رصد

کد خبر: ۱۲۷۹۶۹
تاریخ انتشار: ۲۸ مرداد ۱۳۹۷ - ۱۶:۱۱
اشتباه راهبردی اعتماد به آمریکا در آن دوران، از این باور غلط ناشی می‌شد که می‌توان دو قدرت استعماری را در حالت تنازع با یکدیگر قرارداد و از آب گِل آلود شده ماهی گرفت؛ غافل از این‌که ایران، تنها جایی نیست که منافع آمریکا و انگلیس با یکدیگر تزاحم پیدا می‌کند. واقعیت این بوده و هست که دولت‌های قدرتمند غربی که خواستار به دست آوردن همه منافع هستند، گاه ناچار می‌شوند برای تثبیت موقعیت‌شان در یک منطقه، با رقیب‌شان بر سر منطقه و منفعتی دیگر، به تفاهم برسند و به عبارت بهتر، اختلافاتشان را مدیریت کنند.

جوادنوائیان رودسری

تا پیش از آن‌که در 28 مرداد سال 1332، کودتایی که آمریکایی‌ها و انگلیسی‌ها، به صورت مشترک، برای ساقط کردن دولت دکتر مصدق طراحی کرده بودند، به نتیجه برسد، باور نخست‌وزیر ایران این بود که می‌تواند به همراهی آمریکایی‌ها دل ببندد و از قدرت آن ها در برابر استعمار انگلیس، استفاده کند؛ باوری که نه فقط برای دکتر مصدق، بلکه برای همه مردم ایران، نتایج مصیبت‌بار و هزینه سنگینی را در پی داشت. تا پیش از آن، آمریکایی‌ها خود را دوست مردم ایران و هوادار نهضت ملی شدن صنعت نفت نشان می‌دادند.

دولت ترومن، در ظاهر، وعده‌هایی به ایران داده بود و حتی مأموران اصل 4 که در واقع مجریان سیاست دولت آمریکا در اقصی نقاط جهان محسوب می‌شدند، در ایران فعال بودند. اما با جایگزین شدن آیزنهاور به جای ترومن، به تدریج سیاست همراهی و همسویی با نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران، جای خود را به انتقاد و طرفداری از انگلیس داد. در آن زمان، برخی گمان می‌کردند که سیاست دو دولت ترومن و آیزنهاور، در قبال ملی شدن نفت ایران با هم فرق می‌کند. در حالی که سال‌ها بعد، فاش شد که طراحی عملیات، برای ساقط کردن دولت دکتر مصدق، از زمان رئیس‌جمهوری ترومن آغاز و در دوره آیزنهاور به انجام رسیده است؛ دیپلماسی به ظاهر متفاوت که هدف واحدی را دنبال می کرد.

اشتباه راهبردی اعتماد به آمریکا در آن دوران، از این باور غلط ناشی می‌شد که می‌توان دو قدرت استعماری را در حالت تنازع با یکدیگر قرارداد و از آب گِل آلود شده ماهی گرفت؛ غافل از این‌که ایران، تنها جایی نیست که منافع آمریکا و انگلیس با یکدیگر تزاحم پیدا می‌کند. واقعیت این بوده و هست که دولت‌های قدرتمند غربی که خواستار به دست آوردن همه منافع هستند، گاه ناچار می‌شوند برای تثبیت موقعیت‌شان در یک منطقه، با رقیب‌شان بر سر منطقه و منفعتی دیگر، به تفاهم برسند و به عبارت بهتر، اختلافاتشان را مدیریت کنند. این تجربه تلخ تاریخی، یک بار دیگر نیز برای ایران اتفاق افتاده است؛ هنگامی که ناپلئون بناپارت به عهدنامه خود با دولت ایران در «فین‌کنشتاین» پشت کرد و با تزار روس بر سر میز مذاکره در «تیلسیت» نشست و اصلا از یاد برد که طبق قراری که با ایران گذاشته، ملزم به حمایت از این کشور در برابر حملات روسیه تزاری است.

دکتر مصدق نیز، ظاهراً بدون توجه به رویکرد منفعت‌طلبانه آمریکا و منافع مشترکی که این کشور در نقاط مختلف جهان، با انگلیسی‌ها دارد، پای در دام هولناکی نهاد که ثمره تلخ کودتا و بر باد رفتن آرمان‌های نهضت ملی شدن صنعت نفت، یکی از تبعات آن بود. با این حال، برای ما که از پس 65 سال، به واقعه‌ای به نام کودتای 28 مرداد به عنوان یک عبرت تاریخی می‌نگریم، تجربیات ارزشمند و در دسترسی وجود دارد که توجه و تأمل به آن ها، در ترسیم نقشه راهی که فراروی خود داریم، بسیار مهم و کارگشاست. تجربه تاریخی ما، به ما می‌گوید که غرب، با تمام ادعایی که در عرصه حقوق بشر و آزادی بیان دارد، وقتی پای منافع در میان باشد، توجهی به آن‌چه که پیشتر گفته یا وعده داده است، نخواهد کرد.

