رصد

کد خبر: ۱۲۱۳۹۵
تاریخ انتشار: ۲۰ دی ۱۳۹۵ - ۱۵:۲۵
موضوع حقوق مالکیت فکری در سال های اخیر با چالش های فراوانی روبه رو بوده است با وجود این که کارشناسان زیادی در کشور بر اجرایی شدن وجوه مختلف این قانون اصرار دارند، باز هم مشکلات زیادی سر راه اجرایی شدن آن وجود دارد. در این میان با وجود اینه پیوستن به کنوانسیون های بین المللی موضوعی پذیرفته شده در کشورهای مختلف است در ایران هنوز هم مخالفانی بدون توجه به منافع و آتیه ای که پیش روی اجرایی شدن این قانون وجود دارد ساز مخالف می زنند.

در این میان به سراغ سیدعباس حسینی نیک، پژوهشگر حقوق مالکیت فکری و مدیر مسئول انتشارات مجد، ناشر تخصصی کتاب های حقوقی رفتیم، فردی که در سال های اخیر توانسته با پیگیری و پژوهش های مختلف در حوزه حقوق مالکیت فکری فعالیت های مختلفی را در این زمینه دنبال کند. او در این گفت و گو با تاکید بر این که اولین مقدمه لازم برای الحاق، نظر موافق مسئولان علی رتبه فرهنگی و سیاسی کشور است و به نظر می رسد هنوز آمادگی لازم برای پذیرش وجود ندارد، با اشاره به برخی اقدامات انجام شده در این زمینه معتقد است علاوه بر روند قانونی نقش نهادهای مردمی و تشکل های صنفی نیز بسیار مهم است که در صورت واکنش مثبت می تواند تاثیر زیادی در فرآیند تصویب قانون داشته باشد.

نخستین سوالم این است که موانع و چالش های موجود در اجرایی شدن ایران در پیوستن به کنوانسیون های بین الملی در حوزه مالکیت فکری چیست؟

حوزه حقوق مالکیت فکری دو شاخه اصلی دارد یکی حقوق مالکیت صنعتی و دیگری حقوق مالکیت ادبی و هنری. در شاخه اول ایران عضو کنوانسیون پاریس است و حقوق مربوط به مالکیت صنعتی، علائیم تجاری و اختراعات به طور کامل براساس عرف بین امللی در داخل نیز رعایت می شود لیکن در مورد شاخه دوم، که حقوق مالکیت ادبی و هنری است، ایران تاکنون به کنوانسیون «برن» که اصلی ترین معاهده بین المللی در این حوزه است نپیوسته و گام های جدی و موثری نیز در این مسیر برنداشته است.

کنوانسیون برن از چه سالی اجرایی شده و آیا ایران از ابتدا با آن مخالف بوده است؟

این کنوانسیون در سال 1886 میلیادی با پشتوانه تئوریک حقوق رومی ژرمنی اجرا شده است. در ابتدا مورد تایید کشورهایی که نظام حقوق کامن لا داشتند، مانند انگلیستان و آمریکا، قرار نگرفت و حتی این کشورها سعی کردند کنوانسیون جدیدی با مبانی مورد نظر خودشان را جایگزین آن کنند، ولی استواری و قدمت مباحث حقوقی در کنوانسیون برن باعث شد همچنان اصلی ترین و مهم ترین کنوانسیون بین المللی حقوق مالکیت ادبی و هنری باشد و تقریبا اکثریت نزدیک به مطلق کشورهای جهان به آن بپیوندند.

اما در ایران از سال 1348 شمسی که موضوع تدوین و تصویب قانون حمایت از حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان در مجلس قانونگذاری ایران مطرح بوده نظر قانونگذار بر مبنای ملحق نشدن به کنوانسیون برن بوده است در حالی که تقریبا همه اصول حقوق مالکیت ادبی و هنری که در مواد بیست گانه کنوانسیون برن تبیین شده در قانون مذکور رعایت و دیده شده است. مشخص است که قانونگذار با علم و آگاهی کافی اقدام به ایجاد استثنا در مهم ترین ماده قانون مذکور کرده و بدون شک مصلحتی مهم را مدنظر داشته است. بنابراین ملحق نشدن ایران به کنوانسیون برن به سالیان اخیر مربوط نیست و این تدبیر سابقه ای بیش از چهل سال دارد.

