رصد

کد خبر: ۱۲۴۹۸۸
تاریخ انتشار: ۰۱ تير ۱۳۹۶ - ۱۲:۰۳
با وجود پیروزی اصلاح طلبان و حامیان دولت در انتخابات ریاست جمهوری این روزها تحقق مطالبات مردم و وعده های انتخاباتی به عنوان دغدغه اصولگرایانه مطرح می شود. دغدغه ای که تلاش می شود از طریق راهکاری به نام «دولت سایه» تحقق یابد. موضوعی که در کنار مفاهیم معمول در عرصه سیاسی، به تشکیل «دولت پنهان» هم اطلاق می شود.
در کنار کاندیداهایی که از این جریان در انتخابات به رقابت پرداختند افراد دیگری هم هستند که درباره تحقق مطالبات بدنه اصولگرایی سخن گفته اند که در صدر آنها سعید جلیلی، عضو شورای عالی امنیت ملی و رقیب سال 92 روحانی است و حالا سعی می کند با معرفی خود در قامت تئوریسین در این جناح چهره جدیدی از اصولگرایی و تحقق خواسته های بدنه این جریان ارائه دهد. این تلاش بلافاصله بعد از برگزاری انتخابات خود را نشان داد و جلیلی روز بعد از انتخابات در بیانیه ای که به این مناسبت منتشر کرد، موضوع «دولت سایه» را به عنوان یک طرح برای پیگیری تحقق مطالبات بدنه ای که به گفته او 16 میلیون نفر هستند، معرفی کرد. موضوعی که نه برای اولین بار در سیاست ایران مطرح شده و نه پیش از این بیان آن به مذاق کسی خوش آمده است.

در قسمتی از این بیانیه او تشریح کرده که معتقدان به گفتمان انقلاب اسلامی وظیفه و حق خود می دانند با نگاهی ملی و فراتر از رقابت های انتخاباتی به مثابه «دولت در سایه» در چارچوب قانون و اخلاق، منتخب ملت و دولت را در جهت رفع کاستی ها، تصحیح ایرادها و حرکت در مسیر خدمت به مردم، تعالی فرهنگ، مبارزه با فساد، ایجاد اشتغال و رونق تولید و افزونی عزت و اقتدار در روابط خارجی یاری کنند و بیانگر مطالبات مردم باشند. جلیلی از حامیان خود و جریان اصولگرایی خواسته که به خاطر نتیجه انتخابات منعفل نشوند و افزوده که امروز بیش از هر زمان دیگری به تشکیل یک «دولت سایه» نیازمندیم. در تشریح طرح «دولت سایه» خود هم توضیح می دهد که دولت سایه یعنی پا به پای دولت باید رفت و مسائل را برای مردم شفاف و روشن بیان کرد. با تکرار موکد موضوع از طرف جلیلی واکنش ها به آن متفاوت بوده و با وجود سکوت بخشی از جریان اصولگرایی توجه عده دیگری به آن جلب شده و به حمایت پرداختند. با طرح این موضوع عزت ا... ضرغامی در کانال تلگرامی خود کسب 16 میلیون رای در تاریخ انتخابات کشور به عنوان نفر دوم را بی سابقه خواند و تاکید کرد که رئیسی می تواند در جایگاه نظارتی و آلترناتیو قوی نسبت به دولت، در پیگیری مطالبات مردم و ضمانت اجرایی وعده ها نقش تاریخی ایفا کند. پس از آن بود که سید ابراهیم رئیسی به عنوان کاندیدای بازنده بلافاصله با طرح تخلفات گسترده درخواست بررسی آنها را به شورای نگهبان تقدیم کرد. او در بیانیه انتخاباتی خود با اشاره به رای 16 میلیونی خود آن را سرمایه و پشتوانه ای عظیم دانست که به هیچ وجه نمی توان آن را در عرصه سیاسی و تصمیم گیری کلان کشور نادیده گرفت. محمدباقر قالیباف هم که در آخرین روزهای تبلیغات انتخاباتی به نفع رئیسی کنار رفته بود خود را متعهد دانست تا وعده های مطرح شده دولت در جریان انتخابات را تا زمان عملی شدن این وعده ها پیگیری کند. بر همین اساس آنچه در عرصه سیاسی مورد توجه کارشناسان قرار گرفت این است که اگر چه اصولگرایان در انتخابات شکست خورده اند اما برای اولین بار با کمترین تعداد کاندیدا به میدان آمدند و برای اولین بار به اجماعی نسبی رسیدند و علاوه بر آن توانستند به هر نحوی 16 میلیون رای را به سمت خود بکشانند؛ بنابراین طبیعی است که بیش از هر زمان دیگری به آینده خوش بین باشند و تلاش کنند تا با برنامه ریزی و زمینه سازی مسیر آینده خود را هموار کنند.

