رصد

کد خبر: ۱۲۴۰۶۷
تاریخ انتشار: ۲۵ ارديبهشت ۱۳۹۶ - ۱۴:۲۶
مردمی که نشسته‌اند تا با برنامه نامزدها برای حل مشکلات اقتصادی و اجتماعی ازجمله بیکاری و فساد آشنا شوند، وقتی می‌بینند که نامزدها همدیگر را به سوءاستفاده از امکانات، فساد و کج‌رفتاری در حوزه مسئولیت‌ها متهم می‌کنند، چه نتیجه‌ای خواهند گرفت؟ آیا دلیل و نشانه‌ای در دست هست که آنها به شیوه‌ای متفاوت از مردم روسیه به مدیران و مسئولان خود نگاه کنند؟ آیا با شنیدن این اتهامات که در بسیاری موارد با جعل و فریبکاری نیز همراه است، خُرده‌اعتمادی هم اگر در آنها بود، از بین نمی‌رود؟

بیش از هر دوره دیگری در انتخابات ریاست‌جمهوری شاهد بداخلاقی در شیوه‌های تبلیغاتی نامزدها بوده‌ایم. این بداخلاقی به اشکال مختلفی نمود و بروز یافته است. از وعده‌های واهی و بی‌اساس در تأمین منابع مالی دادن تا اتهام‌زنی‌ها، دروغ‌بافی‌ها، اسناد نشان دادن، ورود به حریم خصوصی و مسائل شخصی و خانوادگی و فریبکاری‌ها به دفعات و تکرار بخش مهمی از سخنرانی‌ها، مناظره‌ها و فعالیت‌های تبلیغی نامزدها را به خود اختصاص داده است؛ بی‌آن‌که متاسفانه به پیامدهای اجتماعی این نوع بداخلاقی‌ها و تأثیر آن بر اعتماد عمومی و سوق‌ دادن و فروافکندن مردم در دام‌های اجتماعی اندیشیده شود. در زیر می‌کوشم با توضیح مفهوم دام اجتماعی، خطرات بلندمدت این شیوه‌های زشت را که به نحوی مستقیم اخلاق و مناسبات اجتماعی را متأثر می‌سازد و به سرمایه اجتماعی آسیب جدی می‌زند، متذکر شوم. دام اجتماعی با مفهوم اعتماد گره خورده است. ما در روابط اجتماعی خود با دیگران وقتی صمیمانه و صادقانه رفتار می‌کنیم که به آنها اعتماد کرده باشیم. حال اگر رابطه اعتمادآمیزی بین افرادی که در یک گروه یا جامعه با هم زندگی می‌کنند شکل نگیرد و کنش و رفتار ما در قبال دیگران با سوءظن و بدگمانی همراه باشد، گفته می‌شود که ما در دام اجتماعی افتاده‌ایم. به عبارت دیگر، دام اجتماعي وضعيتي است که در آن مردم نمی‌توانند به‌دلیل بي‌اعتمادي متقابل، با يکديگر همکاری كنند، حتی اگر اين همکاری براي همه سودمند باشد. از این‌‌رو، در شرایطی که مردم نتوانند به همکاری دیگران اعتماد کنند، «همکاری نکردن»، «هركسي ساز خودش را زدن» و «تنها به فكر منافع خود بودن»، نوعی رفتار منطقی محسوب می‌شود.

در صورت فقدان این اعتماد، به‌طور قطع «دام اجتماعی» پدیدار خواهد شد؛ یعنی گرفتار وضعیتی خواهیم‌ شد که برای همه بد است، حتی اگر بدانیم که اگر همه همکاری می‌کردیم همه سود می‌بردیم. معمولا عالمان اجتماعی برای پیش‌بینی عمل افراد، به گذشته آنها می‌نگرند و به ساختارها می‌پردازند؛ مثلا با شاخص‌هایی مانند درآمد، تحصیلات، قومیت و... رفتار آینده افراد را پیش‌بینی می‌کنند؛ یعنی یک نقشه‌برداری رو به عقب دارند، اما در نظریه ‌بازی، از نقشه‌برداری رو به جلو سخن گفته می‌شود. یعنی مردم تحت هدایت چيزي هستند که در آینده انتظار وقوعش را دارند. با یک مثال، موضوع را دنبال کنیم. پرداخت مالیات را در کشور روسیه که در مقابل کشورهای اسکاندیناوی درگیر فساد گسترده است، در نظر بگیریم. مردم می‌دانند که برای انجام خدمات عمومی که به نفع همه است، باید مالیات پرداخت کنند، اما چرا بسیاری از مردم در روسیه به شیوه‌های مختلف از دادن مالیات فرار می‌کنند؟ اگر عموم مردم بر این باور باشند که اکثریت قریب به اتفاق مردم، مالیات تعیین‌شده را پرداخت می‌کنند و اداره مالیات صلاحیت کافی دارد و مالیات پرداخت‌شده به مصرف خدمات عمومی همگانی مانند آموزش، بهداشت، مزایای حق فرزند، مستمری بازنشستگی، دستمزد اساتید دانشگاه و... می‌رسد و دیگران به تعهدشان در قراردادهای اجتماعی پایبندند، آنها هم به این تعهد وفادار می‌مانند.

