رصد

کد خبر: ۱۹۷۰۷
تاریخ انتشار: ۰۱ ارديبهشت ۱۳۹۳ - ۰۹:۰۳

بازخوانی حضور آدم های تاریخی در شرایط غیر تاریخی شان شکلی از ادبیات سیاسی است که تیمور ورمش با اتکاء بر آن زمان «او بازگشته است» را نوشته است. بازگشت آدولف هیتلر به آلمان و حضور او در برنامه ای تلویزیونی که از قضا برنامه ای ست کمدی، نه تنها او را دوباره بازسازی می کند، بلکه باعث می شود هیتلر رمان ورمش به سرعت خود را با مقتضیات زمانه اش از جمله اینترنت وفق دهد. هیتلر زمانی که از خواب بلند شده با اونیفورم نظامی همیشه گی اش بوده و اصولا وابسته گی او به این نشانه ی همراه است که باعث می شود خواننده میزان جدیت و «هیتلر بودن اش» را باور کند.


رمان ورمش هر چند با عنوان رمان طنز در جامعه ی حاوی نوعی رئالیسم است که شرایط به قدرت رسیدن ذهنی چون هیتلر را در زمانه ای که هیچ کس گمان نمی کند، بررسی می کند. با مروری سریع از فرایند به قدرت رسیدن آدولف هیتلر در انتخابات سال 1933 و قبضه ی کامل قدرت بعد مرگ هیندنبورگ، در می یابیم که جریان های فاشیسم سیاسی عمدتا در شرایطی رشد کردند که حتی در دل جامعه نیز اقبال تاریخی اش خارج کرده اما سعی کرده اثرش مانند انبوه کتاب های این چنینی به فانتزی صرف تبدیل نشود و در عین حال بازسازی شرایطی را داشته باشد که دوباره شخص هیتلر در آن می تواند خود را بالا بکشد و طرفداران انبوهی پیدا کند.


در رمان ورمش هیتلر به عنوان یک وجود سیاسی – تاریخی پر معنا نه تنها خود را پنهان و جعل نمی کند بلکه مدام تاکید دارد که آدولف هیتلر است و آماده است تا آلمان را به روزهای اوج خود باز گرداند. کار به جایی می رسد که حمله های او به اقلیت ترک ها با اقبال مخاطبان برنامه اش رو به رو می شود. آیا شرایط  آلمان سال های اخیر شبیه دوران وایمار است؟ این پرسش مهم در رمان به شکل های مختلف تکرار می شود. مخاطبی که پی مشابهت های تاریخی با آن زمانه است، چیزی به دست نمی آورد اما در می یابد هیتلر رمان «او بازگشته است» این قدرت را دارد که از ناکارآمدی های اجتماعی ولو کوچک، فرصتی بسازد برای تهییج اذهان.


نباید از یاد ببریم که شوری که فاشیسم سیاسی میان مخاطب عام خود می ساخت و با استایل نظامی مآب و صحنه پردازی او را تحت تاثیر قرار می داد دقیقا از مضامین و رفتارهایی بود که ریشه در باورهای ایده آلیستی جامعه ی آلمان داشت. یواخیم فست در کتاب مهم اش، «هیتلر» اشاره می کند که ذهنیت ایده آلیستی آلمانی آغاز قرن بیستم بعد درک هیتلر در او نوعی اسطوره نمایی را کشف کرد که در ذهن پروسی او و از زمانی که فاقد دولت متشکل بود، قابل تقدیر بود. هیتلر با مخاطب قرار دادن طبقه ی متوسط و حفظ هوشمندانه ی بورژوازی (علیرغم نفرتی که از آن داشت) و تخدیر توده ها به محبوبیت دست پیدا کرد.


هیتلر رمان ورمش نیز دقیقا با همین استراتژی رفتارهای سیاسی خود را بروز می دهد. با اتکاء بر نظریه ی کارل اشمیتی یعنی شناخت دوست و دشمن. هر چند در رمان این لحظه ها به اتفاق هایی کمیک تبدیل می شوند و هیتلر خاک آلود مفلس که چند روزی را در یک روزنامه فروشی کوچک می خوابد، تبدیل می شود به شخصیتی تلویزیونی و پرابلماتیک، اما معیارهایی چون معرفی دوست و دشمن است که در ذهن مخاطب رمان طنین می اندازد؛ دشمن ملت آلمان... . گزاره ای معنایی که دقیقا رفتار سیاسی را باز می نمایاند. امری که در دموکراسی سال های اخیر با اخذ رفتار صلح طلبانه سعی می کرد میراث هیتلر و طرفداران تندروی اش را کاملا از بین ببرد.


