رصد

کد خبر: ۱۲۲۶۱۱
تاریخ انتشار: ۱۶ اسفند ۱۳۹۵ - ۱۲:۳۸
مصطفی تاج زاده، معاون سیاسی وزیر کشور در دوران اصلاحات، افزون بر چند پست اجرایی دیگر ، سابقه بسیاری در فعالیت های فرهنگی و مطبوعاتی دارد. برای بررسی شرایط جامعه و آرایش نیروها در آستانه انتخابات ریاست جمهوری با ایشان به گفت وگو نشستیم.

رابطه پر فراز و نشیب اصلاح طلبان با آیت ا... هاشمی رفسنجانی در دو دهه اخیر موضوعی بود که در ادامه بحث به آن اشاره شد. گرچه به عقیده بسیاری از صاحب نظران برای نقد و موشکافی عمیق عملکرد ایشان هنوز زمان مناسبی نیست.

اولین پرسش این است که پس از خرداد 76 دیدگاهی بود مبنی بر این که نهضت آزادی جریانی با گرایش راست است و باید دولت علیه آن ها موضع بگیرد، اما شما و آقای نبوی معتقد بودید که آن ها راست نجیب اند. در امتداد این تحلیل روزنامه مشارکت مقاله ای با عنوان «راست وحشی» نوشت که ویژگی های این بخش از جریان راست را شکافته بود. این روزنامه و روزنامه صبح امروز را سعید مرتضوی بست. شما هزینه برخورد با راست وحشی را دادید، اما این مسیر را ادامه ندادید تا این که احمدی نژاد در سال 1384 شعارهای طبقاتی داد و به ظاهر علیه ثروت و قدرت موضع گرفت و تعدادی رای آورد. به طور کلی حتی امروز هم می بینیم جریان های اصلاح طلب، حساسیت کمی درباره مسائلی مانند فقر و بی عدالتی دارند. اولین پرسش من این بود که چرا چنین فضایی در اصلاح طلبان وجود دارد و اگر معتقدید این فضا موجود نیست، نشانه های آن چیست؟

آیت ا... حائری یزدی معتقد بود اصل چهار قانون اساسی علی الاطلاق است، بنابراین اصل، کلیه قوانین باید بر موازین شرع اسلام باشد. آقای یزدی هم در نماز جمعه تاکید کردند که همه قوانین موکول به اصل چهار است که باید بر مبنای موازین اسلامی باشند. موازین اسلامی هم به فهم شورای نگهبان بستگی دارد. این فهم هم می تواند اجتهاد مصطلح یا احکام فردی و فرعی باشد. در واقع قانون اساسی ما موکول به نظر فقهاست و نظر فقها هم موکول به تفسیر شورای نگهبان است. امروز براساس این اصل عمل می شود و رد صلاحیت های گسترده براساس این اصل است. همه جناح ها قانون اساسی را قبول دارند، حتی دلواپسان اما هرکس به یک دلیلی ...

دلواپسان این قانون اساسی را قبول ندارند.

حتی آنها هم در گفتار می گویند قبول داریم. به هر حال هرکس قسمتی از این قانون که ثمره انقلاب و محل وفاق همه است را قبول دارد. چگونه ممکن است به اجرای بدون تنازل قانون اساسی برسیم؟ آیا تفسیر درستی از اصل چهار می توان داشت؟ آقای مرتضی آقا تهرانی که نماینده مجلس بود، در مجلس از گفتمان حلال و حرام استفاده می کرد و می گفت این موضوع حرام است و دیگری حلال و به آیین نامه مجلس استناد نمی کرد.

در حالی که ما قانون داریم و مجلس آیین نامه های درونی خود را دارد که باید براساس آن ها صحبت شود. آن ها معتقدند با وجود نظام حلال و حرام، نیازی به قانون نیست. سال 1364 به مهندس بازرگان گفتیم شما چرا به قانون اساسی رای دادید؟ ایشان گفت آن زمان فضای قانون ستیزی به اندازه ای قدرتمند بود که ما ناچار به نفس وجود قانون گرایی رای دادیم. ما چگونه می توانیم به شورای نگهبان بگوییم اصل 4 این نیست که شما می گویید؟

ما از مشروطه تا داعش در برابر یک پرسش قرار داشتیم؛ به این مضمون که آزادی و حقوق و قانون چه محدودیت هایی دارد؟ به عنوان مثال می گفتند شما که آزادی را قبول دارید، اگر یک هم جنس گرا بخواهد آزاد و علنی زندگی کند چه موضعی می گیرید؟ یا این که دیدگاه شما در برابر این که یک بهایی رئیس جمهور شود چیست؟ این پرسش ها را کسانی مطرح می کردند که اصل آزادی را قبول نداشتند و می خواستند با طرح چنین پرسش هایی چالش هایی مقابل آن ایجاد کنند. پس از ظهور داعش حالا ما هم پرسشی از آن ها داریم که حد یقف اجرای اجباری احکام کجاست؟ و تفاوت شما با داعش چیست؟

آیت ا... خزعلی در یکی از سالگردهای شهدای هفت تیر گفتند هر مقاومتی که در برابر اجرای احکام دین شود، حتی با برخورد مسلحانه باید از بین برود.

