رصد

کد خبر: ۱۲۲۰۹۵
تاریخ انتشار: ۲۵ بهمن ۱۳۹۵ - ۱۵:۰۴
ریاست جمهوری ترامپ واقعیت های نهفته در اختلافات و تفاوت های ادراکی ایران و آمریکا را آشکار کرد. باراک اوباما و جان کری تلاش داشتند تا از ساز و کارهای مرحله ای برای تحقق اهداف امنیتی آمریکا در جهت کاهش راهبردی ایران استفاده نمایند. درحالی که دونالد ترامپ و مشاوران امنیت ملی آمریکا در دوران جدید از ادبیات و مفاهیم آشکارتری برای نشان دادن اهداف راهبردی آمریکا نسبت به ایران بهره می گیرند.

تضادهای سیاسی به همراه اختلافات ایران و آمریکا در حوزه موضوعات منطقه ای، آینده برجام و قابلیت دفاعی ایران به گونه مشهودی در روزهای پایانی ژانویه و آغازین فوریه 2017 افزایش یافته است. چنین روندی نشان می دهد که آینده سیاسی ایران و آمریکا براساس نشانه هایی از تفاوت ادراک درباره موضوعات راهبردی ادامه خواهد یافت. چنین شرایطی بیانگر آن است که اهداف دفاعی و امنیتی ای ایران و آمریکا در وضعیت همسو و موازی قرار ندارد، بلکه نشانه هایی از تضاد ادراکی و راهبردی را می توان در انگاره مقامات اجرایی ایران، آمریکا و روسیه مشاهده کرد. این تضادها و تفاوت های تحلیلی عموما در تبیین چگونگی اجرای تعهدات آمریکا در ارتباط با برجام، آزادی عمل ایران در حوزه سیاست خارجی و قابلیت های دفاعی مشاهده می شود.

آزمایش موشکی ایران و جنجال های دیپلماتیک ترامپ

آزمایش موشکی ایران را می توان به عنوان بخشی از تلاش سازمان یافته نهادهای دفاعی برای ارتقاء قابلیت های دفاعی و بازدارنده ایران دانست. چنین روندی در سال های 1988 به بعد، از سرعت بیشتری نسبت به گذشته برخوردار شده و زمینه ارتقاء قابلیت موشکی ایران برای اهداف دفاعی را امکان پذیر ساخته است. در بسیاری از قطعنامه های شورای امنیت سازمان ملل که در ارتباط با فعالیت های هسته ای ایران صادر شده، به برخی از فعالیت های موشکی ایران نیز اشاره داشته و بر این اساس محدودیت هایی را برای فرماندهان و نهادهای نظامی و دفاعی ایران اعمال کرده است.

پایان دیپلماسی هسته ای ایران با گروه 1+5 ، بعد از 22 ماه در روز 14 جولای 2015 به توافقی منجر شد که انعکاس اعمال محدودیت های کشورهای 1+5 ، شورای امنیت سازمان ملل و آژانس بین المللی انرژی اتمی در ارتباط با فعالیت و قابلیت هسته ای ایران است. هدف اصلی مذاکرات هسته ای از سوی ایران را می توان «جلب اعتماد کشورهای نظام بین الملل برای ارتقاء امنیت ملی ایران»، «بهینه سازی موقعیت اقتصادی ایران» و «حذف تدریجی تحریم ها» دانست.

درحالی که هدف بنیادین کشورهای گروه 1+5 را می توان در قالب «راستی آزمایی برای دسترسی به اطلاعات راهبردی ایران» و «کاهش قابلیت های دفاع تاکتیکی» نهادهای نظامی مورد توجه و تحلیل قرار داد. یکی از دلایل واکنش های پر دامنه ترامپ و حوزه امنیت ملی کاخ سفید را می توان ناشی از این موضوع دانست که ایالات متحده در دوره باراک اوباما و جان کری نیز اعتراض های حقوقی حوزه خلع سلاح وزارت امور خارجه و عرصه های دفاعی آمریکا به ایران را با ادبیات حقوقی منتقل می کردند. ویژگی ترامپ آن است که به جای بهره گیری از مفاهیم و ادبیات حقوقی، تلاش دارد تا از مفاهیم تهدید کننده استفاده کند.

آزمایش موشکی ایران در قطعنامه 2231 شورای امنیت

نقش یابی شورای امنیت در موضوعات راهبردی به گونه ای است که نشانه هایی از همبستگی و همکاری قدرت های بزرگ را منعکس می سازد. روح بسیاری از پیمان های بین المللی از جمله «کنگره وین 1815» و «اتحاد مقدس 1819» را می توان براساس توافق قدرت های بزرگ برای اعمال محدودیت بازیگران گریز از مرکز یا فرایندهایی دانست که موازنه قدرت را تحت تاثیر قرار می دهد.

