رصد

کد خبر: ۱۲۷۹۶۹
تاریخ انتشار: ۲۸ مرداد ۱۳۹۷ - ۱۶:۱۱
اشتباه راهبردی اعتماد به آمریکا در آن دوران، از این باور غلط ناشی می‌شد که می‌توان دو قدرت استعماری را در حالت تنازع با یکدیگر قرارداد و از آب گِل آلود شده ماهی گرفت؛ غافل از این‌که ایران، تنها جایی نیست که منافع آمریکا و انگلیس با یکدیگر تزاحم پیدا می‌کند. واقعیت این بوده و هست که دولت‌های قدرتمند غربی که خواستار به دست آوردن همه منافع هستند، گاه ناچار می‌شوند برای تثبیت موقعیت‌شان در یک منطقه، با رقیب‌شان بر سر منطقه و منفعتی دیگر، به تفاهم برسند و به عبارت بهتر، اختلافاتشان را مدیریت کنند.

جوادنوائیان رودسری

تا پیش از آن‌که در 28 مرداد سال 1332، کودتایی که آمریکایی‌ها و انگلیسی‌ها، به صورت مشترک، برای ساقط کردن دولت دکتر مصدق طراحی کرده بودند، به نتیجه برسد، باور نخست‌وزیر ایران این بود که می‌تواند به همراهی آمریکایی‌ها دل ببندد و از قدرت آن ها در برابر استعمار انگلیس، استفاده کند؛ باوری که نه فقط برای دکتر مصدق، بلکه برای همه مردم ایران، نتایج مصیبت‌بار و هزینه سنگینی را در پی داشت. تا پیش از آن، آمریکایی‌ها خود را دوست مردم ایران و هوادار نهضت ملی شدن صنعت نفت نشان می‌دادند.

دولت ترومن، در ظاهر، وعده‌هایی به ایران داده بود و حتی مأموران اصل 4 که در واقع مجریان سیاست دولت آمریکا در اقصی نقاط جهان محسوب می‌شدند، در ایران فعال بودند. اما با جایگزین شدن آیزنهاور به جای ترومن، به تدریج سیاست همراهی و همسویی با نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران، جای خود را به انتقاد و طرفداری از انگلیس داد. در آن زمان، برخی گمان می‌کردند که سیاست دو دولت ترومن و آیزنهاور، در قبال ملی شدن نفت ایران با هم فرق می‌کند. در حالی که سال‌ها بعد، فاش شد که طراحی عملیات، برای ساقط کردن دولت دکتر مصدق، از زمان رئیس‌جمهوری ترومن آغاز و در دوره آیزنهاور به انجام رسیده است؛ دیپلماسی به ظاهر متفاوت که هدف واحدی را دنبال می کرد.

اشتباه راهبردی اعتماد به آمریکا در آن دوران، از این باور غلط ناشی می‌شد که می‌توان دو قدرت استعماری را در حالت تنازع با یکدیگر قرارداد و از آب گِل آلود شده ماهی گرفت؛ غافل از این‌که ایران، تنها جایی نیست که منافع آمریکا و انگلیس با یکدیگر تزاحم پیدا می‌کند. واقعیت این بوده و هست که دولت‌های قدرتمند غربی که خواستار به دست آوردن همه منافع هستند، گاه ناچار می‌شوند برای تثبیت موقعیت‌شان در یک منطقه، با رقیب‌شان بر سر منطقه و منفعتی دیگر، به تفاهم برسند و به عبارت بهتر، اختلافاتشان را مدیریت کنند. این تجربه تلخ تاریخی، یک بار دیگر نیز برای ایران اتفاق افتاده است؛ هنگامی که ناپلئون بناپارت به عهدنامه خود با دولت ایران در «فین‌کنشتاین» پشت کرد و با تزار روس بر سر میز مذاکره در «تیلسیت» نشست و اصلا از یاد برد که طبق قراری که با ایران گذاشته، ملزم به حمایت از این کشور در برابر حملات روسیه تزاری است.

دکتر مصدق نیز، ظاهراً بدون توجه به رویکرد منفعت‌طلبانه آمریکا و منافع مشترکی که این کشور در نقاط مختلف جهان، با انگلیسی‌ها دارد، پای در دام هولناکی نهاد که ثمره تلخ کودتا و بر باد رفتن آرمان‌های نهضت ملی شدن صنعت نفت، یکی از تبعات آن بود. با این حال، برای ما که از پس 65 سال، به واقعه‌ای به نام کودتای 28 مرداد به عنوان یک عبرت تاریخی می‌نگریم، تجربیات ارزشمند و در دسترسی وجود دارد که توجه و تأمل به آن ها، در ترسیم نقشه راهی که فراروی خود داریم، بسیار مهم و کارگشاست. تجربه تاریخی ما، به ما می‌گوید که غرب، با تمام ادعایی که در عرصه حقوق بشر و آزادی بیان دارد، وقتی پای منافع در میان باشد، توجهی به آن‌چه که پیشتر گفته یا وعده داده است، نخواهد کرد.