واکنش ها به طرح موضوع

طرح موضوع از طرف دولت دوازدهم و حامیان او هم با واکنش هایی روبه رو شد. حسام الدین آشنا مشاور فرهنگی رئیس جمهور با ارائه پیشنهادی به جلیلی با بیان این که «به جای قرارگاه و جبهه و جمنا که هر دو سال یک بار سبز می شود تلاش کنید حزبی بامسما تشکیل دهید» افزود که با این کار دولت سایه را نه با بودجه غیردولتی غیرعمومی غیرحصوصی بلکه با کمک همفکران وحامیان خود دبنال خواهد کرد.

همچنین محمد شریعتمداری معاون اجرایی دولت هم در گفت وگو با «خبر آنلاین» با کنایه عنوان کرد که همه گروه های سیاسی باید کم کم در سایه نشستن را یاد بگیرند. این که دولت در سایه تشکیل شود، نه. اما در سایه نشستن عالمی دارد. حمید بعیدی نژاد، سفیر ایران در بریتانیا هم در یادداشتی با توضیح مفهوم دولت در سایه عنوان کرد که دولت در سایه در یک نظام پارلمانی و نظامی که وزیران خود نماینده مجلس باشند، معنا پیدا می کند.

پس از آن معصومه ابتکار، معاون رئیس جمهور هم با بیان این که «اگر دولت سایه بخواهد مفهومی داشته باشد مفهوم آن در قالب کمک به دولت معنا پیدا می کند.» بیان کرد افرادی که این ایده را دنبال می کنند اگر نیتی غیر از این دارند برای سازماندهی تخریب و مانع تراشی و اذیت، دولت سایه تشکیل ندهند. برخی از حامیان دولت هم بودند که نه تنها واکنش منفی به موضوع نداشتند بلکه از آن استقبال هم کردند. صادق زیباکلام، فعال سیاسی اصلاح طلب هم با اشاره به این که دولت در سایه با نظام سیاسی ما مطابقت ندارد توضیح داد که تشکیل دولت در سایه طغیان علیه رئیس جمهور نیست. حمیدرضا جلایی پور، فعال سیاسی هم مطرح کرد که «دولت در سایه» ایده خوبی است و اصلاح طلبان از آن حمایت می کنند به شرط آن که طرح کنندگان این ایده بر دولت پنهان هم نظارت کنند.

فلسفه یک تاکتیکی سیاسی

اصطلاح «دولت سایه» به نظام پارلمانی بریتانیا تعلق دارد و کارکرد آن در نظام های پارلمانی معنا می یابد که تحزب در آن نقش پررنگی دارد. زمانی که حزبی اکثریت کرسی های پارلمانی را از آن خود می کند، نزدیک ترین حزب از نظر رای به حزب حاکم که معمولا مخالف آن هم هست یک پارلمان در سایه تشکیل می دهد تا هم از این طریق به اهداف حزبی خود برای آینده نزدیک تر شود و هم بعد نظارتی بر حزب حاکم را بیشتر کند. این دولت به طور مداوم عملکرد دولت حاکم را زیر نظر دارد وهمیشه آماده برای جایگزین شدن است. همچنین در کنار تحزب محور بودن و اختصاص به نظام پارلمانی داشتن این روش، باید دقت داشت که به طور معمول انجام این روش در کشورهای توسعه یافته پاسخ داده و در برخی از آنها هم مورد استفاده قرار می گیرد. علاوه بر این اصطلاح «دولت سایه» پلان دیگری هم دارد که شاید بتوان گفت از بعد خصمانه تر و توطئه آلودتر سیاست نشات می گیرد. به این معنا که دولت سایه، نه تنها دولت منتخب مردم نیست بلکه دولت پنهانی و پشت پرده ای است که نظرات و خواست خود را به دولت حاکم دیکته می کند؛ یعنی قدرت حقیقی در واقع به دولت سایه تعلق دارد که به صورت پنهانی کار خود را پیش می برد وامکان نظارت و ارزیابی هم از عملکرد او وجود ندارد.

