رصد

کد خبر: ۱۲۴۵۳۴
تاریخ انتشار: ۱۳ خرداد ۱۳۹۶ - ۱۲:۳۰
این دوره انتخابات فارغ از نتیجه آن یک پدیده مهم داشت و آن میزان مشارکت مردم بود. در حالی که در ادوار قبلی مردم معمولا از ساعت های سوم چهارم آغاز رای گیری در حوزه ها حضور می یافتند این بار به شکل غیرمنتظره ای حتی ساعتی قبل از بازشدن حوزه های رای گیری صف های طویل تشکیل داده بودند.

واقعیت این است که مشارکت سیاسی به ویژه در انتخابات، اگرچه از شاخص های بارز نظام جمهوری اسلامی در سه دهه گذشته است؛ اما این مسئله در انتخابات 96 جلوه ای دیگر داشت، چنان که نه فقط بیش از انتظار مردم و گروه های سیاسی داخلی، بلکه فراتر از مرزها نیز حیرت آفرین بود و موجب اذعان جهانیان به عزم و اراده ملت ایران در این روز سرنوشت ساز شد. 29 اردیبهشت ماه، دوازدهم دوره انتخابات ریاست جمهوری و پنجمین دوره انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا در 63 هزار و 500 شعبه اخذ رای در ایران و 103 کشور جهان از ساعت 8 صبح آغاز و ساعت 24 به پایان رسید. بنابر آمار رسمی و غیررسمی، میزان مشارکت مردم در این دوره بیش از 70 درصد اعلام شده است. در انتخابات 96، همه گروه ها و قشرهای مختلف جامعه حضور فعال و پررنگی از خود نشان دادند. مشارکت حداکثری و آگاهانه مردم به عنوان مهمترین مشخصه این دوره از انتخابات، علاوه بر نمایش همبستگی ملی؛ تضمین و تقویت کننده اقتدار و امنیت ملی شمرده می شود. حضور گسترده قشرهای مختلف مردم، حتی آنان که به انتخابات و مسائل سیاسی کشور بی تفاوتی پیشه کرده بودند، نشان داد که جامعه ایران در حال تغییر است؛ تغییر نگرش ها و باورهایی که از خودبیگانگی و بیتفاوتی سیاسی اجتماعی مردم دامن می زد. این انتخابات نشان دادکه ترویج و نهادینه سازی ارزش های مردم سالارانه در جامعه کارساز افتاده است و مردم با پایبندی به جمهورییت و مدنیت نظام مند، در مسیر ارتقای دموکراسی گام بر می دارند. وجود احزاب، انجمن ها و صنوف، از الزامات جامعه مدنی هستند، هرچند درباره نقش و جایگاه واقعی احزاب در ایران چون و چراهایی مطرح یم شود اما نمی توان نقش و تاثیر گذاری آنها را در هدایت افکار عمومی و افزایش آگاهی های سیاسی مردم نادیده انگاشت. احزاب و نخبگان سیاسی با وجود تنگناهای موجود، نقش روشنگرانه خود را در تبیین مبانی دموکراسی وجامعه مدنی به خوبی ایفا کردند و سبب ساز این شدند که مردم با شناخت و آینده نگری سیاسی و همچنین اعتماد به امر صیانت آرا؛زمینه ساز تقویت دموکراسی در کشور شوند و برای فردای خود تصمیم بگیرند و انتخاب کنند.

یک نکتته دیگر هم این بود که این پدیده نه فقط در ایران بلکه در کشورهای دیگر و مقابل سفارت کشورمان در تصاویر ارسالی کاملا قابل مشاهده بود.

مدیرکل امور ایرانیان خارج از کشور وزارت خارجه، با اشاره به ااین که میزان مشارکت ایرانیان خارج از کشور در همه حوزه های انتخابیه نسبت به سال 1392 افزایش چشمگیری پیدا کرده بود، گفته است: «در مجموع طبق نتایج شمارش آراء، آقای روحانی بشترین رای را در خارج از کشور کسب کرده بود.» علی اصغر محمدی با باین این که بیشترین مشارکت در دوازدهمین انتخابات ریاست جمهوری در خارج از کشور برای آمریکا بوده است، ادامه داد: «انگلس ، عراق، آلمان، ترکیه و امارات نیز از دیگر کشورهایی هستند که بیشترین مشارکت را از سوی ایرانیان مقیم این کشورها جهت شرکت در دوازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری با توجه به تعداد شعب اخذ رای شاهد بودیم. مانند داخل کشور در خارج از کشور نیز بیشترین آراء برای آقای روحانی بوده است. میزان شرکت ایرانیان خارج از کشور در انتخابات نسبت به سال 92 افزایش چشمگیری داشته است.» اما بررسی آماری میزان مشارکت در انتخابات در ادوار مختلف نشان دهنده چگونگی مشارکت در سال های مختلف است.

