رصد

کد خبر: ۱۲۵۴۶۳
تاریخ انتشار: ۲۴ تير ۱۳۹۶ - ۱۲:۱۳

مفهوم «فضای مجازی» در عرصه سیاست و به ویژه انتخابات در جوامع کنونی، به طور محسوسی دگرگون شده و نقش آن به طور فزاینده ای در حال رشد و توسعه است، به گونه ای که بسیاری از اندیشمندان معقتدند در آینده ای نه چندان دور به مهم تدرین عالم برانگیزاننده جلب مشارکت مردمی در انتخابات و نیز پیروزی یا شکست کاندیداها تبدیل خواهد شد. این پیش بینی به گواه نمونه های اخیر، می تواند به واقعیت تبدیل شود. مثلا در انتخابات ریاست جمهوری فیلیپین که ماه مه سال گذشته برگزار شد، مولفه های متعددی بر رفتارهای انتخاباتی رای دهندگان تاثیرگذار بود که در این میان نقش شبکه های اجتماعی بسیار پررنگ به نظر می رسید. در این انتخابات «رودریگو دوترته» شهردار «داوائو» که در کارزاری سخت برای کسب کرسی ریاست جمهوری تلاش می کرد، تفاوت چندانی با سایر رقبا نداشت، اما استفاده از طرفیت شبکه های اجتماعی نتیجه این پیکار را به نفع وی تغییر داد. اگرچه شماری از عوامل، از قبیل نتایج نظرسنجی ها، عملکرد هر حزب، حمایت ها و برخی رفتارهای غیر انتخاباتی از قبیل خرید آرا بر سرنوشت نامزدها تاثیرگذار بود، استفاده دائم از شبکه های اجتماعی نقش ویژه ای در این بین داشت که منجر به این برد شد.

در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا نیز فیس بوک و توئیتر اعجاز کردند. در حالی که همه نظرسنجی ها حکایت از پیشتازی و محبوبیت خانم «هیلاری کلینتون» داشت، «دونالد ترامپ» برنده میدان شد. ترامپ نقش فیس بودک و توئیتر را در پیروزی خود کلیدی عنوان کرد. او در حالی پیروز انتخابات شده بود که رقیبش، هیلاری کلینتون استفاده از روش تبلیغات سنتی را ترجیح داده بود. ترامپ با وجود همه ویژگی هایی که صف طویلی از مخالفان را در برابر او قرار داد، به نکته مهمی درباره رمز پیروزی خود ارشاد کرد. او قدرت فیسبوک، اینستاگرام، توئیتر و سایر شبکه های اجتماعی را بیشتر از پول دانست و توانست راه خود را برای رسیدن به کاخ سفید آن قدر هموار کند که کمتر کسی ورودش را باور می رکد.

در ایران نیز انتخابات دهمین دوره مجلس شورای اسلامی و پنجمین دوره خبرگان رهبری در روز هفتم اسفند 94، نخستین عرصه برای خودنمایی جدی این شبکه ها بود. زمانی که پوسترها، بیلبوردها و تبلیغات میدانی جریان اصول گرا هیاهو می کردند، حامیان جناح اصلاح طلب و اعتدال گرا در سکوت و سکون ظاهری بودند و در آن روزها صرفا به استفاده از ظرفیت شبکه های مجازی بسنده کردند. صرف نظر از هدفمند بودن یا اجباری بودن این رویه، شبکه های مجازی و به ویژه تلگرام به دست حامیان کاندیداهای اصلاح طلب افتاد تا در عمل نشان دهند قدرت این تکنولوژی نوین و ابزار جدید تبلیغات سیاسی بسیار بیشتر از تبلیغات سنتی و حتی صرف هزینه های گزاف است. تلگرام هر روز پررونق تر از قبل می شد و با معرفی فهرست سی نفره از کاندیداهای اصلاح طلب مجلس و 16 نفره از نامزدهای خبرگان رهبری، جای خالی تبلیغات خیابانی را هم پر کرد. دومین نمونه موفق فعالیت شبکه های مجازی در کشور در جریان دوازدهمین انتخابات ریاست جمهوری در روز 29 اردیبهشت سال جاری به منصه ظهور رسید.

کاربران شبکه های اجتماعی و مردم به صورت مستمر و آنلاین فعالیت و با هم رقابت می کردند. این بار بجز اصلاح طلبان و اعتدال گرایان، اصول گرایان نیز به وفور از این ابزار نویت مبارزه انتخاباتی بهره گرفتند. حامیان جریان سیاسی اصلاح طلب واعتدال گرا برای حمایت از ابقای دولت حسن روحانی با هشتگ هایی مانند «#تا 1400 با روحانی»، «# به عقب برنمی گردیم» و... برای آگاه سازی و اقناع مخاطبان درخصوص رای دادن به روحانی تلاش می کردند. جناح رقیب نیز جریان هایی برای تخریب دولت به راه انداخت که از جمله آن ها می توان به شعار 96 درصد در مقابل 4 درصد، و سوء تفسیر از سند 2030 و... اشاره کرد.

