رصد

کد خبر: ۸۲۶۹۸
تاریخ انتشار: ۱۲ ارديبهشت ۱۳۹۵ - ۱۲:۵۲
این که پلیس در راه اندازی «پلیس نامحسوس» تا چه حد به نظر جامعه شناسان و کارشناسان روابط اجتماعی متکی بوده است، مشخص نیست. اما از زمانی که این طرح رونمایی شده، متخصصان تحلیل اثرات اجرای چنین طرحی را آغاز کرده اند. ما هم برای واکاوی پیامدهای شکل گیری این نوع از نیروهای انتظامی، با علی اصغر سعیدی، جامعه شناس و استاد دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران گفت و گو کرده ایم. او در این گفت و شنود از آثار بین المللی و اثر این طرح بر روی زندگی روزمره مردم سخت می گوید. او بر این عقید هاست که وقتی جرمی علنی صورت می گیرد نمی توان به سادگی با آن به نحو نامحسوس برخورد کرد. به طور مثال، ماهیت کار قاچاقچیان مواد مخدر پنهانی است و باید نامحسوس با آن برخورد کرد. در حالی که هر گاه جرمی ماهیت آشکار داشته باشد باید با آن آشکار برخورد شود.
-- اگر اخبار هفته اخیر را دنبال کرده باشید، موضوع آغاز به کار پلیس نامحسوس امنیت اخلاقی یکی از مهم ترین خبرها در این بازه بود که البته واکنش های بسیاری هم به دنبال داشت؛ به طور کلی مسئله گشت نامحسوس، منکرات یا گشت امنیت اخلاقی را در حوزه جامعه شناسی چگونه می توان مطالعه و تحلیل کرد؟

مسئله گشت نامحسوس در حوزه منکرات و آسیب های اجتماعی را می توان از ابعاد مختلف مورد بررسی قرار داد. این مسئله یک بعد فقهی و حقوقی دارد که در تخصص بنده نیست و وارد آن نمی شوم اما از ابعاد جامعه شناسی روزمره، جامعه شناسی سازمان ها و علم سیاست گذاری اجتماعی می توان تحلیل و توصیف های استنباطی در مورد آن انجام داد. نخست، باید بگویم که ما اطلاعات زیادی در مورد نحوه انجام وظایف این نیرو نداریم و نمی دانیم این نیرو چگونه استخدام شده، چگونه آموزش دیده است، چگونه راهبری و مدیریت می شود و همچنین روابط سازمان های رسمی و غیر رسمی آن چگونه است و اطلاعات دیگری که برای این تحلیل مورد نیاز است. بنابراین ناگزیریم نخست سوالاتی مختلف مطرح کنیم تا ضرورت های نظام چنین نیرویی در جامعه مشخص شود و بعد با پاسخ های احتمالی، آن را تحلیل کنیم.


-- این گشت به طور نامحسوس قرار است وارد زندگی روزمره و محسوس مردم شود، به نظر شما چه تأثیراتی بر زندگی اجتماعی و روزمره مردم خواهد داشت؟


