رصد

کد خبر: ۱۲۲۹۰۲
تاریخ انتشار: ۲۷ اسفند ۱۳۹۵ - ۰۶:۰۰
اولویت‌های سیاست خارجی ایران در سال ۹۶ در گفت‌وگو با دیپلمات‌های پیشین؛
سال ۱۳۹۶ در شرایطی آغاز می‌شود که دولت جدید در ایالات متحده آمریکا کم کم در حال شکل گرفتن و تعریف سیاست خارجی خود است، جنگ سوریه نفس‌های آخرش را می‌کشد، داعش در عراق در حال نابودی است و انتظارات از رفع تحریم‌ها و گشایش سرمایه‌گذاری‌های خارجی همچنان به صورت انباشته به دولت فشار می‌آورد. هر چند که سال آینده انتخابات ریاست جمهوری برگزار می‌شود و اما دست کم پنج ماه دیگر از کار وزارت خارجه کنونی باقی مانده‌است و این احتمال وجود دارد که با انتخاب مجدد حسن روحانی، کار آن تا چهارسال دیگر هم ادامه پیدا کند.
به گزارش پایگاه تحلیلی رصد به نقل از«امید ایرانیان» سال ۹۵ در شرایطی به پایان می‌رسد که با گذشت ۱۴ ماه از اجرای برجام، تا حدود زیادی فشار از روی دستگاه  دیپلماسی کشور که سال گذشته مستمراً مشغول مذاکره با طرف‌های خارجی از یک سو و پاسخگویی به منتقدان داخلی از سوی دیگر بود، برداشته‌شده است.  در سال ۹۵ محمد جواد ظریف کمتر جنجال در حوزه کار خود دید و کمتر مجبور شد عصبانی شود و به فریاد کشیدن روی بیاورد، کاری که در دو سال و نیم ابتدای کارش بارها چه در مذاکرات با طرف‌های خارجی و چه در رویارویی با منتقدان داخلی مجبور به آن شده‌بود.
اما سال ۱۳۹۵ نشان داد که رسیدن به توافق هسته‌ای به تنهایی انتظارات را از دستگاه سیاست خارجی کشور برآورده نمی‌کند.  انتظارات انباشته‌ای بعد از اجرایی شدن برجام در ۲۴ دی‌ماه سال ۱۳۹۴ از پشت سد بزرگ تحریم‌های بین‌المللی بر سر دولت فرو ریخت، انتظاراتی که منتقدان با کلیدواژه‌هایی چون «رکود» دولت را با آنها هدف گرفتند.  در عین حال ۱۲ ماه سال ۱۳۹۵ در شرایطی گذشت که زخم قطع روابط با عربستان سعودی نه تنها بهبود نیافت بلکه چرکین‌تر شد و زد و خورد کلامی دیپلمات‌های دو طرف هر روز که گذشت شدیدتر شد.
از سوی دیگر چالش‌های دیگر منطقه‌ای در سوریه و عراق هم همچنان در سال ۱۳۹۵ ادامه یافت، هر چند که در سوریه ایران با همراهی ترکیه و روسیه موفق به ایجاد یک ابتکار تازه برای آتش‌بس سراسری شدند، آتش‌بسی که همچنان کمابیش ادامه یافته‌است و روزنه امیدی برای پایان درگیری‌ها در سوریه بعد از ۶ سال تمام جنگ داخلی ایجاد کرده‌است.  در عراق هم نیروهای ارتش عراق با کمک مستشاران نظامی ایرانی تا پایتخت دولت خودخوانده داعش پیش رفتند و چیزی نمانده‌است تا سلطه داعش بر موصل را پایان دهند.  طی همین سال بود که نیروهای حشد الشعبی یا بسیج مردمی رسماً و به شکل قانونی به نیروهای مسلح عراق پیوستند تا بهانه از برخی کشورهای منطقه در مورد غیرقانونی خواندن و فرقه‌ای خواندن این نیروی تحت حمایت ایران گرفته‌شود.
اما سال ۱۳۹۶ در شرایطی آغاز می‌شود که دولت جدید در ایالات متحده آمریکا کم کم در حال شکل گرفتن و تعریف سیاست خارجی خود است، جنگ سوریه نفس‌های آخرش را می‌کشد، داعش در عراق در حال نابودی است و انتظارات از رفع تحریم‌ها و گشایش سرمایه‌گذاری‌های خارجی همچنان به صورت انباشته به دولت فشار می‌آورد.  هر چند که سال آینده انتخابات ریاست جمهوری برگزار می‌شود و اما دست کم پنج ماه دیگر از کار وزارت خارجه کنونی باقی مانده‌است و این احتمال وجود دارد که با انتخاب مجدد حسن روحانی، کار آن تا چهارسال دیگر هم ادامه پیدا کند.  همین موضوع بهانه‌ای شد تا از دیپلمات‌های پیشین جمهوری اسلامی در مورد اولویت‌های پیش روی دستگاه سیاست خارجی در سال ۱۳۹۶ سؤال کنیم.

