رصد

کد خبر: ۸۳۱۴۷
تاریخ انتشار: ۱۹ ارديبهشت ۱۳۹۵ - ۰۸:۴۷

پیرمحمد ملازهی، کارشناس مسائل عربستان / باراک اوباما، رئیس جمهور آمریکا اخیرا در سفری که به منظور شرکت در نشست شورای همکاری خلیج فارس به ریاض داشت به عربستان یادآور شد که باید همزیستی با همسایه خود ایران را بیاموزد. سخنانی که به مذاق اعراب خوش نیامد و باعث ناخشنودی آنها شد. البته تحلیل نگاه آمریکا به  منطقه و روابط ایران و عربستان بحث مفصلی را می طلبد. اگر بخواهیم مسئله را فقط از نگاه آمریکایی ها و در ارتباط با منافع راهبردی خودشان ببینیم در این صورت صحبت های باراک اوباما تا حد زیادی قابل فهم است. به این معنا که آنچه اکنون در منطقه مشکل آفرین شده به ویژه در سوریه، یمن، عراق و بحرین عدم تفاهم میان تهران – ریاض است. باید توجه داشت که اهمیت این منطقه برای آمریکا به حوزه خلیج فارس مربوط می شود و منافع نفتی و کانی منطقه خاورمیانه برای واشنگتن مدنظر است؛به بیان دیگر آمریکایی ها بدون هدف و برنمه وارد منطقه ای نمی شوند. اگر از این زاویه به موضوع نگاه کنیم صلح و ثبات در این منطقه در شرایط کنونی به نفع آمریکایی هاست هرچند که  ممکن است در مقاطعی این تصور به وجود آمده باشد که تنش در خاورمیانه منافع واشنگتن را تامین می کند اما در موقعیت فعلی حفظ صلح و ثبات به نفع آمریکا خواهد بود.


اما برخی عوامل در منطقه مخل صلح و ثبات شده است؛ واقعیت اینجاست که رقابت های میان ایران و عربستان در سوریه، عراق و یمن و تصوری که در عربستان و دیگر کشورهای  عرب منطقه وجود دارد مبنی بر این ایران در پی صدور انقلاب اسلامی و تشکیل هلال شیعی در منطقه است، باعث شده آنها احساس کنند امنیت شان به خطر افتاده است. در واقع این عربستان است که فضای میان دو کشور را به سمت رقابت هدایت می کند و ایران بارها نشان داده که به دنبال راهکارهای مسالمت جویانه برای همکاری با همسایه مسلمان خود یعنی عربستان است. اگر این تصور را اساس قرار دهیم، آنچه که در سوریه و عراق می گذرد فقط به شکل رقابت ایران و عربستان سعودی حرکت نکرده است بلکه نوعی جنگ شیعه و سنی را موجب شده که این مسئله برای دنیای اسلام بسیار خطرناک است. زیرا در صورتی که جنگ، حالت شیعه و سنی به خود بگیرد دیگر قابل کنترل نخواهد بود. در حال حاضر گروه های رادیکالی مانند داعش که تصور می شود در پشت پرده از حمایت عربستان سعودی برخوردارهستند ، شرایط منطقه را بر هم زده اند. با توجه به این که بخش های مهمی از سوریه و عراق همچنان در اختیار این گروه هاست، آمریکایی ها این گونه تصور می کنند که اگر جریان رادیکال خلافت گرایی که در میان اهل سنت است را  نتوان کنترل کرد و اینها بتوانند معادلات را بر هم بزنند در این صورت آمریکایی ها بازنده اصلی در این ماجرا خواهند بود  و در این شرایط زمینه برای نفوذ روسیه، چین و ایران با محور مقاومت فراهم خواهد شد. بنابراین نگرانی اصلی آمریکا بر این اساس است که رقابت  میان تهران و ریاض، تحولات منطقه را به سمتی پیش می برد که ممکن است به زیان آمریکا تمام شود. راه حل پایان این رقابت ها هم چیزی نیست جز آنچه که آمریکا به عربستان ارائه کرد؛ یعنی ریاض، تهران را به عنوان شریک منطقه ای خود بپذیرد و دو کشور به سمت همکاری گام بردارند. در این صورت می توان گروه های افراطی را از منطقه دور کرد و صلح و ثبات را به خاورمیانه بازگرداند.