درحالی‌که در چنین جوامعی، مردم می‌دانند اکثریت از پرداخت مالیات فرار می‌کنند، اداره مالیات فاسد است و بخش بزرگی از پول دریافت‌شده در اموری صرف می‌شود که از نظر مردم مشروع نیست، بنابراین به این جمع‌بندی می‌رسند که پرداخت مالیات فقط به فساد موجود کمک می‌کند. وقتی حتی خود کارکنان اداره مالیات معتقدند کارکنان رشوه‌بگیر هستند، به خود می‌گویند پس دلیلی ندارد که آنها رشوه نگیرند. مردم روسیه هم می‌دانند که اگر مالیات پرداخت نکنند، خدمات اجتماعی مانند بازنشستگی، اداره مدارس و خدمات بهداشتی امکان‌ناپذیر می‌شود ولی می‌گویند چه فایده دارد که آنها تنها پرداخت‌کنندگان صادق و ساده‌لوحی باشند که مالیات می‌پردازند. این بحث در علوم اجتماعی، ذیل عنوان دام‌های اجتماعی و مفهوم سرمایه اجتماعی بررسي و تعريف مي‌شود.

مهمترین مؤلفه سرمایه اجتماعی، اعتماد اجتماعی است. تقریبا همه افراد می‌دانند که رفتار مبتنی‌ بر اعتماد به نفع همه و در درازمدت به نفع خودشان است ولی به این دلیل به رفتار خیانتکارانه ادامه می‌دهند که فکر می‌کنند دیگران رفتارشان خیانتکارانه‌ است. رفتار ما فقط به این‌که ما فکر می‌کنیم چه چیزی درست است بستگی ندارد، بلکه به این‌که فکر می‌کنیم دیگران چگونه رفتار می‌کنند هم بستگی دارد. تعادل باثبات و کارآمد در جامعه، مبتنی ‌بر اعتماد و درستکاری است؛ درحالی‌که در جوامع گرفتار دام اجتماعی، در حالت عادی تعادل باثبات و غیرکارآمد برقرار است که مانع کارایی جامعه می‌شود. این شرایط اگرچه برای همه ناخوش است، اما هیچ‌کس انگیزه اصلاح و تغییر آن را ندارد. برعکس، این نوع تعادل، مثل شیوع یک بیماری واگیردار، به‌سرعت همکاری را به بی‌اعتمادی و دام اجتماعی تبدیل می‌کند. نپرداختن مالیات، رواج رشوه و فساد در نهادهای عمومی، مشکلات زیست‌محیطی و... از این نوع دام‌ها هستند. به مناظره‌ها و بداخلاقی‌های آن‌ که در پوششی گسترده در معرض دید نزدیک به نیمی از مردم جامعه ایران قرار داشت، بازگردیم.

مردمی که نشسته‌اند تا با برنامه نامزدها برای حل مشکلات اقتصادی و اجتماعی ازجمله بیکاری و فساد آشنا شوند، وقتی می‌بینند که نامزدها همدیگر را به سوءاستفاده از امکانات، فساد و کج‌رفتاری در حوزه مسئولیت‌ها متهم می‌کنند، چه نتیجه‌ای خواهند گرفت؟ آیا دلیل و نشانه‌ای در دست هست که آنها به شیوه‌ای متفاوت از مردم روسیه به مدیران و مسئولان خود نگاه کنند؟ آیا با شنیدن این اتهامات که در بسیاری موارد با جعل و فریبکاری نیز همراه است، خُرده‌اعتمادی هم اگر در آنها بود، از بین نمی‌رود؟ وقتی اعتماد عمومی در جامعه ضعیف می‌شود، سرمایه اجتماعی یعنی مردم انگیزه‌مند، دانا، کارآمد و مسئول از چرخه مناسبات خارج می‌شوند و جامعه در معرض فروپاشی اخلاقی و اجتماعی قرار می‌گیرد. راه اصلاح جامعه آلوده به فساد، اقدامات صادقانه و قاطعانه دولت و دولتمردانی است که علامت‌هایی قدرتمند و صحیح به جامعه بدهد. علامت‌هایی قوی و پایدار مبنی ‌بر اخلاق‌گرایی، رفتار بی‌طرفانه و مبتنی ‌بر درایت و انصاف که اعتماد مردم را جلب و نهادهایی سالم، بی‌طرف و مردم‌مدار برای حل مشکلات اقتصادی و اجتماعی ایجاد کند، هرچند به‌وجودآوردن چنین نهادهایی نه ساده است و نه از عهده هر مدعی ریاست‌جمهوری بر‌می‌آید. در ارزیابی‌ها، کارنامه افراد و مدعیان را معیار قرار دهیم و در انتخاب خود بیشتر دقت کنیم.