غالب سفرای پیشین ایران در نمایندگی‌های خارجی کشور یکی از اصلی‌ترین دغدغه‌ها و انتظارات از دستگاه سیاست خارجی در سال ۱۳۹۶ را تلاش برای جذب سرمایه‌های خارجی و فعال کردن دیپلماسی اقتصادی کشور می‌دانند.  در عین حال رفع موانع و چالش‌های رابطه با همسایه‌های جنوبی به خصوص دولت عربستان سعودی انتظار دیگر این دیپلمات‌های پیشین از دستگاه سیاست خارجی است.  بازتعریف راهبرد سیاسی با توجه به سیاست خارجی دولت جدید ایالات متحده آمریکا هم مساله دیگری است که دیپلمات‌های ایرانی بر آن تاکید دارند.

محبعلی:دیپلماسی اقتصادی در صدر برنامه‌های ظریف

قاسم محبعلی، مدیر کل پیشین خاورمیانه وزارت امور خارجه معتقد است: «برای سال آینده مهم‌ترین مساله‌ای که در کشور داریم توسعه اقتصادی است، بنابراین سیاست خارجی باید حول کمک به افزایش رشد اقتصادی و توسعه کشور برنامه‌ریزی شود.  باید عملکرد دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی در توسعه کشور به شکل ملموسی برای مردم قابل احساس باشد.»

سفیر پیشین ایران در یونان می‌گوید: «برای اینکار باید مناسبات‌مان با کشورهای خارجی باید به شکلی تنظیم شود که سرمایه و فن‌آوری جذب شود به رشد صنعت گردشگری در کشور کمک کند.  به خصوص گردشگران زمانی که وارد کشور شوند نه تنها منافع اقتصادی و مالی برای کشور تأمین می‌کند و شبکه‌ای از مشاغل ایجاد می‌کند، بلکه در عین حال باعث بهبود وجهه و تصویر جمهوری اسلامی ایران در جهان می‌شود.»

محبعلی که سابقه سفارت ایران در مالزی را هم در کارنامه خود دارد می‌گوید: «حتماً باید تلاش کنیم تا رابطه‌مان با کشورهای منطقه بهبود ببخشیم، تا با همکاری دولت‌های منطقه بتوانیم صلح و ثبات را به این منطقه بازگردانیم و با گسترش صلح و ثبات هزینه‌های نظامی‌ و تسلیحاتی چه برای جمهوری اسلامی ایران و چه کشورهای دیگر منطقه پایین بیاید، و منابع منطقه به جای به کار گرفته‌شدن در راستای رقابت‌های تسلیحاتی، صرف توسعه و اعتلای خاورمیانه شود.»

قاسم محبعلی در پایان تاکید می‌کند: «دوره قبلی آقای روحانی حول برجام بود اما در سال آینده اولویت دولت مادامی که مدیریت آن ادامه دارد باید حول محور اجرای برجام و بهبود روابط با کشورهای منطقه به خصوص همسایه‌های عرب جنوبی کشور باشد.»