از منظر جامعه شناسی زندگی روزمره، باید گفت بدون تردید از دقایق اولیه ورود این نیرو به جامعه باید منتظر تأثیر آن بر کنش های متقابل اجتماعی باشیم. کنش های این نیرو به سرعت گسترش یافته و اخبارش به همه جا خواهد رسید و برخی هم به چشم خودشان خواهند دید و شکل گیری این نوع پلیس به سرعت ابعاد بین المللی خواهد یافت. این ابعاد بین المللی تنها به ارسال یک خبر محدود نمی شود؛ بلکه به نظر می رسد، تمام جهان احساس تأثیری را که در جامعه ما به وجود آمده است تا حدی به همان صورت تجربه خواهند کرد. به این دلیل که ما در عصر اطلاعات زندگی می کنیم. تقریباً این البته در مورد هر سیاست اجتماعی در زندگی روزمره صدق می کند. وقتی ما تحت تأثیر وقایع روزمره در آن گوشه دنیا هستیم، مانند جنگ، درگیری هایی که برای احقاق حقوق مدنی در شهرهای مختلف رخ می دهد و البته هزاران حادثه دیگر، بنابراین باید انتظار داشته باشیم اجرای هر سیاستی که به نحوی به کنش های متقابل ما در زندگی روزمره مربوط است حاوی واکنش های جهانی نیز باشد. ممکن است جامعه ما این سیاست را به لحاظ فرهنگی درک کند؛ بدین جهت فرهنگ ها به سادگی در بسیاری موارد از جمله هنجارها و اصول اخلاقی یکسان نیستند یا به قول پیتروینچ، فیلسوف اجتماعی روی هم پنجره باز نمی کنند؛ بنابرای ممکن است، دیگران از این نوع برخوردها متعجب شوند. حتی فرهیختگان آن جامعه پس باید به آن ها حق بدهید که قضاوت هایی که می کنند از دریچه ذهنیت فرهنگی خود آن ها باشد؛ به این دلیل که توانایی درک پیچیدگی فرهنگی و اجتماعی ما را ندارند. اما ما خوراک ذهن آن ها را برای قضاوت تهیه کرده ایم.


-- اگر اجازه دهید این پرسش را بار دیگر مطرح کنم که جامعه شهری ما معنا و اجرای این سیاست را چگونه خواهد دید و چه تأثیری بر زندگی روزمره اش خواهد داشت؟


اجازه دهید از جهت نقش مکالمه در زندگی روزمره مسئله را بحث کنیم که چه بخشی از وظیفه گشت نامحسوس، اخلاق است؛ یعنی ارشادهایی که با مکالمه و گفت و گو صورت می گیرد. در بسیاری موارد مشاهده شده است که پلیس نسبت به مسئله ای تذکر می دهد که جرم بودن کاملاً مشخص نیست؛ در این میان، مکالمه هایی صورت می گیرد که اگر قراردادهای مربوط به گفت و گوهای معمولی در آن رعایت نشود، حس آرامش را از افراد و حتی جامعه اطراف که این گفت و گوی ناگهانی را مشاهده می کنند سلب می کند. مثلاً یک تذکر در مورد لباس پوشیدن نه تنها ممکن است احساس تهدید و ناامنی ایجاد کند بلکه دامنه این مسئله گسترده شود. اینجا ما می گوییم که کنش متقابل در زندگی روزمره در حال تخریب شدن است. بنابراین همان طور که تجربه پلیس ارشادی در گذشته نشان داده است، مکالمه اشادی در خیابان و در زندگی روزمره بسیار با هوشیاری باید صورت گیرد. اینجا خانه یا دفتر روانشناس یا پاسگاه پلیس نیست. همان طور که ما از افراد انتظار داریم برخی قواعد را رعایت کنند، جامعه نیز انتظار دارد پلیس با احترام، هوشیاری و استفاده از کلمات قابل فهم و البته محترمانه ارشاد کند. این کاری سخت است که به آسانی از دست کسی برنمی آید. در واقع ملزومات چنین ارشادی، افراد آموزش دیده و روش های ارزیابی مستمر است. به این دلیل که ممکن است، این نوع ارتباطات، انواع اختلالات را در زندگی ایجاد کند که روی تعامل مردم و پلیس و حس اعتماد و امنیت عمومی اثر داشته باشد.


-- از آن جا که بخشی از کنش های متقابل اجتماعی در زندگی روزمره، کنش های اقتصادی است نمی توان انتظار داشت این سیاست پیامدهای اقتصادی هم داشته باشد؟


