رصد

کد خبر: ۱۲۲۲۳۱
تاریخ انتشار: ۰۱ اسفند ۱۳۹۵ - ۱۵:۳۶
خاورمیانه همواره جایگاه خاصی در دکترین سیاست خارجی ایالات متحده آمریکا داشته است؛ چه آن هنگام که سیاست دو ستونی نیکسون در این کشور حکمفرما بود و چه در زمانی که نومحافظه کاران طرح خاورمیانه بزرگتر را در سر می پروراندند و به موجب آن در دوران ریاست جمهوری جورج بوش پسر به عراق حمله کردند و رژیم صدام را سرنگون ساختند.

طرحی که تئوریسین های آن به دنبال تغییر رژیم های ناهماهنگ با کاخ سفید در منطقه بودند تا بتوانند با تخمیل برخی اصلاحات سیاسی و اجتماعی خاورمیانه را در دهکده جهانی ادغام نمایند. اما با سقوط صدام و گذار این کشور به جمهوری فدرالی دموکراتیک پارلمانی اسلامی، توازن های قدیمی در منطقه به هم ریخت.

با روی کار آمدن دموکرات ها، البته نفوذ جای خود را به حمله مستقیم نظامی داد و ایالات متحده در راستای اجرای طرح سیاسی خود، جنبش های تجدیدنظر طلب را حمایت می کرد تا خاورمیانه بزرگتر را ترسیم کنند. بهار عربی آرام آرام بسیاری از کشورهای هدف را در آغوش گرفت و موج آن به سوریه کشیده شد تا هلال شیعی را نیز درگیر این طرح کنند. اما همه چیز آنطور که می بایست پیش نرفت؛ از یک سو امواج افراط گرایی بالا می رفت و ناامیدی و بی ثباتی نه تنها دولت ها که ملت ها را نیز دربر می گرفت و از سوی دیگر نفوذ در کشورهای خارج نزدیک روسیه سبب شد، خرس روسی آرام آرام از خواب زمستانی (پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی) بیدار شود تا به واکنش های عقاب در خاورمیانه واکنش نشان دهد و بار دیگر به نقش پردازی در منطقه خاورمیانه یا همان غرب آسیا بپردازد.

بهار عربی و رابطه خرس و عقاب

بدون تردید بهار عربی تاثیر منفی بر طرح ریست آمریکایی ها داشت؛ چرا که آنچه کاخ سفید را خوشحال می ساخت موجب اضطراب کرملین می شد. البته از آنجای یکه مسکو منافع استراتژیک خود را به روشنی بیان نرکده بود، برخی بر این باور بودند که منافع روسیه و آمریکا در تقابل یکدیگر قرار ندارد؛ اما رفته رفته واگرایی در منافع میان آنها آشکار شد و با پیدایش بحران اوکراین، خرس روسی به یکباره نه تنها بیدار که بسیار خشمگین شد. در آن هنگام یک دیپلمات اسرائیلی گفته بود برای ما اسان تر است که به آمریکایی ها قورباغه بخورانیم، تا این که خشم خرس روسی را درک کنیم و از این رو بود که اسرائیلی ها در موضوع اوکراین برخلاف میل کاخ سفید، سکوت اختیار کردند. در ابتدای بهار عربی، اختلاف ما میان مسکو و واشنگتن آشکار نشده بود. با وقوع بهار عربی بین ده تا پانزده دلار بر قیمت هر بشکه نفت افزوده شد و نفت در اوایل فوریه 2011 به بالای صد دلار به ازای هر بشکه رسید. به اعتقاد بسیاری از کارشناسان اقتصادی، افزایش قیمت نفت در آن هنگام متاثر از بهار عربی بود که البته این رشد چشمگیر نفت اوپک خوشحالی کرملین را نیز به دنبال داشت؛ اما در مقابل مسکو از این موضوع واهمه داشت که مبادا امواج این تظاهرات های خودجوش که به رهبری شبکه های مجازی صورت می گیرد، به آسیای مرکزی و قفقاز نیز برسد.

از این رو با رسیدن بهار عربی به لیبی، روسیه حساسیت های خود را نسبت به ورود ناتو اعلام کرد که هدف آمریکا از این خیزش تغییر سیاسی در روسیه است. از همین رو بود که مسکو از رای به قطعنامه شورای امنیت در مورد لیبی خودداری کرد. در آن هنگام ولادیمیر پوتین معتقد بود که تحمیل دموکراسی موجب ظهور اسلام گرایان در شمال آفریقا می شود و این پتانسیل به وجود می آید که برخی مناطق روسیه و قفقاز را نیز تحت تاثیر قرار دهد. با رسیدن طرح بهار عربی به سوریه، تقابل در منافع کرملین و کاخ سفید به وضوح شکل گرفت و وزیر خارجه روسیه اعلام کرد که اقداماتی که هدفش سرنگونی دولت سوریه است، می بایست متوقف شود.