ایشان صادقانه گفت و بسیاری از آن ها چنین حرفی نمی زنند، اما این باور را دارند. به هر حال آن ها پاسخ مناسبی به این پرسش ندادند. به همین دلیل هیچ یک از نشریات و رسانه های راست، اعم از افراطی و معتدل، به داعش نقد ایدئولوژیک نمی کنند، بلکه یا نقد سیاسی دارند، یا فرقه ای.بر این اساس وقتی به ما می گویند سرانجام آزادی که شما می خواهید، سوئیس است، ما هم می گوییم نهایت حکومت اسلامی مورد نظر شما که قائل به اجبار احکام است، نظام داعش است. واقعیت این است که نهایت منطقی هریک از این آرمان ها به وضعیتی ختم می شود که مدنظر بسیاری از ما نیست، اما هریک از این دیدگاه ها را بپذیریم، باید به نتایج منطقی آن ها نیز فکر کنیم و برایشان جوابی قانع کننده عرضه کنیم.

به باور من تفاوت این دو جریان در این است که جریان های تند شیعی، داعشی اند ولی نمی گویند، اما جریان های سنی، داعشی اند و می گویند. مهم تر آن که ما تا پیش از داعش نمونه ای عینی برای نقد آن ها نداشتیم و ناچار به استناد به جنایات کلیسا در قرون وسطی بودیم، اما آن ها داشتند و می گفتند نهایت آزادی ها منتهی به آزادی هم جنس گرایی می شود. داعش مثالی عینی به ما داد و از این نظر علی رغم تبعات سوء بسیاری که داشت، این فرصت را به اسلام رحمانی و صلح طلب داد تا حقانیت خود را اثبات کند و به مسلمانان نشان دهد رویکرد خشن به اسلام جدای از تبعات فاسدی که برای جهان دارد تبعات بسیار بدی برای خود مسلمانان دارد. آسیب های تبلیغاتی که بخش سیاسی هالیوود با بودجه های کلان علیه اسلام و مسلمانان وارد کرده است، به هیچ وجه با آسیبی که داعش به چهره اسلام و پیروانش زده مقایسه پذیر نیست. جالب آن که اصولگراها امروز پاسخی که به ما می دهند، همان است که ما سال ها به آن ها می دادیم و نمی پذیرفتند.پاسخ امروز آن ها این است که در ایران مکانیسم ها و نیروهایی وجود دارد که مانع از رسیدن ما به آن نقطه می شود. این پاسخ دیروز ما به نقد آن ها بود. ما نیز به آن ها می گفتیم دفاع از آزادی های سیاسی به این معنا نیست که موافق آزادی هم جنس گرایی هستیم یا به آن نقطه می رسیم.

در قرآن نیز حضرت لوط تا وقتی که این موضوع یک گرایش است با آن ها مدارا می کند وقتی که خواستند به میهمانان او تجاوز کنند با آن ها برخورد کرد.

ما می گوییم تعارضات نظری دیدگاه های مختلف نمی تواند مانع اجرای آن ها شود. دموکراسی ایرادهای بسیاری دارد و شاید بهترین نقد به آن تعبیر «وبر» است که می گوید ذات تمدن غرب به دلیل پذیرش دموکراسی فریب پرور است. چرا که در این نظام، دولتمردان به دنبال جمع آوری رای هستند. در نتیجه همیشه ممکن است کسی پیدا شود که با شعارهای عوام فریبانه بر مردم حاکم شود. نباید فراموش کرد که ترامپ نیز خروجی دموکراسی بود و بسیاری از تحلیلگران را دچار سردرگمی کرده است. با تمام این توصیف ها، هیچ بدیل مقبول و بدون تعارضی برای دموکراسی وجود ندارد.

شاید دموکراسی های گفت وگویی یا مشارکتی بدیل بهتری باشند.

به هر حال همه آنها دموکراسی اند و در نهایت از رای مردم سرچشمه می گیرند. به لحاظ نظری همه اندیشه ها وقتی بنا باشد به حکومت منتهی شود، دچار تعارضات نظری و حتی عملی فراوانی می شود. از جمله این اندیشه ها دموکراسی است که تبعاتی منفی دارد که البته کمتری آن هاست. صریح بگویم انسان دید خوبی به حکومت دیگری بر خود ندارد، اما از آنجا که ناچار از ایجاد حکومت برای پیشگیری از هرج و مرج هستیم، باید سیستمی حاکمی بر خود را بپذیریم.

