رصد

کد خبر: ۱۲۱۹۶۰
تاریخ انتشار: ۱۸ بهمن ۱۳۹۵ - ۱۱:۳۴
چرا بازار ارز در حال حاضر سیاسی شده است؟ در ذهن سیاستگذار چه می گذرد؟ چرا دولت افزایش نرخ ارز را به انتخابات گره زده است؟ اینها پرسش هایی است که این روزها پیرامون سیاستگذاری های نرخ ارز مطرح است. به گفته فرخ قبادی جلوگیری از جهش نرخ ارز و پیامدهای آن. قبل از انتخابات چندان دور از منطق سیاسی نیست. متاسفانه افکار عمومی افزایش نرخ ارز را به نوعی شکست سیاست های دولت ارزیابی می کند و طبیعی است که دولت تمایلی به افزایش نرخ ارز تا زمان انتخابات نداشته باشد.

این اقتصاددان معتقد است: «جلوگیری از افزایش نرخ ارز، در شرایطی که بازار گرایش به افزایش آن داشته باشد، همان فشار دادن بر فنر ارز است. عواقب سرکوب نرخ ارز را در اواخر دهه 1380 به روشنی مشاهده کردیم. فنر ارز فشرده می شود و در نهایت بر اثر جرقه ای جهش می کند. البته یادمان باشد که کاهش کنونی نرخ تورم در کشور به معنی آن است که تفاضل تورم داخلی و خارجی به شدت کاهش یافته و اصلاح تدریجی نرخ ارز به دشواری سال های دهه 80 نخواهد بود

به طور مشخص چه نهادی در کشور مسئول تنظیم بازار ارز است؟ چرا نهادهای مختلف اقتصادی در زمینه نرخ ارز در کار یکدیگر دخالت می کنند و با اظهارنظرات متفاوت باعث تلاطم در این بازار می شوند؟

بانک مرکزی مسئولیت تظیم بازار ارز را برعهده دارد. نظام ارزی «شناور مدیریت شده» ما معنایش این است که بانک مرکزی در مواردی که صلاح بداند می تواند با دخالت در بازار ارز نوسانات ناخواسته را مهار کند. از آنجا که مهم ترین منبع دارایی های ارزی در کشور ما درآمدهای نفت و گاز و مشتقات آنهاست و این منابع در دست دولت (بانک مرکزی) است، معمولا بانک مرکزی این توانایی را دارد که با تزریق دلار به بازار ، از افزایش بیش از حد آن جلوگیری کند، مگر در شرایطی که فشار تقاضا برای دلار بیش از حد باشد و بانک مرکزی نخواهد یا نتواند (ذخایر ارزی کافی نداشته باشد) که افزایش قیمت دلار را مهارکند. چنان که می دانیم، سال ها سیاست تثبیت نرخ ارز به اجرا درمی آمد و فقط پس از آن که ذخایر ارزی ما تحلیل رفت و شایعه تشدید تحریم ها قوت گرفت، زمام کار از دست بانک مرکزی بیرون رفت و جهش نرخ ارز به وقوع پیوست.

این که مسئولان مختلف و حتی وزرای کابینه در مورد نرخ ارز اظهار نظر کنند امر غیرمعمولی نیست. این اظهارات نوعا در راستای سیاست های دولت هستند، هرچند که گهگاه سخنان یک مقام دولتی تردیدهایی را برمی انگیزد و به شایعاتی دامن می زند که تلاطم بازار ارز را در پی دارد. این قبیل سخنان، که به انگیزه های مختلف مطرح می شوند، معمولا پیامدهای ماندگاری ندارند.

این گمان می رود که به بهانه انتخابات فنر نرخ ارز در حال فشرده شدن است. نظر شما در این باره چیست؟ عواقب سرکوب سازی نرخ ارز چیست؟

قبلا هم در گفت وگو با شما (هفته نامه تجارت فردا) گفته بودم که به احتمال زیاد، دولت (و بانک مرکزی) تا آنجا که در توان دارند، از افزایش قیمت دلار تا قبل از انتخابات جلوگیری خواهند کرد. اگر حادثه غیرمنتظره ای رخ ندهد، دولت خواهد کوشید تا نرخ دلار را در حد و حدود فعلی یا حتی اندکی پایین تر نکه دارد. مگر آن که ذخایر ارزی کفاف این کار را ندهد یا سیاستگذاران حیف و میل ذخایر ارزی را برای تحقق این امر خلاف مصالح دولت بدانند.

