رصد

کد خبر: ۱۲۷۹۶۹
تاریخ انتشار: ۲۸ مرداد ۱۳۹۷ - ۱۶:۱۱
اشتباه راهبردی اعتماد به آمریکا در آن دوران، از این باور غلط ناشی می‌شد که می‌توان دو قدرت استعماری را در حالت تنازع با یکدیگر قرارداد و از آب گِل آلود شده ماهی گرفت؛ غافل از این‌که ایران، تنها جایی نیست که منافع آمریکا و انگلیس با یکدیگر تزاحم پیدا می‌کند. واقعیت این بوده و هست که دولت‌های قدرتمند غربی که خواستار به دست آوردن همه منافع هستند، گاه ناچار می‌شوند برای تثبیت موقعیت‌شان در یک منطقه، با رقیب‌شان بر سر منطقه و منفعتی دیگر، به تفاهم برسند و به عبارت بهتر، اختلافاتشان را مدیریت کنند.

جوادنوائیان رودسری

تا پیش از آن‌که در 28 مرداد سال 1332، کودتایی که آمریکایی‌ها و انگلیسی‌ها، به صورت مشترک، برای ساقط کردن دولت دکتر مصدق طراحی کرده بودند، به نتیجه برسد، باور نخست‌وزیر ایران این بود که می‌تواند به همراهی آمریکایی‌ها دل ببندد و از قدرت آن ها در برابر استعمار انگلیس، استفاده کند؛ باوری که نه فقط برای دکتر مصدق، بلکه برای همه مردم ایران، نتایج مصیبت‌بار و هزینه سنگینی را در پی داشت. تا پیش از آن، آمریکایی‌ها خود را دوست مردم ایران و هوادار نهضت ملی شدن صنعت نفت نشان می‌دادند.

دولت ترومن، در ظاهر، وعده‌هایی به ایران داده بود و حتی مأموران اصل 4 که در واقع مجریان سیاست دولت آمریکا در اقصی نقاط جهان محسوب می‌شدند، در ایران فعال بودند. اما با جایگزین شدن آیزنهاور به جای ترومن، به تدریج سیاست همراهی و همسویی با نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران، جای خود را به انتقاد و طرفداری از انگلیس داد. در آن زمان، برخی گمان می‌کردند که سیاست دو دولت ترومن و آیزنهاور، در قبال ملی شدن نفت ایران با هم فرق می‌کند. در حالی که سال‌ها بعد، فاش شد که طراحی عملیات، برای ساقط کردن دولت دکتر مصدق، از زمان رئیس‌جمهوری ترومن آغاز و در دوره آیزنهاور به انجام رسیده است؛ دیپلماسی به ظاهر متفاوت که هدف واحدی را دنبال می کرد.

اشتباه راهبردی اعتماد به آمریکا در آن دوران، از این باور غلط ناشی می‌شد که می‌توان دو قدرت استعماری را در حالت تنازع با یکدیگر قرارداد و از آب گِل آلود شده ماهی گرفت؛ غافل از این‌که ایران، تنها جایی نیست که منافع آمریکا و انگلیس با یکدیگر تزاحم پیدا می‌کند. واقعیت این بوده و هست که دولت‌های قدرتمند غربی که خواستار به دست آوردن همه منافع هستند، گاه ناچار می‌شوند برای تثبیت موقعیت‌شان در یک منطقه، با رقیب‌شان بر سر منطقه و منفعتی دیگر، به تفاهم برسند و به عبارت بهتر، اختلافاتشان را مدیریت کنند. این تجربه تلخ تاریخی، یک بار دیگر نیز برای ایران اتفاق افتاده است؛ هنگامی که ناپلئون بناپارت به عهدنامه خود با دولت ایران در «فین‌کنشتاین» پشت کرد و با تزار روس بر سر میز مذاکره در «تیلسیت» نشست و اصلا از یاد برد که طبق قراری که با ایران گذاشته، ملزم به حمایت از این کشور در برابر حملات روسیه تزاری است.

دکتر مصدق نیز، ظاهراً بدون توجه به رویکرد منفعت‌طلبانه آمریکا و منافع مشترکی که این کشور در نقاط مختلف جهان، با انگلیسی‌ها دارد، پای در دام هولناکی نهاد که ثمره تلخ کودتا و بر باد رفتن آرمان‌های نهضت ملی شدن صنعت نفت، یکی از تبعات آن بود. با این حال، برای ما که از پس 65 سال، به واقعه‌ای به نام کودتای 28 مرداد به عنوان یک عبرت تاریخی می‌نگریم، تجربیات ارزشمند و در دسترسی وجود دارد که توجه و تأمل به آن ها، در ترسیم نقشه راهی که فراروی خود داریم، بسیار مهم و کارگشاست. تجربه تاریخی ما، به ما می‌گوید که غرب، با تمام ادعایی که در عرصه حقوق بشر و آزادی بیان دارد، وقتی پای منافع در میان باشد، توجهی به آن‌چه که پیشتر گفته یا وعده داده است، نخواهد کرد.

