رصد

کد خبر: ۱۲۴۹۱۴
تاریخ انتشار: ۲۹ خرداد ۱۳۹۶ - ۱۴:۴۷
وقتی مشاور رئیس جمهور پیش بینی کرده باشد که نیمی از کابینه در فاصله دو دولت اول و دوم او تغییر می کند، احتمالا هر ناظری با خود فکر می کند که تغییراتی بنیادین در راه است. محمدمهدی بهکیش اما معتقد نیست که جابه جایی افراد – هر که باشند – به تغییر بنیادین بینجامد.

او می گوید: «اگر آقای روحانی بخواهد روال قبلی را ادامه دهد، هیچ فرقی نمی کند چه کسی مسئول کدام وزارت خانه باشد چون همه شکست خواهند خورد.» دبیرکل کمیته ایرانی اتاق بازرگانی بین المللی معتقد است روحانی ابتدا باید تکلیف خود را با اقتصاد و سه مشکل اصلی آن از نگاه بهکیش روشن کند، آن گاه وارد تعیین اعضای کابینه شود.

· دولت یازدهم در انجام برخی مأموریت های خود توفیق داشته و در برخی نیز ناموفق بوده است. به نظر شما نقاط ضعف اصلی کابینه حسن روحانی به ویژه در حوزه اقتصاد چه بوده است؟

ابتدا یادآوری کنم که من از انتخاب مجدد آقای دکترروحانی به ریاست جمهوری بسیار خوشحالم و اگر انتقادی مطرح می کنم، با هدف بهبود کار ایشان است. آقای روحانی و همکارانش در دولت یازدهم دو کار بسیار مهم انجام دادند و در عین حال به چند کار مهم اصلا وارد نشدند. یکی از کارهای مهم آن ها در حوزه روابط بین الملل بود که به برجام منتهی شد. کار بزرگ دیگر، ایجاد ثبات اقتصادی بود که در نتیجه آن نرخ ارز نسبتا ثابت ماند، تورم تک رقمی شد، بودجه دولت شکل مناسب تری به خود گرفت و بخش خصوصی تا حدودی به کار امیدوارتر شد. و شاید مهم آن که راه رفت و آمد سرمایه گذاران خارجی، به کشور باز شد.

به نظر من طی سال های اخیر مهم ترین مشکل ما «تحریم» بود که آقی روحانی موفق شد بخش عمده آن را از سر راه بردارد. اما پس از برداشته شدن تحریم ها، بزرگ ترین مشکل ما در حوزه اقتصاد است. در وضعیت امروز، «قاچاق و فساد»، «مشکلات نظام بانکی» و «اقتصاد غیررقابتی» به صورت سه دیوار در مقابل فعالان اقتصادی قرار گرفته و تا زمانی که این سه دیوار فرو نریزد یا چشم انداز فروریزی آن ظاهر نشود، هیچ فعالیت اقتصادی درستی انجام نمی شود. هم جذب سرمایه گذاری داخلی و خارجی و هم ایجاد اشغال و رشد اقتصادی با این سه مانع مواجه است. بنابراین من راه نجات اقتصاد ایران را در قالب یک چارچوب مثلثی تعریف کرده ام که یک ضلع آن «مبارزه با قاچاق و فساد»، دیگری «ساماندهی بانک ها و موسسات اعتباری در داخل و ارتباط با خارج» و سومین ضلع «رقابتی کردن اقتصاد برای صادرات» است.

به نظر می رسد دولت آقای روحانی چنین نگاهی به مسئله اقتصاد ایران نداشته است یعنی مسئله را به صورت استراتژیک بررسی نکرده تا این مشکلات را مورد شناسایی قرار دهد. تا زمانی که دولت وجود این سه مشکل اساسی را باور نداشته باشد، نمی تواند برنامه اقتصادی مناسبی تهیه کند. بنابراین قبل از این که آقای روحانی وارد فاز انتخاب وزرا شود، باید راجع به این چارچوب مثلثی با قوای دیگر و مقام معظم رهبری وارد مذاکره شود و توافق آن ها را جلب کند. این سه مشکل آن قدر بزرگ است که قوه مجریه به تنهایی قادر به حل آن ها نخواهد بود و لازم است تأیید رهبری، همکاری قوه مقننه و پشتیبانی قوه قضاییه را داشته باشد.

