رصد

کد خبر: ۸۸۴۷۳
تاریخ انتشار: ۱۵ تير ۱۳۹۵ - ۱۰:۲۵

سایه فتحی: با کاهش نرخ سود بانکی نقدینگی از بانک ها به سمت کدام بازار سرازیر خواهد شد؟ این پرسشی است که از ابتدای سال با کاهش یافتن نرخ سود بانکی در بازارهای مالی مطرح شده است. برخی کارشناسان معتقدند تعدیل نرخ سود بانکی به تناسب کاهش تورم نقدینگی را به سمت بازار مسکن هدایت می کند اما در مقابل دیگر کارشناسان معتقدند بازار سرمایه میزبان سپرده های بانکی خواهد بود. اما ظاهرا صندوق های سپرده گذاری که در کنار بانک ها در سال های اخیر شکل گرفته اند توانسته اند از این فرصت استفاده کنند و منابع سپرده های بانکی را به سمت خود جذب کنند. صندوق های با درآمد ثابت که با کاهش رسمی نرخ سود در سیستم بانکی بانرخ های بالاتر منابع جذب می کنند و اخیرا نیز متورم شده اند. رئیس پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی با اعلام هشدار نسبت به فعالیت این صندوق ها می گوید: «در حال حاضر جذابیت سرمایه گذاری در صندوق های با درآمد ثابت باعث شده تا مردم پول های خود را در این صندوق ها سرمایه گذاری کنند. بنابراین باید مسئولان نظام بانکی به این امر توجه ویژه ای داشته باشند و اجازه ندهند صندوق های با درآمد ثابت بانک ها بیش از این متورم شوند. بنابراین با وجود این صندوق ها نمی توان انتظار داشت که به سمت کاهش نرخ سود واقعی در اقتصادمان حرکت کنیم.» علی دیواندری در بخش دیگری از این گفت و گو تاکید دارد: «در هر شرایطی پول از نظام بانکی خارج نمی شود. هر سرمایه گذاری ای در خارج از بانک ها انجام شود در نهایت پول به بانک برمی گردد و در بانک نگهداری می شود. به رغم کاهش نرخ سود بانکی، پول در بانک ها باقی می ماند اما ترکیب سپرده ها به تدریج تغییر می کند.» در ادامه مشروح این گفت و گو را می خوانید.


آقای دکتر با توجه به اینکه از پایان سال گذشته شاهد کاهش نرخ سود بانکی هستیم و اخیرا نیز بانک ها به سمت کاهش نرخ سود سپرده های بانکی حرکت کرده اند و این نرخ به 15 درصد رسیده است با این اوصاف وضعیت سپرده گذاری در بانک ها از ابتدای سال تاکنون چگونه بوده است؟ آیا در فصل بهار شاهد کاهش سپرده گذاری در بانک ها بودیم؟


اجازه بدهید قبل از اینکه سوال شما را پاسخ بدهم به اقداماتی که بانک مرکزی انجام داد تا زمینه کاهش نرخ سود بانکی فراهم شود و دلایل اینکه چرا نرخ سود بالای بانکی با توجه به کاهش قابل توجه نرخ تورم در اقتصاد خلل ایجاد کرده است و مسیری جز تعدیل نرخ سود متناسب با نرخ تورم نداریم، اشاره کنم. از سال گذشته زمینه برای کاهش نرخ سود با آزادسازی ذخیره قانونی بانک ها فراهم شد. به طوری که ذخیره قانونی بانک ها نزد بانک مرکزی به حدود 10 درصد رسید. این مسئله باعث شد قدرت نقدینگی بانک ها افزایش یابد تا بتوانند توان تسهیلات دهی خود را تقویت کنند و به سمت کاهش نرخ سود سپرده ها حرکت کنند. یکی دیگر از اقدامات مهم بانک مرکزی در سال گذشته مدیریت هوشمندانه بازار بین بانکی و کاهش نرخ سود تسهیلات بین بانکی در این بازار از حدود 29 درصد به کمتر از 18 درصد بود. این عامل نقش مهمی در زمینه سازی کاهش نرخ سود بانکی ایفا کرد و تاکنون نیز اثرات مثبت آن را می بینیم. اما باید به این نکته توجه داشته باشیم که اکنون بانک ها نیز دیگر تمایلی به پرداخت سودهای بالا ندارند و به دنبال راهکارهایی هستند تا از گرداب افزایش هزینه بالای تجهیز منابع بیرون بیایند. با توجه به فشاری که بر صورت های مالی بانک ها احساس می شود، همچنین افزایش روزافزون قیمت تمام شده پول در سال های اخیر از این رو ادامه روند سپرده گیری گران قیمت برایشان امکان پذیر نیست. متاسفانه رقابت شدید بر سر سپرده گیری با نرخ های ترجیحی و بالا باعث شد تا بانک ها وارد بازی پانزی شوند و به همین دلیل چاره ای نداشتند جز این که برای بقای خود و رهایی از نوسانات نقدینگی به سپرده گیری گران قیمت تن دهند و در مقطع کنونی بهتر از هر زمانی می توانیم درک کنیم که ادامه این روند و اصرار بر سیاست غلط نرخ های بالا برای تجهیز منابع چگئنه می تواند آینده نظام بانکی کشور را با خطر مواجه کند.