به همین دلیل است که روسیه و چین نیز سیاست اجماع سازی را در تمامی قطعنامه های شورای امنیت و در برخورد با ایران مورد پذیرش قرار داده اند.طبیعی است که در این فرآیند بازیگران هدف یا کشورهایی با قدرت متوسط نقش و جایگاه چندانی در تصمیم گیری راهبردی نخواهند داشت.

براساس برنامه جامع اقدام مشترک، شورای امنیت سازمان ملل قطعنامه 2231 را براساس ماده 41 فصل هفتم منشور ملل متحد به تصویب رساند. در مقدمه قطعنامه 2231، این موضوع مطرح شده است که مفاد قطعنامه بر مبنای «ماده 25 منشور ملل متحد» ماهیت اجرایی برای تمامی کشورها دارد. در ماده 3 قطعنامه 2231 موضوع مربوط به فعالیت موشکی ایران مورد بررسی قرار گرفته است. قطعنامه 2231 که می توان آن را به عنوان متن تکمیلی توافق برنامه جامع اقدام مشترک موسوم به برجام دانست. در بند سوم قطعنامه به این موضوع اشاره دارد که : «از ایران خواسته می شود تا هیچگونه فعالیتی در رابطه با موشک های بالستیک طراحی شده با قابلیت حمل تسلیحات هسته ای صورت ندهد.» درباره این بند، تفسیرهای متفاوت و متنوعی را می توان ارائه داد. هریک از افراد و نهادهایی که در ارتباط با فعالیت موشکی ایران مواضعی را اتخاذ نموده اند، تفسیر حقوقی و راهبردی خاصی را از متن قطعنامه براساس اهداف راهبردی کشور متبوع خود به کار گرفته اند. وقتی در ادبیات حقوقی عبارتی در قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل براساس فصل هفتم منشور ملل متحد صادر می شود و در آن از کشوری «خواسته می شود» تا اقدام خاصی را به انجام برساند یا نرساند، مفهوم الزام آور خواهد داشت. از سوی دیگر، در این بند به کشورهای دیگر هشدار داده شده است که آنان صرفا در صورتی می توانند برای تامین، فروش یا انتقال موارد یاد شده در فهرست کالاهای «کنترل فناوری موشکی» مشارکت داشته باشند که شورای امنیت مجوز آن را صادر نماید. با توجه به متن ارائه شده در ماده 3 قطعنامه 2231 ، تفسیرهای مختلفی در رابطه با چگونگی اجرای قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل ارائه شده است. برخی از مقامات و کارگزاران اجرایی جمهوری اسلامی ایران بر ا ین موضوع تاکید دارند که قطعنامه براساس ماده 25 منشور ملل متحد تصویب شده؛ بنابراین ذیل فصل هفتم منشور قرار ندارد. در حالی که ماده 25 بر ضرورت پذیرش اجرای قطعنمه توسط تمامی کشورها تاکید دارند. درک واقعیت های مربوط به توافق هسته ای ایران را می توان در قطعنامه 2231مشاهده کرد. واقعیت های قطعنامه 2231 معطوف به آن است که محدودیت های جدیدی در حوزه سیاست خارجی، قابلیت های دفاعی و راهبردی جمهوری اسلامی وجود دارد. شورای امنیت از قابلیت هایی برخوردار است که به موجب آن قادر خواهد بود تا حتی مجمع عمومی را تبدیل به انجمنی مشورتی نماید. از آنجایی که نهادهای بین المللی تحت کنترل بازیگران موثر در سیاست جهانی هستند، بنابراین جنجال های ترامپ را می توان به عنوان بخشی از ویژگی های شخصیتی و فرهنگ راهبردی آمریکا در برخورد با بازیگران حاشیه ای دانست.