ممکن است به پرسش محوری بپردازیم؟

از ابتدا در انقلاب دو برداشت درباره اسلامی کردن سیستم بود: یکی ایجابی؛ و دیگری سلبی. من روی این تعبیر اصرار ندارم، اما معادل مناسبی هم به ذهنم نمی رسد. منظورم از برداشت ایجابی این است که اسلامی شدن یعنی، حاکمیت فقها و فقه به جای حاکمیت قانون و تفوق فتوا بر قانون.

سلبی آن است که آیت ا... صانعی یک بار توضیح دادند و عملا در جمهوری اسلامی نیز این برداشت به رسمیت شناخته واجرا شده است، هرچند برداشت اول هم همواره تبلیغ شده است. طبق این برداشت اگر ما قانونی می گذرانیم، باید ببینیم آیا در طول تاریخ اسلام حتی یک فقیه فتوایی داده است که با این قانون سازگار باشد. اگر آری، این قانون اسلامی است. در برداشت اول شش فقیه شورای نگهبان رای می دهند که آیا این قانون با شرع سازگار است یا نه. دیدگاه دوم می گوید این قانون با شرع ناسازگار نیست. کافی است یک فقیه آن را تایید کرده باشد. دیگر مهم نیست که اکثریت فقهای زنده یا به دیار باقی شتافته با آن فتوا مخالف باشند. اجازه دهید یکی دو مثال بزنم. وزارت ارشاد می گوید از نظر من موسیقی آزاد است چون بنا به فتوای امام حرام نیست. حالا ممکن است کسی بگوید تمام فقهای زنده نظرشان جز این است، اما همان یک فتوا کافی است تا بگوییم این حکم با اسلام و شرع ناسازگار نیست و ملاک عمل قرار می گیرد. اینجا فقهای شورای نگهبان نمی توانند رای دهند که طبق نظر ما یا طبق نظر مراجع مورد نظر ما مثلا موسیقی حرام است و باید جلوی آن گرفته شود.

داعش این فرصت را به اسلام رحمانی و صلح طلب داد تا حقانیت خود را اثبات کند و به مسلمانان نشان دهد رویکرد خشن به اسلام جدای از تبعات فاسدی که برای جهان دارد تبعات بسیار بدی برای خود مسلمانان دارد

نمونه دیگر فرق رویکرد «احراز صلاحیت» و رویکرد «احراز عدم صلاحیت» است. در احراز صلاحیت دوازده نفر عضو شورای نگهبان باید تشخیص و رای دهند که شما صلاحیت دارید؛ یعنی هفت نفر از دوازده نفر باید شما را به گونه ای بشناسند که بتوانند صلاحیت شما را احراز کنند، اما در احراز عدم صلاحیت، هفت نفر باید شما را بشناسند و دلایلی بر عدم صلاحیت شما عرضه کنند. این دوازده نفر عضو شورای نگهبان حداکثر 5 درصد از کاندیداها را می شناسند و 95 درصد را نمی شناسند، بنابراین چهار مرجع قانونی باید درباره آن ها نظر دهند تا تکلیف نامزد مشخص شود اگر آن ها او را نشناسند ، آن وقت به نفع کاندیدا می شود و می تواند نامزد شود زیرا سابقه سوء ندارد، اما بنابر رویکرد «احراز صلاحیت»، او به دلیل عدم شناخت نهادها و نیز اعضای شورای نگهبان، بدون هیچ دلیلی رد صلاحیت می شود. چون صلاحیتش احراز نمی شود. منظور من از رویکرد سلبی و ایجابی با این دو مثال روشن تر می شود. شما اگر بخواهی ثابت کنی یک قانون با شرع سازگار است، باید ثابت کنی بسیاری از فقها آن را قبول دارند و اگر در این مورد به هر دلیلی موافقت نکرده یا سکوت کرده باشند، آن قانون با شرع سازگار نیست، اما با رویکرد سلبی می گوید حتی اگر اکثریت فقها مخالف باشند، اما یک فقیه حکم داده که اشکال ندارد. پس این قانون با شرع ناسازگار نیست. با این رویکرد اگر کسی به ولایت فقیه هم اعتقاد نداشته باشد، نگاهش اسلامی است و در نتیجه می تواند در انتخابات هم نامزد شود.در نظر، آقایان این دیدگاه سلبی را پذیرفتند. درست مانند قانون انتخابات. در مجمع تشخیص مصلحت نظام تصویب شد که اصل بر احراز عدم صلاحیت است. من نیز در آن جلسه که با حضور اعضای شورای نگهبان بود حضور داشتم. آقای جنتی در جلسه به این قانون اعتراض داشت، ولی رای نیاورد و قانون با چنین صراحتی تصویب شد. شما اگر بنا باشد کسی را رد صلاحیت کنی باید دلیل و مدرک داشته باشی. به همین دلیل قانون گفته است اگر کسی را رد کردی باید دلایل خود را مستند به خود او ارائه دهید. پس ما در اینجا دچار نگاه ایجابی و داعشی نمی شویم. بلکه این نگاه سلبی مانند مشروطه است که بنا بود قوانین مغایر با اصول اسلام نباشند. در آن زمان می گفتند چون فقها در مجلس شورا حضور دارند، خود به خود قوانین با اسلام مغایرت نخواهد داشت. خود شورای نگهبان نیز در اعلام نظر خود می گوید فلان مصوبه مجلس مغایر با شرع نیست یعنی، با همان مبانی مشروطه نظر می دهند.

