگی معضلات محیط زیست و آب، رابطه معنی داری وجود ندارد.

دولت تمایل دارد کاری کند ولی نه بدنه فربه و درمانده اش اجازه حرکت می دهد و نه عظم ملی برای کار بزرگ ممکن است.
-- بخش های سیاستگذار مثلا وزارت نیرو را بخشی از مشکل می دانید یا بخشی از راه حل؟

به گمان من، وزارت نیرو ارگانی زنده و در هم تنیده متشکل از هزاران مدیر میانی و کارشناس است که عملا وزارتخانه را اداره و از میراث، قواعد، روابط و البته منافع خود به طور موثر دفاع می کنند. این مجموعه پر از آدم های خوب و فهمیده است اما در ساختاری کار می کنند که حداقل در مسئله آب، مواضع غلط و خروجی های نامبارکی دارد. نظر به یک فرهنگ و سبک کسب و کار دارم که به گمانم عمیقا اهدافش با منافع کشور مغایر ا ست. تاثیر یک وزیر در عملکرد این موجود عظیم، بالاخص وزیری که از خود سیستم باشد و با همان قواعد مرسوم بازی کند، هر چقدر هم آدم خوب و معتقدی باشد؛ قابل صرف نظر است. اب، موضوعی بین دستگاهی است که هدایت و سیاستگذاری ملی اش فعلا متمرکز در شورای عالی آب است. وجود این شورای عالی، آنقدر که انتظار می رفت، موثر نبوده است. به گمان من هیچ عامل به اندازه وزارت نیرو در درجه اول ومجلس در درجه بعد را نمی شود از علل مقوم ایجاد بحران آب در پنج دهه اخیر برشمرد. به گمانم نقش رئوس وزارت نیرو که می دانستند و می فهمیدند و بدین راه ادامه دادند، از نقش غالب نمایندگان مردم که فاقد دانش تخصصی در زمینه آب بوده اند، تاسف بارتر است. این دو مجموعه بودند که از دهه 40 ملهم از اندیشه های سوسیالیستی، با معاضدت هم، قواعد ویرانگری بر فضای آب کشور حاکم کردند. هنوز هم کم و بیش مجلس و وزارت نیرو همان راه را می روند. البته بیشتر از سابق، آبروداری می کنند. خیلی از نمایندگان مجلس هنوز هم به آب به دید محل پخش ثروت در ناحیه انتخاباتی و به پروژه های آبی بالاخص سدهای بزرگ و در دید عموم، به دید بیلبورد تبلیغاتی می نگرند. همین وزارت نیروی پیچیده، فربه، پر هزینه و کم بهره، یکی از موانع اصلی در جهت حرکت به طرف حل مسئله آب در ایران است. برای من دردناک است عرض کنم اگر از بسیاری از مدیران میانی وزارتخانه بخواهی یک صفحه در مورد اقتصاد آب بنویسند، گمان می کنم که موردمنابع درآمد وزارتخانه، تعرفه، حق نظارت و هزینه انشعاب خواهند نوشت. اقتصاد آب، آنجا به معنای تامین بودجه جاری و تداوم جریان حقوق و مزایا و حق ماموریت و هزینه و مخارج سفر است. کمتر کسی از حکمرانی خوب آب، بازار آب، آب مجازی، باز تعریف نقش کاربران و مانند آن برایتان خواهد نوشت. این مفاهیم یکسره در دنیای وزارت نیرو، مهجور است. البته این وضع کم و بیش بر همه بدنه حکمرانی فربه، کم فایده و پر هزینه ایرانی، حاکم است. به یک مثال اکتفا می کنم. یک مطالعه اتاق ایران می گفت تعداد کارمندان دولت ایران نسبت به جمعیت کشور، 14 برابر ژاپن است. یعنی دولت ما اگر کیفیت ژاپن را می داشت، به جای 2.7 میلیون نفر کارمند فعلی باید با فقط 192 هزار نفر کارمند اداره می شد. مسئله ایران از هر جهت که بنگری همین است: فقدان مدیریت خوب از یک سو و اقتدار سازمان های رسمی و غیررسمی حافظ نظم موجود، از سوی دیگر. البته فقدان آگاهی ذی نفعان و فقدان سازمان های موثر متعلق به ذی نفعان هم ضامن بقای این شرایط کشنده است وقتی به آینده می نگرم، ناتوانی در حل مسئله از یک سو در کنار تجمیع و تعمیق این همه چالش سنگین از سوی دیگر، مرا واقعا می ترساند.