به نظر شما ایران الان چه جایگاهی در حوزه حقوق مالکیت فکری و اجرایی شدن آن دارد؟

در حوزه داخلی قانون حمایت از حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان مصوب 1348 و قانون ترجمه و تکثیر کتب، نشریات و آثار صوتی مصوب 1352 اعتبار کافی دارد و همه بخش های حوزه علم فرهنگ و هنر را تحت پوشش قانونی قرار داده است و اتفاقا، با دیدگاه بسیار خشن کیفری با متخلفان و مجرمان برخورد کرده است، به نحوی که بسیاری از حقوق دانان معتقدند بعضی از مجازات های پیش بینی شده مانند مجازات حبس، باید تلطیف و جایگزین شود. بنابراین در حقوق داخلی جدا از پیشنهاداتی که برای اصلاح قوانین و کارآمدتر کردن آن وجود دارد مشکلی از ناحیه وجود قانون و رویه قضایی برای برخورد با متخلفان وجود ندارد ولی حقوق مادی آثاری که اولین بار خارج از ایران منتشر شده اند براساس ماده 22 قانون حمایت مصوب 1348 قابل حمایت براساس قوانین داخلی نیست. پس جایگاه حقوق مالکیت ادبی و هنری در ایران، جایگاهی معتبر و رسمی است که البته بنابر مصلحت قانونگذار و براساس صلاحیت سرزمینی محدود به آثار منتشر شده اولین بار در داخل ایران است.

بحث حقوق مالکیت ادبی و هنری در چه حوزه هایی جدی است؟ نشر موسیقی یا سینما؟

دامنه حوزه مالکیت ادبی و هنری براساس ماده دو قانون حمایت از حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان همه آثار علمی، ادبی هنری و فنی را که اصلات دارد و براثر ابتکار و خلاقیت به وجود آمده باشند دربر می گیرد. در این میان کتاب و رساله و جزوه و نمایشنامه و هر نوشته دیگر علمی و فنی و ادبی و هنری شعر و ترانه و سرود و تصنیف که به هر ترتیب و روش نوشته یا ضبط یا نشر شده باشد اثر سمعی و بصری به منظور اجرا روی صحنه های نمایش یا پرده سینما یا پخش از رادیو و یا تلویزیون که به هر ترتیب و روش نوشته یا ضبط یا نشر شده باشد نقاشی و تصویر و طرح و نقش و نقشه جغرافیایی ابتکاری و نوشته ها و خط های تزئینی و هر گونه اثر تزئینی و اثر تجسمی که به هر طریق و روش به صورت ساده یا ترکیبی به وجود آمده باشد هرگونه پیکره (مجسمه) اثر معماری از قبیل طرح و نقشه ساختمان، اثر عکاسی که با روش ابتکاری و ابداع پدید آمده باشد اثر ابتکاری مربوط به هنرهای دستی یا صنعتی و نقشه قالی و گلیم اثر ابتکاری که بر پایه فرهنگ عامه (فولکلور) یا میراث فرهنگی و هنر ملی پدید آمده باشد اثر فنی که جنبه ابداع و ابتکار داشته باشد و هرگونه اثر مبتکرانه دیگر که از ترکیب چند اثر از اثرهای نام برده در این فصل پدید آمده باشد. این موارد دوازده گانه را من عینا از قانون نقل کردم. ملاحظه می کنید که بسیار گسترده است.

بحث حقوق مالکیت فکری در دانشگاه ها و مراکز علمی ما چقدر شناخته شده است؟ آیا در این زمینه رشته ای داریم؟

با آن که حدود 47 سال از تصویب قانون اصلی حقوق مالکیت ادبی و هنری در ایران می گذرد، طول عمر رشته حقوق مالکیت فکری در مقطع کارشناسی ارشد در حدود یک دهه است. امروز دانشگاه های مختلف در تهران و شهرستان ها در مقطع کارشناسی ارشد دانشجو جذب می کنند و تعداد فاراغ التحصیلان این رشته، کم کم به حد قابل توجهی رسیده است. البته متاسفانه هنوز در مقطع دکتری هیچ دانشگاهی اقدام به برگزاری دوره و جذب دانشجو نکرده است که به نظرم با توجه به تعداد فارغ التحصیلان این رشته در مقطع کارشناسی ارشد و نیاز جامعه،به خصوص نهادهای قانونگذاری و سیاست گذاری به متخصصان این حوزه لازم است دانشگاه های معتبر به این مهم توجه نشان دهند.