از جمله وظایف پلیس که ایجاد، کنترل و برقراری امنیت است نمی توان تحلیل هزینه – فایده کرد؛ به این دلیل که این سیاست ها خدمات عمومی هستند و بای تمایزی بین مرزهای اخلاقی و شاخص های اقتصادی قائل شد؛ اما می توان گفت از نظر اقتصادی هم این سیاست به سیاست های اقتصادی از جمله جذب توریست نیز ممکن است لطمه بزند. البته نه این که توریست هایی که به تدریج ورودشان به ایران در حال افزایش است، قواعد اخلاقی را رعایت نمی کنند؛ بلکه اهمیت این موضوع، به دلیل برخوردهایی است که احتمال دارد بلافصل در جلوی چشم آن ها رخ دهد. از این رو این اقدامات در برخی موارد ممکن است در مقابل چشمان برخی گردشگران قرار گیرد و موجب شگفتی آن ها شود. البته ممکن است کسی در پاسخ من بگوید گردشگر تشنه شگفتی هاست اما شگفتی هایی که از آن لذت برد یا از گذشته و میراث ما و حتی گردشگری جنگ درس بیاموزد. بنابراین اقداماتی که این نیروی نامحسوس می خواهد انجام دهد ممکن است نه تنها موجب شگفتی در زندگی روزمره داخلی شود بلکه در زندگی روزمره خارجی ها نیز چیزی غیرعادی و نامأنوس محسوب شود.


-- در زندگی روزمره مردم نوعی بی اعتنایی مدنی در رفتارها و کنش های متقابل شکل می گیرد. چرا این گونه فکر نکنیم که مردم کار خودشان را می کنند و این نیرو نیز به کار خود می پردازد؟


به نکته خوبی اشاره کردید؛ جامعه شناسانی که بر اساس مکتب کنش متقابل نمادین جامعه را مطالعه می کنند بر این عقیده اند که در زندگی روزمره ما از کنار افراد مختلف با ظاهرهای مختلف رد می شویم و ممکن است نگاهی هم به یکدیگر کنیم اما بلافاصله روی برمی گردانیم. گافمن جامعه شناس برجسته معتقد است انسان در جهان مدرن از سایر انسان ها انتظار دارد در موقعیت های زیادی در زندگی روزمره این چنین عمل کند؛ یعنی بی اعتنایی مدنی پیش کند. این محور زندگی روزمره است. این گونه رفتارها یک الگو ایجاد می کند این ها روال زندگی را به صورت واقعیتی اجتماعی در می آورد. ممکن است در این میان برخی نیز متظاهرانه رفتار کنند تا از میزان بی اعتنایی مدنی مردم کم کنند اما اتفاقاً جامعه شناسان و سیاست گذاران اجتماعی تا از میزان بی اعتنایی مدنی مردم کن کنند اما اتفاقاً جامعه شناسان و سیاستگذاران اجتماعی نیز به این شکل ها و اداها و رفتارها که به ظاهر بی اهمیت هستند اهمیت می دهند و روال زندگی اجتماعی را با مطالعه این رفتارها می شناسند. البته اگر فراوانی رفتارهای نابهنجار که بی اعتنایی مدنی را تحت تأثیر قرار دهد؛ زیاد باشد باید برای کاهش آن تدابیری اندیشیده و اتخاذ شود. این در مورد هر جامعه ای وجود دارد؛ به طور مثال در انگلستان در دوران نخست وزیری مارگارت تاچر پلیس به شدت به مقابل درخواست جوانان مبنی بر طولانی تر کردن کنسرت موسیقی ایستادگی کرد؛ چون مخل نظم عمومی بود. به تعبیر کریس ردجک محقق مطالعات فرهنگی هر گروهی که بخواهد فضاهای عمومی را به نفع خود دستکاری کند با واکنش گروه های ذی نفع دیگر که پلیس واسطه یا ضابط آن است رو به رو خواهد شد. مداخله پلیس برای برقراری امنیت است اما این مداخله، بی اعتنایی مدنی یا روال زندگی روزمره را متعادل خواهد کرد.


-- برای این که به فلسفه گشت نامحسوس بپردازیم نخست توضیح دهید که به نظر شما وظایف قوای انتظامی چیست؟


وظیفه قانونی پلیس و نیروی انتظامی در درجه اول حفظ امنیت فیزیکی و روانی شهروندان است البته این وظیفه ای پویاست چون جامعه روز به روز پیچیده تر می شود و میزان جرایم نیز بیشتر می شود و خطر بی ثباتی در امنیت بالاتر می رود. اگر به گزارش های پلیس توجه کنید خواهید دید که جرایم جدیدی در گزارش های آن ها وجود دارد. آن ها باید شکایت های جدیدی از ساده تا پیچیده را ثبت و رسیدگی کنند. اموری ساده از دعوای همسایگی، تا سرقت، قتل و سرقت مسلحانه تا جرایم اینترنتی.