طرح «دولت سایه» در سال های دور

این وجه از تاکتیک سیاسی «دولت سایه» همان است که وقتی برای اولین بار در تاریخ سیاسی کشور اصلاح طربان با روی کار آمدن محمود احمدی نژاد آن را مطرح کردند، به آن متهم شدند. در آن زمان اصلاح طلبان این موضوع را به عنوان ابزاری برای نظارت بیشتر بر دولت طرح کردند اما از طرف جریان اصولگرایی به تصمیم برای براندازی و مقابله با نظام متهم شدند و همین موضوع باعث شد تا این بحث مسکوت بماند. به فاصله چهار سال پس از آن یعنی سال 88 بود که با انتخاب مجدد احمدی نژاد ومشخص شدن رویکرد و منش او برای اصولگرایان و برخی دیگر از گروه های سیاسی محسن رضایی درباره اجرای آن صحبت کرد. نظر رضایی بر این بود که تیمی از مقامات فعال در دولت های سابق تشکیل دهد و معتقد بود این گروه می توانند در موقعیت های حساس راهکارهای مناسب ارائه دهند و جلوی غافلگیری در مواقع خاص را بگیرند. طرح این موضوع اگرچه از طرف برخی گروه ها هم مورد توجه قرار گرفت اما با اقبال عمومی روبه رو نشد و راه به جایی نبرد. بار دیگر در سال 94 و با گذشت دو سال از روی کار آمدن دولت روحانی و آغاز دوره ای جدید بحث دولت سایه مطرح شد. اما این بار صحبت از تلاش تیم احمدی نژاد برای تشکیل این دولت در میان بود. در آن زمان رسانه ها لیستی 29 نفره از کارگزاران دولت های نهم ودهم را منتشر کرده و این تیم را دولت در سایه خواندند. البته پس از آن سید مجتبی ثمره هاشمی دستیار ارشد احمدی نژاد در دولت دهم که نامش نیز در این فهرست بود آن را تکذیب کرد. اما حالا با طرح مجدد این موضوع از طرف یکی از تئوریسین های جریان اصولگرایی به نظر می آید روش برخورد متفاوت شده است.

زمانی که اولین بار در سال 84 طرح تشکیل «دولت سایه» از طرف اصلاح طلبان مطرح شد با تهاجم و فشار جریان اصولگرایی مواجه و به تلاش برای براندازی متهم شد. روشی که روزی مورد نکوهش قرار گرفته بود حالا از طرف همان جریان مطرح شده و اتفاقا مورد توجه نیروهای آن قرار گرفته و آنها معتقدند با این کار نقد و نظارت بر دولت بیشتر می شود و موجب خواهد شد تا عملکرد بهتری داشته باشد و بهتر به مطالبات مردم جامه عمل بپوشاند.

