رصد

کد خبر: ۵۱۳۲۴
تاریخ انتشار: ۲۴ ارديبهشت ۱۳۹۴ - ۰۹:۰۳
مهدی ذاکریان:
«رابطه ایران و آمریکا» را می توان یکی از سوال های دشوار و شاید بی پاسخ نظام بین الملل دانست؛ رابطه ای که قریب به ۴۰ سال است قطع شده تا هم ایران، هم ایالات متحده، هم منطقه و حتی شاید بتوان گفت هم نظام سیاسی جهان از تبعات آن تاثیر بگیرند. ترمیم روابط بین الملل ایران در دولت یازدهم که به مذاکرات هسته ای جدی و نفس گیر محمدجواد ظریف و جان کری منتهی شد، این ذهنیت را به وجود آورده که رابطه جمهوری اسلامی با ایالات متحده بیش از هر برهه دیگری محتمل به نظر می رسد. این موضوع را دکتر مهدی ذاکریان، استاد روابط بین الملل در میان گذاشتیم.

دوستی ایران با آمریکا فرض محال است یا امکانی محتمل؟


قبل از پاسخ به این پرسش، لازم است توضیح داده شود که برای ایران به عنوان یکی از کشورهای تاثیرگذار منطقه مهم خاورمیانه، رابطه با آمریکا به عنوان قدرتی که از توان بالای نظامی و اقتصادی و سیاسی برخوردار است، اهمیت بالایی دارد. زیرا در صورت تحقق، می تواند موقعیت ایران در منطقه را ارتقاء ببخشد و همچنین تحولی بزرگ در فضای اقتصادی به وجود بیاورد. در کل باید گفت موقعیت ایالات متحده در جهان به گونه ای است که حتی کشورهایی چون چین و کوبا که رابطه خصمانه ای با این کشور داشتند، مناسبات مالی خود را حفظ کرده اند تا از این طریق بتوانند اهداف اقتصادی خود را محقق کنند. ایران هم در تعامل با آمریکا می تواند منفعت ببرد. به نظر من به همین دلیل است که می بینیم دولت بنا را بر کاهش اختلافات گذاشته است.


آمریکایی ها چطور؟ آن ها هم برای رابطه با ایران احساس نیاز می کنند؟


ایالات متحده همیشه دنبال این است که با کشورهایی رابطه و همکاری داشته باشد که در منطقه خود، به عنوان کشوری تاثیرگذار شناخته می شوند. به همین دلیل آنها تمایل زیادی دارند تا به عنوان مثال با بریتانیا رابطه حسنه ای داشته باشد، چون انگلیس در مناسبات اروپا حرف هایزیادی برای گفتن دارد. یا مثلا اصرار به همکاری با فرانسه و آلمان دارند تا از این طریق نفوذ کافی در اروپای مرکزی داشته باشند. یا در قاره آفریقا با مصر یا حوزه قفقاز با روسیه و... در کل آمریکایی ها بنا را بر تعامل با کشورهای مهم گذاشته اند که طبیعی است با چنین رویکردی، از همکاری با ایران که مهم ترین کشور منطقه بسیار مهم خاورمیانه به شمار می رود، استقبال می کنند. البته آن ها این نگاه را به سعودی و ترکیه هم دارند. با این حال ایران برای ایالات متحده اهمیت بیشتری دارد، چون اولین کشور منطقه بود که دموکراسی را پذیرفت، مجلس را برقرار کرد و مقابل استعمار به دفاع از هویت خود پرداخت و... به همین دلایل برای آمریکایی ها مهم بوده و هست که ایران را به عنوان یکی ازشرکای اصلی خود داشته باشند.


همچنین باید اشاره کرد که آمریکا در راستای مخالفت با ایران، همواره امتیازهایی را به کشورهایی چون چین، روسیه و هندوستان می دهد که اگر بتوادن با جمهوری اسلامی تعامل داشته باشد با استقلال رأی و عمل بیشتری در قبال کشورهای بزرگ رفتار خواهد کرد. به خصوص چین که کاملا جدی جایگاه ایالات متحده در بام اقتصاد جهان را تهدید می کند و این روزها ذهن مسئولان و تصمیم گیران آمریکایی را شدیدا مشغول به خود کرده است.


به پرسش اول برمی گردم. رابطه جمهوری اسلامی با ایالات متحده چقدر محتمل است؟


نمی توان به درصد یا آماری درباره احتمال همکاری ایران و آمریکا اشاره کرد. مهم، این است که رابطه هم برای آمریکا بسیار مهم است و هم برایایران اهمیت بالایی دارد.


