رصد

کد خبر: ۱۲۴۰۶۷
تاریخ انتشار: ۲۵ ارديبهشت ۱۳۹۶ - ۱۴:۲۶
مردمی که نشسته‌اند تا با برنامه نامزدها برای حل مشکلات اقتصادی و اجتماعی ازجمله بیکاری و فساد آشنا شوند، وقتی می‌بینند که نامزدها همدیگر را به سوءاستفاده از امکانات، فساد و کج‌رفتاری در حوزه مسئولیت‌ها متهم می‌کنند، چه نتیجه‌ای خواهند گرفت؟ آیا دلیل و نشانه‌ای در دست هست که آنها به شیوه‌ای متفاوت از مردم روسیه به مدیران و مسئولان خود نگاه کنند؟ آیا با شنیدن این اتهامات که در بسیاری موارد با جعل و فریبکاری نیز همراه است، خُرده‌اعتمادی هم اگر در آنها بود، از بین نمی‌رود؟

بیش از هر دوره دیگری در انتخابات ریاست‌جمهوری شاهد بداخلاقی در شیوه‌های تبلیغاتی نامزدها بوده‌ایم. این بداخلاقی به اشکال مختلفی نمود و بروز یافته است. از وعده‌های واهی و بی‌اساس در تأمین منابع مالی دادن تا اتهام‌زنی‌ها، دروغ‌بافی‌ها، اسناد نشان دادن، ورود به حریم خصوصی و مسائل شخصی و خانوادگی و فریبکاری‌ها به دفعات و تکرار بخش مهمی از سخنرانی‌ها، مناظره‌ها و فعالیت‌های تبلیغی نامزدها را به خود اختصاص داده است؛ بی‌آن‌که متاسفانه به پیامدهای اجتماعی این نوع بداخلاقی‌ها و تأثیر آن بر اعتماد عمومی و سوق‌ دادن و فروافکندن مردم در دام‌های اجتماعی اندیشیده شود. در زیر می‌کوشم با توضیح مفهوم دام اجتماعی، خطرات بلندمدت این شیوه‌های زشت را که به نحوی مستقیم اخلاق و مناسبات اجتماعی را متأثر می‌سازد و به سرمایه اجتماعی آسیب جدی می‌زند، متذکر شوم. دام اجتماعی با مفهوم اعتماد گره خورده است. ما در روابط اجتماعی خود با دیگران وقتی صمیمانه و صادقانه رفتار می‌کنیم که به آنها اعتماد کرده باشیم. حال اگر رابطه اعتمادآمیزی بین افرادی که در یک گروه یا جامعه با هم زندگی می‌کنند شکل نگیرد و کنش و رفتار ما در قبال دیگران با سوءظن و بدگمانی همراه باشد، گفته می‌شود که ما در دام اجتماعی افتاده‌ایم. به عبارت دیگر، دام اجتماعي وضعيتي است که در آن مردم نمی‌توانند به‌دلیل بي‌اعتمادي متقابل، با يکديگر همکاری كنند، حتی اگر اين همکاری براي همه سودمند باشد. از این‌‌رو، در شرایطی که مردم نتوانند به همکاری دیگران اعتماد کنند، «همکاری نکردن»، «هركسي ساز خودش را زدن» و «تنها به فكر منافع خود بودن»، نوعی رفتار منطقی محسوب می‌شود.

در صورت فقدان این اعتماد، به‌طور قطع «دام اجتماعی» پدیدار خواهد شد؛ یعنی گرفتار وضعیتی خواهیم‌ شد که برای همه بد است، حتی اگر بدانیم که اگر همه همکاری می‌کردیم همه سود می‌بردیم. معمولا عالمان اجتماعی برای پیش‌بینی عمل افراد، به گذشته آنها می‌نگرند و به ساختارها می‌پردازند؛ مثلا با شاخص‌هایی مانند درآمد، تحصیلات، قومیت و... رفتار آینده افراد را پیش‌بینی می‌کنند؛ یعنی یک نقشه‌برداری رو به عقب دارند، اما در نظریه ‌بازی، از نقشه‌برداری رو به جلو سخن گفته می‌شود. یعنی مردم تحت هدایت چيزي هستند که در آینده انتظار وقوعش را دارند. با یک مثال، موضوع را دنبال کنیم. پرداخت مالیات را در کشور روسیه که در مقابل کشورهای اسکاندیناوی درگیر فساد گسترده است، در نظر بگیریم. مردم می‌دانند که برای انجام خدمات عمومی که به نفع همه است، باید مالیات پرداخت کنند، اما چرا بسیاری از مردم در روسیه به شیوه‌های مختلف از دادن مالیات فرار می‌کنند؟ اگر عموم مردم بر این باور باشند که اکثریت قریب به اتفاق مردم، مالیات تعیین‌شده را پرداخت می‌کنند و اداره مالیات صلاحیت کافی دارد و مالیات پرداخت‌شده به مصرف خدمات عمومی همگانی مانند آموزش، بهداشت، مزایای حق فرزند، مستمری بازنشستگی، دستمزد اساتید دانشگاه و... می‌رسد و دیگران به تعهدشان در قراردادهای اجتماعی پایبندند، آنها هم به این تعهد وفادار می‌مانند.