آیا سیاست های اخیر در کاهش نرخ سود بانکی می تواند مانع بازی پانزی بانک ها شود؟


به نظر من بانک ها اکنون به این نتیجه رسیده اند که اگر بخواهند بازی پانزی را ادامه دهند دیگر در آینده نمی توانند عواقب خطرناک سپرده گیری گران قیمت خود را جبران کنند و در شرایط بحرانی قرار خواهند گرفت. بنابراین بایستی لاجرم زمینه کاهش نرخ سود را فراهم می کردند. از طرف دیگر اقدامات بانک مرکزی به ویژه در زمینه نظارتی با ابلاغ صورت های مالی جدید نیز به بانک ها کمک خواهد کرد که دیگر نرخ های سود بالا نپردازند. در فرمت جدید صورت های مالی براساس استانداردهای بین المللی (IFRS) بانک ها باید تکلیف سودهای علی الحسابی را که می پردازند مشخص کنند و نمی توانند دیگر مانند گذشته به شکل بی رویه سودهای علی الحساب بدهند. در سال های گذشته در نظام بانکی اغلب با مازاد سود پرداختی مواجه بودیم که برخی از بانک ها مابه التفاوت سود قطعی پرداخت می کردند لیکن متاسفانه در دو سال گذشته اغلب بانک ها در پدراخت سودهای علی الحساب با کسری مواجه شده اند. یعنی میزان سود علی الحساب پرداختی آنها بیش از درآمدهای مشاع بانک ها بوده است. این پدیده عجیبی است که بانک ها اخیرا با آن روبه رو شده اند. معتقدم تهیه صورت های مالی جدید که به بانک ها ابلاغ شده است باعث شفاف شدن پرداخت سودهای علی الحساب می شود و مشخص می کند که بانک ها چقدر از این ناحیه کسری منابع دارند و از کدام محل این سودها را پرداخت کرده اند. آنچه مشخص است در بانک های خصوصی و ترکیبی سودهای علی الحساب عمدتا از محل سهم سود سهامداران یا حقوق صاحبان سهام پرداخت شده و در بانک های دولتی نیز این سود از محل سهم سود دولت پرداخت شده است. قطعا ادامه این روند مشکلاتی در اداره بانک ها ایجاد می کند و صورت های مالی آنها را تحت فشار قرار می دهد. به همین جهت بانک مرکزی درشیوه گزارش دهی در صورت های مالی بانک ها تغییراتی ایجاد و صورت مالی جدید را در بهمن ماه سال گذشته ابلاغ کرد. با این دلایلی که عنوان کردم بانک ها چاره ای جز کاهش نرخ سود بانکی ندارند که در حال حاضر نیز کاهش تدریجی نرخ سود بانکی آغاز شده است و از نرخ سود سپرده 22 درصدی سال گذشته طی دو مرحله کاهش به نرخ سد سپرده 15 درصدی رسیده ایم. از طرف دیگر شرایط اقتصاد ملی نیز ایجاب می کند که نرخ سود بانکی به سمت پایین حرکت کند. زیرا اقتصاد ایران در شرایط فعلی به تحریک تقاضا نیازمند است که با چسبندگی نرخ ها به سمت بالا تحریک تقاضا امکان پذیر بود.


