رصد

کد خبر: ۱۲۴۹۱۳
تاریخ انتشار: ۲۹ خرداد ۱۳۹۶ - ۱۴:۲۷
منتقدترین منتقدان هم وجه شاعرانه را انکار نمی کنند و حتی گاه در مقام تحقیر و تخفیف او را با صفت « شاعر» توصیف می کنند. هیچ کس اما وجه شاعرانه شریعتی را نمی تواند نفی کند.

مهرداد خدیر/ هر سال در 29 خرداد دچار این تردید می شوم که درباره دکتر علی شریعتی بنویسم یا نه.

این تردید به خاطر آن است که در تمام سال های گذشته و به بهانه های مختلف خاصه سالروز درگذشت او از شریعتی بسیار نوشته ام و جُست و جو در فضای مجازی نیز گواه این مدعاست.

اگر بخواهی بنویسی چه بنویسی که تکرار و مکرر نباشد و اگر نخواهی بنویسی با حس عاطفی که درقبال شریعتی داری چه کنی؟ برخی هم اصرار دارند تمام وقایع 40 سال بعد از مرگ او را هم به او نسبت دهند.

امروز 29 خرداد 1396چهلمین سالروز خاموشی علی شریعتی ( در 29 خرداد 1356) است. هم او که چنان نماد بود که لفظ «دکتر» یادآور او بود و همه از «دکتر» نقل قول می کردند.

مرگ در جوانی و هاله ابهام و شایعه پیرامون این مرگ البته در نام آوری شریعتی بی تأثیر نبوده اما آنچه شریعتی را شریعتی کرد قرائت متفاوتی از اسلام بود که موتور اتقلاب را روشن کرد و ادبیات او چنان فراگیر شد که امام خمینی هم از برخی عبارات او استفاده می کرد.

در حالی که برخی مراجع و علما آشکارا علیه شریعتی موضع می گرفتند و حتی گاه کار به تکفیر هم می کشید، رهبر فقید انقلاب اما گرچه در ستایش او سخنی نگفت اما با جریان ضد شریعتی نیز همراهی نکرد.

اهمیت نوع مواجهه امام را هنگامی بیشتر درمی یابیم که بدانیم مرحوم مطهری هم به جرگه مخالفان پیوسته بود. در میان روحانیون مبارز اما چهره هایی چون آیت الله بهشتی و آیت الله خامنه ای از شریعتی دفاع می کردند.

40 سال از مرگ شریعتی می گذرد و مانند سال های اول دیگر کسی مرگ را مشکوک نمی داند و به ساواک نسبت نمی دهد.

این حکایت منحصر به علی شریعتی هم نیست. درباره مصطفی خمینی، جلال آل احمد، صمد بهرنگی، غلامرضا تختی و البته علی شریعتی همواره انگشت اتهام به جانب حکومت شاه بوده است.

در حالی که هیچ تحقیقات مستقلی دخالت مستثقیم رژیم پهلوی را در این 5 مرگ پر سر و صدا چنان که با قاطعیت بتوان واژه قتل را به کار برد تأیید نمی کند.

امام خمینی هیچ گاه درباره فرزند فقید خود لفظ «شهید» را به کار نبرد. درباره جلال نیز همسر او – سیمین دانشور- شهادت می داد که جلال در اَسالم گیلان و سر بر دامان او چشم از جهان فروبست و توطئه ای در کار نبوده است.

صمد بهرنگی هم در ارس غرق شد و اگرچه جلال آل احمد این شایعه را درانداخت که او را عامل ساواک خفه کرده اما بعدها دوست و همراه او حمزه فراهتی اعتراف کرد که توطئه ای در کار نبوده و صمد غرق شد چون با فن شنا آشنا نبوده است.

حکایت غلامرضا تختی و علی شریعتی اما جداست. نه به این خاطر که کشته شدند از این رو که می توان حکومت را در مرگ آنان مسؤول شناخت. زیرا راه ها را چنان بر آنان بسته بودند که نه مقری داشتند و نه مفری.

احسان شریعتی به جای اظهار نظر درباره این که قایل به قتل پدرش هست یا نه همواره از این منظر نگریسته و تحلیل کرده که چرا یک استاد دانشگاه را باید به زندان انفرادی بیندازند و از شغل و علاقه خود محروم سازند و ناگزیر از جلای وطن شود؟

احسان نگفته اما منظور او این است که اگر هم ساواک شریعتی را نکشته باشد در مرگ او مقصر بوده زیرا پژوهشگر و سخنرانی را از کار و تحقیق بازداشتند و ناگزیر از مهاجرت ساختند و شب زنده داری و سیگار و سیگار و سیگار...

