رصد

کد خبر: ۵۰۹۲۹
تاریخ انتشار: ۲۹ ارديبهشت ۱۳۹۴ - ۰۸:۵۸
بررسی نقش زیارت در اخلاق شهروندی در گفت‌وگو با جامعه‌شناسان
شهروندی که در شهر زیارتی زندگی می‌کند، می‌تواند با بهره جستن از آموزه‌های دینی، معنوی و ارزش‌های والای انسانی شرایط مطلوب زندگی را برای خود و همه افراد جامعه به وجود آورد، بی‌تردید اگر همه افراد ساکن در چنین شهرهایی بر تأثیر آموزه‌های دینی و تأثیرات زیارت واقف باشند، آنگاه بستر حرکت به سمت کمال برای همه شهروندان به وجود می‌آید...
اسلام برای هر انسانی چهار نوع رابطه را مطرح می‌کند، رابطه با خویشتن، رابطه با خداوند، رابطه با طبیعت و رابطه با سایر انسان‌ها؛ امروزه با شهری شدن زندگی نوع چهارم یعنی رابطه انسان با انسان‌های دیگر دچار پیچیدگی‌های زیادی شده است. هرچند از همان ابتدای خلقت انسان و ایجاد جوامع، موضوع رابطه با سایرین معنا پیدا کرد اما اسلام در قالب نظمی نوین و بنیادین به آن پرداخت و بخشی از مبانی و دستورات اسلام را به موضوع رابطه انسان‌ها باهم اختصاص داد، با این حال در قرن 19 و همزمان با شکل‌گیری تفکرات جوامع مدنی و دولت‌های ملی موضوع شهروندی در دنیای غرب مطرح شد.

هرچند دستورات اخوت و برادری اسلامی از ابتدا در میان مسلمانان مطرح بود اما همین محتوا با جعل عنوان فرهنگ شهروندی یا در بُعد کلانتر آن فرهنگ ملی وارد ادبیات همه جوامع جهان شد، این پدیده با جدی شدن مسئله جهانی‌شدن در دهه‌های اخیر از مهم‌ترین مسائل اجتماعی معاصر می‌باشد. «در این روند شهروند و فرهنگ شهروندی از پویاترین مفاهیم اجتماعی و فرهنگی دنیای مدرن تلقی شده است یا به‌عبارت‌دیگر باید گفت که اساس جامعه مدنی بر محور نهادهای اجتماعی نظام شهروندی و فرهنگ حاکم بر آن شکل‌گرفته است.» (عاملی، ۱۳۸۰: ۱۶۸)

 


فرهنگ شهروندی یا شهروند فرهنگی


امروزه حتی این مفهوم تحول نیز یافته و بحث بر سر این است که آیا باید به سمت فرهنگ شهروندی رفت یا شهروند فرهنگی؟ به طور نمونه در بررسی بودجه 160 میلیاردی معاونت فرهنگی شهرداری مشهد در سال 94، محمد عاصفی، عضو شورای شهر با بیان تذکری درباره لزوم تغیر کلیدواژه فرهنگ شهروندی، گفته است: «اگر بتوانیم انسان فرهنگی تربیت کنیم، توانسته‌ایم فرهنگ شهروندی را هم محقق کنیم؛ وقتی بتوانیم شهروند فرهنگی تربیت کنیم حتی به سایر آموزش‌ها در بخش‌های دیگر نیازی نیست.»