متاسفانه مسئله ای که وجود دارد این است که امروزه فضای تبلیغاتی علیه ایران و عربستان در دو کشور بسیار تقویت شده است و این پرسش مطرح است که در این فضا آیا دو کشور قادر به نادیده گرفتن این شرایط و حرکت به سمت همکاری خواهند بود؟! به عقیده من، این روند تا حدودی زمانبر اما عملی و شدنی است. در واقع آمریکا در پی آن است همان سیاستی که در زمان نیکسون داشت را پیگیری کند؛ یعنی ایران و عربستان را به عنوان دو محور اصلی برای ایجاد صلح و ثبات در منطقه در همکاری با هم ببیند. لذا تا زمانی که عربستان سعودی شراکت ایران را در منطقه به رسمیت نشناسد به نظر نمی رسد که منطقه خاورمیانه روی آرامش به خود ببیند.


البته تجربه آمریکا نشان داده که می تواند در مواردی که رقابت های منطقه ای میان کشورها وجود دارد با صبر و حوصله آنها را به سمت همکاری هدایت کند و نقش موازنه گر را ایفا کند. سیاست آمریکا این است که توازن منطقه ای میان تهران و ریاض حاصل شود و هیچ کدام از این دو کشور در موضع مسلط قرار نگیرند. از این زاویه به نظر می رسد که واشنگتن این توان را دارد که یک سیاست متوازن را میان ایران و عربستان سعودی و به طور کلی اعراب ایجاد کند.


در عین حال بعد از صحبت های اخیر اوباما از سوی اعراب این بحث مطرح شد که آمریکا، کشورهای عربی را به ایران فروخته است. اما باید مدنظر داشت که این گونه سخنان بیشتر احساسی است و با واقعیت های موجود در منطقه همخوانی ندارد. البته بعد از بیداری اسلامی در کشورهای عربی که ساختارهای سنتی عربی دارند مانند عربستان، امارات، کویت و قطر با تزلزل مواجه شده اند. در حقیقت دوران حاکمیت های خاندانی به پایان رسیده و سیاست آمریکا نیز بر این اساس است که نظم کشورهای منطقه به سمت پایان این نوع حکومت ها سوق داده شود. اگر به دیدگاه اوباما در این رابطه دقت شود نوعی چاشنی دموکراسی در آن وجود دارد؛ اما در کشوری مانند عربستان سعودی تمام قدرت در اختیار نزدیک به 4 هزار نفر از خاندان آل سعود است و در شرایطی که یک قشر تحصیلکرده یا افرادی از قشر متوسط شکل گرفته اند، خاندان سعودی در مقابل مطالبات مردم مقاومت می کنند. بنابراین آمریکا به دنبال آن است که ساختارهای قدرت خاندانی در این کشورها تعدیل شود, البته این بدان معنا نیست که چنین ساختارهایی به طور کلی بر هم خورند اما حداقل نوعی دموکراسی ظاهری در این کروشها به اجرا درآید. به بیان دیگر آمریکایی ها جدای از احساسات اعراب، برای منطقه برنامه ریزی هایی دارند و خیلی تحت تاثیر چنین فضاهایی قرار نخواهند گرفت.


از سوی دیگر بعد از به نتیجه رسیدن گفت وگوهای هسته ای و به دست آمدن برجام این مسئله مطرح شد که شاید همکاری های میان ایران با غرب در زمینه های دیگر نیز گسترش یابد. اما به نظر من برجام دو مشکل دارد که مشکل نخست آن به مسائل داخلی آمریکا باز می گردد؛ به بیان دیگر احزاب داخلی آمریکا می خواهند از این مسئله به سود خود بهره برداری کنند و مشکل دیگر به داخل ایران و مخالفان برجام بازمی گردد. درحقیقت این صحیح است که برجام به عنوان راه حلی برای حل مشکلات ایران و دنیای غرب در مراحل مقدماتی مدنظر قرار دارد اما شرایط به گونه ای است که عملیاتی کردن این موضوع به سادگی امکان پذیر نیست. علت آن وجود دو نگاه متفاوت در ایران و آمریکاست؛ در آمریکا نگاه دولت این است که برجام باید گسترش یابد یعنی همان چیزی که در ایران نیز تحت عنوان برجام 1، 2، 3 مطرح شد. در واقع واشنگتن از برجام فقط این را نمی خواهد که فروش نفت یا مسائل بانکی و اقتصادی ایران حل و فصل شود بلکه بسیاری موضوعات دیگر هم در سطح منطقه است که آمریکایی ها خواهان تغییر در مورد آنها هستند. در این میان در داخل ایران بسیاری از این نگاه مخالف هستند و برجام را فقط محدود به چارچوب توافقات هسته ای می بینند. لذا این نگاه آمریکا تا حدودی مشکل ساز شده است.