شورای حمایت از حقوق تالیف و نشر در ایران چه موضوعاتی را پیگیری می کند؟

این شورا در سال های 88 و 89 با حمایت معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تشکیل شد و در راستای اهداف تاسیس خود به موضوع حقوق مالکیت ادبی و هنری پرداخت. شاید مهم ترین فعالیت و ماموریت این شورا را بتوان نقد و بررسی لایحه مالکیت ادبی و هنری و حقوق مرتبط دانست که بیش از 39 بار به طور مستمر وبسیار دقیق با بهره مندی از نظر حقوق دانان، ناشران، پدیدآورندگان و مدیران اجرایی مسئول به صورت هفتگی تشکیل جلسه داد و گزارش آن هم به مسئولان اعلام شد. دقت در طرح موضوعات به نحوی بود که گاهی بحث درباره یک ماده از لایحه مذکور به دو یا سه جلسه می کشید و در نهایت برای هر ماده چندین صفحه نقد و بررسی نوشته می شد. تمام گزارش ها و نقد و بررسی ها در پایگاه اینترنتی www.booklaw.ir اعلام شده و در دسترس عموم قرار دارد.

البته متاسفانه سرگذشت این شورا در دولت قبلی دلگرم کننده نبود و فعالیت های آن متوقف شد. با این حال سایت شورا همچنان به عنوان یکی از پایگاه های مهم و جامع اطلاع رسانی و آموزشی در حوزه حقوق مالکیت ادبی و هنری در دسترس علاقه مندان است. البته ساختار و اهداف شورای حمایت از حقوق تالیف و نشر را در قالب و تشکیلات جدید با عنوان انجمن علمی حقوق و مدیریت نشر دنبال کرده ایم و در حال گرفتن مجوز فعالیت ازورات آموزش، تحقیقات و فناوری هستیم.

ایران در این زمینه به چه کنوانسیون ها و معاهداتی باید بپیوندد؟

مهم ترین کنوانسیون در حقوق حقوق مالکیت ادبی و هنری،کنوانسیون برن است که پیوستن به آن نیازمند تامین مقدمات و تصویب قوانین جدید در داخل است. البته در پی آن عضویت هم اکنون ما در سازمان جهانی حقوق مالکیت معنوی که به واسطه الحاق ما به کنوانسیون پاریس در مورد حقوق مالکیت صنعتی است، تکمیل شده و در این بخش نیز صاحب رای خواهیم بود.

به نظر شما چقدر زمان لازم است برای این که ایران برای پذیرش این قانون آمادگی پیدا کند؟ این آمادگی باید در چه عرصه ها و بخش هایی باشد؟

مدت زمان لازم برای پیوستن به کنوانسیون برن با توجه به لزوم تهیه مقدمات دیگر فرع موضوع محسوب می شود. اولین مقدمه لازم نظر موافق مسئولان عالی رتبه فرهنگی و سیاسی کشور است که به نظر می رسد هنوز آمادگی لازم برای پذیرش وجود ندارد. مقدمه دوم با فرض تهیه مقدمه اول اصلاح قوانین داخلی بر مبنای کنوانسیون برناست. این مقدمه با تدوین لایحه جدید مالکیت ادبی و هنری و حقوق مرتبط و تصویب در هیئت دولت و تقدیم به مجلس تا حدودی آماده شده است.

فرهنگی سازی در زمینه اجرایی شدن و الزام کپی رایت در کشور نیازمند چیست؟

فرهنگ سازی برای اجرای هر قانون و روش جدیدی در جامعه از ضروریات است. پیوستن به کپی رایت از چند جهت جامعه علمی و فرهنگی را دچار تغییر در رفتار می کند. مترجمان باید قبل از تصمیم گیری برای ترجمه هر اثر خارجی ابتدا رضایت و اجازه نویسنده یا ناشر خارجی را به دست بیاورند. التبه این الزام جدا از ایجاد زحمت برای تماس با نویسنده یا ناشر و هزینه ای که معمولا در پی دارد یک خاصیت مهم نیز دارد و آن هم جلوگیری از اتلاف وقت دو یا چند مترجم است که ازتصمیم و اقدام یکدیگر بی خبر هستند. از طرف دیگر ناشران داخلی نیز باید عادت کنند که حقوق کتاب خراجی همانند کتاب های داخلی رعایت شود. ممکن است رعایت این حقوق نیز مستلزم هزینه و بروز اشکالاتی در روند قبلی واردات علم باشد ولی به نظرم بعداز گذشت اندک زمانی، جامعه نشر و مخاطبان آن به وضعیت جدید عادت می کنند و حلقه های منفصل و غریب چرخه نشر بین المللی و داخلی همدیگر را پیدا و بالاخره با هم همکاری خواهند کرد. این چنین است که واسطه ها و دلال ها حذف می شوند و با جلب اعتماد ناشران خارجی و حمایت قوانین بین المللی آثار خارجی با قیمت عرفی داخلی در ایران بازچاپ خواهند شد و این گونه جامعه علمی و فرهنگی از مزایای پیوستن استفاده خواهد کرد.