ذهن مردم را نمی توان از نرخ ارز دور کرد زیرا هم تولیدکنندگان و صادرکنندگان، هم واردکنندگان و هم خیل مصرف کنندگان کشور از نوسانات نرخ ارز تاثیر می پذیرند. طبعا سیاستگذاران نیز نمی توانند نسبت به این نوسانات بی تفاوت باشند.

در هر حال، جلوگیری از جهش نرخ ارز و پیامدهای آن، قبل از انتخابات چندان دور از منطق سیاسی نیست. متاسفانه افکار عمومی افزایش نرخ ارز را به نوعی شکست سیاست های دولت ارزیابی می کند و طبیعی است که دولت تمایلی به افزایش نرخ ارز تا زمان انتخابات نداشته باشد. جلوگیری از افزایش نرخ ارز، در شرایطی که بازار گرایش به افزایش آن داشته باشد، همان فشار دادن بر فنر ارز است.

عواقب سرکوب نرخ ارز را در اواخر دهه 1380 به روشنی مشاهده کردیم. فنر ارز فشرده می شود و در نهایت بر اثر جرقه ای جهش می کند. البته یادمان باشد که کاهش کنونی نرخ تورم در کشور به معنی آن است که تفاضل تورم داخلی و خارجی به شدت کاهش یافته و اصلاح تدریجی نرخ ارز به دشواری سال های دهه 80 نخواهد بود.

بازار در چند وقت اخیر نشان داده است که به نرخ های بالاتر متمایل است اما دولت هزینه زیادی می کند تا نرخ را ثابت و رو به پایین نگه دارد. این کار برای دولت چه منافع و برای اقتصاد چه مضراتی دارد؟

به دلایل مختلف بازار به نرخ های بالاتر متمایل است، اما نه بسیار بالاتر. دولت، سوای انگیزه ثبات بخشیدن به نرخ ارز، با انتخابات مواجه است و می دانیم که عموم مردم افزایش نرخ ارز را خوش نمی دارند.

بنابراین در حال حاضر دولت انگیزه قوی تری برای جلوگیری از افزایش شدید نرخ ارز دارد که البته طبیعی است. منافع این کار، موفقیت دولت در ثبات بخشیدن به نرخ ارز و جلوگیری از افزایش آن است که در افکار عمومی برای دولت امتیازی محسوب می شود. مضرات آن، صرف نظر از حیف و میل ذخایر ارزی، پیامدهای نامطلوب نرخ ارز مصنوعا پایین نگه داشته شده برای صادرکنندگان غیرنفتی و تولیدکنندگان داخلی است که رقابت پذیری آنها را کاهش می دهد.

با این همه، اگر تلاش دولت برای سرکوب نرخ ارز موقتی باشد و پس از انتخابات دولت از این سیاست دست بردارد، زیان سرکوب برای اقتصاد ما غیرقابل تحمل نخواهد بود.

در گذشته های دور، مسئولان بانک های مرکزی در کشورهای صنعتی برای کمک به روسای جمهوری که برای دوره دوم خود نامزد می شدند، از چند ماه مانده به انتخابات به سیاست های پولی «انبساطی» روی می آوردند تا «رونق» ناشی از آن بر شانس انتخاب مجدد رئیس جمهور بیفزاید. این یکی از دلایل فشار احزاب برای استقلال بانک مرکزی در این کشورها بوده است. با این تفاصیل، دشوار می توان به مسئولان بانک مرکزی ما برای حمایت از ارزش پول ملی در چند ماه باقی مانده تا انتخابات، خرده گرفت.

سخنان وزیر اقتصاد مبنی بر کنترل بازار ارز رنگ و بوی انتخاباتی دارد .به نظر شما آیا بعد از انتخابات این فنر باز خواهد شد و باید منتظر جهش های ارزی باشیم؟

شخصا تردیدی ندارم که بعد از انتخابات، اگر دولت فعلی پیروز انتخابات باشد، افزایش قیمت دلار را خواهد پذیرفت. با توجه به تقاضا و عرضه ارز در بازار، رقمی برای دلار در نظر گرفته خواهد شد و سپس با اصلاح تدریجی سالانه این نرخ، ( که با توجه به تورم تک رقمی چندان زیاد نخواهد بود) بازار ارز روالی منطقی می یابد. پیش شرط این کار بالا نرفتن نرخ تورم داخلی و وضعیت کم و بیش عادی در اقتصاد کشور است.