تفسیر آمریکایی از قطعنامه 2231 و آزمایش موشکی ایران

مقامات دفاعی و نهادهای امنیتی آمریکا در دوران باراک اوباما تلاش داشتند تا زمینه های منصرف سازی ایران از آزمایش های موشکی را به وجود آورند. آنان در ادبیات سیاسی و راهبردی خود به این موضوع اشاره داشتند که ایران به جای تمرکز بر موشک های بالستیک می بایست به تولید و آزمایش موشک های کروز مبادرت نماید. بیان چنین رویکردی به مفهوم آن است که حقوقدانان راهبردی و مقامات آمریکایی در دوران های گذشته تلاش داشتند تا موقعیت و قدرت دفاعی ایران را محدود کنند. آنان تحقق چنین اهدافی را از طریق ساز و کارهایی همانند دیپلماسی هشدار پیگیری می کردند؛ درحالی که تیم سیاست خارجی و امنیتی ترامپ از الگوی کنش تهاجمی و دیپلماسی تهدید بهره می گیرند. لازم به توضیح است که دیپلماسی تهدید در شرایطی حاصل می شود که زمینه های سیاسی و ساختاری برای پذیرش چنین تهدیداتی وجود داشته باشد. کشورهایی که از انگیزه لازم برای مقاومت در برابر دیپلماسی تهدید برخوردارند، قابلیت بیشتر و نتایج مطلوب تری برای چانه زنی دیپلماتیک و راهبردی به دست می آورند. در بین مقامات آمریکایی دولت ترامپ ، افرادی همانند «استفان بنون» نقش موثرتری برای هدایت سازمان های دفاعی برای تنظیم دادخواست راهبردی علیه ایران داشته است. علاوه بر استفان بنون، افراد دیگری همانند مایکل پومپئو رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، جیمز متیس وزیر دفاع ایالات متحده و مایکل فلین مشاور امنیت ملی ترامپ از ادبیات تهاجمی و تهدید علیه ایران بهره گرفته اند. شاید بتوان توئیت های ترامپ را به عنوان محور اصلی تهدید علیه آزمایش موشکی ایران دانست.

تفسیر ایران و روسیه از آزمایش موشکی

مقامات ایرانی بر این موضوع تاکید دارند که فعالیت موشکی ایران به گونه ای است که باید آن را در قالب سلاح های متعارف دسته بندی کرد. تبعا محدودیت های کمتری در سیاست بین الملل در ارتباط با فعالیت های نظامی و دفاعی کشورها براساس قابلیت ها و توانمندی های متعارف وجود دارد. ادبیات به کار گرفته شده از سوی وزارت امور خارجه بیش از آن که ماهیت حقوقی و راهبردی داشته باشد، براساس اصل نیاز برای دفاع از خود تبیین شده است. درحالی که وزارت امور خارجه می بایست مواپع رسمی کشور را براساس ادبیات حقوقی و راهبردی تنظیم و تبیین نماید. به کارگیری مفاهیم و عبارت های سیاسی در قالب حق حاکمیت و نیاز دفاع از خود در شرایط تهدیدات پیش بینی نشده نمی تواند حقانیت ایران در شرایط تهدیدات پردامنه را تامین و تبیین نماید.به طور کلی می توان به این موضوع اشاره داشت که هرگونه تبیین واقعیت های حقوقی فعالیت موشکی ایران می بایست براساس اصل حاکمیت ملی و ضرورت های مربوط به دفاع در برابر تهدیدات تنظیم شود. واقعیت آن است که مقامات ایران هیچگونه تفسیر حقوقی از قطعنامه 2231 و فعالیت موشکی ایران ارائه نداده اند. مقامات روسیه به گونه غیرمستقیم از آزمایش موشکی ایران حمایت به عمل آورده و چنین اقدامی را مغایر با قطعنامه 2231 شورای امنیت اعلام نکرده اند. به نظر می رسد که مقامات روسیه دارای رویکرد دوگانه در ارتباط با موضوعات راهبردی به ویژه فعالیت موشکی ایران باشند. ایران در همکاری های دفاعی با روسیه به تبادل اطلاعات بیشتر برای نقش آفرینی کشورهایی همانند روسیه و چین در شورای امنیت نیازمند است.