یعنی شما معتقدید با کاهش نرخ سود بانکی اهداف دولت و بانک مرکزی در تحریک تقاضا برای خروج از رکود محقق خواهد شد؟


نرخ های سود بالا و وسوسه انگیز باعث شده بود تا سپرده گذاران ترجیح دهند، به جای مصرف منابع مالی خود، درآمد خود را در حساب های سرمایه گذاری نظام بانکی پس انداز کنند، در نتیجه انباشت پول در نظام بانکی باعث شد تا اقتصاد با کاهش تقاضا روبه رو شود و زمینه های رکود اقتصادری تشدید شود. پیش بینی می شود با کاهش نرخ سود تمایل به مصرف بالا خواهد رفت. چرا که دیگر انگیزه برای کسب بازدهی بیشتر برای پس انداز پول در بانک ها در قالب نرخ های اغواکننده از بین خواهد رفت. در نتیجه شاهد تحریک تقاضا خواهیم بود. خوشبختانه از سال گذشته تاکنون در دو مرحله نرخ سود کاهش یافته است که در حال حاضر با توافق بانک ها نرخ سود سپرده ها به سطح 15 درصد رسیده است. البته تطبیق بانک ها با نرخ های سود پایین قدری زمان بر است و باید منتظر بود این امر در یک فرآیند تدریجی رخ دهد.


آقای دکتر به بحث اصلی این گفت و گو برگردیم. با توجه به اجرای سیاست کاهش نرخ سود بانکی در سه ماه گذشته وضعیت سپرده گذاری در بانکها چگونه بوده است؟ آیا از حجم سپرده های بانکی کاسته شده است؟


معتقدم در هر شرایطی پول از نظام بانکی خارج نمی شود. هر سرمایه گذاری در خارج از بانک ها انجام شود در نهایت پول به بانک بر می گردد و در بانک نگهداری می شود. به رغم کاهش نرخ سود بانکی، پول در بانک ها باقی می ماند اما ترکیب سپرده ها به تدریج تغییر می کند. یعنی با کاهش نرخ سود منبع از سپرده های بلند مدت به سپرده های دیداری منتقل می شود که در این صورت گفته می شود شبه پول به پول تبدیل می شود. از این رو اکنون با توجه به کاهش نرخ سود، درصد شبه پول در بانک ها در حال کاهش است.


با این اوصاف پس از کاهش نرخ سود بانکی از ابتدای سال، ترکیب سپرده گذاری در بانک ها دچار چه تغییراتی شده اند؟


با بررسی آمارهای سپرده گذاری رد بانک ها در سه ماه اول سال و پس از این خواهیم دید که سپرده هیا سرمایه گذاری بلندمدت کاهش یافته است، و در مقابل این سپرده به سپرده های دیداری تبدیل شده اند. یعنی اینکه اگر فردی سپرده سرمایه گذاری بلندمدت یک ساله در بانکی انجام داده است با توجه به کاهش نرخ سود ترجیح می دهد این پرده را به سپرده دیداری تبدیل کند تا بر اساس آن معاملات خود را انجام دهد. چرا که دیگر برای آن فرد مقرون به صرف نیست پول خود را به مدت یک سال در قالب سپرده های بلند مدت نگهداری کند. سپرده های دیداری نیز عمدتا از جنس سپرده های جاری و کوتاه مدت هستند. بنابراین شبه پول به پول تبدیل می شود. ممکن است این امر نوسانات تقدینگی برای بانک ها ایجاد کند اما در بلندمدت این رابطه تنظیم خواهد شد از این رو معتقدم کاهش نرخ سود بانکی به معنای کوچ پول از بانک ها نیست بلکه پول ها از شمایل سپرده گذاری بلندمدت به سپرده گذاری جاری و کوتاه مدت تغییر شکل می دهند. مهم این است که در رعایت نرخ های سود توافقط بین بانک ها و موسسات مالی وحدت نظر ایجاد شود که زمینه برای رقابت منفی بانک ها یا همان بازی پانزی ایجاد نشود.