دوره اول

انتخابات ریاست جمهوری در تاریخ 58.11.5 در سراسر کشور برگزار شد. در این انتخابات 124 نفر داوطلب شدند که صلاحیت هیچ یک رد نشد و تمامی این افراد وارد میدان رقابت شدند. جمعیت واجد شرایط جهت شرکت در این انتخابات 20857391 نفر بود که از این تعداد مجموع آرای شرکت کنندگان 14152902 نفر یعنی 86، 67% از مردم مشارکت کردند. براساس ماده 5 لایحه قانونی انتخابات اولین دوره ریاست جمهوری ایران مصوب 58.9.28 شورای انقلاب «وزارت کشور فهرست داوطلبان ریاست جمهوری که حائز شرایط تشخیص داده شد را جهت تایید صلاحیت به حضور رهبر انقلاب تقدیم می نماید.» با این وصف تایید صلاحیت نامزدهای انتخابات اولیه ریاست جمهوری به عهده حضرت امام خمینی (ره) بود و ایشان تمام 124 نفر را تایید و در نهایت 107 نفر در روز رای گیری به رقابت پرداختند.

چهره هایی که در این رقابت شرکت کردند عبارتند از: ابوالحسن بنی صدر (وزیر دارایی وقت) با 10753752رای (75.7%) و دکتر حسن حبیبی (وزیر علوم و آموزش عالی وقت ) با 676.852 رای (4.78%) ، دکتر کاظم سامی سرپرست جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران با 90.161 رای 64% و از چهره های دیگر صادق خلخالی، مسعود رجوی و سید احمد محسن (استاندار خوزستان) نیز بودند. اولین رئیس جمهور کشور بنی صدر انتخاب شد که پس از عزل وی توسط مجلس و حضرت امام (ره)، در یک سال و شش ماه بعد، دومین انتخابات ریاست جمهوری برگزار گردید.

دوره دوم

انتخابات دومین دوره ریاست جمهوری در تاریخ 60.5.2 پس از گذشت یک سال از آغاز جنگ تحمیلی برگزار شد. براساس قانون مصوب مجلس شورای ملی (اسلامی) تایید صلاحیت داوطلبان ریاست جمهوری به عهده شورای نگهبان گذاشته شد. در این دوره 71 نفر داوطلب شدند که فقط صلاحیت 4 نفر از سوی شورای نگهبان تایید گردید. در این انتخابات 22439930 نفر واجد شرایط شرکت در این انتخابات بوده اند که از این تعداد 14573803 نفر یعنی 64.24% مردم شرکت کردند. چهارچهره شاخصی که در این رقابت شرکت کردند عبارت بودند از: سید اکبر پرورش (نماینده مجلس) با 339646 رای 2.67% ، عباس شیبانی (پزشک) با 658498 رای (4.53%)، حبیب ا... عسگر اولادی مسلمان (نماینده مجلس ) با 249457 رای (1.72%) که منتخب این دوره محمدعلی رجایی از میان 14573803 نفر شرکت کننده (64.24% ) ، تعداد 12770050 رای (90%) را به دست آورد که حکم تنفیذ وی توسط رهبر فقید انقلاب صادر شد.

دوره سوم

پس از شهادت رئیس جمهور شهید رجایی در هشتم شهریور 60 بلافاصله مقدمات برگزاری انتخابات سومین دوره ریاست جمهوری فراهم شد و این انتخابات در تاریخ 60.7.10 برگزار شد. در این انتخابات 22439930 نفر واجد شرایط شرکت بودند که از این تعداد 16846715 نفر یعنی معادل 74.26% شرکت کردند. در این دوره 46نفر داوطلب شدند که پس از بررسی شورای نگهبان صلاحیت 4 نفر تایید شد. این افراد عبارت بودند از پرورش (نماینده مجلس) با 348294 رای (2.02%) ، حضرت آیت ا... خامنه ای (نماینده شورای انقلاب و معاون وزارت دفاع) با 15905987 رای (95%) ، زواره ای (معاون وزارت کشور)با 59058 رای (0.38%) و دکتر غفوری فرد با 80545 رای (0.48). منتخب این دوره حضرت آیت ا... خامنه ای بود که حکم تنفیذ وی در تاریخ 60.7.17 توسط رهبر فقید انقلاب صادر شد.