درحالی‌که در چنین جوامعی، مردم می‌دانند اکثریت از پرداخت مالیات فرار می‌کنند، اداره مالیات فاسد است و بخش بزرگی از پول دریافت‌شده در اموری صرف می‌شود که از نظر مردم مشروع نیست، بنابراین به این جمع‌بندی می‌رسند که پرداخت مالیات فقط به فساد موجود کمک می‌کند. وقتی حتی خود کارکنان اداره مالیات معتقدند کارکنان رشوه‌بگیر هستند، به خود می‌گویند پس دلیلی ندارد که آنها رشوه نگیرند. مردم روسیه هم می‌دانند که اگر مالیات پرداخت نکنند، خدمات اجتماعی مانند بازنشستگی، اداره مدارس و خدمات بهداشتی امکان‌ناپذیر می‌شود ولی می‌گویند چه فایده دارد که آنها تنها پرداخت‌کنندگان صادق و ساده‌لوحی باشند که مالیات می‌پردازند. این بحث در علوم اجتماعی، ذیل عنوان دام‌های اجتماعی و مفهوم سرمایه اجتماعی بررسي و تعريف مي‌شود.

مهمترین مؤلفه سرمایه اجتماعی، اعتماد اجتماعی است. تقریبا همه افراد می‌دانند که رفتار مبتنی‌ بر اعتماد به نفع همه و در درازمدت به نفع خودشان است ولی به این دلیل به رفتار خیانتکارانه ادامه می‌دهند که فکر می‌کنند دیگران رفتارشان خیانتکارانه‌ است. رفتار ما فقط به این‌که ما فکر می‌کنیم چه چیزی درست است بستگی ندارد، بلکه به این‌که فکر می‌کنیم دیگران چگونه رفتار می‌کنند هم بستگی دارد. تعادل باثبات و کارآمد در جامعه، مبتنی ‌بر اعتماد و درستکاری است؛ درحالی‌که در جوامع گرفتار دام اجتماعی، در حالت عادی تعادل باثبات و غیرکارآمد برقرار است که مانع کارایی جامعه می‌شود. این شرایط اگرچه برای همه ناخوش است، اما هیچ‌کس انگیزه اصلاح و تغییر آن را ندارد. برعکس، این نوع تعادل، مثل شیوع یک بیماری واگیردار، به‌سرعت همکاری را به بی‌اعتمادی و دام اجتماعی تبدیل می‌کند. نپرداختن مالیات، رواج رشوه و فساد در نهادهای عمومی، مشکلات زیست‌محیطی و... از این نوع دام‌ها هستند. به مناظره‌ها و بداخلاقی‌های آن‌ که در پوششی گسترده در معرض دید نزدیک به نیمی از مردم جامعه ایران قرار داشت، بازگردیم.

مردمی که نشسته‌اند تا با برنامه نامزدها برای حل مشکلات اقتصادی و اجتماعی ازجمله بیکاری و فساد آشنا شوند، وقتی می‌بینند که نامزدها همدیگر را به سوءاستفاده از امکانات، فساد و کج‌رفتاری در حوزه مسئولیت‌ها متهم می‌کنند، چه نتیجه‌ای خواهند گرفت؟ آیا دلیل و نشانه‌ای در دست هست که آنها به شیوه‌ای متفاوت از مردم روسیه به مدیران و مسئولان خود نگاه کنند؟ آیا با شنیدن این اتهامات که در بسیاری موارد با جعل و فریبکاری نیز همراه است، خُرده‌اعتمادی هم اگر در آنها بود، از بین نمی‌رود؟ وقتی اعتماد عمومی در جامعه ضعیف می‌شود، سرمایه اجتماعی یعنی مردم انگیزه‌مند، دانا، کارآمد و مسئول از چرخه مناسبات خارج می‌شوند و جامعه در معرض فروپاشی اخلاقی و اجتماعی قرار می‌گیرد. راه اصلاح جامعه آلوده به فساد، اقدامات صادقانه و قاطعانه دولت و دولتمردانی است که علامت‌هایی قدرتمند و صحیح به جامعه بدهد. علامت‌هایی قوی و پایدار مبنی ‌بر اخلاق‌گرایی، رفتار بی‌طرفانه و مبتنی ‌بر درایت و انصاف که اعتماد مردم را جلب و نهادهایی سالم، بی‌طرف و مردم‌مدار برای حل مشکلات اقتصادی و اجتماعی ایجاد کند، هرچند به‌وجودآوردن چنین نهادهایی نه ساده است و نه از عهده هر مدعی ریاست‌جمهوری بر‌می‌آید. در ارزیابی‌ها، کارنامه افراد و مدعیان را معیار قرار دهیم و در انتخاب خود بیشتر دقت کنیم.

