رصد

کد خبر: ۱۲۴۵۵۵
تاریخ انتشار: ۱۳ خرداد ۱۳۹۶ - ۱۵:۳۵
اشاره: قانون تشکیل شورای اسلامی شهر و روستا، به همت دولت سید محمد خاتمی تهیه شد و در مجلس وقت به تصویب رسید. با این حلا تجربه شوراها، از ابتدا تاکنون مورد پرسش جدی تحلیلگران است. این نهاد جای گرفته در قانون اساسی، به عنوان بخشی از ساز و کار سامان دهی مشارکت مردم در اداره امور خود، در آستانه انتخابات پنجمین دوره شوراهای اسلامی شهر و روستا بیش از گذشته نیازمند بررسی است.

سعید حجاریان، به عنوان استراتژیست دوره اصلاحات، مورد هجوم تروریستی بخشی از جریان مقابل قرار گرفت، عضور اولین دوره شورای اسلامی شهر تهران بود. مرور نگاه وی به شورای اول و روندهای بعدی آن یکی از پاسخ هایی است که می تواند در سرنوشت نهاد شوراها، مرود توجه قرار گیرد. گفت و گوی زیر با سعید حجاریان عضو دوره اول شورای اسلامی شهر تهران انجام شده است که تقدیم خوانندگان می گردد.

چهار دوره از تشکیل شوراهای شهر و روستان گذشته است. مدیریت شهری با بحران رو به رو است. انتظار می رفت شوراها بتوانند به کمک مدیریت شهری بیایند. اما به نظر می رسد مشکلات مدیریت شهری جدی است. علل ضعف شوراها در مدیریت شهری چیست؟

برای پاسخ به این پرسش ابتدا باید جایگاه نهاد شورارها را در ایران مشخص کنیم. همان طور که می دانیم فصل هفتم قانون اساسی به شوراها اختصاص پیدا کرده که ذیل آن به شوراهای مختلف استان، شهر و روستان، محل و شورای صنفی اشاره شده که از موارد مندرج در حال حاضر شورای محل و صنف، فاقد قانون و سازوکار لازم است و راهی برای اجرای آن ترسیم نشده است. ما درباره شوراها با چند مشکل مواجه هستیم. اولین آنها این است که برای ایجاد و تحقق شوراهای شهر مقدمات اجرایی لازم پیش بینی نشد و به همین دلیل می بینیم که این شوراها که ذاتا باید منفصل از نهاد دولت باشند، علی رغم مشارکت بخشی از مردم، در علم گسترش دولت را به دنبال داشتند. در درجه بعد به شورای بخش می رسیم که تعداد آن ها در کشور زیاد است؛ این شوراها به جز اعضایشان، سازمان دارند و به هر حال بخشی از بوروکراسی محسوب می شند. در مرحله بعد و پس از مدت کوتاهی شورایاری ها فعال شدند که آن ها نیز بر حجم نیروی سربار دولت افزودند البته همه اعضای این شوراها حقوق بگیر نیستند ولی بالاخره حق جلسه دریافت یم کنند. به علاوه نهاد شوراها، به محلی برای زد و بند تبدیل شد و فاسد گسترده ای به بار آمد که اخبار ان را همه رزه رد روزنامه ها می خوانیم. واقعیت این است که متاسفانه هم مردم و هم پیمانکاران در این زد و بندها چه برای تراکم و چه برای پروژه نقش دارند و هر کدام به سهم خود باعث اتلاف منابع شده اند. اتلاف منابع در اینجا رفا مساوی پول نیست و شامل اجرای پروژه های بی کیفیت و یا اتلاف منابع در اینجا رفا مساوی پول نیست و شامل اجرای پروژه های بی کیفیت و یا غیرضروری نیز می شود. در مجموع می توان گفت عمق فساد در مدیریت شهری زیاد است که موضوع املاک نجومی، نمادی از آن است. ببینید! حجم فساد به حدی رسیده است که افراد سالم در مدیریت شهری، جایگاه و نمادی ندارند و اکنون این پرسش مطرح می شود که بهتر نیست بار موجود شوراها را از دوش دولت و مردم برداریم و به مدل قبلی بازگردیم که در آن استانداری و فرمانداری، شهردار را انتخاب می کردند؟

نهاد شورا صرفا تجربه ای داخلی نیست. در بسیاری از نقاط شوراها وجود شورا معنا ندارد. علت موفقیت این نهاد در سایر نقاط جهان چیست؟