شاهد این رویکرد منفعت‌طلبانه را باید در وقایعی مانند کودتای 28 مرداد جست‌وجو کرد. هرچند که در بروز این واقعه، عوامل مختلف داخلی نیز دست اندر کار بودند، اما نباید این واقعیت را از یاد برد که آمریکا، از 21 ماه پیش از وقوع کودتا، در فکر طراحی و اجرای مشترک آن با انگلیس بود؛ درست در همان روزگاری که دکتر مصدق و بسیاری از سیاستمداران آن روزگار، از التفات و دفاع دولتمردان آمریکایی به نفع ایران، خرسند و خشنود بودند. با این حال، درس بزرگی که باید از کودتای 28 مرداد 1332 فرا بگیریم، تنها به درک مسئله ریشه بی‌اعتمادی تاریخی ما به غربی‌ها به طور اعم و آمریکایی‌ها به طور اخص، خلاصه نمی‌شود؛ مهم تر از این مسئله، باور به این حقیقت تاریخی است که تنها با تکیه بر خویشتن و نگاه را رو به سوی داخل داشتن است که می‌توانیم، سرنوشت‌مان را آن‌گونه که می‌خواهیم رقم بزنیم. مرحوم علامه اقبال لاهوری، شاعر و اندیشمند مسلمان معاصر، نیکو سروده است که:

غربیان را شیوه‌های ساحری است

تکیه جز بر خویش کردن کافری است

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

کاپیتان کار، تعمیرات خودرو با روشی ‌‌‌‌‌‌جدید

وام رهن مسکن به چه کسانی تعلق می گیرد؟

ابزار وزارت نفت برای الزامی‌کردن کارت سوخت از ۲۰ مرداد

ایرباس جدیدترین طرحش را رونمایی کرد

آرامش معنادار امروز بازار دلار، طلا و سکه

بنیاد مستضعفان مال‌سازی را ممنوع کرد

ساخت مسکن اجاره‌ای کلید خورد

وعده روحانی درباره خانه دار شدن کارمندان

دلار ارزان شد چرا قیمت کالاها ارزان نمی‌شود؟

نرخ رهن و اجاره ملک در مشهد

هشدار مقامات انگلیسی به «بوریس جانسون» برای حل بحران با ایران

بررسی طرح تشکیل وزارت تجارت و خدمات بازرگانی در مجلس

طرح احتمالی انگلیس به بهانه توقیف نفتکش توسط ایران

اظهارات ظریف درباره مذاکره مجدد با دولت آمریکا

واکنش شریعتمداری به توقیف نفتکش انگلیس توسط سپاه

استقبال گرم مادورو از ظریف در ونزوئلا

«ناتو» با چاشنی دروغ و تهمت علیه ایران بیانیه داد

فضاسازی انگلیس علیه ایران در شورای امنیت سازمان ملل

کدام یگان سپاه نفتکش انگلیسی را توقیف کرد؟

ابلاغیه یک مسئول درباره حل اختلاف با صدا و سیما

کاپیتان‌‌‌‌‌ کار، تعمیرات خودرو با روشی جدید

واکنش مصر به توقف پروازهای ۲ شرکت انگلیسی و آلمانی

عملیات ضد تروریستی نیروهای عراقی در «کرکوک» و «موصل»

بولتون عازم ژاپن و کره‌جنوبی شد

«لوفت‌هانزا» پروازهایش به مصر را تعلیق کرد

جزئیات ناکامی دوباره مزدوران سعودی در خاک عربستان

یک مقام آمریکایی دیگر از پنتاگون می‌رود

انهدام ۱۱ هزار قبضه سلاح در پرو

حکایت جانیانی که بزرگترین مدعیان حقوق بشر هستند

واکنش تشکیلات خودگردان به اظهارات بی شرمانه گرینبلات

کاپیتان کار، تعمیرات خودرو با روشی جدید

جنایت تکان‌دهنده در بامداد پایتخت

زنده‌سوزی۳نفر در تصادف جاده مرگ

هزینه‌های عجیب 300 میلیونی پیش از مراسم ازدواج!

خبر خوش دولت برای خبرنگاران اهل گردش

امام غایبی که فقط در فیسبوک جواب پیروانش را می‌دهد!

کارنامه هم الکترونیک شد

درگیری تن به تن پلیس با شرور قمه به دست

انفجار مهیب در چین

ذره‌بین قوه قضائیه روی مدارس تخریب شده در زلزله دو هفته پیش