رصد

کد خبر: ۱۲۲۴۸۸
تاریخ انتشار: ۱۰ اسفند ۱۳۹۵ - ۱۵:۲۶
ما مدعی هستیم که الگوی اقتصادی انقلاب اسلامی این ظرفیت را دارد که به نیازهای کشور پاسخ دهد و جایگزین کارآمدی برای الگوهای غربی باشد. اما در سال های پس از انقلاب اسلامی با چالش های زیادی در حوزه اقتصاد مواجه بوده ایم که تحقق کامل مدل اقتصاد اسلامی را با مشکل مواجه کرد.

لذا نیاز است روندی که تاکنون طی کرده ایم مورد بازخوانی و آسیب شناسی واقع شود. در همین زمینه با دکتر ابراهیم رزاقی، اقتصاددان و نظریه پرداز اقتصادی به گفت و گو نشستیم. متن زیر مشروح گفت و گوی همشهری ماه با این استاد بازنشسته دانشگاه تهران است.

در دوره سازندگی ما شاهد پیگیری اقتصاد لیبرالی در کشور بودیم که نه تنها موجب فاصله گرفتن از آرمان اقتصادی انقلاب اسلامی شد. بلکه سبب شکل گیری اقتصاد رانتی و طبقه ای نوکیسه در انقلاب هم شد. سوال این است که آیا ما حقیقتا راه گریزی از ورود به اقتصاد باز و تجارت آزاد و وام های صندوق بین المللی پول نداشتیم و نمی شد مدل دیگری را ارائه داد؟

واقعیت تلخی که رخ داده همین است؛ در حالی که ما در قانون اساسی و اندیشه های امام و رهبری الگوی اقتصادی داشتیم. در اصل 43 قانون اساسی آمده است که دولت موظف است برای همه مردم مسکن، خوراک، پوشاک، کار، بیمه درمان، آموزش و ... فراهم کند. در مقدمه قانون اساسی هم آمده است که اقتصاد وسیله است و نه هدف. استقلال اقتصادی و طرد وابستگی و ... از اصول قانون اساسی است. این مسائل در اندیشه های امام و رهبر انقلاب هم وجود دارد. اگر فرض کنیم الگوی اقتصادی قانون اساسی و اندیشه های امام و رهبری وجود نداشت آیا باز هم پیاده سازی الگوی نئولیبرالی و سرمایه داری صندوق بین المللی پول عاقلانه بود؟ آیا این الگو در دنیا سابقه نداشته است؟ سابقه سایر کشورها و سابقه دوره شاه پیش روی ما بود.

این نشان می دهد ما توجه نکردیم که آن چه غربی ها به ما می گویند غیرقابل دست یابی است و خود غربی ها هم هیچ کدام با این تئوری ها صنعتی نشدند. آن ها طوری این امر را در سطح جهان مطرح کردند که کشورهایی که بدهی داشتند از این وام های صندوق بین المللی پول استفاده کنند، در حالی که ما بدهی هم نداشتیم و بدهی ما خیلی ناچیز بود. مسئولین ما این روند را انتخاب کردند با این که قانون اساسی ما الگویی بسیار درخشان با مبانی اسلامی داشت. این رویکرد که اقتصاد هدف نیست. بسیار مهم است و در مقابل نگاه نظام های غربی قرار می گیرد که اقتصاد در آن ها هدف است.

اگر اقتصاد هدف شد دیگر دین داری و پرستش خدا بی مفهوم می شود. غربی ها دین زدایی کردند. در داخل شیفتگی دولتمردان ایران نسبت به غرب موجب پیگیری الگوی اقتصادی غرب شد. اکنون 27 سال از آن سیاست ها می گذرد اما از همان زمان مشخص بودکه هدف هایش غیرقابل دسترس است. در طول سال های پس از آن نیز در این مسئله تجدیدنظر نکردند. با وجود این که می دانستند پذیرش این تئوری موجب فقر بیشتر بیکاری، رشد فساد و ... می شود.

ما در عرض 27 سال 1500 میلیارد دلار واردات کالا و خدمات داشته ایم و طبق ضوابط بانک جهانی با هر ده هزار دلار و طبق چیزی که اخیرا اعلام شده با هر بیست هزار دلار می شد یک شغل پایدار ایجاد کرد که با این حساب بین 75 تا 150 میلوین شغل در ایران می توانستیم ایجاد کنیم.

