رصد

کد خبر: ۱۲۲۸۷۶
تاریخ انتشار: ۲۵ اسفند ۱۳۹۵ - ۱۵:۴۶

دو دهه پس از تأسیس نهاد رادیو در ایران، گردانندگان این رسانه شنیداری دریافتند تحقیق های جسته و گریخته وافی به مقصود نیســت و باید برای پژوهش و سنجش در ساختار اداری، »دایره«ای برپا کنند. سال 1345 نیــز »دایره تحقیقات اجتماعی تلویزیون ملی ایران« به زعامت دکتر علی اســدی )1370-1314( تأسیس شد که گویا با ادغام دو دایره یاد شده، »کمیته ســنجش افکار و تحقیقات اجتماعی سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران« در سال 1349 شکل گرفت. دیری نپایید که این کمیته به »مرکز« تبدیل شد.

از طرف دیگر، دکتر مجید تهرانیان )1391-1315( پس از سال ها تحصیل و مبارزه، به گفته خودش، پس از آنکه سیاست را طلاق داد، در سال 1350 به ایران بازگشت و چون اجازه تدریس در دانشــگاه نداشت، به همکاری پارهوقت با سازمان برنامه، سازمان مدیریت صنعتی و سرانجام رادیو تلویزیون ملی ایران مبادرت ورزید. اثرگذاری آثار قلمی تهرانیان، آشــنایی وی را بــا عبدالرضا قطبی، رئیس وقت سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران، رقم زد و او بود که با ایده تهرانیان برای تأسیس پژوهشکده علوم ارتباطی و توسعه ایران و »طرح آینده نگری برای رادیو و تلویزیون« موافقت کرد. پژوهشکده اگرچه عمرش کوتاه بود، در همان مدت اندک، با تدبیر تهرانیان و اسدی کارنامه پر برگ و باری برجای نهاد. این کارنامه، درخور را می توان در شکل کتاب و قالب های دیگر در کنج کتابخانه ها و سندخانه ها دید. پژوهش های منتشر نشده، دوره مجله »نامه پژوهشکده« که با سردبیری مرتضی میرآفتابی و منوچهر محسنی منتشر شد و کتابهایی با این عنوان ها و پدیدآورندگان، بخشی از کارنامه پژوهشکده است: نقش رســانه ها در پشتیبانی توسعه ملی ایران، اثر مجید تهرانیان )1353(؛ اندیشــه پیشرفت: پیشگفتاری بر نظریه های رشد اقتصادی و ارتباط اجتماعی، نوشــته مجید تهرانیان )1356(؛ مقدمهای بر جامعه شناســی رسانه های همگانی، تألیف علی اسدی )1358(؛ کتابشناسی موضوعی رسانه های همگانی، تدوین بیژن حمزه لو )1358(؛ منبر، یک رســانه عمومی در اسالم، نگارش اصغر فتحی، ترجمه قاسم هاشمی نژاد )1358(؛ و.... از دیگر کوشش های مهم پژوهشکده علوم ارتباطی و توسعه ایران، برگزاری هماندیشی اردیبهشت ماه 1354 در شیراز بود که دو سال بعد، گفتارهای صاحبنظران با عنوان »پیرامون ساخت و نقش رسانه ها: همایش شیراز« )تهران: پژوهشکده علوم ارتباطی و توسعه ایران، با همکاری سروش: انتشــارات رادیو تلویزیون ملی ایران، 1356( زیر نظر مجید تهرانیان، با ویرایش جمشــید اکرمی منتشر شــد. این اثر افزون بر »یادداشت«، »پیش نگاشت« و »فهرست راهنما«، در 12 فصل با شمارگان 3000 نسخه عرضه شد. مجید تهرانیان در »یادداشت« خود بر این کتاب نوشت: »همایش شیراز، طرح آینده نگری که هفتهای از صبحگاهان تا شامگاهان در اردیبهشت سال 1354 به دیر پایید، به گواهی شرکت کنندگانش، از فرصت های پرباری بود که در نشست های پیاپی آن گروهی از صاحبنظران مســائل ارتباطی کشور )از خارج و داخل رادیو تلویزیون ملی ایران( به دور یکدیگر نشستند و صمیمانه و بی پروا آنچه را از خوب و بد به دل داشتند، گفتند و برای آینده مشترکی که در پیش داریم، چاره جویی کردند. از آنجا که بازسازی فضای صمیمی چنین همایشی برای بار دیگر کار آسانی نیست، حیف بود که این ســند تاریخی در سینه ها بماند و به دست دوستداران پیشرفت فرهنگی ایران، که شرط نخستین شکوفایی اندیشــه ها را در برخوردهای آزاد و صمیمی و رودررو می دانند، نرســد. اندیشه همچون جویبار اگر در حرکت نباشد، سيدفريدقاسمي پژوهشگر