رصد

کد خبر: ۱۲۴۹۸۵
تاریخ انتشار: ۰۱ تير ۱۳۹۶ - ۱۱:۵۶
با توجه به اقدامات تروریستی که در تهران صورت گرفت، بسیاری معتقدند تحولات در خاورمیانه شکل تازه ای به خود خواهد گرفت. در این زمینه با قاسم محبعلی، مدیرکل اسبق خاورمیانه وزارت امور خارجه و کارشناس مسائل منطقه به گفت و گو نشستیم.

محبعلی در گفت و گو با مثلث معتقد است در شرایط کنونی کشور های عربستان، آمریکا و کشورهای حاشیه خلیج فارس تلاش دارند در ائتلافی با یکدیگر ضد ایران در منطقه وضعیت را به نفع خود پیش ببرند اما وی تاکید دارد که چون بخشی از سیاست های عربستان سعودی ناشی از ترسش در منطقه و برخی ناشی از حس جاه طلبی برای رهبری جهان اهل سنت است، بنابراین سیاست های ایران باید براساس منافع ملی ایجاد خاورمیانه صلح و ثبات در منطقه باشد تا کشور بتواند روند توسعه سیاسی و اقتصادی را دنبال کند. یکی دیگر از اصول سیاست خارجی ما این است که وحدت اسلامی و همبستگی اسلامی نقض نشود تا تفرقه در کشورهای اسلامی از بین برود و این موضوع باعث نشود تا قدرت های دیگر مثل اسرائیل از این تفرقه استفاده کرده و منافع خودشان را در منطقه دنبال کنند.

عربستان چه نقشی در تحولات خاورمیانه در برهه فعلی برعهده دارد؟

-عربستان بعد از بهار عربی تهدید بزرگی احساس کرد و بر همین اساس وارد یک سلسله فعل و انفعالات در حمایت از بعضی از حکومت ها مثل مصر و درگیری با بعضی از کشورها به دلیل حمایت از یمن و برخی گروه های سلفی نزدیک به وهابیت شده است؛ همه اینها مجموعه اقداماتی است که عربستان انجام می دهد برای اینکه از بهار عربی که داشت تحولاتی را در خاورمیانه و در رژیم های عربی ایجاد می کرد و می توانست به عربستان سعودی و کشورهای خلیج فارس نیز سرایت کند، جلوگیری کند. در حال حاضر نیز عربستان دو مسئله بزرگ دارد؛ یکی اینکه طبیعتا چگونه مسئله یمن را به پایان برساند چون وارد یک جنگ فرسایشی شده است؛ دیگر این که براساس آنچه خود عربستان به نادرست اعلام می کند تهدید ایران و ترس از مداخلات ایران در برخی کشورهاست و براین اساس تلاش دارد در این باره نیز مانع ایجاد کند. در هر صورت طبیعتا عربستان براساس آن مخاطرات زیادی را برای خودش و کشورهای دیگر به وجود آورده است.

بر این اساس معتقدید که عربستان همچنان سیاست های گذشته را دنبال می کند؟

-عربستان سیاست های گذشته را دنبال می کند. بعد از روی کار آمدن ترامپ، ریاض فکر می کند یک فرصت تاریخی برایش ایجاد شده است لذا سعی دارد یک هژمونی در کشورهای عربی به وجود بیاورد، ائتلاف ایجاد کند و با کمک آمریکا، ایران را تحت فشار قرار دهد. در نتیجه سیاست های عربستان همچون گذشته است اما شدت و سرعتش با شرایط گذشته تفاوت خواهد داشت.

طی هفته های گذشته شاهد بودیم به دنبال صحبت های امیر قطر، کشورهای عربی با هدایت عربستان سعودی مواضعی را در برابر قطر اتخاذ کردند. هرچند ترکیه به حمایت از قطر پرداخت اما به نظر شما نقش قطر و ترکیه در منطقه چیست؟

-به نظر من این موضوع ریشه در اختلافات و رقابت های های منطقه ای دارد. قطر و ترکیه از جریاناتی حمایت می کنند که گرایش اخوانی دارند اما برعکس عربستان سعودی از جریان سلفی در منطقه حمایت می کند. بنابراین اختلاف عربستان و قطر تا حد زیادی ریشه در رخدادها، وقایع و همچنین جریان های مختلف از دهه های گذشته تاکنون دارد.

اینکه کدام کشور میراث دار اصلی جریان سلفیت در جهان عرب خواهد بود، یکی از موضوع هایی است که ریشه اصلی اختلاف ریاض و دوحه را تقویت می کند. به گونه ای که قطر اعلام می کند که طیف وسیعی از سلفی ها و جریان های منتسب باید توسط دوحه رهبری شوند و در مقابل، ریاض داعیه رهبری جهان عرب و جریان سلفیت در کشورهای اسلامی را دارد.