چالش های ایران و آمریکا در ارتباط با فعالیت های موشکی

در قطعنامه 2231 بر این موضوع تاکید شده است که ایران نباید هیچگونه فعالیتی در ارتباط با موشک های بالستیک طراحی شده با قابلیت حمل تسلیحات هسته ای به انجام رساند. براساس تفسیر آمریکایی ها از قطعنامه 2231 در این دوران ایران نمی تواند موشک های بالستیک را نیز آزمایش نماید. هرگونه آزمایش «موشک های بالستیک» تا هشت سال بعد از پذیرش نهایی متن برنامه جامع اقدام مشترک تحت محدودیت قرار خواهد گرفت. چنین فرآیندی محدودیت هایی را در ارتباط با قابلیت های هسته ای ایران به جا خواهد گذاشت. یکی دیگر از نکاتی که محدودیت هایی را برای ایران ایجاد می کند، موضوع مربوط به «خرید و فروش تسلیحات نظامی» است .براساس ضمایم قطعنامه 2231 تاکید شده است که خرید و فروش هرگونه تانک جنگی، خودروهای رزمی، سامانه های توپخانه ای سنگین، موشک یا سامانه های موشکی به مدت 5 سال ممنوع بوده و هر کشوری می تواند چنین فعالیت هایی را در وضعیت کنترل قرار دهد. به عبارت دیگر، کنترل فعالیت های تسلیحاتی ایران فراتر از قابلیت های هسته ای انجام شده است.«موضوع داوری ها» نیز در زمره مسائلی است که مشکلات ایران را افزایش خواهد داد. هرگاه بین ایران و مجموعه های مختلف بین المللی در ارتباط با تخطی از قطعنامه 2231 اختلاف نظر ایجاد شود، در آن شرایط موضوع توسط کشورهای 1+5 به همراه ایران و کمیساریای سیاست خارجی اتحادیه اروپا مورد بررسی قرار گرفته و بر اساس پنج رای موافق، هرگونه اقدام مقتضی براساس الگوی ماشه اعمال خواهد شد. در قطعنامه بر این موضوع تاکید شده است که ایران نباید هیچگونه فعالیتی در ارتباط با موشک های بالستیک طراحی شده با قابلیت حمل تسلیحات هسته ای به انجام رساند. در این دوران ایران نمی تواند موشک های بالستیک را نیز آزمایش نماید. هرگونه آزمایش «موشک های بالستیک» تا هشت سال بعد از پذیرش نهایی متن برنامه جامع اقدام مشترک تحت محدودیت قرار خواهد گرفت. چنین فرایندی محدودیت هایی را در ارتباط با قابلیت های هسته ای ایران به جا خواهد گذاشت.

نتیجه گیری

واقعیت های مربوط به تصمیم گیری شورای امنیت در ارتباط با پرونده هسته ای ایران نشان می دهد که سازمان ملل متحد در شکل مطلوب آن، ابزاری برای حکومت بر جهان از طریق قدرت مرکب ایالات متحده، چین و روسیه است. البته منشور ملل متحد این امکان را مطرح نکرده است که سازمان ملل به منظور برقراری و حفظ نظم در روابط میان ایالات متحده، چین و روسیه یا جلوگیری از جنگ میان آنها می تواند به صورت حکومتی بین المللی عمل کند. این گونه بازیگران تلاش دارند تا زمینه های لازم برای افزایش قدرت کشورهای عضو دائمی شورای امنیت را فراهم سازند. یکی دیگر از مسائل مربوط به قطعنامه 2231 را می توان بهره گیری از سازوکارهایی دانست که موقعیت راهبردی ایران در شرایط اضطراری را کاهش می دهد. بهره گیری از سیستم ماشه به منزله تهدیدی دائمی برای ساز و کارهای راهبردی سیاست خارجی ایران در فضای جبهه مقاومت محسوب می شود. روند «برگشت پذیری تحریم ها بدون قطعنامه جدید شورای امنیت» امکان پذیر است. بنابراین کشورهای 1+5 از قدرت لازم برای «مدیریت تحریم ها» در مورد بهانه های خاص در «حوزه هسته ای یا موشک های بالستیک» قادر خواهند بود تا تهدید به تحریم برگشت پذیر را در دستور کار قرار دهند.

بسیاری از محدودیت های اعمال شده در برنامه جامع اقدام مشترک بخش تکمیلی قطعنامه 2231 را منعکس می سازد. این قطعنامه معطوف به کاهش قدرت راهبردی ایران خواهد بود. قطعنامه از قابلیت اجرایی و محدودسازی راهبردی برخوردار است. الحاق برجام به قطعنامه 2231 مسئله مربوط به محدویت های راهبردی ایران را قانونی و بین المللی می سازد؛ بنابراین آمریکا در آینده نیز تلاش می کند تا موضوع آزمایش موشکی ایران را به عنوان بخشی از دیپلماسی تهدید مورد استفاده قرار دهد. واقعیت آن است که آمریکا هرگونه قدرت سازی دفاعی ایران را به منزله بخشی از تهدید منطقه ای شرکای امنیتی خود تلقی می کند. طبیعی است که نقش اسرائیل و عربستان در روند گسترش دیپلماسی تهدید آمریکا از اهمیت قابل توجهی در آینده برخوردار خواهد بود.