قدرت اطلاع رسانی، جلب مشارکت، تبلیغ و تهییج شبکه های اجتماعی در ایران علاوه بر موضوعات سیاسی، در سایر عرصه ها نیز به وفور به اثبات رسیده است. اطلاع رسانی سریع رویدادهای آتش سوزی شهران و ساختمان پلاسکو و جلب مشارکت و کمک های مردمی هنگام زلزله ورزقان از جمله نمونه های بارز قدرت فضای مجازی در کشور است. بنابراین، می توان چنین استنباط کرد که فضای مجازی و شبکه های اجماعی به سرعت در حال تبدیل شدن به قدرت اول ابزارهای اطلاع رسان، تبلیغاتی و تهییجی هستند.این حقیقتی انکارناپذیر است که ضریب نفوذ شبکه های اجتماعی در ایران با سرعتی فزاینده وغیرقابل تصور در حال پیشتازی است. بنا به اظهارات مسئولان فضای مجازی کشور، در حال حاضر بالغ بر 30 میلیون ایرانی در شبکه های اجتماعی و پیام رسان ها فعالیت دارند. شبکه اجتماعی تلگرام، که از سال 2013 راه اندازی شد، درحال حاضر حدود چهل میلیون کاربر در ایران دارد و به محبوب ترین شبکه اجتماعی در کشور تبدیل شده است. گفتنی است که بنا به اظهارات مسئولان این شبکه، بیشترین کاربران تلگرام ایرانی ها هستند. همچنین آماری که از سوی مرکز ملی فضای مجازی ارائه شده نشان می دهد که ایرانی ها در شبکه اجتماعی تلگرام بالغ بر صد هزار کانال راه اندازی کرده اند و در طول یک شبانه روز بیش از یک میلیون و دویست هزار محتوا در فضای کانار تلگرام تولید می شود. در همین حال به طور متوسط هر محتوا حدود 500 هزار بار در روز دیده می شود و برخی از کانال ها بیش از یک میلیون عضو دارند.

نگاهی به آمار و ارقام فوق، گستردگی نفوذ و دربرگیری فضای مجازی و شبکه های اجتماعی را در ابعاد مختلف زندگی در جامعه معاصر ایران به اثبات می رساند.

عرصه سیاست و انتخابات نیز، چنانچه پیش تر به آن اشاره شد، از این قاعده مستنثی نیست وطبیعی است که برای اطلاع رسانی و تبلیغات سیاسی، تلگرام به سودمندترین و کاربردی ترین ابزار تبدیل شده است.

علاوه بر ضریب نفوذ و دربرگیری، فضای مجازی و شبکه های اجتماعی به دلیل داشتن ویژگی های زیر در عرصه تبلیغات و ارتباطات سیاسی به طور عام و نتیجه انتخابات ریاست جمهوری در اردیبهشت 1396 به طور خاص، به ابزاری بی بدیل تبدیل شده اند:

*موبایل و شبکه های اجتماعی در دسترس ترین و شخصی ترین ابزارهایی هستند که همه افراد جامعه فارغ از جنس، سن، پایگاه اجتماعی و ... به آن مجهزند، بنابراین پیام های خبری و تبلیغی از این طریق شانس خوانده شدن و دیده شدن بیشتری پیدا می کنند. در انتخابات اخیر ایران همه کاندیداها و نیز جناح های سیاسی به این خصیصه توجه و از ان استفاده کردند.

*پدیده های نوینی مانند اینستالایو و توئیتر تصویری، این امکان را برای کاندیداها فراهم آوردند که برای تعامل با مخاطبان و پخش و انتشار پیام های خود به رسانه های رسمی، به ویژه صدا و سیما، وابسته نباشند و پیام های صوتی و تصویری خود را در هر زمان و مکانی منتشر سازند. بدین ترتیب انحصار رسانه ملی در پخش صوتی و تصویری پیام های کاندیداها از بین رفت.

*انبوه اطلاعات، اسناد و سوابق مربوط به کاندیداها که در اینترنت و فضای مجازی موجود است، امکان آشنایی بیشتر وصحیح تر با افکار، باورها و عمکرد و سوابق پیشین آن ها را برای کاربران شبکه های مجازی فراهم ساخت و خصیصه به اشتراک گذاری در نشر و گسترش آن ها تاثیر بسزایی داشت. همچنین همین ویژگی امکان راستی آزمایی سخنان، اخبار و اطلاعات و وعده های کاندیداها را به کاربران داد که بتوانند سره را از ناسره تشخیص دهند. نمونه بارز آن، انتشار اطلاعات کذب و غلط درباره سند 2030 برای تخریب دولت از طرف جناح مخالف بود که شبکه های اجتماعی نادرست بودن اطلاعات منتشر شده را به سرعت آشکار ساختند.

* انتشار اطلاعات و تبلیغات در فضای مجازی و شبکه های تلگرامی در شکل گیری روح جمعی، به تاسی از سرایت، تقلید و احساس قدرت و شکست ناپذیری و به تبع آن ایجاد «همگان»، به تعبیر گابریل تارد، نقش برجسته ای در گردآوری و وحدت و یکپارچگی حامیان حسن روحانی داشت.