شما تاکید دارید که رابطه از نگاه دو کشور بسیار مهم است. سوال این است که با وجود تاکیدی که آمریکا و ایران برای اهمیت همکاری فی مابین دارند، چرا اختلافشان به مدت ۴ دهه به درازا کشیده شده است؟


به نکته خوبی اشاره کردید و با توضیح در این مورد، به سوال اول هم پاسخ داده می شود در دانش سیاسی همه چیز محتمل است اگر شما به عنوان ایدئولوژیک و عقیده گرا به اصول صرف در دنیا عمل کنید، بر خود واجب خواهید دانست که بدون هیچ گونه ملاحظه، هر کاری که در راستای هدفتان لازم است را انجام دهید که این با تحرک سیاسی منافات دارد و توصیه دانش سیاست این است که باید در مواقع لازم انعطاف داشت. دقیقا به همین دلیل شاهد این بودیم که مذاکرات هسته ای، در شرایطی به نتیجه رسید که هم ایران و هم ۵+۱  تصمیم گرفتند تا کمی از مواضع خود عقب نشینی کنند و این طور شد که در کمتر از ۲ سال، اختلاف پیچیده ۱۰ ساله در حال حل و فصل است.


همچنین پیش از این شاهد بودیم دیپلمات ها و چهره های سیاسی ایران و آمریکا در مجامع رسمی سعی شان این بود که حتی به همدیگر سلام نکنند، اما در این چند وقت اخیر وزرای خارجه دو کشور با هم پای میز مذاکره نشستند که نشان از اراده طرفین برای حل اختلاف است.


این یعنی همان نظریه ای که معتقد است در عالم سیاست نه دوست دائمی وجود دارد و نه دشمن دائمی؟


دقیقا. هم ایران و هم آمریکا در سی و چند سال گذشته همدیگر را دشمن دائمی می شناختند و به همین دلیل وقتی ایران در مسئله جنگ ایالات متحده با طالبان و القاعده، از کمک فکری و حتی دادن مجوز استفاده از حریم هوایی کشور دریغ نکرد و همچنین از ورود اعضای القاعده و طالبان به مرزهای کشور ممانعت کرد، جرج بوش که آن روزها ساکن کاخ سفید بود با به کار بردن «محوریت شرارت» نسبت به ایران، نشان داد که ایران را تحت هر شرایطی دشمن کشورش می داند.


البته ایران هم، همین مسیر راطی کرد و به خاطر تحرکاتی که آمریکایی ها در حمایت و پشتیبانی از صدام حسین از خود نشان داده بودند، این ذهنیت در مردم به وجود آورد که باید تا ابد آمریکا را دشمن خود بدانند.


و حالا این تابو ترک برداشته است؟


برای اولین بار این تابو در ماجرای مک فارلین توسط امام خمینی و آیت ا... هاشمی رفسنجانی شکسته شد و گفت وگوهایی صورت گرفت. در واقع امام اجازه دادند تا در صورت لزوم، با آمریکایی ها رفت و آمدهایی انجام بگیرد. دومین مرحله هم زمانی بود که آقای هاشمی در نقش رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام و رئیس وقت مجلس خبرگاندر بهمن ماه سال ۹۰از نگارش نامه ای خبر داد که در آن به امام خمینی گفته بودند که تا ابد نمی توان «مرگ بر آمریکا» گفت و در نهایت ضربه نهایی به این تابو در انتخابات ریاست جمهوری یازدهم وارد شد که حسن روحانی به عنوان کاندیدای شاخص به صورت شفاف اعلام کرد که برای حل مسئله هسته ای باید با کدخدا هم مذاکره کنیم. بنابراین باید گفت این امر غیرممکن به احتمالی محتمل تبدیل شده است.


ملزومات ایجاد رابطه با آمریکایی ها چیست؟


بنده معتقدم تصمیم گیری درباره مسئله مهمی چون رابطه با آمریکا در سه سطح باید بررسی و در نهایت به تصمیم منجر شود و بعد از آن هیچ فرد، گروه یا نهادی نباید به خود اجازه دخالت یا تلاش برای کارشکنی بدهد. رابطه با آمریکا باید از طریق مقام معظمرهبری به عنوان بالاترین چهره کشور، رئیس جمهوری به عنوان مجری قانون اساسی و اداره همه امور و وزیر امور خارجه به عنوان مسئول اصلی دستگاه دیپلماسی پیگیری شود تا این اطمینان به وجود آید که تصمیم گرفته شده، تصمیمی براساس منافع ملی و مصالح نظام است. البته دیگران باید این فرصت را داشته باشند تا نقدهای کارشناسی و دلسوزانه خود را طرح کنند، اما نباید عده ای فقط و فقط با نگاه و هدف سیاسی و براساس معیارهای جناحی اقدام به اظهارنظر یا هر حرکت دیگری بکند. اگر این مهم عملی شود می توان امید داشت که به اجماعی منطقی می رسیم تا رابطه با آمریکا نه تنها ضرری نداشته باشد، بلکه منافعمان را دربر بگیرد.


با توجه به فضای سیاست داخل کشور، بعید به نظر می رسد که درباره رابطه با آمریکا به اجتماع برسیم.


یکی از ایراداتی که به طور ملموس در ایران مشاهده می شود، این است که منابع قدرت متکثر هستند و به همین دلیل شاهد این هستیم که فضایی غیرمنطقی در تصمیم گیری، اجازه نمی دهد آن طور که باید، اهدافمان را عملی شده ببینیم.