اما مسئله دیگر این است که در عرصه سیاسی و دینی، بین آنچه پذیرفته می شود و آنچه در عمل اتفاق می افتد تفاوت است. زمان شاه قانون اساسی مشروطه را داشتیم که اجرا نکرد. امروز هم در بسیاری از موارد قانون صراحت دارد، اما اجرا نمی شود. دلیل این امر، وجود دولت بزرگ و پولدار و جامعه مدنی ضعیف است. هرچه فاصله این دو بیشتر باشد، فاصله بین مناسبات حقیقی و حقوقی بیشتر می شود. این وضعیت سال هاست در ایران وجود دارد؛ بعنی، ما قانون اساسی خوبی داشته و داریم که کامل اجرا نمی شود. هرچه جامعه مدنی قوی تر شود فاصله بین رژیم حقیقی و حقوقی قدرت کاهش می یابد. مشکل این است که از نظر حاکمان همه اصول قانون اساسی برابرند، اما برخی برابرترند.

یعنی برخی از اصول برجسته سازی می شود؟

بله؛ در حقیقت آن ها به یک اصل اعتقاد دارند.به این دلیل که حدود ده سال پیش در کنگره مشارکت اعلام کردم این ها تمام نهادهای قانونی و موازی را در دست دارند، اما من به شما اعلام می کنم هیچ گاه اصل 110 قانون اساسی را تبدیل به ق انون نمی کنند. می دانید که ما برای اجرای دقیق هر اصل قانون اساسی باید آن را تبدیل به قانون کنیم.

مانند قانون احزاب و قانون مطبوعات؟

بله یک جمله در قانون اساسی می آید درباره احزاب و مطبوعات، سپس مجلس ان را به قانونی مفصل تبدیل و تفسیر می کند. به هر رو گفتم آن ها همه نهادها را در دست دارند، اما این اصل را تبدیل به قانون نمی کنند، زیرا در این صورت باید بپذیرند که ولایت فقیه ذیل قانون اساسی معنا می یابد. به نظر من برای این که هرج و مرج نشود و جمهوری اسلامی به سمت ملوک الطوایفی پیش نرود، باید جامعه مدنی را تقویت کنیم. هر وقت مردم در صحنه حاضر شده اند، دلواپسان عقب نشسته اند، اما هر وقت مردم مایوس شده اند، آن ها پیش آمده اند.

تصور من این است که دو لشکر در حال چالش با هم هستند. در این چالش هرکدام دنبال مایوس کردن طرف مقابل هستند. هر کس زودتر مایوس شود باخته است. آن ها می خواهند مردم را مایوس کنند که هرچه شما تلاش کنید و رای دهید، باز این ما هستیم که تعیین می کنیم چه شود، بنابراین، در صحنه نمانید و به خانه هایتان بروید. رای بدهید یا ندهید ما تعیین کننده ایم. ما هم می خواهیم بگوییم که هرچه شما فشار بیاورید، ما ناامید نمی شویم و بیرون نمی رویم و این فشار شما را دستمایه آگاهی بخشی بیشتر به جامعه و انسجام بخشی بیشتر مردم می کنیم و با افکار عمومی به شما فشار می آوریم تا مجبور به عقب نشینی شوید. ببینید در هفتم اسفند 94 کاری که مردم کردند این بود که در وهله اول مجلس ضد برجام را تبدیل به مجلس طرفدار برجام کردند، از طرفی از هفت اسفند به این سو این ها دیگر نمی گویند که مردم آقای خاتمی را نمی خواهند و تاکید آن ها روی اسلام و انقلاب رفته است. در واقع واژه مردم از ادبیات این ها حذف شد. چرا که اکثریت مردمی که رای می دهند معلوم شد به چه کسانی رای می دهند، آن هایی هم که رای ندادند اگر می خواستند بین سید محمد خاتمی و سید احمد خاتمی کسی را انتخاب کنند، حتما به سید محمد خاتمی رای می دادند. به همین دلیل دلواپسان حرف اصلی خود را زدند و گفتند مردم تهران اهل کوفه هستند. معنای کوفی بودن یعنی این که مردم دلواپسان را نمی خواهند. در سال های 92 و 94 پاسخ مردم را دیدند.