· مشکلات سه گانه ای که به آن اشاره کردید، تا چه حد به ناکارآمدی وزرا و مدیران پیشین دولت وابسته بوده و چقدر از ساختارهای اقتصادی نامناسب ناشی شده است؟

ارزیابی کارآمدی هر یک از وزرا یا کلیت کابینه باید بر اساس یک برنامه یا سند صورت گیرد. برنامه پنج ساله توسعه، برنامه اقتصاد مقاومتی یا برنامه دولت یازدهم ممکن است مبنایی برای ارزیابی کارآمدی باشد. اما سوال این است که کدام یک از وزرا براساس یکی از این اسناد گزارش عملکرد تهیه کرده اند تا مشخص شود بر پایه فلان برنامه از نقطه A به نقطه B رسیده اند؟ در مورد دولت آینده هم همین سوال مطرح است: کدام برنامه قرار است مبنای عمل قرار گیرد اقتصاد مقاومتی؟ برنامه ششم؟ برنامه ای که آقای روحانی در جریان تبلیغات انتخاباتی ارائه کرد یا برنامه ای که کارشناسان معتقد به اقتصاد بازار به او ارائه می دهن؟ تا زمانی که مشخص نشود دولت در واقع به دنبال چیست، نمی توان درباره کارآمدی یا ناکارآمدی کابینه سخن گفت. باید مشخص شود که آیا دولت به دنبال اقتصاد رقابتی هست یا نه. اگر باشد، به نظر من در قالب همین برنامه اقتصاد مقاومتی و برنامه ششم می توان اقتصاد را رقابتی کرد.

روحانی تکلیف خود را با اقتصاد روشن کند / تحلیل محمدمهدی بهکیش از الزامات تقویت ترکیب و کارایی دولت دوازدهم

فراموش نکنیم که اگر به دنبال صادرات محوری هستیم، باید به سمت اقتصاد رقابتی حرکت کنیم. مگر می تواان کالایی را که به قیمت گران و غیررقابتی تولید شده، صادر کرد؟ مگر می توان با وجود فساد گسترده در سیستم اداری به جذب سرمایه گذار خارجی امیدوار بود؟ مگر می توان چشم را بر حجم عظیم قاچاق کالا بست و از تجارت پاکیزه دم زد؟ موسسات اعتباری و اغلب ابنک ها وضعیتی بحرانی دارند، مشکلاتی بسیار عمده برای مملکت به وجود آورده اند و دارند همه را با خود به داخل باتلاق فرو می کشند.

معتقدم هیچ مسئله ای به اهمیت سه ضعل مثلث مورد اشاره وجود ندارد. به عبارت دیگر هیچ فعالیت اقتصادی بدون مواجه شدن با مشکلات سه گانه فوق قابل جرا نیست. یک لحظه خودمان را جای آقای روحانی بگذاریم و فرض کنیم که می خواهیم وزرای کابینه را انتخاب کنیم. اگر به آقای X بگویم: «مسئولیت فلان وزارت خانه را قبول کن»، ممکن است بگوید: «من در این وزارت خانه قرار است چه کنم؟ اگر می خواهی اقتصاد را رقابتی کنی، من این کار را بلد نیستم. توان من، اداره وزارت خانه با سیاست های حمایتی است». همین الان برخی وزرای کابینه کاملا به اقتصاد رقابتی معتقدند و برخی دیگر کاملا طرفدار سیاست های حمایتی اند. در عجبم که آقای روحانی چگونه این دو گروه را کنار هم نشانده است. طبیعی است که در چنین وضعیتی از وزارت خانه های مختلف، صداهای گوناگون شنیده می شود. وزارت صنعت، معدن و تجارت به شدت به سمت سیاست های حمایتی میل می کند و وزارت راه و شهرسازی به سمت اقتصاد رقابتی؛ برخی گروه های صاحب قدرت موسسات مالی و اعتباری را به یک سو می کشند و بانک مرکزی به سوی دیگر. اشکال عمده ای که بر دولت اول آقای روحانی وارد بود، همین است. آقای روحانی باید بلافاصله بعد از برجا نگاه خود را به سمت اقتصاد معطوف می کرد و برای حل سه مشکل اساسی مورد اشاره وارد عمل می شد. باید مثلا به آقای X می گفت «اگر می توانی در این مسیر با دولت همراه شوی در کابینه بمان، در غیر این صورت شما را به خیر و ما را به سلامت.»

· معنای صحبت های شما این است که روح کلی حاکم بر دولت و هماهنگی و همسویی میان تیم اقتصادی، مهم تر از تک تک آدم هاست. به عبارت دیگر ابتدا باید این روح کلی را بر دولت حاکم کرد، آنگاه براساس آن وزرا را برگزید.