به نظر شما با توجه به نرخ رشد تورم در سال های گذشته، نرخ ارز هم به همان میزان رشد داشته است؟ به عبارتی آیا اکنون در نرخ تعادلی ارز به سر می بریم؟

خیر، در چهار سال گذشته شاخص تورم در کشور ما در حدود 45 درصد افزایش یافته اما نرخ دلار به همان نسبت بالا نرفته است. شخصا تردیدی ندارم که بعد از انتخابات، اگر دولت فعلی پیروز انتخابات باشد، افزایش قیمت دلار را خواهد پذیرفت. این تفاضل باید دیر یا زود تخلیه شود. این تخلیه می تواند به شیوه ای معقول و تدریجی صورت گیرد، در غیرن این صورت باز هم شاهد جهش های ناگهانی و شوک آور خواهیم بود. در چارچوب نظام ارزی «شناور مدیریت شده» ما، تا زمانی که نرخ تورم داخلی به میزان قابل توجهی بالاتر از تورم خارجی است، دو گزینه بیشتر پیش پای سیاستگذار وجود ندارد. یا باید تفاضل تورم داخلی و خارجی را از طریق افزایش تدریجی نرخ ارز کم و بیش جبران کند یا دیر یا زود شاهد جهش نرخ ارز باشد.

چرا موضوع نرخ ارز در ایران به شدت به موضوعی سیاسی بدل شده است؟ و هرگونه نوسان نرخ سریعا به تیتر اصلی خبرها بدل می شود؟

پایین نگه داشتن مصنوعی نرخ ارز موجب ارزانی نسبی کالاهای وارداتی، گرانی نسبی کالاهای صادراتی غیرنفتی، لطمه دیدن صنعت و کشاورزی (که عمدتا کالاهای قابل مبادله تولید می کنند) و کاهش سرمایه گذاری در این بخش هاست. بازندگان این بازی صادرکنندگان غیرنفتی، تولیدکنندگان داخلی و کارگران این بخش ها هستند. برندگان هم واردکنندگان و مصرف کنندگان هستند. البته درنهایت تاوان ارز مصنوعا پایین نگه داشته شده را همه پس خواهند داد.

اما «مردم» طرفدار نرخ ارز پایین تر هستند، حتی کارگرانی که در نهایت بازندگان این بازی به شمار می روند. «مردم» تحلیلگر اقتصادی نیستند. آنها می بینند که افزایش نرخ ارز موجب گران شدن کالاهای وارداتی (و برخی کالاهای دیگر) می شود و با آن مخالفند. طبعا سیاستمداران این نارضایتی را (صرف نظر از منطقی بودن یا نبودن آن) در تصیممات خود مورد توجه قرار می دهند.

برای کشوری که تجارت خارجی در آن سهمی بزگر دارد و سبد مصرفی خانوارها مملو از کالاهایی است که مستقیما یا به طور غیرمستقیم از نرخ ارز تاثیر می پذیرند، طبیعی است که نرخ ارز دغدغه ای عمومی باشد. دغدغه های عمومی در رسانه ها بازتاب می یابند و به مسئله ای سیاسی بدل می شوند. این جای تعجب ندارد.

چرا اجازه رشد عادی به نرخ ارز در ایران داده نمی شود؟ آیا دلیل جهش های ناگهانی در نرخ ارز را به همین دلیل می دانید یا آن را به عواملی دیگری مرتبط می دانید؟

اگر نرخ ارز با دخالت بانک مرکزی و تزریق دلار به بازار مهار شود، تفاضل تورم داخلی و خارجی نهایتا به اختلال در بازار ارز و جهش های ناگهانی منجر خواهد شد. اگر این تفاضل به تدریج اصلاح شود، جهش های ناگهانی در کار نخواهد بود. اما اگر برای مدتی این سرکوب ادامه یابد، بروز جهش های ناگهانی غیرقابل اجتناب است. جهش های ناگهانی معمولا به همین دلیل رخ می دهند، البته غیر از مواردی که یک حادثه غیرمنتظره روی دهد.