سوریه؛ محل قدرت نمایی خرس روسی به عقاب

شدت گرفتن بحران در سوریه همزمان با تنش در اوکراین، خرس روسی را نه تنها از خواب بیدار کرد بلکه آنقدر عصبانی کردکه با تمام قوا وارد موضوع سوریه شد و خاورمیانه جایگاه اورژانسی در سیاست خارجی روسیه گرفت (اگرچه در دکترین سیاست خارجی این کشور عموما جایگاه پنجم را داشته ودارد). با وجود اینکه طی سال های 2012 و 2015 هر روز بر تنش ها افزوده می شد، اما ک شیده شدن موج افراط گرایی به کشورهای اروپایی و با تهدیدات پیاپی داعش، عقاب ترجیح داد پرواز خود بر آسمان این منطقه را نامحسوس کند و بیشتر از عوامل نیابتی خود نظیر عربستان سعودی و ترکیه بهره مند شود.اما در سوی دیگر مسکوتمام قد حضور خود را در سوریه به رخ می کشید و با تشکیل ائتلافی استراتژیک با جمهوری اسلامی ایران در موضوع سوریه، در مدار هلال شیعی قرار گرفت. روس ها که منافع خود در لیبی را از دست داده بودند، به هیچ عنوان قصد باخت کامل در ژئوپلتیک خاورمیانه را نداشتند و تنها راه پایان این بحران سیستمیک را حضور مقتدر و حتی نظامی خود در منطقه خاورمیانه می دانستند. در حالی که بسیاری از تحلیلگران و سیاستمداران داخلی و خارجی در سال 2012 معتقد بودند که دولت سوریه روزهای پایانی خود را سپری می کند، اما مسکو و تهران با حمایت های خود وتاکید بر این موضوع که مردم این کشور باید برای خود تصمیم بگیرند و قدرت های خارجی حق دخالت غیرقانونی در امور سوریه را ندارند؛ به درخواست بشار اسد از این دولت حمایت و آن را حفظ کرده اند و حالا با گذشت چهار سال از آغاز بحران در سوریه، همچنان بشار اسد، رئیس جمهور قانونی این کشور می باشد. البته باید به نقش ایران در به وجود آمدن جایگاه کنونی روسیه نیز توجه داشت.

کاخ سفید به دنبال تزلزل جایگاه روسیه در خاورمیانه

به نظر می رسد کاخ سفید قصد دارد تا در راستای طرح آشتی جویانه خود با کرملین، میان مسکو و تهران شکافی ایجاد کند؛ چرا که به موجب آن می تواند ائتلاف این دو کشور در سوریه را وارد فضایی غبارآلود نماید و میز بازی را به سمت خود سوق دهد. اگرچه اولویت سیاست خارجی روسیه پس از خارج نزدیک، اروپا و آمریکا است، اما دور از ذهن است که روس ها موضوعی را مورد معامله قرار بدند که میاناین سال ها تمام قد برای آن ایستاده اند و منطقه استراتژیکی مهمی برای آن ها به شمار می آید. از سوی دیگر مسکو طی دو سال اخیر همکاری های خود با تمام قدرت های خاورمیانه را گسترش داده است تا موقعیتی با خطر کمتر برای خود ایجاد کند و بتواند دایره بازیگری خود را افزایش دهد. به همین جهت است که از یک سو بر گسترش همه جانبه روابط خود با ایران تاکید دارند و از سوی دیگر اسرائیل شریک استراتژیک مهم آنها به شمار می آید.در موضوع سوریه نیز اگر چه با ایران ائتلاف دارند، اما همواره می کوشند نقش محوری در گفت و گوها و مذاکرات صلح سوریه داشته باشند و از این جهت روابط خود را با عربستان، ترکیه و حتی نیروهای مخالفین نیز ترمیم می کنند. اکنن این خرس روسی دیگر عصبانی نیست و سعی می کند با ژستی دیپلماتیک در کنار نظامی بودن، قلمرو خود در خاورمیانه را حفظ نماید؛ اگرچه آمریکای ترامپ از اختلاف میان مسکو و تهران خوشحال خواهد شد، اما با این وجود ترجیح می دهد روسیه سرگرم خاورمیانه باشد؛ اما چرا؟