باید روح کلی و قصد و اراده برای انجام این کارها وجود داشته باشد. در چهارسالی که از دولت آقای روحانی می گذرد، به عنوان مثال هیچ برنامه مدونی برای مبارزه با فساد ارائه نشده.

· ستاد مبارزه با مفاسد اقتصادی البته فعال است.

بله، اما برنامه ای که بتوان براساس آن گزارش عملکرد تهیه کرد، وجود ندارد. برای مبارزه با قاچاق هم همین طور. دولت برای اصلاح نظام بانکی نیز تنها به بانک مرکزی متکی بوده در حالی که این مشکل فراتر از بانک مرکزی است. باید برای همه این کارها برنامه مدونی وجود داشته باشد که بگوید برای حرکت از نقطه A به B این کارها انجام می شود. آقای روحانی این کار را نکرده و در این مورد می توان به او ایراد گرفت. انجام این کار البته بسیار مشکل است. آقای روحانی بهتر از همه می داند که برای اجرای چارچوب مثلثی مورد اشاره باید با قوای مقننه و قضاییه، سایر نیروهای صاحب قدرت و نفوذ، گروه های تندرو و ... وارد مذاکره شد. ولی اگر این کار را نکند، تداوم وضعیت فعلی، اقتصاد ایران را به جای بدتری می رساند: نرخ بیکاری تشدید می شود، شاید رشد اقتصادی دو سه درصدی داشته باشیم، اما این نرخ رشد چیزی را جبران نمی کند و وضع ترازنامه دولت رو به وخامت بیشتر می رود. امروز وضع ترازنامه دولت (ترازنامه ای که شامل دارایی ها و بدهی های دولت باشد) به هیچ وجه مشخص نیست و خزانه داری دولت به شدت افزایش پیدا کرده.

جالب این جاست که بخشی از بدهی دولت به بانک ها، در حساب دارایی بانک ها مورد محاسبه قرار گرفته و بانک هرسال برای آن سود در نظر می گیرد و براساس این محاسبه پاداش تعیین می کند یا به سهامداران خود سود می دهد در حالی که مبنای اولیه این سود (بدهی دولت به بانک) روی هواست.

جمع بندی کنم: به نظر من کابینه آقای روحانی در دولت یازدهم کاملا نامتجانس بود و پس از برجام در مورد هیچ یک از کارهای اساسی موردنیاز اقتصاد اقدام نکرد. امروز مشکلات بانکی نسبت به دو سال قبل بیشتر شده، درباره قاچاق می گویند روند کاهشی بوده اما آمار روشنی وجود ندارد، در حوزه فساد مجبوریم به رتبه بندی های جهانی استناد کنیم و آمار داخلی معتبری وجود ندارد (حتی بانک مرکزی هم برخی آمارهای خود را منتشر نمی کن) و در حوزه رقابتی کردن اقتصاد در اغلب موارد به طور معکوس عمل شده است. با این حساب اگر آقای روحانی بخواهد روال قبلی را ادامه دهد، هیچ فرقی نمی کند چه کسی مسئول کداام وزارت خانه باشد چون همه شکست خواهند خورد. آقای روحانی باید این نکته را در ذهن داشته باشد که در دوره نخست ریاست جمهوری به دو سه موفقیت بزرگ رسید که ناکامی های دیگرش را پوشاند. اما در دوره دوم دیگر برجامی در کار نیست و کاهش تورمی هم اتفاق نخواهد افتاد. بنابراین باید approach یا رویکرد دیگری را مدنظر قرار دهد تا بتواند بدنه اجتماعی را به دنبال خود بکشاند وگرنه به سرعت محبوبیتش را از دست خواهد داد.

· با این رویکرد approach جدید به نظر شما نیازی به تجدید ساختار دولت وجود دارد یا با وضعیت فعلی هم می توان این رویکرد را به دولت تزریق کرد و وضعیت را تغییر داد؟ توجه دارید که این روزها مسئله تفکیک یکی دو وزارت خانه بار دیگر مطرح شده است.