در این میان کدام نهاد برای اجرایی شدن موضوع باید اقدام کند؟

پیشنهاد و پیگیری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تصویب هیئت دولت و سپس مصوبه مجلس شورای اسلامی که به تایید شورای نگهبان یا در صورت ضرورت مجمع تشخیص مصلحت نظام برسد. علاوه بر روند قانونی نقش نهادهای مردمی و تشکل های صنفی نیز بسیار مهم است که در صورت واکنش مثبت می تواند تاثیر زیادی بر فرآیند تصویب قانون داشته باشد.

آیا قوانین ما در این زمینه نقص دارد؟

قوانین موجود اگرچه از نظر مبنایی و اصولی همگان با کپی رایت است در نقطه ای حساس مسیر قوانین داخلی و بین الللی از هم جدا شده است و آن هم ماده 22 قانون حمایت از حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان مصوب 1348 است که بیان داشته از نظر قوانین داخلی، حقوق مادی آثاری مورد حمایت است که برای اولین بار در ایران منتشر شده اند و این چنین دو مسیر از هم جدا شده اند، وگرنه در بقیه موارد قوانین داخلی و بین المللی با هم مطابقت دارد.اشاره کردم که لایحه جدید مالکیت ادبی و هنری و حقوق مرتبط در حال تصویب در مجلس شورای اسلامی است و امیدوارم بعد از اصلاحاتی به تصویب برسد. این لایحه برای پیوستن ضروری است و اگر هم تصمیم بر نپیوستن باشد باز هم قانون متناسب با شرایط روز جامعه ضرورت دارد.

در این میان التزام نداشتن ایران به کپی رایت در عرصه های جهانی وجهه ایران را چقدر خراب می کند؟

حقیقت این است که بیشتر کشورهای جهان جز حدود ده کشور به کنوانسیون برن ملحق شده اند و دچار خسارات و مشکلاتی که دوستان مخالف پیوستن بیان می کنند نشدند و بلکه کشورهای فعال مانند ایران توانسته اند به خوبی از مزایای آن هم استفاده کنند. نگاه ناشران و نویسندگان خارجی به ایران و نشر آن جالب نیست به خصوص که عده ای هم که منافع مالی دارند از داخل کشور چههر نشر داخل را در نظر ناشران خارجی مخدوش و بدجلوه می دهند و همین باعث می شود پیش فرض هایی برای آن ها ایجاد شودکه رفع آن ها به سادگی ممکن نیست.

اگر ایران همچنان در پیوستن به قانون حقوق مالکیت فکری جهانی تعلل کند چه تبعاتی به همراه دارد؟

ممکن است ادامه این روند نیز به دلیل الزام نداشتن به پیوستن به کنوانسیون برن در شرایط موجود ما را دچار مشکلات اساسی نکند ولی چنانچه ایران بخواهد به سازمان تجارت جهانی بپیوندد، الزاما باید معاهده تریپس را که مربوط به تجاری سازی حقوق مالکیت فکری است بپذیرد و پیوستن به این معاهده مشروط به پذیرش 21 ماده اولیه کنوانسیون برن است. بنابراین چنانچه بخواهیم به تجارت جهانی وصل شویم، لزوما باید کنوانسیون برن را بپذیریم.