در موضوع فرهنگ شهروندی یا حتی شهروند فرهنگی، هویت شاه‌کلید اصلی است به قدری که امروزه دغدغه مدیران شهری و فرهنگی این است که اعضای یک شهر احساس تعلق به شهرشان نمی‌کنند یا به تعبیری هویت شهری شکل نگرفته است؛ این موضوع را می‌توان در شهر مشهد به عنوان میزبان (به تعبیر دیگری میهمان) امام رضا(ع) نیز دید، آیا هویت شهروندان شهر مشهد تناسبی با حضور امام رضا(ع) دارد؟ آیا هویت شهر مشهد توانسته هویتی با محوریت امام رضا(ع) داشته باشد؟


 


اخلاق شهروندی در شهر امام رضا(ع)


نمونه تقلیل یافته این مسئله رعایت اخلاق شهروندی است که همواره به عنوان یکی از حوزه های مهم در زندگی اجتماعی افراد شناخته می‌شود، اگرچه رعایت اخلاق شهروندی در همه ادیان الهی مورد تأکید و سفارش ویژه بوده اما این موضوع در شهرهای زیارتی دارای اهمیت و کارکرد بالاتری است.


سال‌هاست که در پایتخت معنوی به‌عنوان دومین کلان‌شهر مذهبی جهان، زمزمه‌هایی مبنی بر بررسی تأثیر زیارت بر اخلاق شهروندی به گوش می‌رسد و درواقع این روزها بهره‌گیری از مفهوم زیارت به‌عنوان معیاری برای رسیدن به اخلاق شهروندی تعریف می‌شود.


در شهری که منتسب به امام هشتم (ع) است، داشتن حجاب و پوشش مناسب، احترام به بزرگ‌ترها، تعامل خوب با همنوعان خود و امربه‌معروف و نهی از منکر باید نسبت به سایر شهرها نمود بیشتری داشته باشد.


یک جامعه‌شناس که در رابطه بااخلاق شهروندی در شهرهای زیارتی تحقیقات گسترده‌ای انجام داده به ما می‌گوید: «شهروندی که در شهر زیارتی زندگی می‌کند، می‌تواند با پیروی از آموزه‌های دینی از همه فضائل اخلاقی و ویژگی‌های ارزشی بهره‌مند شود، بی‌تردید ساکن بودن در شهرهای زیارتی ناخودآگاه می‌تواند بر پای بندی افراد جامعه به اصول ارزشی، آموزه‌های دینی و اخلاقی تأثیرگذار باشد.»


علی شاپورمقدم ادامه می‌دهد: «مطابق تحقیقات و بررسی‌هایی که در رابطه با اخلاق شهروندی در شهرهای زیارتی انجام دادم، دریافتم که ساکنان این شهرها گاه خواسته یا ناخواسته تحت تأثیر قرارگرفته و مثلاً به‌عنوان نمونه وضعیت حجاب در مشهد و قم به‌واسطه زیارتی بودن نسبت به سایر شهرها مطلوب‌تر است.»


تأثیر زیارت بر اخلاق شهروندان دغدغه مسئولین نیست


وی بابیان اینکه اخلاق بدون ارتباط با دین و ایمان به خداوند محقق نمی‌شود، می‌گوید: «واقعیت امر این است که تأثیر زیارت بر اخلاق شهروندی کمتر موردبحث و بررسی قرارگرفته و شاید دلیل آن این باشد که پرداختن به این‌گونه موارد برای دست‌اندرکاران در حوزه زیارت چندان موضوعیتی نداشته است.»


 


آموزه‌های زیارت برای شرایط مطلوب زندگی شهری


شاپور مقدم تأکید می‌کند: «شهروندی که در شهر زیارتی زندگی می‌کند، می‌تواند با بهره جستن از آموزه‌های دینی، معنوی و ارزش‌های والای انسانی شرایط مطلوب زندگی را برای خود و همه افراد جامعه به وجود آورد، بی‌تردید اگر همه افراد ساکن در چنین شهرهایی بر تأثیر آموزه‌های دینی و تأثیرات زیارت واقف باشند، آنگاه بستر حرکت به سمت کمال برای همه شهروندان به وجود می‌آید، بنابراین باید نخست سازوکارهای پایداری و بقاء تأثیر زیارت و اصول اخلاقی و ارزشی در جامعه پایدار و سپس زمینه‌های بداخلاقی مسدود شود، در چنین شرایطی انسان به حقیقت وجودی زیارت و پیروی درست از آموزه‌های دینی پی برده و می‌تواند در مسیر سرشت پاک انسانی خویش حرکت کند.»


