رصد

کد خبر: ۱۲۲۴۶۶
تاریخ انتشار: ۱۰ اسفند ۱۳۹۵ - ۱۱:۲۳

آیا سلطنت ارز مرجع ادامه پیدا خواهد کرد؟

یک سال پیش بود که چشم بادامی ها موفق شدند رنمینبی یا همان یوآن خودشان را وارد سبد ارزی صندوق بین المللی پول کنند و در کنار دلار، یورو، پوند و ین قرار بدهند. آن زمان که کریستین لاگارد، رئیس صندوق بین المللی پول از تصمیم گیری برای این مسئله خبر داد کسی تصور نمی کرد چینی ها بتوانند ارز خود را وارد سبد ارز بین المللی کنند. اما این فرایندی بود که از سال ها پیش آغاز شده بود، چینی ها بالاخره به هدف خود رسیدیند و سبد ارزی به رنگ سرخ در آمد. حالا مسئله جدیدی مطرح شده است. دلار سال هاست که به عنوان ارز مرجع جهان انتخاب شده؛ 70سال از زمانی که دلار به عنوان ارز ذخیره بین المللی شناخته شدف می گذرد. توافق برتون وودز تاج پادشاهی را بر سر دلار گذاشت اما حالا عده ای به دنبال دزدیدن این تاج هستند. یکی از آن ها یوآن چین است، هرچند دولت های غربی از قدرت گرفتن و وابستگی اقتصادی به چین هراس زیادی دارند اما یکی از گزینه های معقول برای تقسیم کردن نقش بین المللی دلار همین یوآن است. ارز دیگری که امکان دارد بخشی از سهم دلار را به خود اختصاص بدهد، یورو است اما براساس تحلیل های اکونومیست، تنش های سیاسی در اتحادیه اروپا مانع پر و بال گرفتن یورو می شود، علاوه بر آن اوراق بهادار قابل اعتماد به یورو نیز بسیار نادر است. سال ها از تولد دلار و به سلطنت رسیدن آن در دنیا می گذرد و حلا همه در انتظار سیاست های مالی دونالد ترامپ رئیس جمهوری جدید آمریکا هستند. هر تکانی که او به دلار وارد کند، پایه های اقتصاد جهان را به لرزه در می آورد. اما قصه از کجا شروع شد؟

تولد دلار

دلار به آن عنوانی که امروز می شناسیم، نخستین بار در سال 1914 چاپ شد. بررسی های «صدا« نشان می دهد چاپ دلارهای امروزی همزمان با ایجاد فدرال رزرو آمریکا (بانک مرکزی ایالات متحده آمریکا) بود. کمتر از شش دهه بعد، دلار تازه به دنیا آمده به صورت رسمی به عنوان ارز ذخیره جهان شناخته شد. اما واقعیت این است که تعالی دلار و رسیدن آن به تاج و تخت پادشاهی زمانی رخ داد که هنوز جوهر چاپ نخست آن خشک نشده بود. بانک ها در سال 1913 به این نتیجه رسیدند که اسکناس های آن ها نوعی بی ثباتی را در نظام ارزی ایجاد کرده است، به همین خاطر بر اساس قانون 1913 فدرال رزرو آمریکا شکل گرفت. در آن زمان اقتصاد ایالات متحه آمریکا از بریتانیا پیش افتاده بود و به عنوان بزرگ ترین اقتصاد جهان شناخته می شد. البته بریتانیا در آن هنگام همچنان کانون تجارت جهانی به شمار می آمد که حجم زیاد این تجارت نیز به وسیله پوند بریتانیا صورت می گرفت. در همان زمان، اکثر کشورهای توسعه یافته، ثبات نرخ ارز خود را از طریق اتصال آن به طلا ایجاد می کردند. اما بعد از جنگ جهانی اول در سال 1914، بسیاری از کشورها استاندارد طلا را رها کردند تا بتوانند هزینه تجهیزات نظامی را از طریق پول کاغذی فراهم کنند. این کار باعث کاهش ارزش ارز آن ها می شد.

خیزش دلار برای تاج پادشاهی

بریتانیا در تمام طول جنگ تلاش می کرد استاندارد طلا را حفظ کند تا همچنان ارزش خودش به عنوان ارز مرجع در جهان باقی بماند اما سه سال بعد فشارهای ناشی از جنگ باعث شد این کشور برای نخستین بار اقدام به قرض گرفتن پول کند. به گفته ریچارد بست، اقتصاددان بریتانیایی، ایالات متحده آمریکا و دلارش به گزینه مطلوبی برای بسیاری از کشورها تبدیل شد. این کشورها اوراقی که دلار آمریکا بر آن ها سلطه داشت را انتخاب می کردند. بالاخره در سال 1919 بریتانیا ناگزیر شد استاندارد طلا را رها کند، قربانی این کار نیز تاجران بسیاری بودند که معاملات تجاری خود را با پوند انجام می دادند. از همان زمان بود که دلار به عنان ارز رهبر در جهان، جای پوند را گرفت.