پلیس مهم ترین سازمان تأمین امنیت داخلی کشور است؛ خدمات پلیس یک کالای عمومی به شهروندان است و لذا باید به طور مستقیم، محسوس و شفاف در ارتباط مستقیم با مردم باشد. در هر کشوری نیز این نیرو شفافیت خود را با ابزارهای مختلف انجام می دهد. از جلمه پوشیدن یونیفورم. مثلاً نیروهای مختلف نظامی و انتظامی با پوشیدن یونیفورم های مختلف از هم جدا می شوند تا در جامعه مردم آن ها را بشناسند؛ چون هر نیرویی وظیفه خاصی دارد. مثلاً گزارش یک سرقت را به نیروی هوایی نمی دهیم یا در خیابان درخواست کمک از نیروی دژبان ارتش نمی کنیم. به این دلیل که هر کدام وظیفه خاصی دارند. اما وقتی کسی یونیفورم نیروی انتظامی را بر تن نداشته باشد باید چگونه به او اعتماد کرد؟ مردم به چه شاخصه ای باید اعتماد کنند؟ آیا احتمال سوء استفاده های مختلف افزایش نخواهد یافت؟ در واقع اعتمادسازی که پلیس طی زمان های مختلف به سختی ایجاد کرده است ممکن است یک شبه تخریب شود. همسانی در پوشش و محسوس بودن نیروی پلیس اولین گام در راه اعتمادسازی است. به علاوه پلیس در جامعه در بسیاری از موارد باید هم صمیمی، هم حرفه ای و بر اساس وظایف خود، یعنی کنترل و نظم، از راه دور و بدون مداخله مستقیم وظایف خود را انجام دهد. ایجاد این رابطه باید با استفاده از ابزارهای مختلف از جمله گشت محسوس و قدم زنی، تا نظارت های حرفه ای و پیشگیرانه یا واکنش های سریع و آشکار به درخواست ها باشد و به طور کلی پیامد فعالیت های پلیس باید به رضایت شهروندان، رضایت مسئولان سیاسی از اقدامات پلیس، کنترل جرایم و در نهایت بهبود کیفیت زندگی منجر شود.


-- فکر می کنید، به چه دلیل نیروی انتظامی گشت نامحسوس را به عنوان یکی از راهکارها برای مقابله با هنجارهای اجتماعی انتخاب کرده است؟


درباره این که پلیس به چه دلیل بر تشکیل گشت نامحسوس تأکید دارد اطلاعاتی در دست نیست که مشخص کند، بر اساس چه تحقیقاتی تشکیل چنین گشتی اهمیت پیدا کرده است. اما بر اسسا تجربه گشت های ارشاد در گذشته می توان چند دلیل را گمانه زنی کرد. ممکن است گشت محسوس نوعی اختلال در زندگی مردم و حریم خصوصی مردم تلقی شده باشد. به طور مثال تنها عده ای معدود هستند که به قاچاق مواد مخدر دست می زنند و لازم نیست پلیس به طور تصادفی به جست و جوی بدنی و محسوس دست بزند و اصولی تر است با گشت و تجسس غیرمحسوس قاچاقچیان را به دام بیندازند. دوم ممکن است محققان انتظامی تشخیص دهند اعلام چنین برنامه ای ممکن است باعث شود مردم وقتی ببینند کسی آن ها را به طور نامحسسو تحت نظارت دارد در نتیجه رفتار خود را در تمامی لحظه ها زیر نظر داشته باشند و به نوعی درونی شدن انتظارات نیروی انتظامی از رفتار و کدهای مورد انتظار در آن ها صورت گیرد. اگر چنین دلیلی مدنظر نیروی انتظامی بوده باشد تعداد هفت هزار نفر ممکن است تعداد واقعی نیروی گشت نامحسوس نباشد و تنها برای تحت تأثیر قرار دادن و تغییر رفتارهای نابهنجار به رفتارهای مورد انتظار یا به نوعی هشدار تلقی شود. در مورد دلیل اول باید گفت که نحوه، ماهیت، میزان و شدت جرم نیز در تشکیل نیروی نامحسوس موثر است. وقتی جرمی علمی صورت می گیرد نمی توان به سادگی با آن به نحو نامحسوس برخورد کرد. به طور مثال، ماهیت کار قاچاقچیان موادر مخدر پنهانی است و باید نامحسوس با آن برخورد کرد. در حالی که هر گاه جرمی ماهیت آشکار داشته باشد باید با آن آشکار برخورد شود.