به نظر شما آسیب اصلی در این حوزه متوجه چه گروه، افراد یا مجموعه ای خواهد بود؟ علت مخالفت برخی افراد چیست؟ آیا نظرشان درست است؟

نگرانی و مخاطرات برای پیوستن به کپی رایت از چند جهت قابل بررسی است: ابتدا حاکمیت که نگران تهاجم فرهنگی و بحث های ممیزی و تحریم علمی است. از جهت دیگر ناشران و مترجمان که باید قوانین بین المللی را رعایت و حقوق ناشران و نویسندگان خارجی را پرداخت کنند و در نهایت گران تر شدن کتاب که مهم ترین نگرانی خوانندگان و مصرف کنندگان است. مخالفان محدود به بعضی از اعضای حاکمیت و دولت نیستند و تعدادی از ناشران و مترجمان و همچنین عده ای از خریداران کتاب نیز مخالف پیوستن به کپی رایت هستند. این که می گویم حاکمیت فقط منظورم حاکمیت جمهوری اسلامی نیست بلکه این مخالفت در رژیم گذشته نیز وجود داشته و قانون گذار در آن زمان هم بر نپیوستن تاکید داشته است. البته بعضی از دلایل مطرح شده همپوشانی دارد و بعضی متفاوت است. گران شدن و ایجاد مانع بدون الزام مهم ترین دلیل مخالفان گذشته و حال است. تهاجم فرهنگی و نبود امکان ممیزی و مخاطره تحریم علمی نیز از دلایل مهم مخالفان امروز است. به نظر من همه این موارد جواب دارد و قابل توجیه است و معایب قابل قبول در مقابل مزایای فراوانی که به دست خواهیم آورد بسیار اندک است.

منبع: ماهنامه مدیریت ارتباطات، شماره 79

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

اگر قصد سفر هوایی به مشهد دارید، لازم است ‌‌بدانید که ...

مالیات مسکن مشمول چه کسانی می‌شود؟

وقتی یارانه به تهدید اقتصادی تبدیل می‌شود

دریافت کنندگان ارز دولتی به قوه قضائیه معرفی شدند

توضیح ساده‌فهم ارز مجازی

بیانیه سایپا:مدیرعامل اسبق ایران خودرو درست نمی گوید

قیمت مرغ هزار تومان کم شد؛ ثبات قیمت‌ها تا نیمه شهریور

درد دل وزیر نفت از مشکلات ایجاد رونق تولید

جایگاه نامطلوب ایران در تولید برق حرارتی

نخستین محموله از بندر کاسپین به چین ارسال شد

افشای جزئیاتی جدید از دلیل انصراف ترامپ از حمله به ایران

یونان: نفتکش ایران به سمت کشور ما حرکت نمی‌کند

ادعای رسانه‌ سوئدی: ایران به‌زودی نفتکش انگلیسی را آزاد می‌کند

ظریف وارد پاریس شد

وقتی شهید باقری قسم جلاله میخورد

تسلیحات ایرانی روی کارتِ بازی سربازان آمریکایی

اگر نماینده‌ای تخلف کرد و قوه قضائیه حکم داد چه می‌شود؟

تایید خبر بازداشت دو تن از نمایندگان مجلس

بازداشت مدیرعامل کارخانه تولید قند در اصفهان

اطلاعات جدید از توطئه اخیر ضد انقلاب در مشهد

ترامپ، اروپا را با داعش تهدید کرد!

روس ها صدها موشک شلیک کردند

ناپدید شدن مشکوک شیعیان در پاکستان

خشونت جنسی نیروهای امنیتی میانمار علیه مسلمانان

حشدالشعبی یک هواپیمای جاسوسی را سرنگون کرد

شکار 284 جنگنده، بالگرد و پهپاد توسط یمنی ها

نخست‌وزیر هن از آسمان پاکستان عبور کرد

ژاپن سفیر کره جنوبی را احضار کرد

تحصن آوارگان فلسطینی مقابل وزارت کار لبنان

حرکت عجیب و غریب جانسون در دیدار با ماکرون

زمین‌لرزه ۳/۸ ریشتری حسینیه خوزستان را لرزاند

نبود کارتخوان در مطب دندانپزشکان

صیغه شدن به جای طلب طلبکار

آزار دختران جوان در خانه خالی تهرانپارس

دستگیری فروشنده دمنوش‌های میلیونی

آتش در آمازون

با بدبوترین شهر آمریکا آشنا شوید

اعتراف شوهر قاتل: منزل به هم ریخته بود خفه‌اش کردم

روابط نامشروع، عامل قتل استاد ۵۰ ساله دانشگاه

نقشه عجیب سارق احشام برای فریب چوپان