جایگاه دولت سایه در ایران

به هر حال با طرح این موضوع از طرف جلیلی و جریان اصولگرایی آن هم باوجود بعد منفی که از ابتدا بر این اصطلاح بار شده، بحث جایگاه این اصطلاح در نظام سیاسی کشور مطرح است. نظام سیاسی ایران تلفیقی از دو نظام ریاستی و پارلمانی است و در واقع نیمه ریاستی- نیمه پارلمانی محسوب می شود. حال آن که دولت سایه در نظام های پارلمانی ساختار و شکل می گیرد و توسعه یافتگی کشورها هم یکی دیگر از شروط آن است. در کنار این ها نظام سیاسی به منظور بروز و ظهور چنین روشی به احزاب قدرتمند نیاز دارد تا دولت سایه زیر لوای آن شکل بگیرد وعلاوه بر وجود چارچوب و شخصیت حزبی مسائلی مانند وضعیت مالی و تامین بودجه هم در آن شفاف باشد.بنابراین با توجه به این که در ایران قدرت در پارلمان خلاصه نمی شود و نیمی از آن متعلق به قوه مجریه است باید دید در چنین شرایطی چگونه امکان اجرایی شدن «دولت سایه» وجود دارد. همچنین اصولگرایانی که طرح اجرای این تاکتیک سیاسی را مطرح کرده اند در صورت اجرا شدن به شرط دیگر آن که شفاف سازی هم درباره تامین منابع مالی و هم دیگر امور است تن می دهند.

نهادهای موازی در آینه

در کنار این موضوعات آنچه با بررسی تحولات سیاسی نمایان می شود این است که برعکس اصلاح طلبان که وقتی در عرصه انتخاباتی شکست می خورند به گوشه ای می روند، اصولگرایان در شرایط مشابه حالت تهاجمی به خود می گیرند و حتی درصدد ایجاد چالش و از میدان خارج کردن رقیب برمی آیند. وضعیتی که بارها سیاستمداران و تحلیلگران با اشاره به بحران سازی هایی که در دولت اصلاحات به وجود آمد و پس از آن در چهارسالی که از دولت روحانی می گذرد، به آن تاکید کرده اند. تا جایی که احمد خرم، وزیر کابینه دوم دولت اصلاحات مطرح کرد اگر در دولت اصلاحات سیدمحمد خاتمی هر 9 روز یک بحران را پشت سر نهاد، روحانی هر 4 روز یک بحران را از سر می گذراند. همین است که کارشناسان مطرح می کنند حتی اگر شرایط برشمرده در بالا نادیده گرفته شود، این که با وجود تحمل شکستی که جریان اصولگرایی در چند انتخابات گذشته با آن روبه رو شده حالا در پس پرده کابینه دومی شکل دهد و تلاشش صرفا نظارت و نقد بر عملکرد کابینه حاکم باشد، به نظر کمی ساده لوحانه می آید. علاوه بر این که با بیان این طرح هشدارهایی از گوشه و کنار دنیای سیاست به گوش می رسد که با توجه به وضعیت سیاسی کشور نهادهایی که گاها شنیده می شود پس پرده فعال هستند، با استفاده از چنین تاکتیک های سیاسی علنا به نهادهای موازی تبدیل شوند که قد علم می کنند تا در کار دولتی که منتخب اکثریت مردم است کارشکنی کنند.

تجربه دیگران

در بریتانیا دولت در سایه نقش عمده ای را ایفا می کند. کابینه حدود 20 نفر عضو دارد و هسته مرکزی تصمیم گیری دولت است. عمده ترین حزب مخالف دولت به اصطلاح «اپوزیسیون» خوانده می شود. رهبر بزرگترین حزب مخالف دولت، ریاست اپوزیسیون را برعهده می گیرد. رهبر اپوزیسیون در مجلس عوام اعضای «کابینه سایه» را انتخاب می کند. کابینه سایه در واقع یک مکانیزم نظارت بر کابینه اصلی است. وظیفه هر عضو کابینه سایه این است که فعالیت همتای خود را در کابینه اصلی دولت، منتقدانه مورد بررسی قرار دهد و همچنین برای بهبود عملکرد وزارتخانه مربوطه برنامه هایی ارائه دهد. در هر فصل فعالیت مجلس، روی هم رفته 20 روز به بحث های احزاب مخالف اختصاص دارد که بیشتر آن به اپوزیسیون تخصیص داده می شود، اما احزاب کوچک تر هم فرصت اظهار نظر می یابند. رهبر اپوزیسیون و دولت در سایه در این فرصت می تواند نخست وزیر را به چالش بکشد و در هر جلسه می تواند 6 سوال از نخست وزیر بپرسد و نخست وزیر هم موظف است پاسخ وی را بدهد.