-- در این شرایط بحرانی آب، «انتقال آب» پاسخی است که بسیاری از سیاسیون به کمبود آب استان ها می دهند. در مجموع این چنین راهکارهایی چقدر شدنی هستند؟

انتقال آب از منابع سطحی یا زیرزمینی به حوضه آبریز دیگر، مثل عمل جراحی وسیع است. آخرین مرحله ای است که می شود بدان دست یازید و باید تبعات سنگین جانبی اش را هم پذیرفت. امروز علم مدیریت آب، انتقال آب حوضه به حوضه را فقط در احجام کم و برای شرایط حاد مثل کمبود آب شرب مجاز می داند. آن هم به شرط آن که حوضه تایمن کنند در رده بندی مرطوب یا متعادل باشد. عملا چنین حوضه ای در ایران باقی نمانده است. حتی خوزستان هم در رده تنش آبی است. از وقتی بشر به یاد دارد کارون شاهرگ حیات منطقه بود. کارون که همواره نشاط و طراوت و پاکیزگی می پراکند، امروز تبدیل شده به بزرگترین کانال فاضلاب خاورمیانه اما اگر منظورتان انتقال آب حاصل از شیرین سازی آب دریا باشد، اگر امکان مدیریت مناسب پساب فوق شور بای پس، ممکن آید، مسئله ای که باقی می ماند، هزینه گران شیرین سازی و هزینه بسیار گران تر انتقال است.

-- بگذارید به مسئله طرح انتقال آب شیرین از سواحل دریای عمان به خراسان بپردازیم. اصلا مسئله خراسان چیست؟

40 درصد در طرح انتقال آب دریای عمان، حداقل 40 درصد آب ورودی به کارخانه آب شیرین کن، به صورت پساب فوق شور به دریا برمی گردد. دفع این آب در میط دریا دارای هزینه و پیچیدگی های مهندسی است با ملاحظات مهندسی می شود صدمه تزریق متمرکز آب فوق شور به محیط دریا را تا حدودی کاهش داد.
خشکسالی طولانی 17 ساله و سوء مدیریت منابع، خراسان جنوبی را با مشکلاتی مواجه کرده است. با روستاها کاری کرده که کم از حمله مغول ندارد. خراسان رضوی وحوضه کشف رود و بالاخص شهر مشهد مقدس هم وضع بحرانی دارد. نرخ رشد مصرف در سه دهه اخیر، سرسام آور است. بالاخص توسعه بی رویه مصرف آب کشاورزی به حدود به مراتب بیشتر از تحمل طبیعت رسید. اضافه برداشت دیوانه وار، علت اصلی مشکل است. از سوی دیگر، در بالادست افغان ها به سرعت پروژه های سدسازی خود را پیش برده و عملا بخش بزرگی از آب مرزی ورودی به حوضه هم حذف می شود. دیپلماسی آبی ایران اگر چیزی بدین نام داشته باشیم- هم در کشف رود و هم در هیرمند، عملا کاری برای حفظ سهم آب پایین دست ایرانی از پیش نبرده است.