شاهد این رویکرد منفعت‌طلبانه را باید در وقایعی مانند کودتای 28 مرداد جست‌وجو کرد. هرچند که در بروز این واقعه، عوامل مختلف داخلی نیز دست اندر کار بودند، اما نباید این واقعیت را از یاد برد که آمریکا، از 21 ماه پیش از وقوع کودتا، در فکر طراحی و اجرای مشترک آن با انگلیس بود؛ درست در همان روزگاری که دکتر مصدق و بسیاری از سیاستمداران آن روزگار، از التفات و دفاع دولتمردان آمریکایی به نفع ایران، خرسند و خشنود بودند. با این حال، درس بزرگی که باید از کودتای 28 مرداد 1332 فرا بگیریم، تنها به درک مسئله ریشه بی‌اعتمادی تاریخی ما به غربی‌ها به طور اعم و آمریکایی‌ها به طور اخص، خلاصه نمی‌شود؛ مهم تر از این مسئله، باور به این حقیقت تاریخی است که تنها با تکیه بر خویشتن و نگاه را رو به سوی داخل داشتن است که می‌توانیم، سرنوشت‌مان را آن‌گونه که می‌خواهیم رقم بزنیم. مرحوم علامه اقبال لاهوری، شاعر و اندیشمند مسلمان معاصر، نیکو سروده است که:

غربیان را شیوه‌های ساحری است

تکیه جز بر خویش کردن کافری است

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

خودرو اندکی ارزان شد

آمار فروش خودروهای برقی در چین

ویروسی که قیمت نفت در بازارهای جهانی را زمین زد

سکه اندکی گران شد

رشد ۳ درصدی شاخص کل بورس در این هفته

بررسی حساب‌های بانکی برای پرداخت کمک معیشتی

ظرفیت ۲۴۵ هزار میلیارد تومانی مالیات‌ستانی در کشور

نیروگاه‌ها، صنایع و منازل مسکونی در مصرف گاز رکورد زدند

زمان تکمیل آزادراه تهران - شمال اعلام شد

۲۷ ارز دولتی گران شدند

نشریه آمریکایی: ترور سردار سلیمانی کوته‌بینانه و اقدام جنگی علیه ایران بود

فارین پالیسی: نظامیان آمریکایی بیشتری به دلیل ضربه مغزی تحت درمان قرار گرفتند

دیدار پوتین و نتانیاهو با محوریت ایران

تجلیل توکلی از دژپسند به علت نپذیرفتن هدیه از سوی یکی از بانک‌ها

وزیر دفاع: ایران هر تهدیدی را با تسلیحات دفاعی کیفی پاسخ خواهد داد

جلسه انتخاباتی روحانی با اصلاح طلبان تکذیب شد

فرمانده عین‌الاسد: توان انهدام موشک‌های شلیک‌شده از سمت ایران را نداشتیم

شورای عالی اصلاح‌طلبان: در کل کشور صلاحیت ۶۰ نامزد اصلاح طلب تائید شده است

وزیر خارجه قرقیزستان: ایران یک قدرت جدی منطقه‌ای است

ظریف: ایران به گفت‌وگو با همسایگان خود علاقه‌مند است

پیام توئیتری مقتدی الصدر در آستانه تظاهرات میلیونی فردا

«جهاد اسلامی» مسئولیت شکار نظامی صهیونیست را بر عهده گرفت

ترامپ بار دیگر هیلاری کلینتون را تمسخر کرد

پیام قاطع هند به ترامپ

اعترافات مفتی فربه داعش منتشر شد

اظهارنظر ترامپ درباره شیوع کروناویروس در چین

پاکستان یک موشک بالستیک با قابلیت حمل کلاهک هسته‌ای آزمایش کرد

حمله خونین تروریست‌های تکفیری به نیروهای ارتش سوریه در ادلب

حمله تروریست‌ها به ادلب ۴۰ نظامی سوری را به کام مرگ فرستاد

طالبان: جنگ تا پایان اشغال ادامه خواهد داشت

یک موسسه‌ی حقوقی خوب در زمینه املاک چه ویژگی‌هایی دارد؟

"مهدی حاجتی" آزاد شد

"ووهان" چین از ترس "سارس" قرنطینه شد

نجات ۳۰۰۰ نفر از کولاک در جاده‌های ۱۵ استان

خانواده شهید سلیمانى جوان اهانت کننده به تصویر سردار را بخشیدند

حادثه رانندگی برای 2 اتوبوس زائران پاکستانی؛ مسافران خوشبختانه سالمند

"مهدی شپشِ" خمار و شاه کلید معروف؛ دختر عمه دزدی که اعتراف کرد

دستگیری خواننده لس‌آنجلسی در کنسرت زنده

تصاویری از سم‌پاشی شهر قرنطینه شده 11میلیون نفری در چین

زمان حذف قبوض کاغذی جرایم رانندگی