منبع: شهروند

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

آیت‌الله مکارم شیرازی: دولت در زمینه افزایش قیمت ارز پاسخگو باشد

قیمت طلا به کمترین میزان 100 روز گذشته کاهش یافت

فاصله 17 برابری دهک بالا و پائین جامعه!

وزیر نیرو: امسال خشک‌ترین سال ایران در نیم قرن اخیر است

حاجی‌بابایی: بانک‌ها دلالی می‌کنند

۳ عامل افزایش قیمت جهانی نفت

رشد ۲۹درصدی قیمت مسکن در فروردین

پای هواپیماهای روس سرانجام به ایران باز شد

اشتغال ۷۲۰ هزار کار اولی در سال گذشته

واکنش مجلس به میزان افزایش ضریب حقوق کارکنان دولت

بازداشت یک زن آمریکایی به اتهام مشارکت در انتقال قطعات هواپیما به ایران

محسن رضایی: در صورت خروج آمریکا از توافق هسته‌ای، ایران از معاهده «ان.پی.تی» خارج خواهد شد

سردار سلامی: سال‌هاست در جنگ تمام عیار با همه شیاطین عالم به سر می‌بریم

نماینده ایران در سازمان ملل: کشورهای هسته‌ای به تعهدات خود پایبند نیستند

اتهام‌زنی هیلی به ایران برای توجیه کشتار غیرنظامیان توسط صهیونیست‌ها

توضیحات فرماندار ویژه ری در پی کشف مومیایی جنجالی

وزیر دفاع آمریکا: ترامپ هنوز تصمیمی برای خروج از برجام نگرفته است

سی ان ان: ترامپ و مکرون برای پیمانی جدید با ایران توافق کرده اند

نوبخت: دشمن پذیرفته ایران درخت تنومندی شده است

شوی تبلیغاتی جدید نماینده رژیم صهیونیستی در سازمان ملل علیه ایران

پمپئو به عربستان، اردن و سرزمین های اشغالی سفر می کند

کشته شدن 12 عضو داعش در روسیه

تکرار نمایش مضحک نتانیاهو توسط نماینده‌اش در سازمان ملل

وزیر خارجه جدید آمریکا معرفی شد

لیبرمن: با آمریکا درباره اوضاع خاورمیانه هم‌نظر هستیم

هلاکت دو فرمانده گروه تروریستی جیش الاسلام تایید شد

پهپاد ارتش رژیم صهیونیستی در خاک لبنان سقوط کرد

چین اقدامات بیشتری علیه استقلال‌طلبان تایوان انجام می‌دهد

ترور اعضای گروه های تروریستی در سوریه از سر گرفته شد

«پمپئو» رأی نیاورده به رژیم صهیونیستی سفر می‌کند

دختر ۵ ساله در آق قلا به قتل رسید

زمین‌لرزه 4 ریشتری نجف‌شهر کرمان را لرزاند

سرعت طوفان در زابل به ۹۴ کیلومتر بر ساعت رسید

به آتش کشیدن زن و خودکشی شوهر در اهواز

آخرین وضعیت کودکان شکنجه‌شده ماهشهری

جزئیات آدم‌ربایی و قتل پسر بچه ۱۰ ساله مشهدی

قتل هولناک در گلستان؛ دخترک پنج ساله خفه شد

دستور ویژه وزیر آموزش و پرورش برای پیگیری حادثه ضرب و شتم یک معلم

سردار جعفری: واحدهای طرف قرارداد سپاه تا اوایل تابستان تحویل زلزله‌زدگان می‌شود

بازگشت زمین‌لرزه به هجدک