-- شما از زمان دولت نهم، شبیه این بحث را در حوضه دجله و فرات مطرح می کردید. این اواخر وقتی رئیس جمهور ترکیه، به اتاق ایران آمد، رئیس اتاق بحث دجله و فرات را مطرح کرد که مقام ترکی را برآشفت. حالا در جبهه غربی، وضع دیپلماسی آب چگونه است؟

انفعال ما در قبال ترک ها به مراتب قدیمی تر و بدتر است. 30 سال است آنها در حال مهار سرچشمه های دجله و فرات، بدون لحاظ حق پایین دست هستند. 30 میلیارد از 84 میلیارد مترمکعب آورده دجله و فرات را برداشته و به مصرف توسعه آناتولی مرکزی رسانده اند. ترکیه ابرقدرت آبی خاورمیانه است و بیش از ثلث آب منطقه را در دست دارد. بازی با کارت آب، عنقریب به ابزار اقتدار ترکیه افزوده می شود. این سلاحی به مراتب برنده تر از نیروی زمینی نیم میلیون نفری، نیروی هوایی بزرگ و حتی قدرت تجاری ترکیه خواهد بود. تحکیم برتری مطلق ابی، از راهبردهای محوری ترکیه در سه دهه اخیر است. اما ایران هیچ گاه اقدام قابل ذکری نکرده است. همواره، حاکمیت ایرانی و دیپلماسی ایرانی، پرونده های مهم تری از حفظ حق تنفس ایرانیان روی میز داشته است. ما ملتی هستیم که در آینده پژوهی و شناخت به موقع اولویت های ملی مان، مشکل جدی داریم. همیشه گرفتار چالش هایی هستیم که منتظرشان نبوده ایم.

-- از مسئله انتقال آب به خراسان دور شدیم. این مسیر حداقل 1500 کیلومتر است و مقصد بیش از هزار متر از سطح دریا ارتفاع دارد. چنین پیشنهادی چقدر منطقی است؟

آب انتقالی بسیار گران خواهد بود. شاید با پرداخت سوبسیدی غیرمعمول بتوان آن را به شهر ثروتمند مشهد و معدود صنایع پول سازی مثل فولاد فروخت. یک قاعده تقریبی سردستی یادتان می دهم. در شرایط جهان صنعتی، با احتساب استهلاک سرمایه، انتقال هر متر مکعب اب در هر 100 کیلومتر حدود پنج تا شش سنت هزینه دارد. بالابردن هر متر مکعب معادل هر 100متر هم همین قدر هزینه دارد. این اعداد سردستی، بسته به قیمت نفت و فولاد و متغیرهای دیگر بالا و پایین می رود. ولی همین قدرش هم برای گپ ما، ارزش گرانسنجانه دارد. هر مترمکعب آب تصفیه شده از دریا را هم می شود حدود 40 سنت به بالا خرید. فرض کنیم فاصله انتقال 1500 کیلومتر و مجموع هد استاتیک و دینامیک پستی و بلندی های مسیر فقط سه هزار متر باشد. با این مفروضات هر مترمکعب آب سه دلار و 10 سنت یعنی 12 هزار تومان تمام، در ورودی مشهد تحویل می شود. این قیمت بیش از 30 برابر متوسط نرخ مصوب آب شهری و حدود پنج برابر نرخ مصوب فروش خرده آب نوشیدنی آب شیرین کن های خصوصی کوچک شهری است. در دنیای واقعیت، اما پروژه های ایرانی به علت هزینه مالی بالا، محدودیت تامین کالا و تکنولوژی، ریخت و پاش و تطویل زمانی گران تر تمام می شوند. قیمت محاسبه شده امروز برای فروش آب در انتهای خط در دست اقدام بندر- گل گهر- مس چادر ملو که مسافت و هد بسیار کمتری از خط فرضی مشهد دارد، حدود همین عدد 12 هزار تومان محاسبه شده برای مشهد است. با این آب گران، کشاورزی و معدنکاری و صنایع متعارف را نمی شود تعذیه کرد. همین حالا آب مصرفی زراعت در خراسان حدود متوسط 250 تومان در مترمکعب و باغداری کمتر از متوسط هزار تومان، خلق ارزش دارد. به جای این همه هزینه، می توان بخشی از آب کشاورزی را با طراحی بازار آب، به طرف مصارف حادتر سوق داد. اگر بازار آب امکان فروش بخشی از آب زراعی و باغی را به یک ششم قیمت محاسباتی، یعنی مترمکعبی دو هزار تومان فراهم کند، به سرمایه گذاری عظیم نیاز نیست. مکانیسم قدرتمند بازار و ذی نفع شدن سامان داده شده بهره برداران در حفاظت از منابع، نیز بهترین ضمانت حرکت به سوی تعادل بخشی خواهد بود. درآمد بهره بردار تنگدست کشاورز هم که خیلی از آنها از سرناچاری می کارند، چند برابر می شود. دنیا ده ها سال است برای تعادل بخشی، سراغ ابزارهای نرم و هوشمندی مثل بازار اب رفته است. حرکت به سوی حکمرانی خوب آب، چاره کار است.