حال اگر ما امید خود را از دست بدهیم، این همان خواسته آن هاست. ما محکوم به امید داشتن هستیم. ما در منطقه ای زندگی می کنیم که به خاطر چند قرن رخوت و سکوت با مشکلات متعددی مواجه شده ایم، اما امید داشتن و میدان خالی نکردن امکان رشد و پیشرفت ایران و ایرانی را فراهم می آورد. همین رویه باعث شد ما در تشییع جنازه آقای هاشمی (21 دی) صحنه هایی را ببینیم که جز در دموکراسی های دویست ساله دیده نمی شوند. عجیب است که این طرف خیا بان یک شعار می دادند و طرف دیگر خیابان شعاری دیگر و هیچ کدام مرگ بر دیگری نگفتند و همدیگر را تحمل کردند. به نظر من این اوج دموکراسی است.

مردم در روز 25 خرداد 88 با آن جمعیت عظیم، هیچ مشکلی ایجاد نکردند، در حالی که کسی جلودار آن ها نبود خود نیروهای امنیتی هم این موضوع را تایید می کردند. مردم به این عقلانیت رسیده اند و فقط پیگیر رای خود بودند. بعد از رای آوردن روحانی هم طرفداران او و حتی کسانی که رای نداده بودند، به خیابان آمدند و تا صبح پای کوبی کردند و به هیچ کس هم توهین نکردند. مردم سرنوشت مصر و لیبی و سوریه را دیده اند و عقلانیت زیادی دارند.

من از یکی از اعضای انصار حزب ا... شنیدم که می گفت بعد از رای آوردن آقای روحانی آقای ا... کرم ما را جمع کرد و گفت امشب با کسی برخورد نکنید و مزاحم جشن مردم نشوید. ما در خیابان تنها کاری که می کردیم این بود که اگر عکس موسوی دست کسی بود، به او می گفتیم این عکس را بردار و عکس روحانی را بگیرد. آن ها هم قبول می کردند و مشکلی پیش نیامد. به نظر من جمهوری اسلامی ایران پایه های مستحکمی دارد و اگر مقامات اشتباهاتشان را بپذیرند، اتفاقا با اقبال مردم مواجه می شوند در حالی که دلواپسان فکر می کنند اگر نقدی کوچک را بپذیرند، باید تا آخر بروند و ته ماجرا نیز براندازی است؛ اما این گونه نیست بلکه هرچه انتقادپذیرتر باشند، بیشتر در مورد اقبال واقع خواهد شد. دو ماه پیش به آقای هاشمی گفتم موج جدیدی که فضای مجازی ایجاد کرده آن قدر گسترده است که اگر جمهوری اسلامی یک نظام بسته بود، همین تلگرام به تنهایی یک انقلاب ایجاد می کرد؛ اما چون این نظام ساختاری نیمه دموکراتیک دارد، همان وجه نیمه دموکراتیکش توانست نیرویی را که تلگرام آزاد می کند مهار کند. مردم وقتی حرف خود را بیان می کنند، سبک و تخلیه می شوند. توضیح دادم آنچه نظام را حفظ کرد، این نیمه دموکراتیک آن بود، نه برخوردهای امنیتی. پس باید نیمه دموکراتیک را تقویت کرد تا نظام تقویت شود. برای این که روحیه ایرانیان را بهتر بشناسید توجه کنید که در سال 84 تمام نامزدها تحلیلشان این بود که اگر دور دوم با آقای هاشمی مواجه شوند، پیروز می شوند. به این دلیل که دافعه آقای هاشمی بیش از جاذبه ایشان بود.پس از این که ایشان از مردم، آرمان ها و حقوقشان حمایت کرد، آن قدر محبوب شد که اگر 92 تایید صلاحیت می شد، سونامی رای برایش ایجاد می شد. این مردم ترس ندارند دوست داشتنی هم هستند. من خودم هرچه بیشتر به اشتباهاتم اعتراف می کنم، مردم بیشتر به من محبت می کنند.

نمی گویند تو که این همه اشتباه کردی، پس همین حرفت هم ممکن است اشتباه باشد، بلکه بیشتر به من اعتماد کرده اند. اگر هر مسئولی با مردم راه بیاید و بخشی از مطالبات آن ها را تحقق بخشد، می تواند همان مسیر مرحوم هاشمی را بپیماید.

آقای هاشمی گفتند اگر حق الناس اساس مملکت داری در ایران قرار گیرد، همه چیز حل می شود و در چشم انداز ایران گفته شد که این قرائت جدیدی از قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران است و اجرای بدون تنازل قانون اساسی یعنی همین جمله.

مقام رهبری وقتی سال 92 «حق الناس» را مطرح کردند، من به وزارت کشور پیشنهاد دادم، زیر این جمله امام مبنی بر این که «میزان رای ملت است» ، این جمله از رهبری را قرار دهند که «رای مردم، حق مردم است» . می بینید که در برخی از مواقع ما، از سخنان رهبری بیشتر دفاع کرده ایم آن هم دفاع منطقی، نه دفاع مجیزگویانه؛ اما هرجا هم نقدی داشتیم مطرح کردیم. کیهان هم که مدعی ذوب در ولایت است همین کار را می کند. هرجا رهبری حرفی بزند که باب میل آن ها نباشد و به نفع مردم باشد از آن عبور می کند، ولی اگر به نفع خودشان باشد، هر روز آن را تکرار می کنند. آن ها هم مانند ما گزینشی برخورد می کنند، با این تفاوت که ما اگر نقدی داریم می گوییم، ولی آن ها به گونه ای دیگر عمل می کنند.