باید گفت تجربه شوراها در غرب و کشور جهان سومی مانند هند موفق بوده است. شوراها در این مناطق، مثل ایران ناکارآمد نشده اند. موفقیت شوراها در غرب و کشوری همچون هند، علل متعددی دارد. من برای شناخت این علل، تجره شورای شهر (council city) در آلمان، انگلستان و کانادا را مطالعه کردم. در تمام این نمونه ها اعضای شوراها، نماد و نمایندگان احزاب هستند. به علاوه وقتی نمونه کشوری مانند ترکیه را مطالعه می کنیم، می بینیم اولین جایی که افراد با هم رقابت می کنند، شوراهاست که این گونه مردم متوجه می شوند اکثریت شورا در اختیار کدام حزب است و شهردار چه دیدگاهی را نمایندگی می کند. طبعا اگر شورا خوب یا بد علم کند، مردم به علمکردش رای مثبت یا منفی می دهند و اگر حزبی شورا را خراب کند، جایگاهش را در سطح ملی از دست می دهد تا جایی که کاندیداهای ریاست جمهوری و مجلس آن حزب، نیز رای نمی آورند. برای مردم، شهر و مدیریت چالش هیا آن مهم است. مسئله محیط زیست و حفاظت از منابع آب شهری، نیازهای اقشار مانند پارک لاسمندان و جایگاه دوچرخه سواری برایشان اهمیت دارد؛ بنابریان ارائه و حافظ این خدمات، از سوی شورای شهر و شهردارد حزبی مهم است و مردم با توجه به کیفیت خدمات ارائه شه است که به کاندیداهای حزب در مجلس و ریاست جمهوری رای می دهند. با توجه به رویکرد مردم، انتخابات کاملا حزبی است و کارد حزبی نیز همین سیر شورا مجلس و ریاست جمهوری را طی می کنند. شهردار فعلی لندن نمونه خوبی برای بحث ماست. صادق خان رهبر محلی است و مردم دوستش دارند و حتی ممکن است بعدها جایگزین نخست وزیر شود پس ببینید این طور نیست که در غرب یک آدمی از زیر بته بیرون بیاید و رئیس جمهور شود. در تمام دنیا سیر رشد نخبگان به صورت پله پله است؛ اگر شایستگی نشان دادند، رشد می کنند و الا از طرف حزب با آن ها برخورد صورت می گیرد؛ اینگونه که احزاب منتخبان را وادار به کناره گیری می کنند یا اگر افراد شورا کج روی کنند یا دنبال کاسبی باشند، به کل از حزب متبوعشان اخراج می شوند. در ایران این رند وجود ندارد و افراد به صورت شخصی می آیند؛ در شورای فعلی، شاید چهار یا پنج نفر حزبی باشند و سایر افراد چهره های مشهوری مانندن بازیگر، ورزشکار و حتی سیاستمدار هستند در حالی که در غرب ار کسی ورزشکار هم باشد، اول حزبی است بعد ورزشکار. مشکل اصلی این سات که ما زیر بنا را درست نکردیم و به واقع خانه شورا را روی شن ساختیم و مادامی که احزاب قوی وجود نداشته باشند، نمی توان انتظار شورای قوی داشت.

با توجه به تجربه موفق شوراها در سایر مناطق، و ضعف های نهادی شوراهای شهر و روستا داخل، چرا شوراها خود نیز با بحران رو به رو هستند؟