ایالات متحده آمریکا همان طور که در جنگ جهانی اول وارد شده بود، پای خود را در جنگ جهانی دوم نیز باز کرد. البته آمریکا پیش از آن که وارد جنگ بشود، بزرگ ترین و اصلی ترین منبع تأمین سلاح و دیگر کالاها برای بقیه کشورهای درگیر جنگ بود. این کشور به روند خود ادماه داد و از همین طریق به اکثریت ذخایر طلای جهان دست یافت. این مسئله مانع بازگشت کشورها به استاندارد طلا شد چرا که آن ها ذخایر طلای خود را به آمریکا باخته بودند. در حقیقت ذخایر طلا در همه جای دنیا تهی شد و مانند آبشار به آمریکا سرازیر شد.

نمایندگان 44 کشوری که با یکدیگر متحد بودند در سال 1944 در برتون وودز در نیوهمپشیر با یکدیگر دیدار کردند و در مورد مدیریت نظام مبادله ارز گفت وگو کردند هدف آن ها انتخاب شیوه ای بود که در آن هیچ یک از کشورها متضرر نشوند. در این دیدار همه به این نتیجه رسیدند که ارزهای جهان نمی توانند به طلا وصل شوند اما اتصال آن ها به دلار ایالات متحده آمریکا امری شدنی بود، چرا که دلار خودش به طلا متصل بود. آن ها قراردادی را ایجاد کردند که توافق برتون وودز نام گرفت و بر اساس آن بانک های مرکزی موظف شدند نرخ مبادله ارز خود را بر اساس دلار تعیین کنند. آمریکا نیز قول داد هرگاه لازم شد دلار را از طلا رها کند. کشورها در آن زمان هنوز این توانایی را داشتند که قدرت ارز خود را نسبت به دلار تعیین کنند، آن ها می توانستند ارز بخرند یا بفروشند تا از این طریق عرضه پول را مدیریت کنند.

روزی که دلار مستقل شد

توافق برتون وودز در حقیقت تاج پادشاهی را بر سر دلار نشاند. از پشتیبانی بزرگ ترین ذخیره طلای جهان برخوردار بود. بقیه کشورها به جای این که برای خود طلا ذخیره کنند، به انباشت دلار آمریکایی روی آوردند. از آن جا که آن ها به جایی امن برای نگهدرای دلار خود نیاز داشتند رفته رفت اوراق بهادار خزانه ایالات متحده آمریکا را خریداری کردند چرا که تصور می کردند انبار قابل اعتمادی برای پول است. آمریکا در زمان جنگ ویتنام بازار را با پول های کاغذی اشباع کرد. این مسئله باعث نگرانی بخری از کشورها در مورد ثبات دلار شد و به همین خاطر اکثر آن ها به تبدیل دلار به طلا روی آوردند. بر اساس اسناد تاریخی، تقاضا برای دلار آن قدر بالا رفت که ریچادر نیکسون رئیس جمهوری اسبق آمریکا وادار به دخالت شد و دلار را از طلا جدا کرد. همه این اقدامات در نهایت وضعیت مبادله ارزی را ایجاد کرد که امروز جهانیان شاهد آن هستند.

قدرت اقتصاد ایالات متحده آمریکا و سلطه آن بر بازارهای مالی باعث شد نقشی حیاتی را در دوران مختلف مثل دوره های رکود یا تورم ایفا کند. به هر حال همچنان اوراق بهادار آمریکایی، امن ترین انبار نگهداری پول بود چرا که همه تصور می کردند قدرت اقتصادی آمریکا آن قدر زیاد است که در هر شرایطی می تواند بدهی هایش را پرداخت کند. به این ترتیب، دلار به عنوان ارز ذخیره و مرجع در جهان انتخاب شد.

ترامپ و آینده دلار

نقش دلار به عنوان نخستین ارز ذخیره جهان به آمریکایی ها کمک می کند نرخ بهره را پایین نگه دارند. براساس گزارش مجله فوربز، کشورهای دیگر اوراق بهادار آمریکایی را تنها برای سرمایه گذاری خریداری نمی کنند بلکه از آن به عنوان دارایی برای حفظ ذخایر مبادله ای خود استفاده می کنند. اما همه این ها باعث خستگی آمریکایی ها شده است. براساس گزارش اکونومیست، دونالد ترامپ رئیس جمهوری جدید آمریکا بیش از آن که بابت دلار گلایه کند، از ناتو و شرکای تجاری آمریکا نالان است. بررسی ها نشان می دهد، استاندارد دلار یکی از لرزان ترین ستون های ثبات اقتصاد جهان است. اما دنیا هنوز آمادگی لازم برای جدایی دلار آمریکایی از نظامی مالی جهانی را ندارد.