 


تأثیر کم زیارت بر اخلاق شهروندی به علت نگاه حداقلی مدیران


به اعتقاد عضو کمیسیون تلفیق طرح توسعه زیارت امام رضا(ع) نیز، زیارت دارای رویکرد مناسکی و تأثیرگذاری معنوی است و اگر به معنای واقعی کلمه به دنبال تعمیق زیارت و اثرگذاری این مقوله بر روی شهروندان هستیم باید با اجرای برنامه‌های فرهنگی، موضوع اخلاق شهروندی را در میان آحاد جامعه تقویت کنیم.


دکتر محمد سهیلی در گفتگو با ما بیان می‌کند: «هنوز دریای معنویت و زیارت نتوانسته بر اخلاق شهروندان تأثیر بالایی بگذارد زیرا نگرش مدیران نسبت به این مسئله حداقلی بوده و به‌طورکلی تأثیر زیارت بر اخلاق شهروندی حلقه‌ای گمشده در برنامه‌ریزی‌های زیارتی است.»


وی یکی از راه‌های تحقق این مسئله را در فرهنگ‌سازی می‌داند و می‌گوید: «خیلی‌ها نسبت به کلمه فرهنگ‌سازی آلرژی پیداکرده‌اند اما حقیقت امر این است که در مسئله تأثیرگذاری زیارت بر رویه و اخلاق شهروندان عنصر فرهنگ‌سازی دارای نقش محوری است.»


 


اخلاق شهروندی شهر امام رضا(ع) را محدود به اطراف حرم کردند


سهیلی عنوان می‌کند: «بهره‌گیری از مفهوم زیارت معیاری برای رسیدن به اخلاق شهروندی است اما ازآنجایی‌که به تعمیق زیارت توجه جدی نشده، این مقوله تاکنون بر اخلاق شهروندی هم تأثیر پایداری نداشته است زیرا مسئولان فرهنگی ما در این سال‌ها اصرار داشته‌اند که روح معنوی و اخلاق نیک و پسندیده شهروندی را به پیرامون حرم مطهر و اطراف حریم رضوی محدود کنند و همین موضوع باعث شده تا تأثیر بلندمدت زیارت بر تمامی بخش‌های این شهر و اکثر قریب به‌اتفاق شهروندان مؤثر واقع نشود.»


 


تأثیر زیارت بر اخلاق شهروندی به معنای رعایت حقوق دیگران


وی منظور از تأثیر زیارت بر اخلاق شهروندی را رعایت حقوق دیگران توصیف کرده و می‌گوید: «به‌عنوان نمونه روزه‌خواری در ملأعام، بدحجابی، بی‌احترامی به زائر و فراموش کردن فریضه امربه‌معروف و نهی از منکر به معنای سقوط اخلاق شهروندی است و ما برای اینکه بتوانیم با استفاده از مفهوم زیارت فرهنگ و اخلاق شهروندی را گسترش دهیم باید به شهروندان بیاموزیم و فرهنگ‌سازی را فراموش نکنیم.»


عضو شورای شهر مشهد عنوان می‌کند: «اگر زیارت تأثیر خود را بر روی افراد باقی بگذارد، آنگاه اعمال و رفتار شهروندان سبب ایجاد هماهنگی در جامعه می‌شود و درنهایت وجدان‌های فردی باهم آمیخته‌شده و به وجدان جمعی منجر می‌شود.»


سهیلی اظهار می‌کند: «برای اینکه شهروندان اخلاق شهروندی را پس نزنند باید روحیه جمع‌گرایی و آداب‌ورسوم زندگی در شهرهای زیارتی را در آنان تقویت کنیم، این امر یک‌شبه محقق نمی‌شود و باید در درازمدت این مسئله را در میان شهروندان جا انداخت.»