ارتباطات 12 شماره‌ گذشته مدیریت ارتباطات در یک نگاه صدازدایی و َکرنمایی ُ رسانه بسان باتلاق می گندد و اگر در حرکت باشد، گل ها از آن می رویند. از این رو به رغم تمام مشکلاتی که بازآفرینی زبان گفتار به زبان نوشتار داشت، طرح آینده نگری این مسئولیت را به جان و دل پذیرفت و سرانجام پس از چند ماه تلاش پیوسته، گزارش کنونی در دست خوانندگان عزیز قرار می گیرد« )ص 9(. تهرانیان ارتباطات و حوزه رسانه را در پیوند با سیاست گذاری و برنامه ریزی کلان کشور میدید و دریافته بود که با آینده نگری و آینده پژوهی می توان به آینده شناسی رسید. او در پی کشف واقعیت جامعه بود، اما حکمرانان وقت »ره افسانه« میزدند. تهرانیان میخواست خوشبینی، بدبینی و نابینی مرسوم را نه با »زبان روشن« که با »زبان نظریه« به واقع بینی محتوم برساند و فهم حاکمیت را از جامعه ایرانی تصحیح کند، اما دریغ که کاربه دســتان چون با آینه ناسازگار بودند، تصور می کردند بر مدار زور و پول می توانند هرآنچه می خواهند به دســت آورند، غافل از آن که با این تفکر، پیش بینی را به پس بینی تبدیل خواهند کرد. از میان پژوهش های برنامه ریزان و رسانه پژوهان نیمه نخست دهه 1350، دو اهتمام قابل توجه در این زمینه می بینیم: یکی گزارش فرمان فرماییان و مجیدی و دو دیگر، پژوهش های اسدی، تهرانیان و همکارانشان. اما این گونه گزارش ها و پژوهش ها بجای بهره یابی به کنج کتابخانه ها و سندخانه ها رفتند و با عنوان اسناد تاریخی، نمایانگر صدازدایی و کرنمایی حاکمیت در نیمه نخست دهه 1350 بودند تا اینکه اخیراً بخشی از تحقیقات تهرانیان، اسدی و همکارانشان در شمارگان پانصد نسخه با مشخصه های ذیل انتشار یافت: صدایی که شــنیده نشــد: نگرش های اجتماعی- فرهنگی و توســعه نامتوازن در ایران؛ گزارشی از یافته های طرح آیندهنگری. علی اســدی، مجید تهرانیان، به کوشش عباس عبدی، محسن گودرزی، تهران: نی، 325 صفحه وزیری، 1395. در »پیشگفتــار« کتــاب می خوانیــم کــه این کتاب »بخشــی از تحقیقاتی اســت که در دهه 50 شمســی با عنــوان طرح آینده نگــری انجام شد. گذشت ســالیان متمادی از زمان انجام این تحقیقات، ارزش های آن را بیش از پیش آشــکار کــرد... تحقیق آینده نگری به همت شــادروانان مجید تهرانیان و علی اســدی هدایت و طراحی شــد و محققان شناخته شده ای همچون منوچهر محســنی، مهدی به کیش، هرمز مهرداد و... آنان را در انجام این تحقیق یاری کرده اند. با این حال، ایــن تحقیق برای جامعه علمــی چندان که باید شــناخته شده نیست و گزارش های آن به ســهولت در دسترس علاقه مندان قرار ندارد. حتی تا همین ســال های اخیر، کمتر کسی در نوشته های خود به یافته ها یا عنوان این تحقیق اشاره می کرد. از این رو بر آن شدیم چند عنوان از مهمترین گزارش های پژوهشی این طرح را به صورت کتاب در اختیار جامعه پژوهشی قرار دهیم. این کتاب دو بخش اصلی دارد: در بخش نخست، گزارش نظرسنجی از مردم ایران در سال 1353 آمده است... در بخش دوم، خلاصه ای از دو گزارش پژوهشــی که به نتایج نظرخواهی از نخبگان و بررسی آماری از محصولات و فضاهای مذهبی پرداخته است...« )ص 10-9(. افــزون بر »پیشگفتــار در معرفی کتــاب« و »مقدمــه«ای خواندنی با عنوان »آینده پژوهی؛ صدایی که شــنیده نشــد«، کتاب دو فصل و یک پیوست از این قرار دارد: »فصل اول: رســانه ها؛ توسعه ملی و توسعه فرهنگی« و »فصل دوم: گرایش های فرهنگی و نگرش های اجتماعی در ایران، علی اسدی و همکاران« و »پیوست: پرسش نامه«. خواندن این اثر به همه کسانی که از تلاشهای پژوهشکده علوم ارتباطی و توسعه ایران بی خبرند و درصددند پژوهش های مشابه انجام دهند، توصیه می شود.