-- آیا می توان نتیجه اقدامات نامحسوس را ارزیابی کرد؟


این ارزیابی دشوار خواهد بود. وظیفه پلیس این است که مطمئن شود گشت نامحسوس می تواند بیشتر آن ها را به نتیجه برساند؛ یعنی برقراری امنیت و کاهش جرایم. به علاوه، باید بتوانیم ارزیابی از رضایت شغلی پرسنل که در تعامل با مردم هستند داشته باشیم. یکی از احتمالاتی که می توان در مورد فعالیت این نیرو مطرح کرد این است که پرسنل این نیرو به صورت جداگانه از سایر بخش های جامعه قرار می گیرد و مشخص نیست که چه میزان از مقررات و اصول کار خود را انجام می دهند. برنامه ریزی و نظارت بر کارشان که اتفاقاً در تعامل با مردم است مشخص نیست. به علاوه مشخص نیست که چگونه باید تنبیه و تشویق سازمانی را از نحوه تعامل با مردم دریافت کنند. در این وضع نامحسوس مشخص نیست که پرسنل از کار خود راضی اند؟ از کار خود لذت می برند؟ یا در اوج نارضایتی اند. به طور کلی ارزیابی سازمانی از رضایت کامل تا عدم رضایت کامل چگونه سنجیده می شود؟ به نظر می رسد نقشی که پرسنل این نیرو باید در کار خود داشته باشد حاوی فشارهای روحی و روانی زیادی می تواند باشد. بنابراین نحوه استخدام این نیرو و چگونگی تعلیم آن و نحوه نظارت که در مورد آن وجود دارد امری دشوار بوده و موفقیت این گشت را با تردید رو به رو می کند.


-- چه شیوه ای را پلیس باید به کار گیرد تا جرایمی که قرار است گشت نامحسوس انجام دهد کاهش یابد و اعتماد عمومی به پلیس بالا رود؟


امروزه از پلیس جامعه محور برای کاهش جرایم بحی می شود. پلیسی که از طریق نظارت شهروندی و البته تقویت شهروند مسئول و فعال در جامعه امنیت را برقرار کند. این امر از بالا به پایین رخ نمی دهد. در جامعه ما به تدریج این ایده در حال رشد است که واکنش هایی را در بر داشته است؛ نشانه این است که مردم نسبت به پلیس حساس هستند چون پلیس ضامن امنیت آن هاست. در شیوه های پلیس جامعه محور، اتفاقاً ما باید از این که پلیس قبل از هر اقدامی آن را به اطلاع مردم برساند و عکس العمل مردم را دریافت کند خرسند باشیم. این بهترین روش ارزیابی هر سیاست قبل از اجراست. لذا بدون هر گونه تعصب اگر کارشناسان و مردم از این طرح استقبال نکردند آن را کنار بگذاریم و طرح های دیگر را تدوین کرده و برای اظهارنظر مردم مطرح کنیم. این امر لازمه اعتمادسازی بین پلیس و مردم و ضامن اجرای موفقیت آمیز طرح های پلیسی و انتظامی است و لازمه وجود پلیس جامعه محور است.