اگر دولت بخواهد در چارچوب مورد اشاره من حرکت کند، باید کوچک شود. ادغام وزارت خانه ها هم با هدف کوچک ساز یدولت صورت می گیرد. اگر به مورد وزارت صنعت، معدن و تجارت بپردازیم، به نظر می رسد در همه کشورهای جهان یک هدف روشن پشت ایده ادغام صنعت و تجارت بوده است: وزارت صنعت معمولا به دنبال افزایش تعرفه بوده تا از بخش صنعت حمایت کند اما وزارت تجارت به دنبال کاهش تعرفه بوده تا تجارت را گسترش دهد. در نتیجه این دو وزارت خانه در اغلب کشورها در برابر یکدیگر قرار داشته اند. کشورهای توسعه یافته برای از بین بردن این تقابل تصمیم گرفتند با دغام وزارت خانه های صنعت و تجارت، یک نفررا مسئول تصمیم گیری نهایی کنند تا او نقطه بهینه تعرفه برای تأمین منافع هر دو گروه را تعیین کند. به علاوه با رقابتی شدن اقتصاد، بسیاری از وظایف وزارت صنعت که اعطای مجوزهاست، از بین می رود و وزارت خانه کوچک می شود. بنابراین ادغان صنعت و تجارت یک هدف روشن داشته است. اما مگر امروز این هدف از بین رفته که دولت می خواهد بار دیگر دو وزارت خانه را از هم جدا کند؟ چه استدلالی برای این کار وجود دارد؟ اگر گفته شود وزارت خانه خیلی بزرگ شده و اداره آن از عهده یک نفر خارج است، این حرف قابل قبول است اما چاره آن تقسیم دوباره نیستف بلکه کوچک سازی وزارت خانه و اصلاح ساختار است ضمن این که باید وزیری در رأس این وزارت خانه بنشیند که تا این حد حمایت گرا نباشد.

تعریف ساختار دولت باید بر اساس اهداف آن صورت گیرد ولی چون دولت اهداف روشنی ندارد، هرچند وقت یک بار ساختاری را که از قبل از انقلاب به ارث رسیده، دستکاری می کند و به نتیجه خاصی هم نمی رسد. اگر هدف را مشخص کرده و اراده جدی برای آن داشته باشیم، ممکن است لازم شود «وزارت مبارزه با قاچاق و فساد» یا «وزارت رقابتی کردن اقتصاد» ایجاد کنیم.

امروز وزارت صنعت ما همان است که قبل از انقلاب بوده. هیچ تجدید ساختار یا ارزیابی مجددی در این بخش انجام نشده تا مشخص شود کدام صنعت مزیت و کدام یک توان صادراتی شدن دارد. در زمان وزارت آقای جهانگیری در وزارت صنایع، آقای نیلی کاری پژوهشی تحت عنوان «استراتژی توسعه صنعتی» انجام داد که کار بسیار قابل توجهی بود اما هیچ گاه مورد استفاده قرار نگرفت. وزرای صنعت ما فقط چسبیده اند به صنعت خودرو. بعد هم با اتکا به اطلاعات نادرست ادعا می شود این صنت چند میلیون شغل ایجاد کرده است. مثل زمانی که گفته بودند 110هزار خودرو در انبار کارخانه های خودروسازی دپو شده و یکی دیگر از وزرا گفته بود اگر ابعاد 110هزار خودرو را محاسبه کنیم، مساحت بخشی از غرب تهران را پر می کند! ولی با همان حرف ها از کابینه رأی گ رفتند و برای فروش 110هزار خودرو تسهیلات پرداخت کردند.

دولتمردان مرتبا از هدف «ایجاد اشتغال» صحبت می کنند. بسیار خوب، اگر به دنبال ایجاد اشتغال هستید، دو راه بیشتر ندارید: یا باید یک واحد اقتصادی موجود را گسترش دهید یا برای راه اندازی واحد جدید دست به جذب سرمایه بزنید. اما دولت در عوض چه کرده؟ سال گذشته منابع ملای بسیاری برای پرداخت تسهیلات به واحدهای مشکل دار اختصاص داده است. این کار ممکن است مشکل آن واحدها را به طور موقت حل کرده و تولیدشان را افزایش داده باشد اما هیچ کمکی به پایداری آنان یا ایجاد اشتغال نکرده است چرا که این واحدها کارگران قبلی خود را داشته اند.

منظورم این است که وقتی هدف را گم می کنیم، با سیاست گذاری نادرست، منابع مالی خود را در جای نامناسب هزینه می کنیم. اگر هدف ما ایجاد اشتغال است، باید سه ضلع چارچوب مثلثی را مدنظر داشته باشیم. فراموش نکنید که تا وقتی نرخ سود 20درصدی در نظام بانکی وجود داشته باشد، سرمایه گذاری بخش خصوصی در بخش های مولد اقتصاد هیچ توجیهی ندارد تا به توسعه اشتغال بینجامد.