شعار آقای خاتمی فردای بهتر بود تا نفی خدمات گذشتگان نباشد. فردای بهتر، امیدآفرین است، اما نفی گذشته را هم ندارد. راهبرد ا نتخاباتی اش هم این بود که از تمام دولت های پیشین تجلیل کند و می گفت تمام دولت های پیشین خدماتی داشته اند و من آمده ام آن ها را ادامه بدهم

سال 76 فضای مطبوعات علیه آیت ا... هاشمی بود و اصلاح طلبان به شدت علیه ایشان کار می کردند. آیا این اشتباه اصلاح طلبان نبود؟

آن دوره را باید به دو قسمت تقسیم کنم. یکی پیش از انتخابات و دیگری پس از آ ن. پیش از دوم خرداد فضا علیه آقای هاشمی نبود و ایشان هم در واقع حمایت های زیادی از آقای خاتمی می کرد. حتی بسیاری از نیروهای راست، آخرین خطبه نماز جمعه وی پیش از انتخابات خرداد 76را حمایت ویژه از خاتمی تلقی کردند. تحلیل آقای هاشمی این بود که راست به قدری قدرتمند است و چهره های موثر در نظام دارد که کارگزاران از پس آن ها برنمی آید و معتقد بود تنها نیرویی که می تواند در برابر آن ها بایستد، همین جریان خط امام است و اگر می خواهیم جامعه یکدست نشود و امکان نفس کشیدن از بین نرود، باید قدرت راست را محدود کنیم. این تحلیل در آن مقطع درست بود و دیدیم وقتی آقای مهدوی کنی خیلی جدی به آقای خاتمی تاخت. تنها کسی که پاسخ قاطعی به او داد و مرحوم مهدوی کنی در برابرش سکوت کرد، آقای کروبی بود.

کارگزاران هم با همین رویه پشت خاتمی آمد. در واقع اکثر کسانی که به آقای خاتمی رای می دادند، فکر نمی کردند علیه هاشمی دارند رای می دهند، بلکه گمان بر این بود که علیه انحصار جناح راست رای می دهند، اما بین نیروهای خط امام دو رویکرد به آقای هاشمی وجود داشت که هنوز هم کم و بیش ادامه دارد.اقلیتی تضاد اصلی شان را آقای هاشمی می دانستند؛ چون تصور می کردند که او همه کاره است و قصد دارد چهار سال دیگر دوباره رئیس جمهور شود و در نتیجه نمی گذارد که کارهای اصلاح طلبان سروسامان یابد و پیش رود. اوج آن هم مجلس ششم در سال 78 بود.

در حقیقت پس از انتخابات در سال 76 و به ویژه پس از قتل های زنجیره ای فضا عوض شد. مطرح شدن عالی جناب سرخ پوش و خاکستری که به نظر من درست نبود فضا را بدتر کرد. این ها کار یک عده بود و من در جلسه ای به خانم فائزه هاشمی گفتم که این گروه، همه اصلاح طلبان نیستند، بلکه عده ای محدود هستند و ما با این کار مخالفیم و نقد آقای هاشمی در این شرایط را اصلا مصلحت نمی دانیم. بخشی از دانشجویان هم با یکی از بزرگان اصلاح طلب که آقای هاشمی را رقیب خود می دانست ارتباط گرفته بودند و به نقد هاشمی پرداختند. من به خانم فائزه هاشمی گفتم شما می توانید دو کار در برابر این فضا کنید: یکی این که همه اصلاح طلبان را هدف قرار دهید و بگویید اصلاح طلبان به آقای هاشمی جفا می کنند. اگر این کار را کنید، آن چند نفر را معادل کل اصلاحات می گیرید و آقای هاشمی هم در برابر اصلاحات قرار می گرفت. توصیه ام این بود که این کار را نکنید. آن چند نفر هم می خواستند بگویند اصلاحات همین نقد هاشمی است که ما می گوییم؛ در حالی که عده زیادی از اصلاح طلبان این رویکرد را قبول نداشتند. به هر روی، اما مقاله های مرتبط با قتل های زنجیره ای به این فضا دامن زد و در افکار عمومی آن جریان دست بالا را پیدا کرد و ما در اقلیت قرار گرفتیم. آن سو هم طوری برخورد کرد که گویی کل اصلاحات این موضع را دارد. در حالی که به عنوان مثال آقای بهزاد نبوی هیچ گاه چه قبل و چه بعد از 76 علیه هاشمی حرف نزد و مانند من منتقد آن رویه بود.