اکونومیست اخیرا سرمقاله ای در مورد اهمیت دلار داشته و در آن ادعا کرده که دلار برخلاف دیگر هژمونی های آمریکایی، همزمان با جهانی شدن از اهمیت بیشتری برخوردار شده است. اقتصادهای بزرگ جهان در برتون وودز خود را به دلار وصل کردند اما این سیستم در دهه 70میلادی تحت فشار تورم قرار گرفت، در این دوره دلار بیش از هر زمانی در کانون هستی قرار گرفت. در دهه 80 و 90میلادی، اقتصادهای جهان بازار سرمایه خود را باز کردند و همه با سیل عظیم سرمایه جهانی مواجه شدند. در این اوضاع نابه سامان بسیاری از کشورها تلاش می کردند ثبات ارزی خود را حفظ کنند. حالا ذخایر جهانی از یک تریلیون دلار در دهه 80میلیادی به 10تریلیون دلار در امروز رسیده است.

بخش زیادی از دارایی فعلی جهان را کالاهایی تشکیل می دهند که دلار بر آن ها سلطه دارد. به همین خار دولت ها بیش از آن که نگران نوسان در هر ارزی باشند، نگران نوسان در دلار هستند. اکثر معاملات تجاری اتان ایلزتسکی از دانشگاه هاروارد نشان می دهد امروز نقش دلار به عنوان ارز مرجع نسبت به روزهای پس از جنگ جهانی دوم حیاتی تر شده است. این ارز در حقیقت حکم ارز «لنگر» را در برابر بقیه دارد. همه این ها باعث شده آمریکا بیشترین قدرت مالی را در جهان داشته باشد. این کشور می تواند با یک بحران دلاری همه چیز را دگرگون کند. وقتی فدرال رزرو آمریکا سیاست های پولی را دستکاری می کند، تأثیر آن روی سایر بخش های اقتصاد جهان پررنگ تر است. هلن ری از مدرسه کسب و کار لندن می گوید بسیاری از کشورها تنها به خاطر تصمیمات متزلزل فدرال رزرو، کنترل بر ارز خودشان را از دست داده اند.

شرایط در آمریکا به گونه ای پیش رفته که یک ارز قدرتمند به همراه کسری مداوم برای تجارت ایجاد شود و این مسئله برای مصرف کنندگان آمریکایی خوب بوده است اما تولید کنندگان از این وضعیت درد می کشند. در این سال ها واردات سریع تر از صادرات رشد کرده و شغل های جدید در صنعت صادرات، جذب نیروی زیادی نداشته اند. ترامپ سعی دارد با تعرفه ها این مشکل را حل کند اما بر اساس گزارش اکونومیست، این مشکل با دستکاری تعرفه ها حل نخواهد شد. جریان مالی زیرین، وضعیت فعلی را شکل داده و شکاف مالی عمیقی را ایجاد کره است. نابرابری در آمریکا نیز محصول همین مشکل است.

عصر طلایی جدید

یکی از راه حل های بی خطر این است که دلار سهم خود را با دیگر ارز ها شریک باشد. یکی از نامزدها در این بین، یوآن چین است. اما چشم بادامی ها دو دستی به بازار مالی خود چسبیده اند و ارز خود را نیز به صورت مستمر کنترل می کنند. علاوه بر آن، وابستگی به چین اصلا برای دولت های امروزی که از دولت های اقتدارگرا دوری می کنند جذابیت ندارد. از نظر بسیاری از دولت های غربی، سیاست هالی مالی چین شفاف نیست و باعث ایجاد مشکل در سطح جهانی می شود. یکی دیگر از گزینه های منطقی، یورو است اما این ارز در معرض خطر تنش های سیاسی در اتحادیه اروپا است. علاوه بر آن اوراق بهادار اروپایی به یورو نیز بسیار نادر هستند.

تاریخ دو راه را پیش روی ترامپ می گذارد تا او نقش دلار را از نظرها دور کند. برتون وودز به این خاطر از هم پایشد که آمریکا را به سمت تورم مایل می کرد و این کشور از این طریق می توانست از نوسانات قیمت طلا سود ببرد. پس ترامپ هم باید آمریکا را به این سمت هدایت کند و تورم را افزایش بدهد. در این شرایط آمریکا دوباره به دهه 70میلادی باز می گردد و قیمت ها سر به فلک می گذارند، در عوض آمریکا از زیر بار دلار شانه خالی می کند. راه دیگر این است که دلار به جنگ داخلی با لا وارد شود اما تاریخ نشان داده که عواقب این کار نیز برای اقتصاد جهان خوب نخواهد بود. در هر شرایط، دلار اوضاعی تراژیک برای اقتصاد جهان ساخته است.