-- معاون استانداری خراسان رضوی گفته بود که برای انتقال آب اقیانوس هند به مشهد سه میلیارد دلار اعتبار مورد نیاز است. به نظر شما با این میزان اعتبار چه اقدامات دیگری برای مدیریت بحران آب می توان انجام داد؟

چهار اولویت بودجه 96، آب، فاضلاب، محیط زیت و ریل اعلام شده که برای مجموع آنها 10 هزار میلیارد تومان یعنی نزدیک همین رقم سه میلیارد دلار پیشنهاد شده که بعید است حتی نصف آن هم محقق شود. این مقایسه معنی داری برای فهم میزان بزرگی این عدد در مقدورات فعلی کشور است. یا راه اندازی یک گروه کاری حرفه ای موثر برای دیپلماسی آب و محیط زیست در وزارت خارجه برای پایان دادن به سکوت ایران در حوضه دجله و فرات و حوضه شرق در کنار استخدام مشاوران طراز یک جهانی، سالانه کمتر از یک دویستم این مبلغ خرج دارد.

-- با توجه به محدودیت های مالی دولت چقدر منطقی و محتمل است که خود دولت وارد فاز اجرایی شدن چنین پروژه ای شود؟

میزان بدهی انباشته عظیم وزارت نیرو امروز به پیمانکاران بیش از بدهی در زمان شروع کار دولت یازدهم است. این وزارتخانه از لحاظ مالی ورشکسته است و طبعا عاقلانه نیست بارهای سنگین این چنینی بر دوشش گذاشته شود. طبعا سرمایه گذار خارجی به فاصله زیاد موجود بین قیمت آب تمام شده با قیمت های متداول بازار و همچنین میزان اعتبار قول وزارت نیرو برای خرید آب با نظر تردید نگاه می کند. چه کسی قرار است قیمت آبی را بدهد که قانون دولت را مکلف کرده آن را با بهای سه درصد قیمت تمام شده به شهروندان تحویل دهد؟

-- به گفته برخی منتقدان، انتقال آب از دریاها و دریاچه ها نه تنها بر روی محیط زیست مبدا بلکه بر ویژگی های مقصد نیز می تواند تاثیرات مخربی بگذارد. به نظر شما این انتقادها درباره دریای عمان و استان خراسان رضوی نیز صدق می کند؟

حداقل 40 درصد آب ورودی به کارخانه آب شیرین کن، به صورت پساب فوق شور به دریا برمی گردد. دفع این آب در محیط دریا دارای هزینه و پیچیدگی های مهندسی است. با ملاحظات مهندسی می شود صدمه تزریق متمرکز آب فوق شور به محیط دریا را تا حدودی کاهش داد. اما در انتهای خط، آب فوق شیرین رد شده از فیلترهای اسمزی، در خراسان نمی تواند به محیط زیست آسیب بزند. صدمه در مقصد غالبا در طرح های انتقال آب خام مثل پیشنهاد انتقال آب بحر خزر به دریاچه ارومیه، مصداق دارد. ورود آب خزر با ترکیب شیمیایی و بیولوژیکی متفاوت به ارومیه می تواند، سبب تغییرات رادیکال در زیست محیط دریاچه ارومیه شود که قابل رسیدگی است.