مقامات دفاعی و نهادهای امنیتی آمریکا در دوران باراک اوباما تلاش داشتند تا زمینه های منصرف سازی ایران از آزمایش های موشکی را به وجود آورند. آنان در ادبیات سیاسی و راهبردی خود به این موضوع اشاره داشتند که ایران به جای تمرکز بر موشک های بالستیک می بایست به تولید و آزمایش موشک های کروز مبادرت نماید. بیان چنین رویکردی به مفهوم آن است که حقوقدانان راهبردی و مقامات آمریکایی در دوران های گذشته تلاش داشتند تا موقعیت و قدرت دفاعی ایران را محدود کنند.

ایران و آمریکا تفسیر کاملا متفاوتی در ارتباط با فعالیت های موشکی دارند بخش قابل توجهی از تفسیرهای ایران بیش از آنکه ماهیت حقوقی و تفسیری داشته باشد، همواره تاکید بر حق حاکمیت ملی و حق دفاع مشروع بدون توجه به استنادات حقوقی انجام گرفته است. در شرایطی که دونالد ترامپ از ادبیات تهاجمی و دیپلماسی تهدید بهره می گیرد، لازم است که ایران بخش قابل توجهی از استنادات خود را به مفاهیم حقوقی مرتبط نماید. هرگونه استدلال و استناد حقوقی موقعیت ایران در افکار عمومی بین المللی را ارتقاء خواهد داد

منبع: هفته نامه صدا، شماره 105

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

نرخ تسعیر بدهی‌های ارزی در شبکه بانکی اعلام شد

ایرانیان چقدر از درآمدشان را مالیات می‌دهند؟

ایران بزرگترین دارنده منابع انرژی جهان شد

مهمترین مشکل اقتصاد خانوارها از زبان استاندار تهران

آیا اقتصاد جهان به سمت اولین رکود پس از ۲۰۰۹ پیش می‌رود؟

پرداخت تسهیلات کارآفرینی بدون اخذ ضمانت

اعطای وام تا سقف ۳۰ میلیون به برخی سربازان

اظهارات تکان‌دهنده مومنی در مورد رانت‌بگیران انرژی

نطق طوفانی یک نماینده بر علیه سودجویان بازار ارزش افزوده

فرصت جدید اقتصاد ایران در مرز سوریه

«فیلترِ ساحل دریا»؛ طرح جنجالی که در مجلس اعلام وصول شد

دعوای دولت و صداو سیما بالا گرفت!

اعتراف شبکه بی بی سی در مورد رژیم شاه

عبدالله گنجی: کاری که در حق ستار بهشتی شد خیانت بود

نقشه‌ی آفلاین عراق و مسیر اربعین به «نشان» اضافه شد

طرح تشکیل وزارت بازرگانی رد شد

انصاری اظهارات فلاحت پیشه در مورد پالرمو را تائید کرد

انتقادات تند دو نماینده کُرد مجلس از اردوغان

واکنش عربستان در مورد سفر عمران خان به ایران

عمران‌خان در تهران چه شنید؟ ؛ روایتی از دیدار نخست وزیر پاکستان با رهبر انقلاب و رییس جمهور

سقوط هواپیمای تیم آکروجت کانادا در نمایشگاه هوایی آمریکا

رئیس جمهور فرانسه از اردوغان خواستار توقف حملات علیه سوریه شد

توافق بین کُردها و دولت سوریه برای استقرار ارتش در مرز با ترکیه

مسکو درباره وقوع فاجعه انسانی در شمال سوریه هشدار داد

داعشی‌ های زندان عین عیسی شورش کردند

حرف‌های بی‌پرده یک کرد سوری در مورد ترامپ

ماکرون: با اردوغان و ترامپ گفت‌وگو کردم

خیابان‌های این روزهای اکوادور

تصاویری از دختر نترس سوری در مقابل سرباز ارتش ترکیه

ارتش سوریه راهی شمال این کشور شد

دستگیری بیش از 70 سارق در استان البرز

پرونده‌ای برای 4 مرگ مشکوک در بیمارستان قلب تهران

واکنش نماینده مجلس به رفع انحصار تدریس زبان انگلیسی در مدارس

سهمگین‌ترین طوفان سی سال اخیر وارد ژاپن شد

وقتی ارتش به کمک دانش آموزان می رود

قطارهای حومه‌ای به کمک ناوگان اربعین رفتند

ناجا آمار داد

توضیح وزیر کشور درباره دو لایحه جدید حمایتی از بانوان

درخواست جانشین ناجا درباره معافیت‌های سربازی

واکنش‌ها به ماجرای کتک کاری مدیر و کارمندانش