منبع: ماهنامه مدیریت ارتباطات، شماره 81

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

رکورد جابه‌جایی مسافر کشور در ایام اربعین امسال شکسته شد

شیوه‌های عجیب تخصیص ارز!

رئیس اتاق بازرگانی تهران: دولت با کسری بودجه مواجه است

مناطق میانی تهران رکورد دار خرید و فروش مسکن

احساس وزیر صمت از یک عملیات

تفاهم‌نامه نوسازی ۱۰ هزار تاکسی فرسوده امضا شد

علت ریزش اخیر بورس مشخص شد

کاهش ۶ واحدی تورم نقطه به نقطه طی ۲ ماه گذشته

تورم در بهار امسال ۳۷.۶ درصد شد

نرخ دلار ثابت ماند

دعوای اپوزیسیون بر سر آمدنیوز در آنتن زنده

لیست آقازاده‌های بورسیه‌ای در اختیار قوه قضائیه قرار گرفت

آمادگی تکاوران ارتش در حضور سرلشکر

نقشه وزیر ترامپ و ملک سلمان علیه ایران

پرویز اسماعیلی با #سلام به شایعات پاسخ داد

حضور صالحی و کمالوندی در مراسم ترحیم معاون سازمان انرژی اتمی

اظهارات اسماعیلی درباره دستگیری روح الله زم

ارقام بهت آور بازگشته به خزانه کشور در 90 پرونده دادسرای ویژه مفاسد اقتصادی

پاسخ کدخدایی به سخنان رئیس‌جمهور درباره شورای نگهبان

خاطرجمعی وزیر دفاع به مردم

دستور ویژه ترامپ در مورد روزنامه نیویورک‌تایمز

انتقال نواز شریف به بیمارستان

میانه تشکیلات خودگردان و حماس شکرآب شد

حضور غافلگیرانه بشار اسد در خط مقدم ادلب

اوضاع تیم "بی" خوب نیست

رقابت سالخوردگان در انتخابات ۲۰۲۰ آمریکا

جنجال بر سر انتقال بمب‌های هسته‌ای آمریکا از ترکیه

آمریکا دوباره با روسیه سر لج افتاد

ترامپ: کیم به من علاقمند است

روس‌ها در پایگاه سابق نیرو‌های هوایی آمریکا پیدایشان شد

آثار مخرب گردباد بر شهر دالاس آمریکا

بازداشت ۶ زن سارق در بیمارستانهای تهران

جنجال در خیابان ناصرخسرو تهران

افزایش گازگرفتگی در کشور

شرکت بیش از ۷۰هزار کودک زیر ۵سال ایرانی در راهپیمایی اربعین

بخشنامه وزارت کشور درباره برچسب‌های تبلیغاتی مزاحم

تاریخ اعزام مشمولان فارغ التحصیلان دانشگاه‌ها در آبان‌ماه تغییر کرد؟

رشیدیان: ۱۴۳ هزار زائر اربعین هنوز در عراق هستند

تلاش برای مخفی کردن "کلاس‌های درس بدون معلم" در استان تهران!

آغاز فراخوان تکمیل اطلاعات دارندگان قبوض ودیعه‌گذاری حج تمتع