البته ریشه موضع گیری علیه هاشمی به پیش از سال 76 برمی گشت. در آن سال ها عده ای گمان می کردند آقای هاشمی قوی تر از آقای ناطق است و در نتیجه خطرناک تر است. در حالی که براساس تحلیل ما آقای ناطق در آن زمان سمبل یکدست شدن حاکمیت بود و روبه رو شدن با ایشان یعنی مقاومت در برابر این یکدست سازی. البته امروز ایشان یکی از پرچمداران مقاومت در برابر یکدست شدن حکومت به شمار می رود و به همین دلیل باید از وی دفاع کرد. فرد به تنهایی مهم نیست، ایشان هم آن دوره با ما اشتراکاتی داشتند و هم امروز؛ اما بحثر بر سر این است که حاکمیت یکدست نشود و امکان نفس کشیدن از بین نرود، چرا که این به زیان همه است. بگذارید از روابط بین المللی مثال بزنم. اگر چین و روسیه یا اتحادیه اروپا قدرت پیدا کنند ما خوشحال می شویم. این خوشحالی به این معنا نیست که ما روس ها را بهتر از آمریکایی ها می دانیم، همه د رکشورها دنبال منافع خودشان هستند، اما توازن قدرت ایجاد شده به ما اجازه و فضای تنفس بیشتری می دهد؛ مانند همین تحلیل در داخل هم درست است؛ یعنی این که ما باید از یکدست شدن حاکمیت جلوگیری کنیم تا پویایی جامعه حفظ شود. البته در هر حال موازین اخلاقی و سیاسی را باید رعایت کرد تا دچار بی هویتی نشویم؛ اما سوگیری سیاسی ما باید با این هدف تنظیم شود . با همین مبنا پیش از 76 هفته نامه عصر ما هیچ گاه علیه آقای هاشمی موضع نداشت، اما روزنامه سلام گاهی این گونه بود و علیه هاشمی موضع می گرفت، اما هرچه به انتخابات نزدیک تر شد، این موضع کم رنگ تر شد. در حلقه کیان هم که فضا اصلا ضد هاشمی نبود. پس از انتخابات به ویژه پس از قتل های زنجیره ای فضا عوض شد و تا 84 ادامه داشت که آنجا تقریبا اصلاح طلبان پوست اندازی کردند و غیر از چند نفر در دور دوم همه پشت آقای هاشمی قرار گرفتند. در دور دوم اصلاح طلبان با آقای هاشمی آشتی کردند و اقای هاشمی هم با توجه به تخریبی که علیه ایشان صورت گرفته بود، تشخیصشان این بود که به اصلاح طلبان نزدیک شوند. در این فضا کسانی که منتقد هاشمی بودند، یا سکوت کردند یا اگر چیزی علیه هاشمی گفتند، با اقبال روبه رو نشد. برخی هم رفتار خود را نقد کردند که ما کارمان درست نبود. امروز پس از بیست سال می توانم راحت تر بگویم که ما در طیف اصلاح طلبان اختلاف داشتیم. گاهی آن ها بدنه اصلاحات را با خود می کشیدند که اوجش در مجلس ششم بود و گاهی ما؛ اما پس از 84 اغلب اصلاح طلبان بر این باور بوده اند که آقای هاشمی نه تنها مانع اصلاحات نبود، بلکه ایشان استوانه ای محکم بود و در جهت توزیع قوا به طور موثر می کوشید، هرچند اختلاف نظرهایی هم با ایشان داشتیم که طبیعی بود.

در لیست انتخاباتی اصلاح طلبان در مجلس ششم کافی بود که آقای هاشمی در لیست نباشد ولی چرا تبلیغات تندی علیه ایشان شد تا لیست رای بیاورد؟

همان زمان آقای حجاریان سرمقاله ای در صبح امروز نوشت که اگر آقای هاشمی از حقوق رد صلاحیت شدگان دفاع کنند، ما ایشان را در لیست خود قرار می دهیم. ما می خواستیم مرزبندی هایمان با جناح راست باشد نه با فرد خاص. به همین علت خانم فائزه هاشمی در لیست ما قرار گرفت و رای خوبی هم آورد. به هر حال فضاسازی علیه آقای هاشمی اشتباه بود و آن طرف هم اشتباهاتی کرد و به این فضا دامن زد.

شما در مصاحبه اخیرتان گفته اید که در سال 76 من و آقای خاتمی نظرمان روی آزادی و جامعه مدنی بود، اما آقای نبوی گفته بود که این شعارها مورد اقبال مردم نیست چون مشکل معیشت در جامعه زیاد است، اما آن قدر تقوای ایشان زیاد بود که از خودش انتقاد کرد. پرسش من این است که چرا در سال 84 شعارهایی در جهت معیشت مردم داده نشد و احمدی نژاد با این شعارها در سال 84 رای آورد. آیا اولویت های جامعه عوض شد؟