شاهد این رویکرد منفعت‌طلبانه را باید در وقایعی مانند کودتای 28 مرداد جست‌وجو کرد. هرچند که در بروز این واقعه، عوامل مختلف داخلی نیز دست اندر کار بودند، اما نباید این واقعیت را از یاد برد که آمریکا، از 21 ماه پیش از وقوع کودتا، در فکر طراحی و اجرای مشترک آن با انگلیس بود؛ درست در همان روزگاری که دکتر مصدق و بسیاری از سیاستمداران آن روزگار، از التفات و دفاع دولتمردان آمریکایی به نفع ایران، خرسند و خشنود بودند. با این حال، درس بزرگی که باید از کودتای 28 مرداد 1332 فرا بگیریم، تنها به درک مسئله ریشه بی‌اعتمادی تاریخی ما به غربی‌ها به طور اعم و آمریکایی‌ها به طور اخص، خلاصه نمی‌شود؛ مهم تر از این مسئله، باور به این حقیقت تاریخی است که تنها با تکیه بر خویشتن و نگاه را رو به سوی داخل داشتن است که می‌توانیم، سرنوشت‌مان را آن‌گونه که می‌خواهیم رقم بزنیم. مرحوم علامه اقبال لاهوری، شاعر و اندیشمند مسلمان معاصر، نیکو سروده است که:

غربیان را شیوه‌های ساحری است

تکیه جز بر خویش کردن کافری است

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

سامانه نیما در یک قدمی 2 میلیارد یورویی شدن

برای خرید خودرو سمند چقدر باید هزینه کرد

کشاورزان هم رقم خرید تضمینی گندم را قبول کردند

تثبیت قیمتها در بازار سکه و دلار

ذخیره سازی گندم به 9 ونیم میلیون تن رسید

طلا به کمک پلاتین می‌رود

خط‌ونشان کمیسیون عمران مجلس برای محتکران خانه

هر بشکه نفت چند کیلو وزن دارد؟

بازار مسکن در نیمه دوم سال به کدام سو می‌رود؟

کاهش۱۴درصدی صادرات به پنجمین شریک تجاری

اعتراض به سیاست‌های ضدایرانی واشنگتن سخنرانی مقام آمریکایی را مختل کرد

نصر الله:حاکم واقعی در برخی از کشورهای عربی سفیر آمریکاست

کمالوندی: همکاری‌های هسته‌ای ایران و روسیه ادامه دارد

فرانسه برای تعیین سفیر جدید در ایران شرط گذاشت

اعتراض فعال سیاسی معروف آمریکا به سخنان ضدایرانی برایان هوک

مراسم عزاداری شب عاشورای حسینی با حضور رهبر انقلاب برگزار شد

امیر واحدی: هیچ کشوری در منطقه توان مقابله با ایران را ندارد

آمریکا بار دیگر ایران را به پیشتازی در حمایت از تروریسم متهم کرد

لندن درباره سفر اتباع ایرانی-انگلیسی به ایران هشدار داد

دست و پای آمریکا برای مذاکره با ایران

بیانیه سران دو کره در پایان دور دوم مذاکرات

فیلم جنجالی حضور رئیس جمهور ونزوئلا در یک رستوران گران قیمت

عربستان 18 ماهیگیر یمنی را به قتل رساند

جزییات گفت وگوهای نخست وزیر پاکستان در جده منتشر نشد

نقض گسترده حقوق شهروندی از سوی دولت انگلیس

پایگاه‌‍‌های روسیه در سوریه به سامانه‌های نظارتی الکترونیکی مجهز می‌شود

درخواست اخراج العبادی از «حزب الدعوة» عراق

پوتین و مرکل به صورت تلفنی درباره سوریه گفتگو کردند

تیراندازی در ایالت ویسکانسین آمریکا

متن کامل توافق ۱۰ بندی روسیه و ترکیه در سوچی درباره ادلب سوریه

زمین لرزه 4.5 ریشتری کرمانشاه و ایلام در حوالی شهر سومار را لرزاند

گپ و گفت با جانبازی که 31 سال روی تخت خوابیده است

فوت ۳ نفر بر اثر واژگونی خودرو در آزادراه کرج - قزوین

کربلا آماده میزبانی میلیون‌ها زائر و برگزاری مراسم عاشورا

حال و هوای اکنون بین الحرمین

صوت/ «باز تو را صدا زدم حسین...» با نوای میثم مطیعی

وزش طوفان با سرعت 76 کیلومتر بر ساعت سبزوار را درنوردید

مداحی حاج محمود کریمی در نهمین شب محرم

نداهای یا ابوفاضل(س) در آسمان قائم شهر

تصاویری از تشییع پیکر طلبه مشهدی در روز تاسوعا