ملائک:استراتژی برای آمریکا و تاکتیک برای روسیه

سید حسین ملائک، سفیر پیشین ایران در سوییس اولویت‌های سیاست خارجی ایران را به دو وجه استراتژیک و تاکتیکی تقسیم می‌کند.  به گفته این دیپلمات قدیمی: «از نظر من الویت سیاسی خارجی ایران در دو بخش اولویت استراتژیک و اولویت تاکتیکی تقسیم می‌شود.  برای سال آینده مهم‌ترین کاری که دستگاه سیاست خارجی کشور از منظر استراتژیک باید انجام دهد، باز تعریف دولت آمریکا و نقش آمریکا در سیاست خارجی کشور است.  ما باید بتوانیم جایگاه دولت جدید آمریکا را در سیاست خارجی خود به گونه‌ای استراتژیک تعریف کنیم تا در راستای اجرای سیاست‌های بین‌المللی کشور بتوانیم تبعاتی که روی کار آمدن دولت جدید در آمریکا برای ما در پی دارد، پیش‌بینی کنیم و سیاست‌های خودمان را بر این اساس بازبینی کنیم.»

سفیر پیشین ایران در چین، اولویت تاکتیکی سیاست خارجی کشور را اینگونه تعریف می‌کند: «اولویت تاکتیکی سیاست خارجی ما تنظیم رابطه ما با روسیه است. روسیه اکنون نقش بسیار پررنگی در سیاست خارجی ایران بازی می‌کند و از لحاظ تاکتیک می‌تواند در کوتاه مدت و میان مدت مهم‌ترین منافع و ضررهای زیادی برای ایران ایجاد کند.  در نتیجه لازم است که ایران روابط تاکتیکی خود را با این بازیگر مهم به شکلی تنظیم کند که در ادامه بتواند، بیشترین منافع را از روابط سیاسی گسترده با روسیه ببرد.»

ملائک مؤلفه دیگری را نیز در سیاست خارجی کشور در سال آینده مهم بر می‌شمرد و می‌گوید: «در مرحله سوم به نظر من آنچه باید مد نظر دستگاه سیاست خارجی قرار بگیرد بیرون آوردن عربستان از موضع فعلی خودش در برابر ایران است.  عربستان در واقع در یک موضع منفی قرار گرفته‌است و احساس امیدواری می‌کند که در سطح بین‌المللی بتواند به شکلی از این خصومت منافعی برای خودش کسب کند.  امروز عربستان به نوعی موضع عدم نیاز نسبت به ایران از خودش نشان می‌دهد، به اعتقاد من، اگر اولویت استراتژیک سیاست خارجی، به درستی جامه عمل بپوشد، عربستان امید خود را به استفاده از شکاف ایران و ایالات متحده آمریکا از دست می‌دهد و امکان بهبود یا عادی‌سازی روابط میان جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی فراهم می‌شود.»

صباح زنگنه:تعریف ساختار برای دیپلماسی اقتصادی

نماینده پیشین ایران در سازمان کنفرانس اسلامی معتقد است که در سیاست خارجی طبیعتاً ابعاد مختلف با هم ارتباط دارند و نمی‌توان یک موضوع خاص را اولویت بخشید و به موضوع دیگری کمتر توجه کرد.  با این حال این دیپلمات با سابقه می‌گوید: «به نظرم مهم‌ترین عنصری که در طول سال آینده باید بر روی آن کار و تاکید کرد، مساله دیپلماسی اقتصادی است.  باید ساختار‌های جدیدی برای این امر تعریف شود و بخش‌های مختلف دستگاه سیاست خارجی برای حضور فعالانه در بخش اقتصاد فعال شوند.»

صباح زنگنه می‌گوید: «در حال حاضر کارهای پراکنده‌ای انجام می‌گیرد اما این کارها نیاز به یک انسجام و مدیریت و بینش اقتصادی و هدفگذاری مشخص اقتصادی و تجاری دارد.  بدون اینکه وزارت خارجه برنامه و چارچوب دقیقی برای فعالیت‌های دیپلماسی اقتصادی تعریف کند فعالیت‌ها پراکنده خواهد بود و از سطح یک اقدام موضعی فراتر نخواهد رفت.»