-- چنین پروژه هایی چقدر رنگ و بوی سیاسی برای جلب نظر مردم شهرهای بزرگ دارد؟

بحران آب عمیق و رو به توسعه است. مطالبات آبی متعدد و دارای پشتوانه مردمی است. فضای اصلاح اساسی امور و حل مسئله بزرگ در کشور فراهم نیست. محیط گفتمان سیاسی، سراسر مچ گیری و خالی از امکان گفت وگوی کارشناسی است. در این شرایط، جز دادن وعده سرخرمن برای مطالبات آبی، چه می شود کرد؟ سیاستمدار ایرانی بایدشاکر باشد که جامعه، حافظ میان مدت و بلندمدت ندارد. اگر یادمان می ماند، که دق کرده بودیم.

منبع: هفته نامه تجارت فردا، شماره 203

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

4 اشتباه رایجی که اغلب افراد در زمان فروش خودرو انجام می‌دهند

خبر بد برای برای مشترکان پرمصرف برق

طلای جهانی در دو راهی کاهش یا افزایش قیمت

امضای بزرگترین قرارداد سرمایه‌گذاری بندر رجایی به مبلغ ۵ هزار میلیارد تومان

120هکتار زمین خواری در تهران چگونه اتفاق افتاد

مواردی که برای واریز یارانه باید پیگیری کرد

بانک‌ها رتبه‌بندی می‌شوند

بازگشت ۸ میلیارد یورو ارز صادراتی به چرخه اقتصادی از طریق نیما

خروجی عجیب اعلام حقوق و مزایای دستگاه‌ها و سازمان‌ها

رکورد تاریخی رشد شاخص بورس ایران در یک روز

رفع ریجکتی و اخذ‌‌‌‌‌‌‌‌ ‌‌‌‌‌‌ویزای کانادا ‌‌‌‌‌‌در کوتاه‌ترین زمان ممکن

رئیسی: اقدام دولت درباره هپکو کافی نیست

توصیه آقای سخنگو به نخست وزیر انگلیس

امید مکرون کم‌رنگ شد

تحلیلگر مشهور عرب: حکام عرب فحاشی می‌کنند، ایرانی‌ها پیشرفت می‌کنند

رئیسی: مذاکره در هیچ سطحی صورت نمی‌گیرد

بالگردهای تمام ایرانی از راه رسید

بزرگترین عملیات هوایی ایران علیه عراق یک روز پس از حمله بعثی‌ها

ترامپ: آماده‌ام طرح روحانی را بشنوم

پاسخ وزیر احمدی‌نژاد به شایعات درباره ریاست صداوسیما

روابط تل‌آویو با ریاض در حال گسترش است

جانسون: انتظار پیشرفت برگزیت در نیویورک را نداشته باشید

کشف بسته مشکوک در فرودگاه «منچستر» انگلیس

پادشاه عربستان به متجاوزین به یمن مدال می‌دهد!

مادورو برای دیدار با ترامپ چراغ سبز نشان داد

عبدالله گل دست اتحاد به دشمن قدیمی اردوغان داد

آغاز قطع برق کرانه باختری توسط رژیم صهیونیستی

مرگ شهرک‌نشین اسرائیلی در پی حمله راکتی از غزه

شوخی واتس‌آپی رئیس جمهور کمدین اوکراین با رهبران جهان

صادق خان: ترامپ "نماد راست‌های افراطی در جهان" است

4 اشتباه رایجی ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌که اغلب افراد در زمان فروش خودرو انجام می‌دهند

واژگونی خونبار برای خودروی اتباع خارجی غیر مجاز

ماجرای پرونده کوه خواری در لواسان

دل نوشته فرزند شهید مدافع حرم در مراسم آغاز سال تحصیلی ۹۸

چه تعداد دانش‌آموز راهی کلاس‌های درس شدند؟

ماجرای فروش صندلی در دانشگاه‌های علوم پزشکی

توصیه‌های پلیسی به دانش آموزان

آغاز ثبت‌نام مشمولان امریه سربازی در قوه قضائیه

64 کشته و زخمی در حادثه فروریختن کلاس درسی در نایروبی

جریمه ۹۰ هزار تومانی برای رانندگان متخلف کامیون‌ها