اما رمان ورمش این تصویر را از بین می برد. سوال های مهمی طرح می کند: آیا ملت آلمان هنوز دشمنان خود را از یاد نبرده؟ آیا جای یهودی ها با ترک ها عوض شده؟ آیا سرخوردگی اقتصادی و روحی نسل جوان در صورت ظهور هیتلر آن ها را به سوی این شخصیت نمی کشاند؟ آیا روحیه و ارزش های نظامی گری در حافظه آلمانی ها پاک شده اند یا فقط دچار فراموشی اجباری؟ تمام این سوال ها در رمان ورمش پاسخ های نسبتا نگران کننده ای دارند. هرچند با تاکید مداوم نویسنده و جامعه ادبی آلمان و صد البته بافت رمان بر طنز بودن اثرسعی شده این نگرانی ها کنار زده شوند اما حافظه تاریخی به ما نشان می دهد که به قدرت رسیدن نازیسم در دوران وایمار برای بسیاری از روشنفکران شوخی تلقی می شد. یواخیم فست در"هیتلر" اشاره می کند که اولین هسته اس اس" که در سال های ابتدایی سپاهیان اس آ" نامیده می شدند، وقتی اقدام به رژه های خیابانی کردند با خنده و حتی واکنش های هیستریک مردم روبه رو شدند. او اشاره می کند تکرار و پافشاری هیتلر بر این روحیه ی میلیتاریستی کم کم نه تنها ایشان را به جمعی حاضر در زندگی روزمره مردم تبدیل کردبلکه باعث شد با نظم و شمایل نظامی شان احساسی از احترام را نیز میان گروه هایی ازمردم به خصوص توده ها به وجود آورند.


هیتلر ورمش هر چند گاردهای اس اس خود را از کف داده اما سریع متوجه قدرت رسانه های تصویری و مجازی می شود. همین رسانه ها هم او را از نو بازآفرینی می کنند و کم کم و در پایان رمان از وضعیت کمیک خارج کرده و نشان می دهند چه طرفداران پرشوری پیدا کرده است. هراس همیشگی از خیزش دوباره فاشیسم سیاسی در راس هرم قدرت در جامعه ی آلمانی همیشه ازسوی دولت های بعد جنگ دوم به جامعه تلقین و تفهیم شده. هراسی که کمی غیر واقعی به نظر می آید اما مگر به قدرت رسیدن هیتلر درسال1933 هنوز که هنوز است و در فرایندی دموکراتیک باورپذیر است؟ بنابراین این هراس چونان شمشیر دموکلس در ساختار قدرت در آلمان عمل کرده و تمام دولت هایی که با رویکردهای مختلف سرکارآمده اند تلاش کرده اند هرچه را که تداعی گر نازیسم است کم رنگ کرده یا از بین ببرند. مثلا چند سال پیش دولت ایالتی با هماهنگی دولت مرکزی دستور به تخریب قبر رودلف هس داد چون مکان به جایی برای حضور نئونازی ها تبدیل شده بود. یا در نشانه ای کم اهمیت تر.


به یاد بیاوریم بازی دوستانه ایران را با آلمان در تهران که درابتدای بازی و درحالی که شبکه ی زد-دی-اف بازی را مستقیم پخش می کرد با یک صحنه ی عجیب روبه رو شد. زمانی که سرود ملی آلمان نواخته می شد دوربین تلویزیون روی تماشاگرانی رفت که دست شان را به حالت سلام هیتلری بالا آورده بودند. هرچند این ناآگاهی سیاسی آن بخش از تماشاگران بیشتر کمیک به نظر می رسد اما باعث شد که شبکه سریع پخش را تا پایان سرود قطع کند.


بنابراین در این تقابل با میراث نازیسم، تیمور ورمش هیتلر را مقابل دستگاه دولتی امروز آلمان قرار می دهد و زیرکانه و ردانه اشاره می کند که قدرت هیتلراز استفاده از استراتژی های اضطراری اش چگونه دولت را با مشکل روبه رو می کند.