دوره چهارم

انتخابات چهارمین دوره ریاست جمهوری در تاریخ 64.5.25 در سراسر کشور برگزار شد.در این انتخابات 50 نفر داوطلب شدند که شورای نگهبان صلاحیت 3 نفر را تایید کرد. در این انتخابات 25133802 نفر واجد شرایط بودند که از این تعداد 14238587 نفر معادل 54.78% شرکت کردند. نامزدهای این دوره و آرای آنها عبارتند از: حضرت آیت ا... خامنه ای با 12205012 رای (85%) ، عسگر اولادی مسلمان با 278113 رای (1.95%) و محمود کاشانی (استاد دانشگاه) 1402953 رای (9.85%)

دوره پنجم

انتخابات پنجمین دوره ریاست جمهوری پس از ارتحال جانگذار رهبر فقید انقلاب در تاریخ 68.5.6 برگزار شد. این درحالی بود که چهارمین رئیس جمهوری عملا تا 17 مهر آن سال باید در پست ریاست جمهوری انجام وظیفه نماید. اما به علت ارتحال رهبر فقید انقلاب در تاریخ 68.4.14 و انتخاب رئیس جمهور وقت به رهبری نظام جمهوری اسلامی، انتخابات روز جمعه ششم مرداد ماه برگزار شد و این دوره یک ماه و نیم زودتر از موعد مقرر آغازد گردید. در فاصله ارتحال رهبر کبیر انقلاب و انتخابات پنجمین دوره ریاست جمهوری، امور مربوط به رئیس جمهوری توسط رهبر جدید انجام می گرفت. در این انتخابات 30139598 نفر واجد شرایط شرکت بودند که از این تعداد 16452677 نفر شرکت کردند یعنی 54.59% واجدین شرایط. همچنین در پنجمین دوره ، 79 نفر داوطلب شدند و دو نفر ایشان تایید صلاحیت شدند که عبارتند از: هاشمی رفسنجانی (رئیس مجلس شورای اسلامی ) با 15550528 رای (94%) و شیبانی (نماینده مجلس ) با 635165 رای (3.86%) .

دوره ششم

انتخابات ششمین دوره ریاست جمهوری در تاریخ 72.3.21 برگزار گردید. در این انتخابات 33156055 نفر واجد شرایط شرکت بودند که از این تعداد 16796787نفر معادل 50.66% شرکت کردند. شورای نگهبان از میان 128 نفری که ثبت نام کرده بودند 4 نفر را تایید کرد که عبارتند از: دکتر توکلی (سردبیر اقتصادی روزنامه رسالت) با 4026879 رای (23.97%) ، جاسبی (رئیس دانشگاه آزاد اسلامی) با 1498084 رای (8.92%) ، طاهری (مجری طرح سازمان صنایع دفاع) با 387655 رای (2.32%) و هاشمی رفسنجانی با 10566499 رای (63%)

دوره هفتم

انتخابات هفتمین دوره ریاست جمهوری در تاریخ 76.3.2 برگزار گردید. در این دوره 36466487 نفر واجد شرایط شرکت بودند که از این تعداد 29145745 نفر شرکت کردند که معادل 72.92% بود و در این انتخابات 238 نفر داوطلب بودند که از این تعداد چهار نفر توسط شورای نگهبان تایید شدند.خاتمی با 20138784رای (69%) حجت الاسلام ناطق نوری با 7248317 رای، محمد ری شهری با 744205 رای و زواره ای با 772707 رای.

دوره هشتم

انتخابات هشتمین دوره ریاست جمهوری در تاریخ 803.18 برگزار گردید. در این دوره 42170230 نفر واجد شرایط شرکت بودند که از این تعداد 28155969 نفر شرکت کردند که معادل 67.77% ضریب مشارکت مردم بود. در این انتخابات از میان 817 داوطلب ثبت نام کننده، تعداد 10 نفر توسط شورای نگهبان تایید شدند که سید محمد خاتمی بار دوم با 21659053 رای (77%) و پس از آن دکتر توکلی، شمخانی، غفوری فرد، فلاحیان، جاسبی و ... در مراتب بعدی قرار گرفتند.