منبع: شهروند

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
رصد چهره‌ها

آیت‌الله احمد جنتی: انتظار نداشتیم دستگاه‌های مجری انتخابات خودشان قانون‌شکنی کنند

آیت‌الله احمد جنتی: انتظار نداشتیم دستگاه‌های مجری انتخابات خودشان قانون‌شکنی کنند
تخلفات انتخاباتی از نظر مالی و سیاسی چشمگیر بود و انتظار نداشتیم دستگاه های مجری انتخابات که باید مجری قانون باشند، خودشان قانون شکنی...
حسن روحانی:

امیدواریم روزی‌کلمه«مرگ»از همه‌شعارهاجمع‌شود

امیدواریم روزی‌کلمه«مرگ»از همه‌شعارهاجمع‌شود
ما دلمان می‌خواهد برای همه شعار زنده باد باشد ان‌شاالله روزی مرگ از همه شعارها جمع شود شما ببینید بین سال ۸۸ تا ۹۶ چقدر تفاوت ایجاد شده است ...
رصد تحلیل‌ها
آخرین خبر

آمار عجيب رييس اتحاديه طلا و جواهر

طيب نيا: رأي‌دهندگان به "حسن روحاني" افزايش يارانه نمي‌خواهند

فرمول ويرانگري که موسسات اعتباري با آن سود 25 درصد به شما مي دهند

مقاوم سازي اقتصاد از زبان وزير اقتصاد

خريد تضميني گندم از مرز 2 ميليون تن فراتر رفت

نرخ مصوب زولبيا و باميه اعلام شد

خيز قيمت برنج

فعاليت ايدرو در انرژي

مظنه قيمت کاغذ A4 و A5 در بازار

پيش‌بيني براي ميزان افزايش قيمت نفت

اعلام مواضع ايران در نشست امنيت جهاني مسکو

خبري خوش از قرارگاه پدافند هوايي

گزينه‌هاي اصلاح‌طلبان براي شهرداري تهران

اکرمي: رقابت تمام شد و اکنون فصل رفاقت است

پيام تبريک خانم وزير به روحاني

تاج‌گردون: در آينده اصول‌گرايان بيشتري اصلاح‌طلب خواهند شد

ادعاي مخالفان دولت سوريه درباره ايران

وقتي ظريف با لبخند دست به چاقو شد

افزايش رايزني ها براي هيات رئيسه مجلس

واکنش صريح سخنگوى شوراى نگهبان به اظهارات روحانى

آمريکا تهديد به تخليه کامل نظاميانش از قطر کرد

چاووش اوغلو: زمان آن رسيده اتحاديه اروپا درباره ترکيه تصميم بگيرد

مورنو به عنوان رييس‌جمهور جديد اکوادور سوگند ياد کرد

هديه پاپ به ترامپ چه بود؟

18 غيرنظامي در حملات جنگنده هاي آمريکا در غرب رقه سوريه کشته شدند

سلمان: عربستان با تمام امکانات براي مبارزه با تروريسم در کنار بريتانيا مي‌ماند

اعتراضات ضد دولتي در برزيل به خشونت کشيده شد

۴ تروريست در برلين دستگير شدند

انتقاد گابريل از ترکيه به‌دليل ممانعت از سفر معاون پارلمان آلمان

عاملان حمله انتحاري پايتخت اندونزي شناسايي شدند

۲ کشته در سانحه رانندگي جاده هراز

پيدا شدن يکي از مفقود شدگان در ارتفاعات لاکوي آمل

عضو ستاد استهلال: شنبه به احتمال زياد اول ماه مبارک رمضان است

کره شمالي: سئول فقط به دسته‌اي پرنده شليک کرد

۱۳۰ شهيد تازه تفحص شده وارد کشور شدند

بارش باران در محور کرج_چالوس

لزوم تعيين تکليف فوري وضعيت نرخ کرايه حمل و نقل عمومي در سال جاري

25 خرداد آخرين روز امتحاني دانش‌آموزان

حريق گسترده ۵۰ تن چوب و الوار در ملارد مهار شد

واژگوني پژو پارس در محور شاهرود-سبزوار پنج نفر را زخمي کرد