به هر حال اگرچه ایران بریتانیا نیست اما به نظر می رسد اصولگرایان از هم اکنون تلاش می کنند برای چهار سال آینده خود را مجهز کنند.سعید جلیلی در انتخابات ریاست جمهوری اخیر مجبور به انصراف از کاندیداتوری به نفع رئیسی شد. او اگرچه در کارنامه خود یک شکست از روحانی دارد اما در تلاش است از هم اکنون خود را به عنوان مهم ترین نامزد اصولگرایان در سال 1400 معرفی کند. تشکیل دولت سایه، در همین راستا است و او می خواهد رهبری اپوزیسیون دولت را برعهده بگیرد. اگرچه مشخص نیست بتواند اجماع اصولگرایان را پشت سر خود داشته باشد یا این که بتواند در راهی که انتخاب کرده موفق شود. با این حال باید منتظر روزهای آتی و نقش های بیشتری که جلیلی ایفا می کند بمانیم.

منبع: هفته نامه صدا، شماره 118

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

تنظیم قرارداد در کمتر از ۳ مرحله!

سود سال ۹۷ سهام عدالت آذر ماه پرداخت می‌شود

بهانه بورس برای اصلاح اساسی

خبرهای جدید درباره ملاک های شناسایی و نحوه اعتراض به حذف یارانه

فراز و فرود قیمت نفت در هفته پرتلاطم

اُفت ۲۰ درصدی قیمت طلای سرخ در بازار

همتی: امسال ارز اربعین نداریم

گرانی غیر منطقی رب گوجه فرنگی

اجاره‌ بها در کدام منطقه تهران بیشتر گران شده است؟

شیطنت 400 میلیارد دلاری!

بلومبرگ: تحریم‌های جدید بر ایران آثار ناچیزی خواهند داشت

سلحشوری: لایحه تامین امنیت زنان، ضامن امنیت زنان است

پمپئو: آمریکا در کنار سعودی‌ها می‌ایستد

مشاور جدید امنیت ملی ترامپ درباره برجام چه می گوید؟

مقام سابق پنتاگون: عربستان سندی درباره منشا حمله به آرامکو ارائه نکرد

عقب نشینی آمریکا در دعوای سفر روحانی به نیویورک

رژه قدرت‌نمایی ایران در خلیج‌فارس

سردار نقدی: همه چیز برای برچیده شدن بساط صهیونیست‌ها آماده است

پاسخ دندان‌شکن ایران به ادعاهای واهی رژیم صهیونیستی و امارات

پاسخ مدیر شبکه سه به شایعه ریاستش بر صداوسیما

پمپئو: در کنار عربستان برای دفاع از حق خود می‌ایستیم!

دیده‌بان حقوق بشر: سوابق هولناک ولیعهد سعودی را ماست مالی نمی‌کنیم!

هشدار طالبان به معلمان و دانشجویان افغانستانی

حمله خونین با خودرو بمب‌گذاری شده در افغانستان

شورای امنیت دو قطعنامه رقیب برای «آتش بس ادلب»را به رأی می‌گذارد

برنی سندرز: حمله به تأسیسات نفتی عربستان، حمله به آمریکا نیست

مخالفت ابومازن با تشکیل کابینه صهیونیستی به ریاست نتانیاهو

انتقاد تند بولتون از سیاست‌های ترامپ

اولین سفر وزیر خارجه آمریکا به عربستان بعد از حمله به آرامکو

مذاکرات مجدد هند با دولت آمریکا برای از سرگیری واردات نفت از ایران

غلظت گوگرد بنزین در تهران 3 برابر حد مجاز اعلام شد

فوت ۳۶ یزدی راکب موتورسیکلت در حوادث درون شهرها

بلوند یا محجبه؟!

عشق و ارادت موکب داران عراقی به زوار ایرانی

عماد اول مهر را ندید

حال و هوای اربعین۷۰ سال پیش از زبان شهید کافی...

همه تلاش‌ها برای تجهیز کردن مرزهای اربعینی

"کشتی نجات" در فرانسه

لوکس سواری با خودروهای قاچاق

پیگیری طرح برخورد با وانت‌ بارهای فروشنده موادمخدر