رصد

کد خبر: ۱۲۷۹۶۹
تاریخ انتشار: ۲۸ مرداد ۱۳۹۷ - ۱۶:۱۱
اشتباه راهبردی اعتماد به آمریکا در آن دوران، از این باور غلط ناشی می‌شد که می‌توان دو قدرت استعماری را در حالت تنازع با یکدیگر قرارداد و از آب گِل آلود شده ماهی گرفت؛ غافل از این‌که ایران، تنها جایی نیست که منافع آمریکا و انگلیس با یکدیگر تزاحم پیدا می‌کند. واقعیت این بوده و هست که دولت‌های قدرتمند غربی که خواستار به دست آوردن همه منافع هستند، گاه ناچار می‌شوند برای تثبیت موقعیت‌شان در یک منطقه، با رقیب‌شان بر سر منطقه و منفعتی دیگر، به تفاهم برسند و به عبارت بهتر، اختلافاتشان را مدیریت کنند.

جوادنوائیان رودسری

تا پیش از آن‌که در 28 مرداد سال 1332، کودتایی که آمریکایی‌ها و انگلیسی‌ها، به صورت مشترک، برای ساقط کردن دولت دکتر مصدق طراحی کرده بودند، به نتیجه برسد، باور نخست‌وزیر ایران این بود که می‌تواند به همراهی آمریکایی‌ها دل ببندد و از قدرت آن ها در برابر استعمار انگلیس، استفاده کند؛ باوری که نه فقط برای دکتر مصدق، بلکه برای همه مردم ایران، نتایج مصیبت‌بار و هزینه سنگینی را در پی داشت. تا پیش از آن، آمریکایی‌ها خود را دوست مردم ایران و هوادار نهضت ملی شدن صنعت نفت نشان می‌دادند.

دولت ترومن، در ظاهر، وعده‌هایی به ایران داده بود و حتی مأموران اصل 4 که در واقع مجریان سیاست دولت آمریکا در اقصی نقاط جهان محسوب می‌شدند، در ایران فعال بودند. اما با جایگزین شدن آیزنهاور به جای ترومن، به تدریج سیاست همراهی و همسویی با نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران، جای خود را به انتقاد و طرفداری از انگلیس داد. در آن زمان، برخی گمان می‌کردند که سیاست دو دولت ترومن و آیزنهاور، در قبال ملی شدن نفت ایران با هم فرق می‌کند. در حالی که سال‌ها بعد، فاش شد که طراحی عملیات، برای ساقط کردن دولت دکتر مصدق، از زمان رئیس‌جمهوری ترومن آغاز و در دوره آیزنهاور به انجام رسیده است؛ دیپلماسی به ظاهر متفاوت که هدف واحدی را دنبال می کرد.

اشتباه راهبردی اعتماد به آمریکا در آن دوران، از این باور غلط ناشی می‌شد که می‌توان دو قدرت استعماری را در حالت تنازع با یکدیگر قرارداد و از آب گِل آلود شده ماهی گرفت؛ غافل از این‌که ایران، تنها جایی نیست که منافع آمریکا و انگلیس با یکدیگر تزاحم پیدا می‌کند. واقعیت این بوده و هست که دولت‌های قدرتمند غربی که خواستار به دست آوردن همه منافع هستند، گاه ناچار می‌شوند برای تثبیت موقعیت‌شان در یک منطقه، با رقیب‌شان بر سر منطقه و منفعتی دیگر، به تفاهم برسند و به عبارت بهتر، اختلافاتشان را مدیریت کنند. این تجربه تلخ تاریخی، یک بار دیگر نیز برای ایران اتفاق افتاده است؛ هنگامی که ناپلئون بناپارت به عهدنامه خود با دولت ایران در «فین‌کنشتاین» پشت کرد و با تزار روس بر سر میز مذاکره در «تیلسیت» نشست و اصلا از یاد برد که طبق قراری که با ایران گذاشته، ملزم به حمایت از این کشور در برابر حملات روسیه تزاری است.

دکتر مصدق نیز، ظاهراً بدون توجه به رویکرد منفعت‌طلبانه آمریکا و منافع مشترکی که این کشور در نقاط مختلف جهان، با انگلیسی‌ها دارد، پای در دام هولناکی نهاد که ثمره تلخ کودتا و بر باد رفتن آرمان‌های نهضت ملی شدن صنعت نفت، یکی از تبعات آن بود. با این حال، برای ما که از پس 65 سال، به واقعه‌ای به نام کودتای 28 مرداد به عنوان یک عبرت تاریخی می‌نگریم، تجربیات ارزشمند و در دسترسی وجود دارد که توجه و تأمل به آن ها، در ترسیم نقشه راهی که فراروی خود داریم، بسیار مهم و کارگشاست. تجربه تاریخی ما، به ما می‌گوید که غرب، با تمام ادعایی که در عرصه حقوق بشر و آزادی بیان دارد، وقتی پای منافع در میان باشد، توجهی به آن‌چه که پیشتر گفته یا وعده داده است، نخواهد کرد.