دوره نهم

نتایج انتخابات دوره اول ریاست جمهوری دوره نهم نشان می دهد که هاشمی رفسنجانی با 6.16 میلیون نفر معادل 21 درصد آرا نفر اول، احمدی نژاد با 5.71 میلیون نفر (19.5درصد) نفر دوم بوده و پس از ایشان کروبی با 5.017 میلیون نفر (17.3) درصد) ، قالیباف با 4.017 میلیون نفر (13.9 درصد)، معین با 4.05 میلیون نفر (13.8 درصد)، لاریجانی با 1.74 میلیون نفر (5.9درصد) و مهر علیزاده با 1.29 میلیون نفر (4.4 درصد) به ترتیب در رتبه های بعدی قرار گرفتند. تعداد آرای باطله نیز 1.2 میلیون معادل 4.2 درصد کل آرا بوده است.

پراکندگی آرا و محبوبیت کاندیداها در نقاط مختلف کشور از تنوع قابل توجهی برخوردار است. براساس نتایج مرحله اول هاشمی و احندی نژاد به مرحله دوم راه یافتند. در بین داوطلبین نام برده شده، بیشترین واریانس (میزان پراکندگی) رای استانی به ترتیب احمدی نژاد، کروبی و معین اختصاص دارد. رای هاشمی و قالیباف تقریبا در سطح کشور یکنواخت است اما رای احمدی نژاد و کروبی دارای پراکندگی بالایی در سطح کشور است. در مرحله دوم انتخابا، احمدی نژاد موفق شداکثریت ارا را به خود اختصاص دهد و به عنوان نهمین رئیس جمهور کشور برگزیده شود.

دوره دهم

دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران، در روز جمعه 22 خرداد 1388 برگزار شد، که محمود احمدی نژاد با (بیش از 24 میلیون رای) در این انتخابات با اختلاف رای زیادی نسبت به میرحسین موسوی (بیش از 13 میلیون رای) به پیروزی رسید. در این دوره، 46.199.997 واجد شرایط رای دادن بودند. 85 درصد واجدین شرایط در رای گیری شرکت کردند. استان یزد با درصد مشارکت بیش از 100 درصد (609 هزار و 856 رای از 609 هزار و 341 نفر واجدان شرایط رای) بالاترین میزان مشارکت را در بین استان های کشور داشت.

دوره یازدهم

یازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری با نام نویسی 686 داوطلب کلید زده شد که در نهایت پس از بررسی شورای نگهبان، «حسن روحانی، محسن رضایی، سعید جلیلی، علی اکبر ولایتی، محمدباقر قالیباف، محمد غرضی، محمدرضا عارف و غلامعلی حداد عادل» به منظور رقابت برای پست ریاست جمهوری معرفی شدند که با انصارف عارف و حداد عادل، شش نامزد برای رقابت در انتخابات باقی ماندند. این دوره از انتخابات با شرکت 36 میلیون و 821 هزار و 538 رای دهنده در 24 خرداد 1392خورشیدی و با مشارکت 72.94 درصدی مردم برگزار شد و حسن روحانی با شعار «اعتدال گرایی و تنش زدایی» و با کسب 18میلیون و 651 هزار و 668 رای به نهد ریاست جمهوری راه یافت.

حرکت سینوسی مشارکت

در ادوار مختلف ریاست جمهوری عموما روسای جمهور به جز یک مورد، در ادوار نخست حضورشان ظرفیت بیشتری برای بسیج جامعه برای حضور پای صندوق های رای داشته اند. البته هرچند شاید آرای سید محمد خاتمی در دوره دوم از 69 درصد به 76 درصد کل آر رسید،نرخ کلی مشارکت همچنان کاهش داشت. دو نیرو را می توان در این روند کاهنده دخیل دانست: نخست، بروز شکاف میان واقعیت بیرونی و شعارهای آرمانی روسای جمهور در دور دوم، و دوم افزایش واقع بینی و خروج مردم از هیجانات مواجهه با یک نظام ایده ای جدید و توجه به نیازهای واقعی خود در معیشت روزمره. بر همین اساس، قابل پیش بینی است که نرخ مشارکت در ریاست جمهوری یک در میان نزولی و صعودی باشد.

وقتی شگفتی از سال 76 شروع شد

اگر مشارکت در انتخابات های ریاست جمهوری و مجلس را در کنار یکدیگر بیاوریم، خواهیم دید که سیر افزایش و کاهش در سال های متولی قابل مشاهده است. نوسان سینوسی مشارکت نه تنها متاثر از ویژگی های هر عصر بوده، بلکه ماجرای شکاف واقعیت و شعارهای آرمانی نیز در این رفت و برگشت های آرای خاکستری به صندوق های رای بی تاثیر نبودها ست. اما نکته بسیار جالب در تاریخ انتخابات در جمهوری اسلامی ایران زمانی است که می بینیم تمامی انتخابات هایی که در دولت سید محمد خاتمی به انجام رسیده با مشارکت کمتری روبه رو بوده است. دولت اصلاحات که داعیه آزادی مدنی و مشارکت فعلا در عرصه سیاسی را یدک می کشید، در عمل نتوانسته بود در بسیج عمومی مردم موفق عمل کند. به همین دلیل است که در سال 1384 دوباره قاعده «شعارها و آرمانهای تازه» توانست موجی از مشارکت را برانگیخته و زمینه ساز مشارکت 62.66 درصدی در انتخابات دور نهم ریاست جمهوری شود که با شکست نامزدهای اصلاح طلب همراه بود.