*جریان های خبری و اطلاع رسان لحظه به لحظه در زمان تبلیغات کاندیداها، در جریان مناظرات تلویزیونی ادامه داشت و حتی محدود به مناظره ها نبود و روز انتخابات نیز ادامه داشت؛ با توجه به ازدحام وشلوغی حوزه های رای گیری، بسیاری از کاربران شبکه های اجتماعی آدرس حوزه های خلوت تر را به اشتراک می گذاشتند تا فرآیند رای گیری با سرعت بیشتری ادامه داشته باشد. حتی کانالی تلگرامی در این باره ساخته شد که از ساعت های اولیه هزاران نفر در آن عضو بودند. میتینگ های انتخاباتی و بازنشر آن در شبکه های مجازی نیز تاثیر بسیار زیادی بر پیروزی روحانی داشت.

*نکته مثبت قابل تامل دیگری که در زمینه مزیت تبلیغات فضای مجازی وجود دارد، مربوط به زمان فعلایت و اثرگذاری آن هاست که فاقد هرگونه محدودیت است. برخلاف تبلیغات سنتی که در 24 ساعت مانده به انتخابات ممنوع می شود، شبکه های اجتماعی در همان روز انتخابات هم به راحتی در دسترس بودند و همچنین به فعالیت خود ادامه می دادند. در حقیقت، هر چند تبلیغات در آن فرصت زمانی ممنوع می شود، نمی توان این ممنوعیت را به شبکه های اجتماعی تعمیم داد، زیرا فضای اطلاع رسانی در این عرصه بی پایان و باز است و معمولا نمی توان فیلتری برای آن قائل شد. بنابراین، از حیث مدت زمان تبلیغات، طبیعتا این شبکه ها تاثیرگذاری بسزایی بر رقابت های انتخابات داشتند.

*صراحت و شفافیت اطلاعات موجود در بستر فضای مجازی و شبکه های اجتماعی در مقایسه با رسانه های متداول دیگر، نظیر رادیو و تلویزیون (صدا و سیما)، از دیگر نقاط قوت این ابزارهای نوین اطلاعاتی و تبلیغاتی در عرصه ارتباطات سیاسی به شمار می روند.

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

نوبخت: امسال برای ریزش اشتغال برنامه داریم

چقدر ذخایر ارزی به ریال تبدیل شده است؟

حقوق اعضای هیات علمی در سال۹۸ چقدر است؟

واکنش بازار ارز به تصمیم جدید آمریکا

اتهامات سنگین گازی به زنگنه در مجلس

خبر وحشتناک برای مستاجران

اظهارات رئیس بانک مرکزی بعد از اقدام تحریمی آمریکا

خسارت ۳۰۰۰ میلیارد تومانی سیل به تاسیسات آب و برق

بورس ریخت

ساخت بزرگترین نیروگاه خورشیدی کشور

درخواست آمریکا از ایران درباره تنگه هرمز

قالیباف: نگاه تقلیل‌گرایانه به FATF خیانت است‌

ایده خلاقانه ‌‌‌‌‌‌، 4 صندلی و یک میز در کیف سبک

هشدار صریح جامعه اطلاعاتی کشور به سردمداران آمریکا

بلومبرگ: ترامپ با اوباما فرقی ندارد

امیرحاتمی: در اجلاس روسیه درباره ترامپیسم گفتگو می‌کنیم

سردارسلیمانی به مرد سیل‌زده چه گفت؟

اولین شایعه‌ای که برای قاسمی در پاریس بوجود آمد

روایت مداح معروف از مداحی با سعیدقاسمی

رحمانی‌فضلی: دستور رهبر انقلاب را در سریع ترین زمان ممکن محقق می‌کنیم

گوترش: کمیته تحریم به خشونت جنسی توجه کند

۳۷ نفر به اتهام تروریست بودن در عربستان اعدام شدند

درخواست حزب‌ اردوغان رد شد

ترامپ به دیدار ملکه می‌رود

نشست ۳ جانبه امریکا، چین و روسیه درباره افغانستان

فرانسه و ایتالیا بدهکارترین کشور‌های عضو اتحادیه اروپا

پیش‌بینی سندرز از عاقبت ترامپ در انتخابات آینده

فرانسه: شریک استراتژیک و مورد اعتماد ریاض هستیم

بحران سودان و لیبی محور نشست‌های قاهره

اخبار ضدونقیض درباره سرنگونی هواپیمای جنگی دولت وفاق ملی لیبی

قاتل خبرنگار بلغاری به ۳۰ سال زندان محکوم شد

خبر خوش مترویی برای پرند

درگیری خونین دریابانان پلیس با قاچاقچیان سوخت

یک اماراتی بعد از 28 سال حیات نباتی به زندگی بازگشت

هوای سرد تا چه زمانی در کشور ماندگار است؟

سرقت خانوادگی با نوزاد یک ساله

حال و هوای حرم حضرت رقیه سلام الله علیها در شب میلادش

حریق لنج ماهیگیری 4 مصدوم برجای گذاشت

قاتل 2 جوان مشهدی در بندرعباس کیش و مات شد

نقره داغ 30 هزار تومانی برای بوق‌های بیجای رانندگان