شاهد این رویکرد منفعت‌طلبانه را باید در وقایعی مانند کودتای 28 مرداد جست‌وجو کرد. هرچند که در بروز این واقعه، عوامل مختلف داخلی نیز دست اندر کار بودند، اما نباید این واقعیت را از یاد برد که آمریکا، از 21 ماه پیش از وقوع کودتا، در فکر طراحی و اجرای مشترک آن با انگلیس بود؛ درست در همان روزگاری که دکتر مصدق و بسیاری از سیاستمداران آن روزگار، از التفات و دفاع دولتمردان آمریکایی به نفع ایران، خرسند و خشنود بودند. با این حال، درس بزرگی که باید از کودتای 28 مرداد 1332 فرا بگیریم، تنها به درک مسئله ریشه بی‌اعتمادی تاریخی ما به غربی‌ها به طور اعم و آمریکایی‌ها به طور اخص، خلاصه نمی‌شود؛ مهم تر از این مسئله، باور به این حقیقت تاریخی است که تنها با تکیه بر خویشتن و نگاه را رو به سوی داخل داشتن است که می‌توانیم، سرنوشت‌مان را آن‌گونه که می‌خواهیم رقم بزنیم. مرحوم علامه اقبال لاهوری، شاعر و اندیشمند مسلمان معاصر، نیکو سروده است که:

غربیان را شیوه‌های ساحری است

تکیه جز بر خویش کردن کافری است

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

برنامه چین برای واردات هزار میلیارد دلاری از آمریکا

پیشنهادی برای تشکیل واحد پول جهان اسلام

بسته حمایتی کارگران ۲۰۰ یا ۳۰۰ هزار تومان؟

سرمایه‌گذاری 10 میلیارد دلاری عربستان در آفریقای جنوبی

صعود بورس‌های جهانی

راه اندازی سامانه‌ جایگزین چک بانکی برای دستگاه‌های دولتی

اما و اگرهای تداوم عرضه نفت خام در بورس انرژی

مازاد تجاری روسیه رکورد زد

کنایه رییس کل بانک مرکزی به مسوولان

3 سناریوی مجلس برای قیمت بنزین

آمریکا بازداشت خبرنگار پرس تی وی را تایید کرد

ادعای رویترز درباره دیدار پرتنش مقامات ایران با مقامات اروپا

نظر میرسلیم درباره حضور تتلو در کنار رئیسی

هشدار خطیب جمعه تهران به غارت گران بیت المال

ابراز نگرانی وزیر دفاع موقت آمریکا نسبت به ایران

سردار سلامی: آمریکا 50 میلیون گرسنه خود را سیر کند

تعداد بازنشسته‌هایی که از رهبری مجوز گرفتند

هدف میرسلیم از شرکت در انتخابات ریاست جمهوری چه بود؟

ابهام‌های حقوقی در بازداشت مجری پرس‌تی‌وی

ادامه بازی بروکسل با تهران

تاریخ دیدار مجدد ترامپ و کیم جونگ اون مشخص شد

ترامپ: کوهن دروغ می‌گوید

فرستاده ویژه کیم جونگ اون به دیدار ترامپ می‌رود

لاوروف: آماده مذاکره با آمریکا برای نجات معاهده موشکی هستیم

ناآرامی در زیمبابوه؛ اینترنت قطع شد

لبنان خواستار بازگشت سوریه به اتحادیه عرب شد

کشته‌شدن ۲۰ غیرنظامی در دیرالزور

درخواست روسیه از اسراییل برای پایان حملات به فرودگاه دمشق

ماکرون: تا پایان ۲۰۱۹ در سوریه و عراق می‌مانیم

حمله نیروهای امنیتی لیبی به خانه یکی از سرکرده‌های القاعده

پرونده بوی بد در تهران بدون اعلام نتیجه مختومه شد

انتخاب 3 معلم برای عضویت در شورای عالی آموزش و پرورش

ریزش کوه و بهمن در جاده کرج-کندوان

لبخند برف به دانش‌آموزان؛ شهرهایی که فردا مدارسشان تعطیل است

رتبه بندی مسئولان فنی تجهیزات پزشکی

15مصدوم در تصادف اتوبوس با تریلی

جسد برهنه دختر ۲۱ ساله‌ در پارکینگ طبقاتی

ترافیک فوق سنگین در محور هراز

طوفان برق کاشمری‌ها را قطع کرد

افزایش نشاط سربازان در دستور کار نیروهای مسلح