رصد

کد خبر: ۱۲۱۵۰۹
تاریخ انتشار: ۲۶ دی ۱۳۹۵ - ۱۵:۲۰
آنچه در چشم به هم زدنی در یک هفته گذشته بر جامعه ایران گذشت، احتمالا تا ماه ها دستمایه تحلیل های سیاسی و اجتماعی قرار خواهد گرفت. درگذشت ناگهانی آیت ا... هاشمی رفسنجانی گذشته از آن که ضایعه ای برای جامعه ایران بود ابعاد گوناگونی هم داشت. از جمله آن که تشییع جنازه ایشان بیش از آن که مراسمی برای وداع با یک سیاستمدار شناخته شده باشد، شبیه یک کنش اجتماعی بود که پیام های نهفته ای داشت.

رمزگشایی از پیام تشییع جنازه آیت ا... هاشمی البته نیاز به دقت و بررسی بیشتر از سوی جامعه شناسان دارد اما اجمالا پرسشی که پیش می آید این است که اگر تشییع جنازه آیت ا... هاشمی مصداق یکی از کنش های تقویت کننده سرمایه اجتماعی د رکشور باشد، آنگاه چگونه می توان از این ظرفیت برای حل مشکلات اقتصادی اجتماعی پیش روی کشور استفاده کرد؟

برای رسیدن به پاسخ، ابتدا بهتر است به یک پرسش انتزاعی پاسخ داده شود. این که اگر آیت ا... هاشمی، 10 یا 15سال پیش از دنیا می رفت، آیا این تعداد از مردم در مراسم تشییع و خاکسپاری ایشان شرکت می کردند؟

شاید جامعه شناسان بتوانند به این پرسش پاسخ دهند که چگونه شخصیتی که تا یک دهه پیش نزد افکار عمومی چندان محبوب به نظر نمی رسید، با چنین احترام و علاقه ای به خاک سپرده شد و مراسم تشییع ایشان، جمعیتی میلیونی، فارغ از نگرش ها و خطوط فکری متفاوت مشارکت داشتند. به ویژه آن که طی چند سال گذشته برای آیت ا... هاشمی چندان امکان ارتباط رسانه ای عمومی فراهم نبود. طی سال های اخیر و به ویژه در روز وداع با او، پدیده ای متفاوت روی داد؛ خیل عظیمی از آحاد جامعه، بدون اجبار و با تمایل درونی در این گردهمایی شرکت و سعی کردند پیام مهمی صادر کنند. دریافت صحیح و تحلیل درست این پیام می تواند نتایج مثبتی داشته باشد که در ادامه به آن اشاره می شود.

ظرف دو سال گذشته در گفته ها و نوشته های خود، همواره از ضرورت اجتماع و وفاق میان تصمیم سازان و سیاستگذاران، سخن گفته ام. هرچند مدت زمان نسبتا طولانی است که فضایی غیرمسالمت آمیز در گفتمان سیاسی کشور حاکم شده، اما آنچه همواره روی آن تاکید داشته ام و با گذشته زمان، اهمیت بیشتری نیز یافته، ابعاد مشکلات اقتصادی کشور است که در آینده عمق بیشتری خواهد یافت و نمی توان راهکاری جز استفاده از سرمایه بزرگ اجتماعی برای عبور از آن تصور کرد.

سرمایه ای که امکان کنار آمدن با مشکلات در ابعاد بزرگ را فراهم می کند اما بی استفاده مانده و کمتر مورد توجه قرار گرفته است. از این سرمایه نهفته اجتماعی به عنوان گنجینه ای یاد می کنم که جلوه هایی از آن در روز تشییع جنازه آیت ا... هاشمی به نظاره نشستیم. مردم با شرکت در این مراسم، فاصله و بیزاری خود را از منازعات و دعواهای بیهوده یا حداقل بدون اولویت سیاسی به رخ کشیدند و نشان دادند که به دنبال نوعی انسجام برای برون رفت از معضلات کشور هستند. انسجامی که البته به دور از تک صدایی است و اختلاف نظر در آن، تنها در راهکارهای حل مسائل دیده می شود و نه شیوه بیان آنها.