چه فاجعه ای در اقصتاد ایران رخ داده است که 12 میلیون بیکار و بیست میلیون فقیر داریم و روستاها خالی از جمعیت شده است این رویه نمی تواند ندانسته انتخاب شده باشد. اما در این رویه هم تجدیدنظر نشد. دولت روحانی به نحو آشکارتری این رویه را پیگیری می کند و حتی می گوید وظیفه دولت ایجاد اشتغال نیست. همه چیز تعطیل شده به این امید که آمریکایی ها بیایند و برای ما سرمایه گذاری کنند.

مسئولین ما عملا بدون توجه به این که آثار این مدل اقتصادی در ایران چه می تواند باشد آن را پیگیری کردند و در آن تجدیدنظر هم نکردند.

اقتصاد باز و تجارت بازار چه تاثیری بر اقتصاد ما و دامن زدن به اقتصاد رانتی و ربوی که اکنون شاهد آن هستیم داشت؟

فلسفه اقتصاد لیبرالی بر این استوار است که انسان عاقل کسی است که به دنبال حداکثر سود و لذت و ثروت برود. هیچ محدودیتی اعم ا زدین و اخلاق و منافع ملی و خانوادگی و معنوی وجود ندارد. اروپایی ها دین را حذف کردند و حداکثر سود و لذت و ثروت، جایگزین خدا در ذهن انسان شد و بقیه مسائل را فرعی تلقی کردند.

سود هم اگر در فعالیت های تولیدی باشد منجر به توسعه می شود ولی اگر در فعالیت تولیدی نباشد وضعیتی مثل کشور ما رخ می دهد که ثروت های عظیمی به سمت فعالیت های غیرتولیدی می رود و اقتصاد دلالی و رانتی پدید می آید که تنها عده خاصی از آن بهره مند می شوند.

در این حالت سپرده ذاری ها در بانک ها به سمت فعالیت های غیرتولیدی می ورد و کار به جایی می رسد که خود بانک که باید یکی از عوامل مهم رشد تولید باشد به یکی از عوامل بازدارندگی تولید تبدیل می شود چون به دنبال حداکثر سود است. برندگان این اقتصاد کسانی هستند که فعالیت های غیرتولیدی می کنند. یعنی سپرده هایی که باید صرف تولید شود صرف ثروتمندی عده ای محدود می شود. در این سال ها مدیرانی به وجود آمده اند که به این وضع دامن می زنند. در این سال ها واردات زیاد شد در حالی که ما می توانستیم آن سرمایه را صرف تولید کنیم. لذا به سرعت طبقه ای به وجود آمد که ثروت های دولتی در اختیار آن ها قرار گرفت.

از این حیث بانک داری ایران یک بانکداری ورشکسته و غیراخلاقی و ناتوان است و خلاف وظیفه خود را انجام می دهد، لذا ما به یک بانک داری جدید نیاز داریم.

نقطه شروع تحقق آرمان اقتصادی انقلاب اسلامی کجاست و راهکار برون رفت از این وضعیت چیست؟

ابتدای کار و پس از انقلاب این کار خیلی آسان بود. چون هنوز چنین طبقه اشرافی جدید و مدیران فاسدی که عرض کردم وجود نداشتند. این ها به تدریج از طریق خصوصی سازی ها و واردات به وجود آمدند.این طبقه به سرعت بسیار ثروتمند شدند و دولت هم از این ها مالیات نمیگیرد.

طبقه اشرافی قدیم ایران زمین دارها و اربابان بودند ولی به خاطر منافع خودشان از این امر جلوگیری می کردند که دولت کالایی را که آن ها تولید می کردند وارد کند. با اصلاحات ارضی این ها رشد کن شدند ولی طبقه اشرافی دیگری به وجود آمدند که از منابع غیرقانونی ثروت اندوزی کردند و برخلاف اربابان سابق به شدت ضداستقلال هستند با خارجی ها ارتباط دارند و می خواهند نظر آن ها را جلب کنند. با استفاده از رسانه ها هم می خواهند خود را توجیه کنند.

لذا هیج طرحی اصلاحی مانند اقتصاد مقاومتی در این شرایط امکان پیاده سازی ندارد. دولت مردان همه دم از اقتصاد مقاومتی می زنند ولی سیاست های لیبرالی را پیگیری می کنند. طرحی مانند اقتصاد مقاومتی که اساس آن استقلال مقاومت، هم بستگی، عدالت اجتماعی و جلوگیری از واردات بی رویه است پیگیری نمی شود. در چنین شرایطی باید مدیران فاسد ریشه کن شوند و مدیرانی جهادی بر سر کار بیاند که اخلاق مدار باشند. اگر بخواهیم در ایران این اتفاق بیفتد باید به قانون اساسی توجه و آن را پیاده کنیم. اقتصاد نباید به سمتی برود که به تکاثر ثروت بینجامد.