-- به ورود این گشت به زندگی روزمره بازگردیم؛ آیا می توان در مورد فضاها و مکان های حضور این نیرو نیز گمانه زنی کرد؟


سوال جالبی است. به نظر می رسد گشت نامحسوس در تمامی فضاها و زمان های جامعه شهری وجود دارد. در حالی که تجربه نشان داده است که معمولاً این نیرو به مکان هایی خواهند رفت که احتمال وقوع جرایم مورد نظر این گشت وجود دارد. لذا به راحتی می توان به نامحسوس نبودن آن اظهارنظر کرد. این فضاها کارکردی اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی دارند و لزوماً به تنهایی فضای فراغتی یا گردشگری یا خرید یا فرهنگی نیستند. همچنین زمان هایی که گشت نامحسوس فعال است احتمالاً مردم نیز فعال ترین زمان را در جامعه شهری سپری می کنند؛ به نحوی که زندگی روزمره آن ها در حال جریان است و بیشترین تردد در این فضاها و در این زمان ها صورت می گیرد.

مطالب مرتبط
برچسب ها: مطالب مجلات
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

روش حرفه‌ای خرید و فروش خودرو، تنها با 1 تماس و در 1 روز

عقب‌نشینی از تعیین سقف اجاره‌بها

بازگشت بورس‌های جهانی به مدار صعودی

راهکار دولت برای ساماندهی بازار خودرو

نرخ بیکاری در بزرگترین اقتصادهای دنیا

اعلام جزییات اطلاعیه ارزی بانک مرکزی خطاب به تولیدکنندگان

اوج مصرف برق دوباره به ۴۲ هزار مگاوات نزدیک شد

نماینده مجلس: از فشاری که به مردم می ‌آید متاسفم

سهام آسیایی همچنان در نوسان

افزایش ذخیره نفت ایران در ساحل و بر روی آب

آمریکا به بهانه ایران کشورهای عربی را دوشید؛ فروش 8.1 میلیارد دلاری سلاح بدون تایید کنگره!

پاسخ ظریف درباره احتمال تماس تلفنی با پمپئو

بدون تعارف از دیدار رهبری با دانشجویان

حزب الله: موضع رهبر انقلاب ایران، ترامپ را با معضل بزرگی مواجه کرد

ترامپ اعزام 1500 نظامی به غرب آسیا را تایید کرد

گفته‌های پهلودار ضرغامی خطاب به روحانی

پامپئو: هیچ‌کس در دولت خواهان جنگ با ایران نیست

تیر واشنگتن به سنگ خورد

فلاحت پیشه: ترامپ یک نفرت تاریخی از ملت ایران را نمایندگی می‌کند

بذرپاش از اشرافی گری مسئولان گلایه کرد

پنتاگون: نیروهای اعزامی به خاورمیانه شامل متخصصان و مهندسان تجهیزات نظامی است

روسیه افزایش نظامیان آمریکا در منطقه را به شورای امنیت می‌برد

آمریکا رسماً اعلام کرد فروش سلاح به سعودی‌ها را تسریع می‌کند

هشدار الحشد الشعبی درباره اقدامات تحریک‌آمیز آمریکایی‌ها

روسیه وقوع حمله شیمیایی در ادلب سوریه را رد کرد

وقوع انفجار در شهر لیون فرانسه

روسیه به معاون پیشین وزیر خارجه آمریکا روادید نداد

9 شهید در حمله سعودی به پالایشگاه فرآورده‌های نفتی «تعز»

آیا پوتین، پدر دوقلوهای ژیمناست روس است؟

جرمی هانت اعلام آمادگی کرد

احتمال کوچ راه آهن به فرودگاه مشهد

اعترافات مردی که زنش را آتش زد!

ماجرای بخشنامه‌های فراوان در مدارس

دستگیری عامل تیراندازی با سلاح جنگی در شاهرود

غرق شدن تبعه افغانستانی در کانال آب شاهین شهر

"سد بارزوی" شیروان رکورد زد

تصاویر مزارع گندم سوسنگرد بعد از سیل

کشف تندیس مومیایی در دزفول

مرگ تلخ ۲ کارگر در حوضچه آمونیاک

کشف بقایای جسد دو نفر در ارتفاعات دربند