جولانگاه کالاهای وارداتی

سیاست تثبیت نرخ ارز در شرایطی که اقتصاد کشور با تورم دو رقمی دست به گریبان بود (دهه 80) یکی از خسارت بارترین سیاست های اقتصادی کشور ما بوده است. این سیاست کمر تولید داخلی را خم کرد و بازار کشور ما را جولانگاه کالاهای وارداتی کرد.

این که اجازه برقراری نرخ ارز براساس واقعیت های اقتصادی داده نمی شود، عمدتا به دلیل فشار گروه های پرقدرت (که از ارزان بازارشان را رونق می دهد) و نیز محافظه کاری و «مصلحت اندیشی» دولتمردان در اقداماتشان است در شرایط قبل از انتخابات انگیزه مصلحت اندیشی قوی تر می شود.

سیاست مدیریت شناور شده نرخ ارز در ایران چقدر موفق بوده است؟

سیاست تثبیت نرخ ارز در شرایطی که اقتصاد کشور با تورم دو رقمی دست به گریبان بود (دهه 80) یکی از خسارت بارترین سیاست های اقتصادی کشور ما بوده است.

این سیاست کمر تولید داخلی را خم کرد و بازار کشور ما را جولانگاه کالاهای وارداتی کرد. ذخایر ارزی ارزشمند سال های نیمه دوم دهه 80، که می توانست صندوق ذخیره ارزی ما را پر و پیمان کند، صرف این اقدام غیرمنطقی شد که دلار ثابت بماند. بین سال های 1379 تا 1389شاخص تورم در ایران نزدیک به 300 درصد افزایش یافت درحالی که شاخص نرخ دلار به ریال طی همین مدت فقط 28.2 درصد بالا رفت.

این تفاضل، با کاهش رقابت پذیری تولیدکنندگان کشور، ضربه ای کاری به تولید داخلی وارد آورد و حتی بیل و کلنگ هم در فهرست کالاهای وارداتی ما قرار گرفت.

البته درآمدهای ارزی بی سابقه هم که می توانست در شرایط تشدید تحریم ها و سپس سقوط درآمدهای نفتی کمک حال دولت باشد، در راه اجرای این سیاست غیرمنطقی حیف و میل شد. بیماری هلندی نیز، که نوز ترکش های آن اقتصاد کشور را عذاب می دهد، میراث همین سیاست نابخردانه بود. دشوار می توان پیامدهای مخرب سیاست تثبیت نرخ ارز در شرایط تورمی نیمه دوم دهه 80 را فراموش کرد یا خسارت های آن دست کم گرفت.

نظام ارزی «شناور مدیریت شده» می توانست (و می تواند) موفقیت آمیز باشد، به شرط آن که چشممان را بر واقعیت های اقتصادی نمی بستیم و اجازه می دادیم که نرخ ارز کم و بیش بر اساس تفاضل تورم داخلی و خارجی اصلاح شود. عدم موفقیت سیاست شناور مدیریت شده بیش از آن که مربوط به ماهیت این سیاست باشد، ناشی از بی تدبیری ما بود.

با توجه به پیش بینی رشد اقتصادی در سال 95 و 96، قدرت پول ملی ایران در مقابل سایر ارزها را چگونه پیش بینی می کنید؟

با توجه به پیش بینی ها در مورد نرخ رشد اقتصادی کشور ما و اگر اوضاع متلاطم اقتصاد جهانی تحقق این نرخ رشد را نامیسر نسازد و اگر نرخ تورم داخلی افزایش نیابد، می توان انتظار داشت که پس از تخلیه تفاضل تورم داخلی و خارجی کنونی، نرخ دلار وضعیت باثباتی بیاید و با اصلاح تدریجی نرخ برابری (که با تورم کنونی از شش تا هفت درصد در سال تجاوز نخواهد کرد) مسائل کنونی حل و فصل شود.

نرخ برابری ریال از جمله تابعی از تراز پرداخت های کشور است که با توجه به فرضیات شما و به ویژه اگر تنش های سیاسی کمتر شود و پیش بینی های خوش بینانه در مورد سرمایه گذاری مستقیم خارجی تحقق یابد، می توان به مثبت شدن بیشتر حساب های مستقل تراز پرداخت ها (حساب جاری و حساب سرمایه) امیدوار بود و پیش بینی کرد تضعیف تومان متوقف شود یا تخفیف یابد. ناگفته پیداست که نرخ برابر پول ملی ما در برابر ارز های دیگر، به وضعیت آینده آن ارزها نیز بستگی دارد.