براساس آنچه نقل می شود، آقای هاشمی نقش به سزایی در خاتمه جنگ هشت ساله و نیز چرخش از یک اقتصاد دچار توقف به اقتصادی متحرک ایفا کرده است. آمارها نشان می دهد که سال 1367 ، قعر سطح رفاهی مردم ایران بوده است. ایشان به خوبی این نقطه قعر را شناسایی کرد و با مدیریت تحولات، توفیق یافت اقتصاد را در مسیری رو به بهبود قرار دهد. چنان که پس از سال های جنگ تا به امروز، بیشترین رشد اقتصادی کشور طی دوران سازندگی به ثبت رسیده است. این موارد تنها دو نمونه بارز از اثرگذاری همیشگی آقای هاشمی در طول حیات ایشات بوده است. آقای هاشمی در نقش یک رئیس جمهور، تحرک بسیاری داشت به عنوان یک مدیر راهبردی، همواره با نگاهی به آینده و توسعه، مسائل اساسی کشور را مورد توجه قرار می داد.

اکنون که آقای هاشمی دیگر در میان ما نیست، می توان به ذکر تعابیر مبالغه آمیز چند روزه درباره نقاط قوت ایشان بسنده کرد؛ بدون توجه به آنکه در زمان حیات ایشات عمدتا تمرکز بر نقاط ضعف ایشان بود. گویی قانون نانوشته ای است که هرکس از دنیا رخت برمی بندد، تکریم می شود و پس از مدتی اما فراموش. روالی که شامل حال آقای هاشمی نیز خواهد شد، اما شاید بتوان به جای تمرکز بر فضایی احساسی و موقتی، درگذشت او را نقطه عطف دیگری قلمداد کرد تا باعث ایجاد یک انسجام مجدد اجتماعی شود. دو نسل میانی و جوان کشور که اکنون بیشتر ذی نفع آینده اند و درک بهتری از مشکلات کشور دارند، به خوبی آگاهند که خود باید هزینه انباشت مشکلات آینده را بپردازند. لازم است نوعی توجه ایجاد شود تا فوت آقای هاشمی یک نقطه شروع دیگر برای ادامه اثرگذاری ایشان در تقویت سرمایه اجتماعی مورد نیاز برای مدارا با مشکلات پیش رو باشد؛ همان گونه که ایشان در زمان حیات، نقشی تعیین کننده در تحولات مهم کشور داشتند. مردم با حضور میلیونی خود به ایشان نمره قبولی دادند. این حضور میلیونی شاید حاوی این پیام باشد که چیزی جز مشکلات بزرگ و پیچیده کشور دارای اولویت نیست. مشکلاتی که ظرف دو تا سه سال آینده چنان ابعاد عمیقی پیدا می کند، که در صورت نبود یک بنیه منسجم اجتماعی، به تهدید بزرگ تبدیل خواهد شد و از این ظرفیت برخوردار است که بحران آفرینی کند.

در جمع بندی این نظر باید گفت مردم در تشییع جنازه آیت ا... هاشمی به خوبی نشان دادند که از آمادگی لازم برای شکل دهی مجدد انسجام اجتماعی برخوردارند. اکنون می توان به ایجاد فضایی با گفتمان انتقادی و در عین حال مسالمت آمیز، حول محول حل مسائل پیش رو امیدوار بود. درگذشت آیت ا... هاشمی باعث شکل گیری کانون عاطفی و اجتماعی قابل توجهی در جامعه شد و مردم نیز ثابت کردند می توانند سیر تحولات یک شخصیت اثرگذار را به خوبی تبیین کنند و در نهایت با یک تشخیص صحیح، قدران او باشند. این واقعه قابل تامل، حکایت از ایجاد یک آمادگی روحی مناسب در جامعه دارد که می تواند به شکل گیری وفاق اجتماعی بینجامد. مشکلاتی که اکنون گریبان کشور را می فشارد، ناشی از خود ماست، و کسی جز خود ما نیز قادر به برطرف ساختن این مسائل نخواهیم بود. ایجاد اشتغال در ابعاد بزرگ و تجربه نشده و به طور همزمان مدیریت بیکاری در مقیاس قابل توجه، مشکلات بزرگ مالی صندوق های بازنشستگی، حجم بزرگ بدهی های دولت، پیچیدگی های فراوان نظام بانکی ، بحران آب، مصائب مربوط به آلودگی بیماری زای هوای کلانشهرها، عدم توازن های شدید منطقه ای ، هیچ کدام مشکلات مربوط به دو سه سال گذشته نیستند بلکه انباشتی از اشتباهات چند دهه اند. باید توجه داشت بخشی از این مسائل ظرف چند سال نزدیک آینده قابل حل خواهد بود و بخشی دیگر همراه درآور جامعه ما خواهند بود. اکنون به منظور پیشگیری از پرداخت هزینه های جبران ناپذیر آینده، بیش از هرچیز نیازمند نوعی ظرفیت اجتماعی هستیم تا بتوانیم از گردنه های سخت عبور کنیم.