چرا آمریکا حضور خود در خاورمیانه را کم رنگ کرده است؟

مطابق سند راهبردی که در سال 2012 توسط شورای امنیت ملی ایالات متحده منتشر شد، پروژه عبور از خاورمیانه (اسلام هراسی) جای خود را به چین هراسی داد و این گذار خبر از حرکت سیاست های کاخ سفید به سمت شرق آسیا داشت. ایالات متحده که به بهانه ایجاد دموکراسی و اصلاحات سیاسی و اجتماعی منطقه خاورمیانه را درگیر بهار عربی کرده است، اکنون آرام آرام از این منطقه رخت بربسته و این منطقه را با افراطی گرایی، خشونت، جنگ و البته بازیگرانی نظیر عربستان به روسیه سپرده است. کاخ سفید در این منطقه حضور فیزیکی ندارد، اما عوامل آن به طور نیابتی در این منطقه بحران ایجاد می کنند. اکنون تئوریسین های آمریکایی می دانند میراثی را در این منطقه به جای گذاشته اند که تا سال ها و حتی نسل ها تاثیر آن از بین نخواهد رفت؛ میراثی به نام داعش.

اکنون خرس روسی اگرچه آرام آرام قلمرو خود را در خاورمیانه تثبیت کرده است، اما این تثبیت می تواند روی دیگری نیز داشته باشد. در این شرایط آمریکا با فروش تسلیحات خود به گروه های تروریستی منطقه، عربستان، قطر، بحرین وترکیه محل درآمد خوبی می تواند داشته باشد و با خیال آسوده به اجرای سیاست های شرق هراسی خود بپردازد. شاید روس ها سال ها بعد به یکباره به خود بیایند و بحران اوکراین یا سوریه ای دیگر را احساس کنند؛ اما این بار در مرزهای شرقی خود با شرق آسیا.

منبع: هفته نامه مثلث، شماره 347

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

مروری بر حال و هوای اقتصادی روزنامه‌های ‌‌‌‌‌پنج‌شنبه ۲۵ مهر

بانک مرکزی نرخ تسعیر ارزی را کمتر از قیمت واقعی اعلام کرد؟

همتی: نیما بازار ارز را آرام کرد

میزان هزینه یک خانواده چهار نفره در تهران

امشب یارانه‌ها واریز می‌شود

افت ۱۰ هزار تومانی قیمت گوشت در بازار

820 میلیون گرسنه و هدررفت یک میلیارد تن مواد غذایی در جهان

افزایش عرضه آپارتمان‌های میانسال در بازار

آغاز دوباره گرانفروشی بلیت پروازهای داخلی

ایران بهترین گزینه عراق برای خرید برق است

بهترین سرمایه گذاری در نیمه دوم سال 98

توییت فرید مدرسی درباره دو آیت الله با درایت و قدرتمند در جهان تشیع

پاسخ های جالب مدیران روزنامه های اصلاح طلب به سوالی درباره حضور زنان در ورزشگاه

افشاگری مسئول فنی کانال آمدنیوز

خباز: ناطق‌نوری لوطی‌منشی را به اوج رساند

پروازی به یاد ماندنی با جت آموزشی و کاملا ایرانی

اذعان مرکل به افزایش نقش ایران و روسیه در منطقه

قدردانی واعظی از سپاه به خاطر بازداشت «زم»

روایت سفیر ایران در سازمان ملل از استیصال آمریکا

شمخانی: پاسخ پشیمان کننده‌ای به عوامل حمله به کشتی ایرانی می‌دهیم

احتمال حمله شیمیایی تروریست‌ها در شمال سوریه!

تیزر حزب محافظه‌کار درباره جزییات معامله «برگزیت با توافق»

ائتلاف سعودی یک فروند از کشتی‌های توقیف شده را آزاد کرد

حرکت ارتش سوریه به نقطه صفر مرزی با ترکیه

چهره کلیدی پیشبرد پرونده استیضاح ترامپ درگذشت

محمود عباس با بن سلمان دیدار کرد

آمریکا به فکر بمب‌های اتمش در ترکیه افتاد

تصاویری از درگیری‌های شدید میان شبه‌نظامیان کُرد و عناصر وابسته به ترکیه

کردهای سوریه: داعشی‌ها را تحویل ترکیه و سوریه نمی‌دهیم

تکه پرانی بین ترامپ و دموکرات‌ها بالا گرفت

ادعای جالب معاون وزیر بهداشت درباره تولید دارو

آسمان‌ صاف در کربلا و نجف؛ باران از یکشنبه میهمان کشور می‌شود

اعزام روزانه 70 رام قطار به مرزهای اربعینی؛ وزیر به مهران رفت

پُز عالی رتبه‌بندی و جیب خالی معلمان

وزیر کشور: موج حضور در مرزهای اربعینی برعکس شده است

صدور هزار و ۴۸۰ مجوز پرواز فوق العاده برای ایام اربعین

رود خروشان اربعین

روایتی از دلدادگی یک "آپاراتی" به هجرت اربعین حسینی(ع)

روایت وزیر علوم از بحران صندلی‌های خالی دانشگاه‌ها

مسمومیت دانش‌آموزان در یکی از مدارس آذربایجان شرقی