روزی دکتر بهشتی به شریعتی گفته بود کاش دو چیز را کنار بگذارید و شریعتی پرسید چه چیزهایی را؟ بهشتی می گوید: سیگار و فندک را و شریعتی می گوید: فعلا از دومی شروع می کنم چون سیگار را با سیگار روشن می کنم و به فندک نیاز ندارم!

از این رو این ادعا که مرگ او به خاطر شدت استرس و شب ناخوابی و کار زیاد و سیگار کشیدن های مفرط بوده گزاف نیست اما اگر در مشهد یا تهران مانده بود هم این اتفاق می افتاد؟ وقتی جریان عادی زندگی او را مختل کردند طبعا انگشت های اتهام نیز به جانب حکومت شاه نشانه گرفته شد.

علی شریعتی را چه دوست داشته باشیم و چه نداشته باشیم یک شخصیت تاریخی تأثیرگذار بود چندان که همان 40 سال پیش خبر درگذشت او با حروف درشت در صفحه اول کیهان هم نقش بست.

شریعتی در همه عرصه های سیاسی و اجتماعی و فرهنگی و اجتماعی اثر گذاشت.

روزی مرحوم احسان نراقی از نویسنده این سطور پرسید چرا همکاران شما (روزنامه نگاران) با این که به ظاهر با من مصاحبه و اظهار محبت و ارادت می کنند اما دراقع چندان میانه ای با من ندارند؟ آیا به خاطر نسبت خانوادگی من با فرح پهلوی یا دوستی من با هویداست؟

پاسخ دادم: درباره این دو نمی دانم اما حدس می زنم بیشتر به خاطر شریعتی باشد. چون درباره شما این اتهام مطرح است که قصد داشتید در زندان شاه نزد شریعتی بروید و او را به اعتراف در تلویزیون ترغیب کنید.

برافروخته شد و پرسید: چه کسی چنین ادعایی را مطرح است؟ گفتم: در خاطرات دکتر محمد مهدی جعفری آمده که چهره ای است بسیار موجه و به راست گفتاری و صداقت و انصاف شهرت دارد. قویا تکذیب کرد و گفت: من هرگز چنین کاری نکردم. نمی دانم با آقای جعفری تماس گرفت یا نه ولی در نوبت بعد گفت: در مصاحبه ای وقتی دخالت ساواک در مرگ شریعتی را تکذیب کردم و مصاحبه کننده را به گواهی بیمارستان ارجاع دادم این بخش را حذف کردند.

احسان نراقی آن گاه اضافه کرد: این تصور که من دشمن شریعتی هستم درست نیست و بلافاصله گفت: به عنوان یک جامعه شناس بزرگ ترین کار او را درباره زنان می دانم. چرا که شریعتی گونه جدیدی از زن ایرانی را معرفی کرد: نه مطبخی و نه عروسکی. زنی که وارد جامعه شده و تأکید می کرد این گونه ی جدید از زن ایرانی که نه به کنج مطبخ و زندگی سنتی رضایت می دهد و نه به قصد جلوه فروشی و اغواگری در جامعه حاضر می شود محصول اندیشه های شریعتی است.

روزگاری تصور می شد شریعتی تمام شده است و نظریه « دین، فربه تر از ایدیولوژی» دکتر سروش چربیده است.

قرائت های ایدیولوژیک از دین اما فروننشست و ظهور گروه ها و فرقه های گوناگون نشان داد که همچنان قرائت های مختلف صورت می پذیرد.

آثار شریعتی به سه دسته اسلامیات، اجتماعیات و کویریات تقسیم می شود. منظور از «اسلامیات» آثار او در زمینه «اسلام شناسی» و مراد از « اجتماعیات» هم دیدگاه های مختلف او در زمینه های مورد علاقه در جامعه شناسی و تاریخ و ادبیات. کویریات اما نگاه شاعرانه شریعتی به هستی است.

اسلامیات و اجتماعیات اگر در گذر زمان رنگ ببازند کویریات باقی است. راز تمام نشدن شریعتی در شاعرانگی سخن اوست. منتقدترین منتقدان هم وجه شاعرانه را انکار نمی کنند و حتی گاه در مقام تحقیر و تخفیف او را با صفت « شاعر» توصیف می کنند. هیچ کس اما وجه شاعرانه شریعتی را نمی تواند نفی کند.