در سال 84 همه کاندیداها معتقد بودند رقابت با آقای هاشمی با هر شعاری که باشد رای آور است. این جمع بندی همه کاندیداها بود و پیش بینی همه این بود که هاشمی به دور دوم می رود و شکست می خورد و به نظر من درست هم بود. اگر دکتر معین هم با آقای هاشمی می آمد، بیش از احمدی نژاد رای می آورد. بسیاری از نیروهای سیاسی بلوغ خود را در فاصله ان یک هفته (فاصله دور اول و دور دوم انتخابات) نشان دادند و هم به لحاظ اخلاقی و هم تاریخی درست بود. عرصه سیاست، عرصه گله گذاری های شخصی نیست. ما باید از هاشمی دفاع می کردیم به این دلیل که وجود ایشان بیشتر به نفع کشور بود. مرحوم مهندس سحابی با این استدلال با وجود رنج هایی که در دوره ریاست جمهوری وی دیده بود، به انتخابات ورود کرد و از ایشان حمایت کرد.

یکی از نزدیکان دکتر احمدی نژاد در شهرداری می گفت ما 9 میلیون سی دی در سراسر کشور علیه هاشمی پخش کردیم و حتی در روستاها به مردم می گفتند که هاشمی قبرستان ها را خریده است تا گران شود.

پس از آن انتخابات آقای هاشمی گزارشی در پنجاه صفحه تنظیم کرد که طی آن از برخی فرماندهان سپاه به دلیل دخالت در انتخابات شکایت کرد. گزارشی یک صفحه ای به مطبوعات هم فرستاد. مقام رهبری هم گفته بودند پیگیری شود، اما متاسفانه پیگیری نشد. به هر روی تخریب های زیادی علیه وی صورت گرفت. وی در نهایت معلوم شد که اکثریت مردم به کارنامه وی رای مثبت دادند.

شعار آقای خاتمی فردای بهتر بود تا نفی خدمات گذشتگان نباشد. فردای بهتر، امیدآفرین است، اما نفی گذشته را هم ندارد. راهبرد انتخاباتی اش هم این بود که از تمام دولت های پیشین تجلیل کند و می گفت تمام دولت های پیشین خدماتی داشته اند و من آمده ام آن ها را ادامه بدهم.

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

کاپیتان کار، تعمیرات خودرو با روشی ‌‌‌‌‌‌جدید

پله پله تا درمان موقتی بیکاری

پول های سرگردان چگونه بازار را به هم می ریزد؟

4 پیش شرط سوددهی سهام معدنی

کاهش ۹ درصدی خرید گندم از کشاورزان در سال جاری

آیا خودروسازان زیان‌ده هستند؟

آخرین قیمت ارز مسافرتی

وام ساخت مسکن برای زوجین ۱۶۰ میلیون تومان شد

محاسبه سود بانکی از مرکب به ساده تغییر می‌کند

بورس باز هم درجا زد

وعده‌های دولت برای ایجاد و تکمیل مسکن

محل توقیف نفتکش معروف انگلیسی

جزئیات جدید از وضعیت نفتکش انگلیسی در بندرعباس

ادعای واهی وزیر خارجه انگلیس در رابطه با توقیف نفتکش انگلیسی

ترامپ درباره ایران به تناقض‌گویی اُفتاد!

ادعای وزیر خارجه لتونی درباره نفت‌‎کش انگلیسی

ستاد کل نیرو‌های مسلح سه تجاوز پهپادی آمریکا را افشا کرد

پشت پرده پیشنهاد مذاکره آمریکا از زبان موسوی

رئیسی رحلت حجت الاسلام حائری را تسلیت گفت

وکیلی: اصلاح‌طلبان تاوان ضعف دولت را پس می‌دهند

کاپیتان‌‌‌‌‌ کار، تعمیرات خودرو با روشی جدید

سازمان بازرسی پاکستان به خانواده نواز شریف سخت گرفت

دیدار با پسر قذافی جنجالی شد

بمباران مواضع پ‌ک‌ک در شمال عراق

واکنش پمپئو به عصبانیت کره شمالی

حاشیه های این روزهای خانم صدراعظم

روایت رسانه غربی از مهمترین نقطه سیاسی این روزهای جهان

البشیر به لاهه نمی‌رود

شگرد سربازان سعودی برای فرار از جنگ یمن

حضور "اون" در مراسم روز ملی فرانسه

کاپیتان کار، تعمیرات خودرو با روشی جدید

مراسم عروسی در پاکستان به عزا تبدیل شد

ناگفته هایی تاسف بار از انحصار پزشکی در ایران

شهریه نجومی یک دبستان لاکچری خبرساز شد!

سرنوشت پرونده برنج‌های تقلبی فروشگاه زنجیره‌ ای

طرح قوه‌قضاییه برای جایگزینی زندان

بیمه بیکاری به کدام کارگران تعلق نمی‌گیرد؟

سرپرست وزارت آموزش و پرورش اولویت اولش را اعلام کرد

پایان نامه فوق لیسانس در باره خیار!

مردی همسرش را بخاطر پول خفه کرد