در امتداد این وضعیت، باید توجه داشت که اختلاف های دیگری هم میان قطر و بحرین در ادوار گذشته و به خصوص در بحث جنبش های حاضر در بهار عربی وجود داشت که عربستان دقیقا روی این جنبش ها نظر منفی داشته و دارد و حتی سعی می کند تمامی این جریان ها را از بین ببرد. جنبش هایی که در بهار عربی حضور داشتند تا حدودی مورد حمایت قطر قرار گرفته بودند که شاخص ترین آنها را باید جریان اخوان المسلمین در مصر دانست. در این راستا شاهد بودیم که پس از انقلاب مصر اخوان المسلمین دست برتر را در قاهره داشت و نهایتا محمد مرسی روی کار آمد. این واقعه را باید مبدا و شروع کننده فاز جدیدی از اختلافات میان قطر و عربستان دانست؛ تا جای که شاهد بودیم نظام رسانه ای و دستگاه اطلاعاتی عربستان تمام سناریوهای خود را برای به حاشیه راندن مرسی و به بن بست رساندن انقلاب مصر به کار برد.

نمونه این اختلاف ها در لیبی و تا حد زیادی در تونس اتفاق افتاد که کانون آنها را باید اخوان المسلمین و اختلاف های میان ریاض و دوحه دانست. در سوریه هم موارد اختلاف میان قطر و عربستان بسیار بود که البته به شدت حمای از اخوان المسلمین نبود. از این جهت عربستان سعی داشت یک ائتلاف گسترده از کشورهای عربی منطقه به وجود بیاورد تا بتواند علاوه بر آنها قطر را زیر پرچم خود نگه دارد اما دوحه به دلیل مسائلی که پیش تر به آن اشاره شد، اختلاف زیادی با ریاض در این محورها داشت و همین موضوع باعث شد تا شاهد خیزش جدی تنش میان این دو کشور باشیم.

در تفسیر دیگر، صراحتا باید به این نکته توجه شود که وضعیت ونحوه برخورد با گروه های سیاسی و دینی در منطقه خاورمیانه و همچنین حاشیه خلیج فارس، بحث و محور اصلی اختلاف دو کشور به شمار می رود. در این بین باید توجه شود که عمان و حتی کویت در امتداد قطر خواهان پیروی از سناریوها و راهبردهای عربستان در حاشیه خلیج فارس و کشورهای منطقه نبودند؛ از این جهت شاهد هستیم که کویت و عمان در حال میانه داری و زیستن بدون جهت برآمدند. با وجود این آنچه مشخص است اینکه قطر سعی دارد بازی مستقلی را دنبال کند.

ترکیه از آنجایی که به جریان اخوان المسلمین نزدیک است بنابراین تمایل دارد که به نوعی وارد این بازی شود و نگذارد که قطر تسلیم عربستان سعودی شود. در بازه ای از زمان، قطر، ترکیه، تونس، سوریه و حتی حماس مواضع نزدیک به یکدیگر داشتند که اصلی ترین حلقه وصل آنها جریان اخوان المسلمین بود. از این رو آنها سعی داشتند درخصوص این محور روابط خود با یکدیگر را تنظیم کنند؛ اما آنچه در جریان وقایع چند وقت گذشته مطرح شده، نقش ترکیه در تنش جدید میان قطر و عربستان است.

بدون تردید ترکیه همانند گذشته از فرصت ها استفاده خواهند کرد و سعی می کنند مناسبات خود با قطر را در محورهای مختلف به خصوص روابط اقتصادی و انرژی تنظیم کنند. اما این باعث نمی شود بگوییم که روابط آنکارا و ریاض با یکدیگر دچار تنش می شود یا اینکه عربستان قصد داشتند ترکیه را علیه قطر مدیریت کند. بنابراین گرایش های آنها و تا حدودی منافع مشترک میان ترکیه و قطر و عربستان به صورت تنظیم شده پیش خواهد رفت و هیچ کدام نفی کننده دیگری نخواهد بود.

یکی از موضوعات مورد بحث در اینجا دیدگاه آمریکا به تحولات منطقه است. با توجه به اینکه به نظر می رسد دونالد ترامپ دیدگاه نزدیکی به عربستان سعودی دارد به نظر شما نقش این کشور در تحولات خاورمیانه چیست؟

-سیاست های دونالد ترامپ و از آنجا که دولت به صورت کامل در اختیار جمهوریخواهان قرار دارد این است که یک ائتلافی بین اعراب و اسرائیل ایران را تحت فشار قرار دهند تا سیاست های خاورمیانه ای شان را از این طریق پیش ببرند. بر این اساس بعد از دیدار آقای ترامپ از عربستان، این کشور محور فشار خود را بر ایران قرار داده است. کنگره آمریکا نیز در حال تصویب طرحی است که به اصطلاح خودشان تحریم های غیرهسته ای است که شامل تحریم های موشکی، تحریم های ضدتروریستی و مداخلات ایران در مطنقه و مباحث حقوق بشر است. سیاست آمریکا، عربستان و اسرائیل در یک راستا قرار دارد و می تواند منافع ایران را تهدید کند. طبیعی است که آنها از هر ابزار ممکن برای تحت فشار قرار دادن ایران بهره ببرند.