به طور کلی باید گفت که آمریکا، ایران را به عنوان قدرتی که از لحاظ نظامی، سیاسی و فرهنگی جا افتاده و می تواند صلح و ثبات را در منطقه خاورمیانه و خلیج فارس برقرار کند، می نگرد. اما عربستان سعودی نه به لحاظ نظامی این توان را دارد و نه قدرتش ایجاب می کند که بتواند چنین ماموریتی را به سرانجام برساند. لذا نگاه آمریکای اوباما به ایران به این صورت است که برجام گسترش پیدا کند. بنابراین به عقیده من آمریکایی ها در نگاه بلندمدت شان تلاش دارند ایران را در مسیری قرار دهند که اقتصادش در اقتصاد جهانی جذب شود و به لحاظ سیاسی توانش در جهت گسترش صلح و ثبات در منطقه به کار گرفته شود.


منبع: هفته نامه صدا، شماره 78

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

کاپیتان کار، تعمیرات خودرو با روشی ‌‌‌‌‌‌جدید

ایرباس جدیدترین طرحش را رونمایی کرد

آرامش معنادار امروز بازار دلار، طلا و سکه

بنیاد مستضعفان مال‌سازی را ممنوع کرد

ساخت مسکن اجاره‌ای کلید خورد

وعده روحانی درباره خانه دار شدن کارمندان

دلار ارزان شد چرا قیمت کالاها ارزان نمی‌شود؟

نرخ رهن و اجاره ملک در مشهد

نماینده مجلس: دلار باید ۸ هزار تومان شود

دوره «خوش‌نشینی» به تاریخ پیوست

بروجردی منتقد اظهارات ذوالنور در حوزه دیپلماسی شد

بسته ویدئویی آخرین خبر/ سلطان اصلی مسکن چند خانه دارد؟

حضرتی: نباید رسانه ملی را به یک توپخانه تبدیل کنیم

تقاضای مالک کشتی توقیف شده انگلیسی برای دیدار با خدمه

ترامپ داغ شد

ورود هیئت بلندپایه حماس به تهران

ظریف: آمریکا درصدد است برجام را به ورطه شکست بکشاند

تصویری از حاشیه دادگاه قتل در زندان فشافویه

شکوری‌راد: دولت به عقب برگشته است

کشتی ایرانی متوقف شده در عربستان آزاد شد

کاپیتان‌‌‌‌‌ کار، تعمیرات خودرو با روشی جدید

جزئیات ناکامی دوباره مزدوران سعودی در خاک عربستان

یک مقام آمریکایی دیگر از پنتاگون می‌رود

انهدام ۱۱ هزار قبضه سلاح در پرو

حکایت جانیانی که بزرگترین مدعیان حقوق بشر هستند

واکنش تشکیلات خودگردان به اظهارات بی شرمانه گرینبلات

نرخ خودکشی زندانیان در زندان‌های آمریکا به سطح هشدار رسید

آتش‌سوزی در سفارت آمریکا در لیبی

انصارالله: عربستان برای بقا به آمریکا و انگلیس متوسل شده است

آنکارا: ترکیه در برابر فشارهای اروپا سرخم نمی‌کند

کاپیتان کار، تعمیرات خودرو با روشی جدید

امام غایبی که فقط در فیسبوک جواب پیروانش را می‌دهد!

کارنامه هم الکترونیک شد

درگیری تن به تن پلیس با شرور قمه به دست

انفجار مهیب در چین

ذره‌بین قوه قضائیه روی مدارس تخریب شده در زلزله دو هفته پیش

باران یک نفر را در ترکیه کشت!

چه بر سر کودکان کار پس از جمع‌آوری می‌آید؟

کشف جسد مرد ناشناس در دل جنگل‌های نوشهر

ماجرای خرید و فروش پایان نامه‌های دانشجویی