راز ماندگاری شریعتی شاید همین روح شاعرانه باشد که پس از 40 سال باقی و زنده است./ عصر ایران

نام:
ایمیل:
* نظر:
رصد دیدگاه‌ها
نتایج نامطلوب کمپین «نه به خرید»
محسن جلال پور، رئیس سابق اتاق بازرگانی ایران

نتایج نامطلوب کمپین «نه به خرید»

ترامپ به دنبال توافق بزرگ تر است
«والتر راسل مید» کارشناس اندیشکده ادسون در وال استریت

ترامپ به دنبال توافق بزرگ تر است

دولت با نرخ 4200 تومانی ارز در حال بازی است
رحیم زارع؛ سخنگوی کمیسیون حمایت از تولید ملی مجلس

دولت با نرخ 4200 تومانی ارز در حال بازی است

ادامه
آخرین خبر

فهرست واردکنندگان گوشی با ارز دولتی اعلام شد

تدارک 900 میلیاردی دولت برای رفع تنش آب شرب

جایگزین توتال تعیین شد؛ واکنش زنگنه به ادعای افزایش تولید اوپک

فروش ارز 4200 تومانی واردات گوشی در بازار آزاد

نماینده‌ اسنپ ادعای تخلف صنفی در گرگان را ر‌د کرد

قیمت سکه به 3 میلیون تومان رسید

پاساژ علاءالدین نیمه تعطیل شد

مردم هول نزنند؛ دلار گران نمی‌شود

معاون اتاق بازرگانی ایران:آقای سیف گفت نمی‌دانم در شرایط فعلی ارزی چه کار کنم

کاریکاتور؛ مردم تو‌«چال» دولت توچال!

6‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌تُن بنزین‌‌‌‌ ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌برای‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ 6‌‌‌‌‌ نفر

تذکر ظریف به محافظانش و عذرخواهی از خبرنگاران

اظهار تاسف اخیر رهبر انقلاب از کم‌رنگ بودن مطالعه تاریخ در بین جوانان

دادستان کل کشور: اتفاقاتی در استادیوم آزادی افتاد که شرم داریم بیان کنیم

واعظی از ارسال نامه روحانی به اتحادیه اروپا خبر داد

مطهری: توچال رفتن رئیس‌جمهور اشکالی ندارد

حرف‌های مهم ظریف در اتاق بازرگانی تهران

توضیحات واعظی درباره عکس توچال: کوه رفتن اشکال دارد؟

سرلشکر صفوی: روز نخست تعرض به ایران 1000 موشک روانه عربستان می‌شود

امیر حیدری: اختلاف افکنی در نیروهای مسلح پروژه دشمنان است

رهایی از کبد چرب با موثرترین محصول گیاهی

آیت الله شیخ عیسی قاسم به بیمارستان منتقل شد

اردوغان دوباره رئیس جمهور ترکیه شد

پیشتازی اردوغان و حزب «عدالت و توسعه» در انتخابات ترکیه

طرح دولت ترامپ برای تجدید دیدار فرزندان مهاجران با والدین

رشوه ۳۰ میلیونی ائتلاف سعودی برای مقابله با رسانه انصارالله یمن

کاهش محبوبیت ماکرون رکورد زد

کشته شدن 4 شبه‌نظامی ائتلاف سعودی در جنوب عربستان

کمیساریای انتخابات عراق تصمیم به بازشماری آراء گرفت

اعلام نتایج اولیه انتخابات ترکیه

6‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ تُن بنزین‌‌‌‌ ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌برای‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌6‌‌‌‌‌نفر

تامین اجتماعی به کشورهای پر ایرانی میرود؛ آمریکا و 5 کشور دیگر

کشف محموله 3 میلیاردی اسکیت قاچاق

۱۵۴ میلیارد تومان برای ۲۰ هزار بیمار ام اسی

آغاز حذف دفترچه تامین اجتماعی در 5 استان

مدارک پزشکی متهم را از اعدام نجات داد

تجاوز به 5 زن هندی بعد از اجرای نمایش خیابانی

زلزله 4.2 ریشتری در استان کرمان

طرح ارائه دفترچه بیمه بصورت غیرحضوری در شهر تهران

چند درصد مردم ایران معتاد هستند؟

چندرسانه‌ای