رمان با این شکل بیش از این که اثری باشد با تکنیک های روایی بدیع، کتابی ست سیاسی. اثری که می شود به راحتی در آن ضعف پلات و واقع نمایی را دید اما جنس اثر جوری ست که بیشتر به این سوال هراس انگیز ذهن آلمانی می پردازد که اگر"او" بازگردد چگونه رفتار خواهد کردو ورمش نشان می دهد که ابزار اصلی "او" همان قدرت مدیریتی سال 1933 است منتها با استفاده از رسانه های امروزین و اوج گرفتن ورمش تصویر هیتلر دراین دوران را به کاریکاتورگونه نمایش می دهد، نه اغراق شده. یک رئالیسم تمام عیاردر بیان ویژگی های او وجود دارد که ترسناک است و در عین حال جذاب.


رمان ورمش هیتلر را بازمی گرداندو به سرعت تمام ایده های دموکراتیکی را که برای جلوگیری از ظهوراوست به هوا می فرستد. بنابراین"او" اصلا نباید بازگردد که اگر بازگردد، می تواند قدرت را در دست گیرد و این هراس بزرگ متن است. هراسی که نشانه های تاریخی اش را به راحتی می توان دید. هراس از این که اروپای لیمه ورشکسته ی امروز چقدر شباهت به سال های بعد جنگ اول دارد؟ آیا فاشیسم مدل هیتلری محصول همان دوران نبود؟ و این سوال مهم متن است و مهم تر از همه ی این ها آیا جامعه او را می پذیرد؟ ورمش که نظری نسبتا مساعد دارد و این حیرت انگیز است... .


منبع: ماه‌نامه تجربه، شماره28

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

وجود 400 هزار واحد مسکن مهر ناتمام در کشور

پُست جدید برای نعمت زاده

آخرین وضعیت حذف سه صفر از پول ملی

تجویز نسخه برای اجاره مسکن

تاریخچه پلاک خودرو در ایران

جدول گرانی ۵۶کالای اساسی؛ سیب روی گوجه را سفید کرد!

وزیر به نعمت زاده پست داد

چرا فشار دلار در این روزها می‌افتد؟

سوال ورزشی از زنگنه

اصلی‌ترین کالاهای صادراتی ایران کدامند؟

جلسه ویژه مقامات ارشد دولت ترامپ با اعضای کنگره درباره ایران

ترامپ عقب‌نشینی کرد

چین خطاب به آمریکا: در روابط ما با ایران دخالت نکنید

حجت الاسلام رئیسی: در قضیه برخورد با فساد هیچ خط قرمزی نداریم

توصیف جالب رهبر انقلاب از قدرت پوشالی آمریکا

هشدار رئیس اسبق سیا درباره شاخ و شانه کشیدن برای ایران

گوشه ای از اتهامات عجیب تهیه کننده سریال شهرزاد

زنگنه: نمی‌توانم درباره درخواست‌های نفتی از اروپا صریح صحبت کنم

دیدار جمعی از شاعران و اهالی فرهنگ با رهبر انقلاب

دفاع سعید جلیلی از ادامه یافتن جلسات «دولت در سایه»

واکنش حماس به نشست اقتصادی بحرین

شیطنت آمریکا در تنش بین ترکیه و قبرس

کمدین معروف اوکراینی امروز رئیس جمهور شد

نقش پنهان و آشکار اوباما در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا

پایان جنگ تجاری آمریکا با کانادا

300 هدف عربستانی در انتظار خشم انصار الله

دستگیری ۵۴ تن در ترکیه به اتهام همکاری با پ.ک.‌ک

توقف کشتی سعودی حامل سلاح در ایتالیا

آخرین نظرسنجی ها و حواشی انتخابات هند

شکاف طبقاتی در انگلیس؛ نهادهای اقتصادی هشدار دادند

نوزاد دیگری‌‌‌‌‌ در سفر اسنپ به دنیا آمد

نشست زمین به دلیل بارش شدید باران در جوانرود

درخواست پلیس راه برای زیاد شدن نرخ جریمه‌ها

آیا راهی برای پایان تخلفات مدارس وجود دارد؟

فرهنگستان زبان، از فروغی تا امروز

اجلاسی برای پاسبانی از سلامتی جهانی

سنت شلیک توپ در لحظه افطار در بوسنی

ضرب زخمه ناکوک بر گوش مدرسه

دستگیری زن سارقِ عابر بانک‌ها در متروی تجریش

بارش شدید باران در ایذه