پاسخ این مسئله را باید در مسئله دموکراتیزاسیون جست. شوراها بانیان دموکراسی هستند و بسیاری معتقدند شورا پایه دموکراسی است و اساسا تمرین دموکراسی در شوراست. البته باید دقت کرد که اعضا هم باید دموکرات باشند. به طور مثال، سایت اعضا هم باید دموکرات باشند. به طور مثال، سایت معماری نیوز حرف حقی زد و موضوع املاک نجومی را منتشر کرد و بلافاصله مدیر آن زندانی شد. این در حالی است که در کشورهای توسعه یافته، هر کس کار مثبتی در جهت شفاف سازی کند از او تقدیر می کنند. نتیجه چنین برخوردی در ایران این گونه می شود که همه در فضاهای بسته و جلسات غیررسمی نظرات و انتقادات خود را مطرح کنند در صورتی که مردم حق دارند بدانند در شهر و مدیریت شهرشان چه می گذرد. به طور مثال الان در مناطق مشجر هیچ باقی نمانده است. هر چه باغ بود را شبانه تخریب کردند و به جایش برج ساختند. با دیدن این اتفاق این پرسش به وجود می آید که این همه برج تجاری و مال با پول چه کسی ساخته شده است؟ الان خانه هایی در تهران وجود دارد که خودروی مالک را با آسانسور می برند رو به روی آپارتمانش. چیزهای عجیب و غریبی آدم می شنود! خلاصه کلام من این است که نمی شود فقط سورا دموکراتیک باشد و بقیه نهادها غیر دموکراتیک باشند. در یک جعبه سیب، دو سیب کرم زده بقیه سیب ها را هم فاسد می کند؛ شورا ها نیز چنین اند و در تعامل با نهادهای غیردموکراتیک، فاسد می شوند و شرط لازم برای سلامتشان، دموکراسی است.

در این مدل مورد نظر شما چه افرادی صلاحیت ورود به سیستم مدیریت شهری را دارند؟

افراد سالمی که متخصص اند و شهر را می شناسند، باید ورود کنند ولی متاسفانه مشاهده می کنیم کسی وارد شوراها می شود که نیم داند ترهان چیست و برتر از آن این است که مردم ناآگانه به او رای می دهند. این در حالی است که شهردار تهران هموارد به عنوان یک چهره و کاندیدای ریاست جمهوری مطرح است. همان طور که اشاره کردم مهم ترین مسئله حاکم شدن مکانیسم حزبی است؛ در صورت حاکم شدن چنین رویه ای ایرادی ندارد شهردار مستقل باشد چرا که شورا سالم است و اگر شهر خراب شد، تقصیر حزب است و حزب مسئولیت این انتخاب نادرست را برعهده می گیرد. جریان های سیاسی ما اعم از اصلاح طلب و اصولگرا باید حزبی باشند. برای گذار به شرایط حزبی، باید پایلوت داشته باشیم. مثلا در لواسان کاری کنیم که افراد وابسته به احزاب کاندیدا شوند و مردم نیز به لیست احزاب رای دهند. این گونه حزب به مسئولیت خود شهردار انتخاب می کند و خود پاسخگوی اعمال شهردار منتخبش می شود؛ این مدل در همه شهرهای بزرگ امکان پذیر است. برای نمونه در انتخابات مجلس دهم، اصلاح طلبان به دنبال گنجاندن سی نفر متخصص حزبی متناسب با کمیسیون ها بودند ولی دستشان به دلیل رد صلاحتی ها بسته شد و مجبور به حمایت از افرادی غیرحزبی شدند. در شرایط فعلی که احزاب فعال نیستند، کاندیداها باید به برنامه لیست واحد، التزام و تعهد داشته باشند و افراد نادرتس حذف شوند؛ و از الانن باید فکر کرد اگر رای آوردیم شهردار چه کسی خواهد بود.

برای تقویت نهاد شورا و افزایش کارایی آن چه پیشنهادی دارد؟

شوراهای شهر اگر می خواهند بر شهرداری نظارت کنند و یا در برنامه ریزی شهر نقش موفقی داشته باشند باید دیوران محاسبات شهر و مرکز تحقیقات و برنامه ریزی شهری وابسته به خود داشته باشند. باید در این مراکز کارشناسان قوی حضور داشته باشند و به عنوان عقبه کارشناسی شورای شهر فعالیت کنند. اعضای شورای شهر تهران در حال حاضر 21 نفر هستند و با توجه به بزرگی شهر نمی توانند به این امور به صورت کارشناسی شده رسیدگی کنند. اگر نهادهای کارشناسی واسط وجود داشته باشند، اعضای شورا هم می توانند پاسخگو باشند چرا که این نهادها با اختیار داشتن بودجه لازم، دائما تحولات شهر و شهرداری با پایش می کنند. هم چنین شورای عالی استان ها می تواند در پاسخ به مسائلی هم چون مهاجرت و حاشیه نشینی، حساسیت بیشتری به خرج دهد؛ به حاشیه های شهر اگر رسیدگی نشود، کالبد شهری قطبی می شود که خطراتی را در پی خواهد داشت.