برای ما ایرانی ها که در فرهنگ خود کار کردن با یکدیگر را دشوار می پنداریم، متاسفانه تنها همین مشکلات است که می تواند عامل وحدت و همدلی دوباره باشد. به هر روی، مردم کشور ما، دارای عواطف ریشه داری هستند و می توانند به چنین موضوعاتی به گونه ای عمیق توجه کنند. شاید بلندپروازانه به نظر برسد، اما نسل جوان می تواند این حقیقت را مورد توجه قرار دهد که آقای هاشمی همچنان به عنوان یک شخصیت تاریخ ساز می تواند اثرگذار باقی بماند و این مجال، نقطه عطفی باشد به منظور بیزاری از منازعات و بگومگوهای مبتذل سیاسی. منازعاتی که اکنون در سطحی به مراتب پایین تر از فهم اجتماعی قرار گرفته که مردم ما از آن برخوردار هستند. در واقع زندگی سیاسی و مدیریت آقای هاشمی و در نهایت درگذشت ایشان می تواند نقطه چرخش دیگری نظیر آنچه در سال 1367 اتفاق افتاده باشد. اما این بار با پیام انسجام وهمدلی، و صبر و مدارا، تا بتوان به حل و فصل مسائل پرشمار کشور امید بست.

منبع: هفته نامه تجارت فردا، شماره 208

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

خرید و فروش مسکن رونق گرفت

همتی: منتظر ثبات ارز در بازار باشید

خط اعتباری نیروگاه سیریک هرمزگان باز شد

سود ۲۰ هزار میلیارد تومانی بانک مسکن در طرح ملی مسکن

ریزش دست جمعی قیمت ها در بازار طلا، سکه و دلار

افزایش سه‌ هزار مگاواتی ظرفیت تولید برق کشور تا پایان امسال

وزیر راه و شهرسازی: ۴۰ درصد از ثبت‌نام کنندگان مسکن ملی، مشمول این طرح نمی‌شوند

ارزش کل صادرات به ۲۷ میلیارد دلار می‌رسد

دنده عقب بورس های جهانی

رشد اقتصادی انگلیس صفر شد

فروش خودرو فقط با یک تماس!

درخواست مطهری از رهبری برای حل اختلاف مجلس و مجمع

آیت‌الله یزدی از قم آمد

واعظی: دولت در اطلاع رسانی تصمیم بنزینی مقصر است

پاسخ کوچه‌بازاریِ وزیر جوان به ماجرای بازجو بودنش در وزارت اطلاعات

بازداشت مدیری که به بهانه دور زدن تحریم‌ها مرتکب فساد میلیون دلاری شد

موسوی: حامیان سیاست‌های نابخردانه در منطقه جز تقویت گروه‌های تروریستی چه کرده‌اند؟

واکنش واعظی به درخواست رئیس جمهور فرانسه

توصیه آیت‌الله جنتی به هیات‌های اجرایی در بررسی صلاحیت‌های داوطلبان

روایت وزیر ارتباطات از حمله سازمان‌یافته علیه زیرساخت‌های دولت الکترونیک

حماس: هتک حرمت مسجد الاقصی بازی با آتش است

گریه شهید برای شهید!

آخرین وضعیت پست نخست وزیری عراق

تصاویر راشاتودی از ورود نیروهای روسیه به رقه

چه کسی «آلبر کامو» را کشت؟

انتقال مواد شیمیایی توسط «کلاه سفیدها» به ادلب

افشاگری جدید نانسی پلوسی درباره جنگ در عراق

رویترز: تشکیلات امارات برای جاسوسی از مخالفان ساخت آمریکا است

جنگنده‌های اف-35 آمریکا ترکیه را دور زدند

روایت یک استعفا؛ عبدالمهدی که بود؟

وزیر بهداشت: شیوع «آنفلوانزا» سیر نزولی پیدا کرده است

مالک فراری تالار عروسی سقز بازداشت شد

صحنه عجیب در خیابان‌های هند در گزارش زنده بی‌بی‌سی!

کولیوند: ۴۳ درصد قربانیان حوادث رانندگی سال گذشته راننده بودند

حمله وحشتناک پسر به دختر مورد علاقه‌اش

نصب ۲ هزار دوربین ثبت تخلف در جاده‌های کشور

ثبت‌نام مشمولان متقاضی امریه سربازی در قوه قضائیه آغاز شد

مادر ایرانی باعث کشف گروه خونی نادر در دنیا شد

طرح زمستانی پلیس راهور کلید خورد

درگیری شدید مامورین امنیتی با دزدان مسلح در برزیل