اما علاوه بر بازی دلار با اقتصاد جهان، بازی یوآن با دلار نیز از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. تهدید یوآن برای دلار از همان زمان آغاز شد که این ارز به سبد ارز بین المللی راه یافت. هرچند اعضای سازمان صندوق بین المللی پول با این کار موافق نبودند اما تلاش چشم بادامی ها از سال ها قبل آغاز شده بود و حالا وقت به ثمر رسیدن آن بود. اکنون که همه محال ها، ممکن می شود این پرسش پیش آمده که آیا یوآن می تواند تاج سلطنت را از دلار برباید؟ قطعا اقدام چینی ها در سال گذشته و قرار گرفتن یوآن در کنار ارزهای مهمی همچون دلار، ین، پوند و یورو باعث قدرتمندتر شدن ارز آن ها شده است.

حالا چینی ها می توانند به راحتی از ارز خود در مبادلات تجاری استفاده کنند و این یعنی یوآن رفته رفته می تواند جای دلار را بگیرد. البته چینی ها به همین راحتی به صندوق بین المللی پول راه نیافتند، آن ها قول داده اند که دیگر ارز خود را دستکاری نمی کنند اما بر اساس گزارش بلومبرگ، حالا که چشم بادامی ها به خواسته خود رسیده اند مدتی دست نگه می دارند تا اعتماد دیگران را به خود جلب کنند و هنگامی که به قدرت کافی دست یافتند، با دستکاری کردن ارز خود، تمام ارزهای دنیا به ویژه دلار را تحت تأثیر قرار می دهند. اگر این پیش بینی درست باشد، یوآن در نهایت تاج سلطنت را از دلار خواهد ربود.

منبع: هفته نامه صدا، شماره 107

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

بنزین گران شد

سهمیه بنزین آبان ماه چه زمانی می‌سوزد؟

افزایش یک میلیون بشکه‌ای تولید نفت عربستان

تورم ناشی از افزایش قیمت بنزین چقدر است؟

پمپ‌بنزین‌های تهران، قبل و بعد از سهمیه‌بندی

همتی حُکم داد

قابل توجه آنهایی که از بنزین سوپر استفاده می کنند

فیلمی از تغییر قیمت سوخت در یکی از جایگاه‌های تهران

علی‌بابا چین را قُرُق کرد!

افرادی که کارت سوخت ندارند چه کنند؟

عضو جبهه پایداری: هنوز برای انتخابات مجلس چهره‌سازی نکرده‌ایم

پس‌لرزه‌های افزایش قیمت بنزین در تریبون‌های نماز جمعه

واکنش ناصر ایمانی به احتمال انشقاق جبهه پایداری

واکنش سخنگوی ناجا به حواشی گرانی بنزین

تسلیت ضایعه رحلت علامه طباطبایی از زبان امام خمینی

وزیر صنعت: افزایش قیمت کالاها به بهانه بنزین پذیرفتنی نیست

اشک‌های فرمانده سپاه در دیدار با خانواده جانباختگان زلزله آذربایجان

فیلمی جالب از حضور حاج قاسم در سوریه

واکنش علم‌الهدی به اظهارات روحانی

پاسداری که پدر موشکی ایران شد

گفتگوی مقام‌های روسی و آمریکایی در ژنو درباره "استارت جدید"

پوتین: S-۴۰۰ طبق برنامه به هند تحویل داده می‌شود

ادامه روند استیضاح ترامپ با حضور سفیر برکنار شده در کنگره

جنجال در سخنرانی کنسول رژیم صهیونیستی در آمریکا

بازگشایی سفارت فنلاند در عراق پس از حدود ۳۰ سال

تصاویر انتقال قلب پسر ۱۶ ساله از رشت به تهران

مصر از ترکیه شاکی شد

مورالس لب به سخن گشود

عراق: آمار کشته‌های تظاهرات‌ها دقیق نیست

استقبال دیدنی دانشجویان آمریکایی از سفیر رژیم صهیونیستی!

چرا پرواز تهران به رامسر در فرودگاه رشت نشست؟

آخرین وضعیت سدها

بارش شدید باران در رشت

گزارش جالب درباره ریه‌های آلوده مردم

نفوذ توده هوای سرد به کشور؛ برف به پایتخت می رسد

گفتگوی خواندنی از زندگی دانشجویی

آخرین وضعیت مناطق زلزله زده

یک طرفه شدن چالوس به تعویق افتاد

۸۰ درصد ونیز زیر آب رفت

گپ‌و گفت با مردم به‌مناسبت میلاد پیامبر رحمت