به علاوه شوراها باید با فرصت کافی به سمائل مالی رسیدگی کنند چرا که بدون سازوکار مناسب و با توجه به نفوذ افراد و نهادهیا قدرتمند، نمی توان بررسی دقیقی در حوزه مالی انجام داد. به طور مثال برخوردی که با افشاکننده املاک نجومی شد را ببینید. در چنین فضایی، افراد مجبورند اطلاعات را به صورت غیررسمی منتشر کنند و مردم نیز اخبار را به طور غیررسمی بشنوند. ولی اگر ساز و کار مناسب وجود داشته باشد، شورا می تواند شهردار را استیضاح کند که در این زمینه شورای فعلی ضعیف است. در حالی که زمان ما وقوع چنین رویدادهایی محال بود. مثلا به یاد دارم آقای الویری به عنوان شهردارد می خواست منزل شخصی اش را رنگ کند. به همین دلیل وسایلش را برای مدت کوتاهی به منزلی که متعلق به شهرداری بود منتقل کرد. اعضای شورا متوجه شدند و او ره به باد انتقاد گرفتند و نتیجه این شد که ایشان دوباره به منزل خود برگشت. این نوع نگاه درباره من نیز وجود داشت. می دانید که منم در حال ماموریت کاری جلوی در شورای شهر ترور شدم. آقای ابطحی فکر می کردند بنده فوت شده ام و از طریق خانواده من پیگیر قبر بودند؛ یعنی در دوره اول حق ویژهی برای اعضا قائل نبودند و حتی به فکر قبری هم برای عضو شورا نبودند اما این دوره بحث املاک نجومی مطرح است.

 منبع: ماهنامه چشم انداز ایران، شماره 103

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

در یک سال گذشته مردم چقدر گوشت خوردند؟

روند صعودی پیک مصرف برق کشور

شکست مافیای زباله یا بی‌پولی مردم

آینده صادرات غیر نفتی ایران در مقایسه با کشورهای منطقه

روستایی که به اوپک ایران معروف است

نبض اقتصاد جهان در دستان ایران

رفع ممنوعیت صادرات سیب زمینی پیاز ابلاغ شد

واگذاری سهام دولت در ۱۸ شرکت مهم و بانک بزرگ

نوسانات ناچیز در روز متعادل بازار سکه و دلار

افزایش تولید در مجتمع گاز پارس جنوبی

مداح هتاک بازداشت شد

عارف: راه خود را از فرصت‌طلبان جدا می‌کنیم

توضیح آقای متهم درباره جای مهر روی پیشانی

چرا علی مطهری از هیئت رئیسه حذف شد؟

شمارش معکوس برای داوطلبین نمایندگی مجلس

توصیه دبیر شورای اطلاع‌رسانی دولت به رسایی

در جلسه هیات دولت با حضور روحانی چه گذشت؟

داستان پرونده‌های اقتصادی این روزها چیست؟

خط و نشان عارف در جمع اصلاح‌طلبان

گزارش توئیتری ظریف از عراق

فرود اضطراری هواپیمای مسافربری در سن‌پترزبورگ

تیراندازی در ویرجینیا آمریکا

کره شمالی به کمک‌های ارسالی کره جنوبی واکنش نشان داد

عربستان سعودی مدعی سرنگونی پهپادی یمنی شد

منطق اقتصادی ترامپ چیست؟

کودک 2 ساله قربانی تحریم‌های آمریکا

ترکیه: برای دفاع از خود به «اس-۴۰۰» نیاز داریم

دولت ترامپ همچنان قربانی می‌گیرد

ترامپ: چرا رسانه‌ها و دموکرات‌ها از من عذرخواهی نمی‌کنند!

گراهام: با فروش سلاح به سعودی‌ها مخالفم

محل ضربت خوردن حضرت علی (ع) در مسجد کوفه

در امتداد تاریکی؛ بغض‌های پدر برای دختری در بی راهه

پول‌های آلوده به طعم تصادف

راز خون آلود 3 دختر‌کنجکاو در کلبه وحشت

فداکاری عجیب دو امدادگر برای نجات کودک 8 ساله از دل سیل

صحنه‌هایی دلخراش از برده داری

هشدار درباره اپیدمی مجدد ایدز در معتادان

آمار عجیب مبتلایان به اختلال‌ هویت‌ جنسیتی در کشور

باد و باران در راه مازندران؛ احتمال وقوع سیلاب‌های محلی در ارتفاعات

جزئیات مرگ عجیب یکی از هواداران پرسپولیس در استادیوم آزادی