زنگنه ادامه می‌دهد: «دیپلماسی اقتصادی بعد فراگیر و متنوعی از سیاست خارجی است.» به اعتقاد زنگنه، فعال شدن دیپلماسی اقتصادی از یک سو بخشی از برجام خواهد بود ولی در عین حال محدود به برجام نیست، بلکه گسترده‌تر از برجام است.  به اعتقاد زنگنه: «بخشی از همین موضوع تبعا بهبود شرایط منطقه‌ای و بهبود روابط با کشورهای همسایه جنوبی و توسعه روابط با سایر همسایه‌ها است. اما همانطور که اشاره کردم همه مسائل سیاست خارجی با یکدیگر ارتباط دارند و کار با منطقه و همسایه‌ها نمی‌تواند فارغ از یک دید کلی و شامل سایر مناطق به خصوص آسیا و شرق و جنوب شرق آسیا باشد.»

ساداتیان:لزوم حل چالش‌های عراق و سوریه

سید جلال ساداتیان، کاردار پیشین ایران در بریتانیا می‌گوید: «بزرگ‌ترین مشکلات حال حاضر کشور در عرصه سیاست خارجی مشکلات منطقه‌ای است.  در صورتیکه جمهوری اسلامی ایران بتواند در عرصه سیاست خارجی مشکلات را به گونه‌ای حل و فصل کند که چالش‌ها و درگیری‌های منطقه‌ای به حداقل برسد، می‌توان از این عملکرد روابط خوب با همه جهان از آن حاصل شود.»

به گفته ساداتیان: «تا به امروز کمابیش روندی برای رسیدن به این مقصود طی شده‌است و این روند با تدبیر و تلاش بیشتر باید ادامه پیدا کند.  می‌توان گفت که سیاست خارجی ایران در سوریه به موفقیت‌های خوبی رسیده و در عراق هم تا حدود زیادی به موفقیت نهایی نزدیک است.  مذاکرات مربوط به سوریه در قزاقستان و سوییس ادامه دارد و در هر دوی این گفتگوها نقش ایران برجسته و غیر قابل انکار بوده‌است.  اگر ایران موفق به شود در طول سال آینده چالش سوریه و عراق را به سرانجام برساند، بخش عمده‌ای از مسائل و چالش‌های منطقه‌ای حل می‌شود و بهانه‌های رویارویی در منطقه کاهش می‌یابد.»

مدیر کل پیشین آسیای دور و اقیانوسیه وزارت امورخارجه معقتد است: «دومین نکته که بی ارتباط با نکته قبل نیست ترمیم روابط با کشوهایی است که به نوعی درگیر با مساله جنگ داخلی در سوریه و داعش در عراق و سوریه هستند.  چه کشورهای منطقه و چه قدرت‌های فرامنطقه‌ای که به نوعی در این دو میدان حضور دارند، با ایران دچار چالش‌هایی هستند که باید در پی تلاش برای حل بحران در این دو کشور، چالش‌ها در روابط با این کشورها نیز مرتفع شود.»

ساداتیان ادامه می‌دهد: «سومین نکته که شاید اهمیتش کمتر نباشد و حتی از یک جهت از دو نکته دیگر مهم‌تر هم باشد، اثر سیاست خارجی در مسائل داخلی و اقتصاد کشور است.  دستگاه سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران باید تلاش کند روابط معمول و نرمالی را با کشورهای صاحب تکنیک و سرمایه برقرار کند به نحوی که ضمن حفظ اعتبار و عزت کشور، توسعه، سازندگی و رفع موانع اقتصادی برای کشور به ارمغان بیاید و مشکلاتی از جمله رکود و اشتغال در کشور برطرف شود.»

ساداتیان تاکید می‌کند: «راهکار این مساله استفاده از سرمایه‌هایس خارجی در جهت تکمیل پروژه‌های نیمه‌تمام و یا شروع پروژه‌های قابل توجهی است که بتوانند اشتغال‌زایی کند و گردش مالی و اقتصادی مفید برای کشور داشته‌باشد. نهایتاً از طریق کمک دستگاه دیپلماسی کشور باید به نقطه‌ای برسد که به یک صادرکننده صنعتی در سطح جهانی بدل شود.»