طرف آمریکایی چه گام هایی باید بردارد؟


باراک اوباما اگر واقعا دنبال این است که کشورش با ایران به تعامل برسد، در وهله اول باید صداقت خود و کشورش را نشان بدهد. رئیس جمهور ایالات متحده پیش از جدی شدن مذاکرات هسته ای به صراحت گفت که اگر ایران مشت های خود را باز کند، ما هم همان طور عمل می کنیم. اما آنچه در چند وقت اخیر مشاهده شده، این است که اوباما به تعهد خود عمل نکرد و در شرایطی که ایران شفاف و صادق پای میز مذاکره نشست. آمریکا همچنان بر مواضع پیشین خود اصرار دارد و حاضر نیست تا تحریم ها را لغو کند، آن هم در وضعیتی که برداشته شدن محدودیت ها، اصلی ترین فاکتور برای رابطه داشتن دو کشور به شمار می رود.


رابطه ایران و آمریکا در هر دو کشور، مخالفان سرسختی دارد. تکلیف تصمیم گیران ایالات متحده و جمهوری اسلامی با این پدیده چیست؟


به هر حال در تمام نظام های سیاسی افرادی هستند که نسبت به اتفاقات، دیدگاهی غیرعقلایی و رادیکال دارند و این فقط مختص ایران و آمریکا نیست. اما مهم این است که نظام سیاسی چه بخواهد؟ به طور مشخص ایران تلاش دارد تا در راستای «منافع ملی» خود قدم بردارد. برای کاهش مخالفت ها باید به جای سرکوب و سیاست حذفی، تریبون های رسمی را مامور کنند تا با تبیین آنچه در حال اتفاق افتادن است، افکار عمومی را با واقعیت آشنا کنند. متاسفانه در ایران، رسانه های ملی و تاثیرذگار کاملا برعکس عمل می کنند و در آمریکا هم به دلیل نفوذ صهیونیست بر رسانه ها، شاهدیم که در تلاش برای گمراه کردن اذهان هستند.


منبع: ماهنامه نسیم بیداری، شماره 58

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

مرغ کیلویی چند؟

خُلف وعده سعودی‌ها درباره سهام آرامکو

جنجال هزینه تماس رومینگ از عراق

خانوارهایی که کسی مسئولیت حذف یارانه آنها را قبول نمی‌کند

خبری خوش برای کارگران

همتی همنشین فعالان اقتصادی می‌شود

پیش‌بینی جدید از بازار طلا

آمار بیکاری در ترکیه اعلام شد

نرخ خودرو‌های زیر ۱۰۰ میلیون تومان در بازار

توصیه رئیس بانک مرکزی احمدی‌نژاد به دولت

حضور صدیقی در مراسم عزاداری امام حسین(ع) در مسکو

کنایه‌ توئیتری آذری جهرمی به صداوسیما

دعای همیشگی رهبر انقلاب برای جوانان

قدردانی جهانگیری از موکب داران مسیر راهپیمایی اربعین

شعری که رهبر انقلاب در وصف دورماندن از راهپیمایی اربعین خواندند

فرمانده سپاه: دست‌ها و خاک کف پای مردم عراق را می‌بوسیم

واکنش ایران به اقدام تروریستی در ننگرهار افغانستان

جهانگیری حرم امام حسین(ع) را زیارت کرد

اقامه نماز ظهر و عصر روز اربعین به امامت رهبر انقلاب

وعده شهید باکری در مورد کربلا

اعلام نتیجه اولیه انتخابات افغانستان به تعویق افتاد

نیروهای نظامی عراق در حرم علمدار کربلا

ارتش سوریه ۲ پهپاد تروریست‌ها را سرنگون کرد

حمله ارتش نیجریه به عزاداران حسینی در روز اربعین

قول مساعد آلمان برای حل مشکل روادید ناشران ایرانی

سهل انگاری کلینتون کار دست کارمندان وزارت خارجه داد

وقتی "واتس‌اپ" لبنان را به آشوب کشید!

نشست کم سابقه پارلمان انگلیس در روز تعطیل

لبخند نظرسنجی‌ها به بایدن

مفتِی سعودی برنامه‌های بن سلمان را «شیطانی» خواند

اطلاعیه سازمان هواشناسی در پی ورود سامانه بارشی به کشور

بازگشت زوار اربعین از مرز خسروی روی غلتک افتاد

آمار نگران‌کننده تصادف خودروهای زائران اربعین در خوزستان

آخرین آمار از زائران حسینی

تصاویر هوایی از راهپیمایی بزرگ جامانده‌های اربعین در تهران

عراق و ایران با هم برادر هستند؛ برادر!

تصادف مرگبار 2 پراید

حس و حال زائران آمریکایی اربعین‌

آزار و اذیت زن جوان به بهانه استخدام در شرکت

آخرین وضعیت تردد در مرزهای چهارگانه