زیارت بر اخلاق شهروندی می‌تواند تأثیرگذار باشد اما به شرطی که سلاح فرهنگ‌سازی و برنامه‌ریزی را از یاد نبریم، انتظاراتی که از ساکنان شهرهای زیارتی به لحاظ رعایت اخلاق وجود دارد بسیار بالاست و هر زائری که وارد این شهر می‌شود دوست دارد تا نشان زندگی در شهر زیارتی و تأثیر آن بر اخلاق شهروندان را به‌عین مشاهده کند.


منبع:farhangi.aqr.ir

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

این سفر‌‌‌‌‌‌‌‌متناسب‌‌‌‌‌‌‌‌‌ با جیب‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ‌‌‌‌‌‌‌شماست!

جهش قیمت ها در بازار طلا، سکه و دلار

شوخی برنامه پایش با وضعیت اقتصادی کشور

سخنان طوفانی کارآفرینان نمونه کشور در برنامه پایش

واکنش ایرانی مقیم آمریکا به اظهارات روحانی درباره قیمت گوشت!

افشاگری بی سابقه درباره مافیای گوشت روی آنتن زنده

واکنش و اتهامات تند بانک مرکزی به عسگراولادی

واریز «عیدی» مستمری‌بگیران تامین‌اجتماعی تا ۱۰ اسفند

جزئیات برگزاری نمایشگاه‌های بهاره برای شب عید

خبرهای تازه از توزیع گوشت تنظیم‌بازاری

دولت تاکنون چقدر از روسیه وام گرفته است؟

تشکیل دبیرخانه بیانیه "گام دوم انقلاب" در جامعه مدرسین

ادعاهای کارآفرین نمونه علیه قوه قضائیه روی آنتن زنده

رسانه مصری: باید به دنبال راه تعامل با ایران باشیم

مجوز مجلس به دولت برای اخذ وام ۵ میلیارد دلاری از روسیه

درد دلهای پدر شهید حادثه تروریستی زاهدان

انتقاد پزشکیان از افراطی گری‌هایی که با آن برخورد نمیشود

ایران، «خلوت» شش کشور عربی را بر هم زد

صادقی: زبان دیپلماتیک به معنای سازش نیست

جزئیات شکایت نوبخت از امضا کنندگان نامه به رئیس جمهور

این سفر‌‌‌‌‌‌‌‌متناسب‌‌‌‌ ‌‌با جیب‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ‌‌‌‌‌‌‌شماست!

اقدام شجاعانه دو زن برعلیه کودتا در ونزوئلا

لیبرمن: سیاست ترور در غزه باید از سر گرفته شود

فرانسه برای پذیرش اتباع داعشی خود شرط گذاشت

بالا گرفتن جدال لفظی بین قطر و امارات

واکنش ترامپ به اظهارات معاون سابق اف‌بی‌آی

هایکو ماس: امکان توافق درباره فهرست کمیته قانون اساسی سوریه ایجاد شده است

وقوع ۲ انفجار در ادلب؛ سرکرده «النصره» هدف اصلی بود

ژنرال آمریکایی: کمک آمریکا به ائتلاف سعودی علیه یمن ادامه می‌یابد

انفجار مهیب در ادلب سوریه

این ‌‌‌‌‌سفر‌‌‌‌‌‌‌‌متناسب‌‌‌‌ با جیب‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ‌‌‌‌‌‌‌شماست!

«نه به چهارشنبه سوری خطرناک»

«اتنا» باز هم فرودگاه‌ها را تعطیل کرد

تلاش‌ها برای جهانی کردن کهنسال‌ترین موجود زنده ایران

مرمت خانه فردوسی پس از هزار سال

مشکل اصلی سایت دیوار چیست؟

سقوط مرگبار زن مسن در چاه ۱۵ متری

فرورفتن میلگرد در بدن کارگر جوان

واژگونی مینی بوس حامل دبیران آموزش‌وپرورش

معاون وزارت بهداشت: مجوز استخدام 30 هزار نفر آماده است