به نظر شما در شرایط کنونی و با توجه به حوادث تروریستی که در منطقه صورت گرفت، نقش ایران چیست؟

-بخشی از سیاست های عربستان سعودی ناشی از ترس در منطقه و برخی ناشی از حس جاه طلبی است که برای رهبری جهان اهل سنت احساس می کند. طبیعتا سیاست های ما باید بر این محور قرار بگیرد که ببینیم منافع ملی ما چه چیزی را اقتضا می کند. منافع ملی کشرمان در حال حاضر اقتضا می کند که در خاورمیانه صلح و ثبات برقرار باشد تا کشورها بتوانند روند توسعه سیاسی و اقتصادی را دنبال کنند. یکی دیگر از اصول سیاست خارجی ما این است که وحدت اسلامی و همبستگی اسلامی نقض نشود تا تفرقه در کشورهای اسلامی از بین برود و این موضوع باعث نشود تا قدرت های دیگر مثل اسرائیل از این تفرقه استفاده کنند و منافع خودشان را در منطقه دنبال کند.

بنابراین سیاست ما درست در جهت عکس عربستان سعودی است که در حال حاضر به نوعی دنبال تفرقه و درگیری در جهان اسلام است.

منبع: هفته نامه مثلث، شماره 359

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

کاپیتان کار، تعمیرات خودرو با روشی ‌‌‌‌‌‌جدید

اندر احوالات مستاجران!

بایدها و نبایدهای بیت کوین از زبان وزیر نیرو

چگونه رمز کارت سوخت را بازیابی کنیم؟

تازه‌ترین قیمت خودروهای وارداتی در بازار

هزینه‌های زندگی ۴۲۶ هزار تومان زیاد شد!

اقدام عجیب بانک‌ها در درج کد رهگیری چک‌های برگشتی

کشف علت بی محلی بانک ها به برخی دستورات قانونی

ایران نهمین مصرف‌کننده انرژی در دنیا

واگن‌های مترو کجا ساخته می‌شود؟

روایت عارف از دیدار با سران قوا درباره رفع حصر

طرح پیشنهادی فلاحت پیشه برای ادامه برجام

انتخاب ۳ عضو حقوقدان شورای نگهبان در دستور کار مجلس

روایت عجیب امام جمعه لواسان از رشوه‌ها و تخلفات در این شهرستان

رایزنی لاوروف با دیپلمات‌های اروپایی درباره برجام

"نه" جانسون به آمریکا برای اقدام نظامی علیه ایران

ظریف: گزینه ما مقاومت در برابر هر گونه فشار است

واکنش نتانیاهو به سخنان موگرینی درباره تحریم‌ها علیه ایران

سناتور آمریکایی: اگر اروپا با ایران تجارت کند باید با تحریم آنها را له کنیم

گزارش عجیب به روحانی درباره ملخ ها

کاپیتان‌‌‌‌‌ کار، تعمیرات خودرو با روشی جدید

درخواست رژیم صهیونیستی از روسیه در مورد حزب الله

عرق سرد نظامیان صهیونیستی پیش از شروع جنگ با حزب‌الله

تصاویر کشف موشک هوا به هوا در یک خانه

نامه‌ای حیرت برانگیز از سوی مفتی سعودی به «بن‌سلمان»

شهادت کودک 6 ساله فلسطینی به دست شهرک‌نشین صهیونیست

نخست‌وزیر تایلند پایان حکومت نظامیان را اعلام کرد

نیویورک تایمز: ترامپ شدیدا نژادپرست است

چهره‌پردازی ولیعهد سعودی برای 50 سال آینده

بلایی که یمنی‌ها بر سر فرودگاه عربستان آوردند!

کاپیتان کار، تعمیرات خودرو با روشی جدید

"کاغذ دیر برسد" برخی کتب‌ درسی مهر به دست دانش‌آموزان نمی‌رسد

صحبت‌های تکان‌دهنده افسر پلیس درباره خونبارترین ماجرای تعقیب و گریز پایتخت

وثیقه پیاده‌روی اربعین برای مشمولان حذف شد

فریدون شهر لرزید

در امتداد تاریکی؛ وقتی به بیمارستان رسیدم...!

خبر خوش مدیریتی برای کارمندان مسن

جنایت مسلحانه در دامداری!

8 حق بیمه شدگان بر گردن سازمان تامین اجتماعی

توضیحات پلیس درباره ماجرای درگیری امروز اهواز