آمارهای معنادار از سیر تحول مشارکت انتخاباتی در کشور

بر همین اساس در نمودار به خوبی می توان نوسانات انتخاباتی را مجزا و تواما مشاهده کرد؛ درست در جایی که از سال 1376 و در پی انتخاب خاتمی به عنوان رئیس جمهور وقت ایران، شاهد سقوط مشارکت مردم در انتخابات بودیم. اما با دقت در ستون های زردرنگ به خوبی مشاهده می شود که تمامی انتخابات حتی در پایان دهه 60 و نیمه اول دهه 70 نیز سینوسی بوده و سقوط مدام نداشته است.

منبع: هفته نامه مثلث، شماره 356

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

عقب نشینی سعودی‌ها از ارزش گذاری 2 هزار میلیاردی آرامکو

نصب پیمایش‌سنج در وانت‌بارها تا 2 ماه آینده

پشت پرده نحوه تصمیم گیری درباره افزایش قیمت بنزین

نرخ گازوئیل برای شناورهای مسافری اعلام شد

سهمیه امیدوار کننده سوخت سرویس مدارس و تاکسی‌ها

رئیس‌کل بانک مرکزی: بازار به حالت قبل برمی‌گردد

برخورد قضایی با احتکار لاستیک در کارخانه ها

دستور وزیر صنعت درباره نرخ کالاها

بانک مرکزی: بانک‌ها دیگر از مشتریان کپی شناسنامه و کارت ملی نگیرند

همتی: اتفاقات اخیر تأثیر چندانی در بازار ارز نخواهد داشت

جمع‌آوری امضا برای استیضاح لاریجانی در مجلس

شهادت افسر ناجا در درگیری با اغتشاشگران

اعتراض عجیب چند هموطن به گرانی بنزین

پاسخ غرضی به ادعایی درباره اعدام ۱۹ فرمانده، تضعیف ارتش و زندانی شدن!

بیانیه مهم رئیسی درباره طرح مدیریت مصرف سوخت

روایت سخنگو و عضو هیئت رئیسه از جلسه غیرعلنی مجلس

آقای امام جمعه در جمع معترضین به گرانی بنزین

هشدار وزیر اطلاعات؛ با عوامل ناامنی برخورد می‌کنیم

رونمایی از کاندیدایِ پنهان احمدی‌نژاد در انتخابات ۱۴۰۰

رهبر انقلاب: این کارها کار اشرار است

کاپیتولاسیون به سبک ترامپ!

ژاپن: هیچ کس نمی‌تواند به کره شمالی خوش‌بین باشد

کشته شدن 5 نفر در حادثه تیراندازی کالیفرنیا

انفجار در شهر موصل عراق

تصاویر زخمی‌شدن یک خبرنگار از ناحیه چشم توسط نظامیان رژیم صهیونیستی

نیمی از وزرای کابینه عبدالمهدی تغییر می‌کنند

تصاویر نبرد آتش‌نشانان آمریکایی با حریق در جنگل‌های کالیفرنیا

الصفدی از تصدی نخست وزیری لبنان انصراف داد

سالگرد جنبش جلیقه زردهای فرانسه

انفجار مهیب و خونین در شهر الباب سوریه

وزیر آموزش و پرورش: یکی از وظایف ما ارتقای توانایی افراد برای زیستن شرافتمندانه است

ایجاد هواپیمایی بی‌نظیر با هزاران پهپاد

فرار عجیب از صحنه تصادف!

پرداخت ۱۰۰ میلیارد تومان برای توزیع رایگان شیر مدارس

انفجار مرگبار در خوابگاهی در کیفِ اوکراین

رونمایی از عنوان درسی جدید با موضوع «سربازی»

هاشمی: فعلا برنامه ای برای افزایش کرایه تاکسی نداریم

آخرین وضعیت راه‌های کشور

شرط جدید برای بهره‌مندی بسیجیان از کسر خدمت

ادامه بارش‌ برف و باران در کشور