امام در وصیت نامه خود در مورد اقتصاد دوره شاه شرحی دارد که الان شاهدیم دوباره به اقتصاد ایران بازگشته است. امام می فرماید ثروت اگر مشروع هم باشد بایدب ه مزرعه و کارخانه برود. یعنی ثروت مشروعی که به فعالیت غیرتولید برود از نظر ایشان مورد قبول نیست. امام مصرف کالای خارجی را به شدت نهی می کنند. حرف امام خودشناسی، خودکفایی و استقلال در تمام زمینه هاست. هیچ کدام از تعریف های توسعه به خودشناسی نمی پردازد و یکی از دلایل انحراف مدیران هم همین عدم خودشناسی و نشناختن ظرفیت های داخلی است.

چطور می توانیم از اقتصاد سرمایه داری عبور کنیم؟ آیا جامعه ما این توانایی را دارد که از این وضعیت عبور کند؟

سرمایه داری که در ایران شکل گرفته نوعی سرمایه داری مطلوب غربی هاست. ما در اقتصاد بین الملل نفت صادر می کنیم و بقیه چیزها را وارد می کنیم. سیاست های بین المللی غربی همین است. آن ها نمی خواهند هیچ کشوری صنعتی شود.

اقتصاد سرمایه داری مثل آمریکا و فرانسه و ... سرمایه داری مهاج است. براین اساس که مواد خام را ارزان می خرد و تولیدات خود را گران می فروشد. ما سالی پنجاه میلیارد دلار صرف واردات می کنیم که اگر به معنای واقعی از این استفاده می کردیم باید پنج میلیون شغل ایجاد می شد. در این صورت با این وضع واردات ما اشتغال را کاهش دادیم. اگر وضع موجود را ادامه دهیم چیزی از ایران باقی نمی ماند. الان کشورهای غربی خود در بحران قرار دارند. محال است آمریکایی ها ما را شریک خود بدانند و این ساده انگاری است که بگوییم اگر با کدخدا ببندیم اقتصادا یران صنعتی می شود. مردم ایران نمی توانند این وضع را تحمل کنند و اگر این نظام اقتصادی ادامه پیدا کند این روند سلب اعتماد عمومی و واکنش مردم را در پی خواهد داشت. ما تنها یک راه داریم و آن بازگشت به خود و بازگشت به قانون اساسی است. اقتصاد اگر دینی اداره شود و ما از خارج بی نیاز شویم تبدیل به الگویی برای جهان خواهیم شد.

ما هنوز نتوانسته ایم اقتصاد دینی را پیاده کنیم ولی این امر امکان پذیر است. حال اگر ما یک الگوی اقتصاد دینی داشته باشیم جایی برای اقتصاد رانتی و اقتصاد ربوی وجود ندارد. اگر قدرت سیاسی دست کسانی باشد که جهادی فکر می کنند تحقق این الگو شدنی است.

تولید باید عبادت دانسته شود و تولیدکننده احساس کند دین خود را به خدا ادا می کند. واسطه باید رعایت حال تولیدکننده و مصرف کننده را بکند. الان واسطه های ما هم تولیدکننده و هم مصرف کننده را نابود می کنند.

فرهنگ اقتصادی مردم چه تاثیری در تشدید اقتصاد رانتی و ربوی دارد؟

الان سرمایه عظیمی در غیرتولید استفاده می شود و اقتصاد ربوی مسئله ای عادی است. اگر اقتصاد به سمت تولید برود دیگر جایگاهی برای اقتصاد ربوی باقی نمی ماند.

طبقه اشرافی و مدیران فاسد به شکل های مختلف عقود اسلامی را به گونه ای تفسیر می کنند که الان شاهد آنیم. عملا این روند به نفع عده ای است که سرمایه های مردم را مفت می برند.

ما نباید بگذاریم الگوی حداکثر سود تداوم پیدا کند. اول باید مدیران فاسد کنار گذاشته شوند و بعد هم دستگاه مالیاتی قوی پدید آید که هر کس درآمدی از راه غیر از تولید به دست آورد به شدت مالیات دهد در این صورت سود این فعالیت ها کم می شود و سرمایه ها به سمت تولید می رود. ما این تولید را برای حداقل سود و خدمت به جامعه انجام می دهیم. سود و ثروت نباید هدف باشد. در این 37 سال آن سرمایه و ثروت عظیمی که مربوط به دولت بوده واگذار شده و طبقه ای را به وجود آورده که خود را ولی نعمت مردم می داند نه خدمتگزار مردم.