 

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
رصد چهره‌ها

آیت‌الله احمد جنتی: انتظار نداشتیم دستگاه‌های مجری انتخابات خودشان قانون‌شکنی کنند

آیت‌الله احمد جنتی: انتظار نداشتیم دستگاه‌های مجری انتخابات خودشان قانون‌شکنی کنند
تخلفات انتخاباتی از نظر مالی و سیاسی چشمگیر بود و انتظار نداشتیم دستگاه های مجری انتخابات که باید مجری قانون باشند، خودشان قانون شکنی...
حسن روحانی:

امیدواریم روزی‌کلمه«مرگ»از همه‌شعارهاجمع‌شود

امیدواریم روزی‌کلمه«مرگ»از همه‌شعارهاجمع‌شود
ما دلمان می‌خواهد برای همه شعار زنده باد باشد ان‌شاالله روزی مرگ از همه شعارها جمع شود شما ببینید بین سال ۸۸ تا ۹۶ چقدر تفاوت ایجاد شده است ...
رصد تحلیل‌ها
آخرین خبر

افزايش قيمت نفت در روزهاي آينده

نياز ايران به ۳۰ ميليارد دلار سرمايه‌گذاري براي حفظ توليد پارس‌جنوبي

راغفر: تزريق پول نقد بين فقرا مشکلات را بيشتر مي‌کند

علت پايين‌ آمدن نرخ سکه

احتمال ادغام بانک‌هاي مجاز؛ سيف: سپرده‌گذاران نگران نباشند

ميزان قيمت آش و حليم نسبت به پارسال

نجات ۷شهروند از ميان شعله‌هاي آتش ساختمان 4طبقه

آخرين وضعيت قيمت و توزيع کالا در طرح ضيافت

نفتکش حامل سوخت قاچاق توقيف شد

واکنش بازار آسيا به توافق اوپک

سردار جواني: دستگاه ديپلماسي در قبال نقض برجام 5+1 را تحت فشار قرار دهد

نماينده ولي فقيه در سپاه: دشمن مي‌خواهد ايران را از مدار تصميم‌گيري جهاني خارج کند

نماينده اسبق مجلس به فرزندان شهيدش پيوست

پٌست معنادار ضرغامي

ذوالقدر: برجام منحصر در موضوع هسته‌اي نبود

درخواست ستاد انتخابات کشور از شوراي سياستگذاري ائمه جمعه

عضو کميسيون امنيت ملي: عربستان گاو شيرده آمريکا است

پيام تبريک رئيس شوراي رياست جمهوري بوسني به روحاني

آيت الله علم الهدي: از مراجع تقليد استفتاء کنيد که آيا برگزاري کنسرت در مشهد حرمت شکني است يا خير؟

آيت الله خاتمي: افراطي‌ خواندن رقبا کار نادرستي است/ حرمت منتخب بايد حفظ شود

اعتراف پنتاگون به کشتار 105 غيرنظامي در موصل

هشدار حماس به رژيم صهيونيستي

اعضاي داعش در کويت بازداشت شدند

آغاز شمارش معکوس براي آزادسازي کامل موصل

روسيه به اتباعش درباره سفر به انگليس هشدار داد

ترامپ در خاورميانه به دنبال چيست؟

درمان تروريست‌هاي مجروح جبهه النصره در سرزمين‌هاي اشغالي

تغيير مقر فرماندهي داعش در موصل

حمله مسلحانه به مسيحيان قبطي در مصر؛ 25 نفر کشته شدند

ترامپ از اعضاي ناتو پول خواست!

آتش‌سوزي هتل آپادانا مهار شد

تدابير ترافيکي پليس براي ماه رمضان

گرد و خاک در غرب و جنوب‌غرب کشور

هتل آپادانا تهران آتش گرفت

وضعيت رويت هلال رمضان امسال

بارش‌ها به حداقل رسيد

انهدام دو باند مسلح مواد مخدر

روزه بر چه کساني واجب نيست؟

آخرين اخبار از طرح پرداخت جريمه غيبت سربازي

جمعه‌ها روي متروي تهران - کرج حساب نکنيد