نکته آخر این که تحولات سیاسی نیز قطعا در نرخ برابری تومان تاثیرگذار خواهد بود. سیاست های اخیر آقای ترامپ پیش بینی در مورد تحولات سیاسی منطقه را دشوار ساخته است.

مزایا و مضرات توجه زیاد دولتی ها و مردم به نوسانات در بازار ارز چیست؟ چگونه می توان ذهن سیاستگذار و متعاقبا مردم را از توجه بیش از اندازه به این بازار دور کرد؟

ذهن مردم را نمی توان از نرخ ارز دور کرد زیرا هم تولیدکنندگان و صادرکنندگان، هم واردکنندگان وهم خیل مصرف کنندگان کشور از نوسانات نرخ ارز تاثیر می پذیرند. طبعا سیاستگذاران نیز نمی توانند نسبت به این نوسانات بی تفاوت باشند. اقتصاد ما وابسته به نفت است و درآمدهای نفتی بخش اعظم درآمدهای ارزی و بودجه دولت را تشکیل می دهد.

در کشورهایی که تورم اندک دارند و نرخ برابری پول هایشان براساس عرضه و تقاضای ارز تعیین می شود، نرخ های برابری تغییرات شدیدی نمی کنند و طبعا مردم نیز توجه چندانی به آن ندارند. در کشور ما که عمدتا نفت و گاز می فروشیم و بسیاری از اقلام را وارد می کنیم، اوضاع متفاوت است. نرخ ارز برای اقتصاد ما و در زندگی مردم ما تاثیر دارد و بنابراین دشوار می توان ذهن مردم و سیاستگذاران را از این متغیر مهم دور کرد.

منبع: هفته نامه تجارت فردا، شماره 211

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

سه دلیل وجود پتانسیل افزایشی قیمت طلا

پیش بینی آینده فروش نفت در بورس

حذف یارانه پولدارها به کجا رسید؟

شیوه حذف پردرآمدها از دریافت یارانه لو رفت!

نسخه نیلی برای پایان عدم تعادل‌های اقتصاد در ایران

پیش بینی عضو اتاق تهران از اوضاع دلار

کدام خانواده‌ها «فرصت پس‌انداز» بیشتری دارند؟

ارز اربعین را چه قیمتی و کجا تهیه کنیم؟

کاهش قیمت گوشت در بازار

نزدیک شدن "جهاد نصر" به بورس

مطمئن‌ترین راه فروش خودرو در ایران

ظریف با وزیر خارجه کویت گفت‌وگو کرد

واکنش کدخدایی به اتهامات بدون سند سعودی‌ها

فلاحت‌پیشه: آمریکا در مقابل ایران دست به عصا حرکت می‌کند

«ظریف» عازم نیویورک شد

پایان کارشکنی‌ها؛ «ظریف» عازم نیویورک شد

قیمت جدید موبایل در بازار

مبارزه با حذف نام شهدا

تحقیر سعودی ها روی آنتن الجزیره

امیرسیاری: مقابل دشمن باید محکم ایستاد

رفیق ناباب ترامپ از زبان تیلرسون

شرایط نامطلوب اقتصادی کارگران خارجی را از عربستان فراری داد

عربستان سعودی عضو شورای حکام آژانس انرژی اتمی شد

اعتراض پدر عصبانی به جانسون در بیمارستان

فرمانده سعودی در یمن کشته شد

حمله انتحاری به کاروان نظامیان آمریکایی در افغانستان

اعتراف بی‌بی‌سی به وضعیت اسفناک بی‌خانمان‌ها در انگلیس

آشوب در آرژانتین

روسیه و چین قطعنامه ضد سوری شورای امنیت را وتو کردند

مکرون: بحران "جلیقه زردها" برای من خیلی خوب بوده است

نحوه پرداخت خلافی خودرو به صورت اقساط!

معجزه ای در وسط یک انفجار مهیب!

موج سرما به‌ ‌کشور وارد می‌شود؛ کاهش دما تا 15 درجه

تماشاچیان دربی حتما ببینند

اظهارات متناقض مسئولین شهری تهران برسر ماجرای حذف نام شهدا

بلبرینگ قلابی هم رسید!

قاتل به ارتباط کثیف اعتراف کرد!

وضعیت اتوبوس در ایام اربعین حسینی چگونه است؟

کتاب های کمک درسی قانونی است و یا غیر قانونی؟

طلاق برای سگ