مصرف یکی از مسائل کلیدی اقتصاد سرمایه داری است. ما برچه اساس مصرف می کنیم؟ اعتقادات دینی و چارچوب معینی براساس نیاز، اخلاق، منافع ملی و ... در این مورد موثر است و ما خود تعیین می کنیم که چه چیزی مصرف کنیم. سرمایه داری لیبرال به این نتیجه می رسد که می تواند نیازهای کاذبی برای انسان به وجود آورد. رسانه ها محتوای تبلیغاتی دارند و به مصرف گرایی دامن می زنند. آن ها هستند که تعیین می کنند چه چیزی نیاز به مصرف دارد. در دوره بعد از جنگ تحمیلی هم به بهانه رفاه، مصرف گرایی تبلیغ شد. این مسئله شرایطی را به وجود آورد که با وارداتی که انجام شد مردم را با کالاهای خارجی و مصرف گرایی آمیخته کرد. به طور مثال الان هفتاد میلیون موبایل در دست مردم است. در خود آمریکا هم این درصد از مردم موبایل ندارند. لذا نیازهای کاذبی برای مردم به وجود آمده است. وقتی تولید اهمیت نداشته باشد و مصرف با محوریت واردات اهمیت پیدا کند، وضعیت اقتصادی به سرنوشت کنونی دچار می شود.

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

روش حرفه‌ای خرید و فروش خودرو، تنها با 1 تماس و در 1 روز

اولین محموله نفتی ونزوئلا به آمریکا رسید

حرکت الاکلنگی قیمت سکه و دلار در روز آخر هفته

کاهش قیمت نفت به زیر 70 دلار

برگ‌های جدید چین بعد از ترک میز مذاکره با آمریکا

قیمت طلا و سکه کاهش یافت

ترکیه خرید نفت از ایران را متوقف کرد

خرما در عمده‌فروشی‌ها به ۴۲ هزار تومان رسید

سامانه پویانگار ملل (رمز یکبار مصرف) در ملل راه اندازی گردید

پیش ثبت نام بازار متشکل ارزی آغاز شد

نسل جدید تلفن سازمانی، راهکاری برای کاهش هزینه و افزایش بهره‌وری

توقف ظریف در بندرچابهار

تحرکات آمریکا در عراق برای منع انتقال دلار به ایران

روحانی: قیمت ارز 8 هزار تومان هم نیست

جزئیات جدید از دادگاه متهمان پدیده

حاشیه های دیدار دوستانه دانشجویان با رهبرانقلاب

واکنش زاکانی به طرح گفتگوی ملی اصلاح‌طلبان

ماجرای عبور از خطوط قرمز رهبرانقلاب در برجام

انتقاد شدید اژه ای از هنجارشکنی ها

وحشت کهنه سرباز آمریکایی از جنگ با ایران

پهپادهای یمنی سامانه پاتریوت آمریکایی را هدف قرار دادند

تکذیب افزایش نظامیان آمریکایی در بغداد

خیابان منتهی به مقر دولت انگلیس به دلایل امنیتی مسدود شد

خبری وحشتناک برای ترامپ و دارودسته اش!

مراکز روان درمانی صهیونیستی پاسخگوی نیاز شهرک‌نشنیان نیست

آمریکا واردات نفت از ونزوئلا را از سر گرفت

آمریکا: تهدید داعش در افغانستان جدی‌تر شد

حزب مودی در انتخابات هند پیروز شد

تقابل پارلمان اوکراین با رئیس‌جمهور

تیلرسون: ترامپ در دیدارش با پوتین به اندازه او آمادگی نداشت

اسامی ١٢ محور مسدود جاده‌ای

خلع سلاح یک سارق مسلح توسط طلافروش

گردباد و سیل مرگبار در آمریکا

خاطراتی از ماموریت های اورژانس در ماه مبارک رمضان

خودکشی غم انگیز مادر و پسر در شب چهلم پدر!

از گورخرهای پارک ملی کویر چه خبر؟

فراخوان دعوت پزشکان داوطلب برای مراسم اربعین حسینی

یک روز گرم رمضانی با مرزبانان میرجاوه در نقطه صفر مرزی

برخورد مرگبار قطار با چوپان ۶۰ساله خوشابی

آرزوهای یک جوان سرطانی روی آنتن زنده تلویزیون