· فرض کنیم آقای روحانی چارچوب مثلثی شما را پذیرفت و تصمیم گرفت کابینه را بر اساس آن بچیند. در این صورت فکر می کنید کدام یک از اعضای کابینه باید تغییر کنند و کدام یک باید در دولت باقی بمانند؟

هرکس می خواهد در رأی یک وزارت خانه بنشیند باید دست کم یک سال خارج از ایران زندگی کرده باشد تا دنیا را دیده و شناخته باشد. شاخص دیگر این است که وزیر باید تحصیلات عالی با کیفیت داشته باشد. مثلا نباید مدرک تحصیلی خودرا حین کار کردن گرفته باشد. مدرک فردی که معاون وزیر یا سفیر بوده و حین مسئولیت دکترا یا فوق لیسانس گرفته، ارزش کاربردی برای حل مشکلات مملکت ندارد. شرط سوم این است که وزیر باید به برنامه تدوین شده رئیس جمهور هرچه باشد- اعتقاد داشته باشد. اما قبل از تعیین این که فلان فرد برای بهمان وزارت خانه مناسب است یا نه، آقای روحانی باید تکلیف خود را برای دولت آینده مشخص کن. در دولت یازدهم او تکلیف خود را «شکستن تحریم ها» قرار داده بود و همه ارکان کشور با او همراه بودند. در نتیجه او و همراهانش توانستند با به کارگیری قابلیت های تحسین آمیز این کار را انجام دهند. امروز هم او باید تکلیف خود را با اقتصاد روشن کند و به نظر من باید چارچوب مثلثی را مبنای کار خود قرار دهد آن گاه وارد تعیین اعضای کابینه شود.

منبع: هفته نامه تجارت فردا، شماره 226

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

تنظیم قرارداد در کمتر از ۳ مرحله!

اُفت ۲۰ درصدی قیمت طلای سرخ در بازار

همتی: امسال ارز اربعین نداریم

گرانی غیر منطقی رب گوجه فرنگی

اجاره‌ بها در کدام منطقه تهران بیشتر گران شده است؟

شیطنت 400 میلیارد دلاری!

مطالبات کشاورزان گندم‌کار پرداخت شد

اگر یارانه تان حذف شده این ویدئو را ببینید

منطقه آزاد ارس عضو سازمان جهانی جهانگردی شد

واکنش زنگنه به درخواست عربستان از ایران برای خرید بنزین

سلحشوری: لایحه تامین امنیت زنان، ضامن امنیت زنان است

پمپئو: آمریکا در کنار سعودی‌ها می‌ایستد

مشاور جدید امنیت ملی ترامپ درباره برجام چه می گوید؟

مقام سابق پنتاگون: عربستان سندی درباره منشا حمله به آرامکو ارائه نکرد

عقب نشینی آمریکا در دعوای سفر روحانی به نیویورک

رژه قدرت‌نمایی ایران در خلیج‌فارس

سردار نقدی: همه چیز برای برچیده شدن بساط صهیونیست‌ها آماده است

پاسخ دندان‌شکن ایران به ادعاهای واهی رژیم صهیونیستی و امارات

پاسخ مدیر شبکه سه به شایعه ریاستش بر صداوسیما

ترامپ: گزینه‌های زیادی درباره ایران داریم

حمله خونین با خودرو بمب‌گذاری شده در افغانستان

شورای امنیت دو قطعنامه رقیب برای «آتش بس ادلب»را به رأی می‌گذارد

برنی سندرز: حمله به تأسیسات نفتی عربستان، حمله به آمریکا نیست

مخالفت ابومازن با تشکیل کابینه صهیونیستی به ریاست نتانیاهو

انتقاد تند بولتون از سیاست‌های ترامپ

اولین سفر وزیر خارجه آمریکا به عربستان بعد از حمله به آرامکو

مذاکرات مجدد هند با دولت آمریکا برای از سرگیری واردات نفت از ایران

ارتش کویت به حالت آماده باش درآمد

ترس عربستان از درگیری با ایران

سازمان ملل به عربستان کارشناس می‌فرستد

فوت ۳۶ یزدی راکب موتورسیکلت در حوادث درون شهرها

بلوند یا محجبه؟!

عشق و ارادت موکب داران عراقی به زوار ایرانی

عماد اول مهر را ندید

حال و هوای اربعین۷۰ سال پیش از زبان شهید کافی...

همه تلاش‌ها برای تجهیز کردن مرزهای اربعینی

"کشتی نجات" در فرانسه

لوکس سواری با خودروهای قاچاق

پیگیری طرح برخورد با وانت‌ بارهای فروشنده موادمخدر

جریمه و زندان برای قطع درخت در حیاط خانه شخصی