با توجه به این امر راهکار جلوگیری از رقابت منفی بانک ها چیست؟


با توجه به این که بانک ها و موسسات مالی به توافق رسیده اند که نرخ سود سپرده هایشان را به سطح 15 درصد برسانند باید در زمینه رعایت نرخ های توافقی نیز به وحدت نظر برسند. در این راستا شورای هماهنگی بانک های دولتی و خصوصی باید مراقبت بیشتری از تمام بانک ها و موسسات مالی به عمل بیاورند. چرا که ارگ یک بانک یا موسسه ای نرخ هیا توافقی را رعایت نکنند، جابه جایی سپرده از بانکی به بانکی دیگر اتفاق می افتد. ممکن است عدم رعایت نرخ هیا توافقی باعث شود تا برخی بانک ها با مشکل نقدینگی مواجه شوند چرا که بعضی دیگر از بانک ها در نرخ هیا سود بالا در حال جذب منابع به سمت خودشان هسند. در این زمینه موضوع بازار متشکل بسیار مهم است. چرا که این خطر وجود دارد که موسسات مالی غیرمجاز از این فرصت سوء استفاده ککنند و با نرخ هیا بالا اقدام به سپرده گذاری کنند. این احتمال وجود دارد که موسسات مالی غیرمجاز با دامن زدن به جنگ قیمتی، نرخ هی توافقی را بشکنند. باید حتما موسسات مالی غیرمجاز ساماندهی شوند، با وجود این موسسات نمی توانی به پاداری روند کاهش نرخ سود بانکی در شرایط فعلی خوش بین باشیم. کاهش نرخ اسمی سود سپرده های بانکی دردی از اقتصادمان و مشکلات نظام بانکی دوا نمی کند. بین کاهش نرخ اسمی با نرخ حقیقی سود تفاوت وجود دارد. زمانی می توانیم در اقتصادمان اثر مثبت کاهش نرخ سود بانکی را مشاهده کنیم که کاهش نرخ اسمی به کاهش نرخ حقیقی سود تبدیل شود. اگر سپرده ها از بانکی به بانک دیگر جا به جا شوند به معنای کاهش نرخ سود بانکی نیست بلکه ممکن است تبعات منفی هم برای نظام بانکی و اقتصاد ملی در پی داشته باشد. باید نرخ سود به معنای واقعی کاهش یابد، با کاهش اسمی نرخ سود اهدافی چون تحریک تقاضا و خرج از رکود اقتصادی محقق نخواهند شد.


متوسط بازدهی بانک ها از ابتدای سال تاکنون چقدر بوده است؟ آیا با کاهش نرخ سود از میزان بازدهی بانک ها کاسته شده است؟


اتفاقا کاهش نرخ سود بانکی در شرایط فعلی اقتصادی کشورمان بر بازدهی بانک ه ااثر مثبت می گذارد. وقتی شبه پول به پول تبدیل شود، باعث می شود هزینه های تمام شده پول پایین بیاید. سپرده های دیداری چون عمدتا از جنس سپرده های کوتاه مدت و جاری هستند نگهداری آن ها برای بانک ها هزینه کمتری دارد. به همین جهت یکی از هداف اصلی کاهش نرخ سود سبک رکدن بار ترازنامه بانک ها و کاهش هزینه تمام شده پول در نظام بانکی مان است.


با این اوصاف با توجه به روند ادامه کاهش نرخ سود، بازدهی سپرده گذاری در بانک ها به نسبت بازارهای رقیب چه مختصاتی دارد؟


در حلا حاضر دو بازار رقیب در حوزه بازار پول و سرمایه وجود دارد که با کاهش نرخ سود بانکی تاکنون موفق شده اند بخش قابل توجه منابع را به سمت خود جذب کنند. یکی از این دو بازار؛ صندوق های با درآمد ثابت است که کنار بانک ها ایجاد شده اند و در سال های ایخر با رشد قابل توجهی همراه بوده اند. این صندوق ها عمدتا با واسطه گری شرکت های تامین سرمایه در کنار بانک ها ایجاد شد هاند. این صندوق ها حدود 30 درصد منابع شان را در بازار سرمایه باید سرمایه گذاری کنند اما برای 70 درصد منابعشان آزادی عمل دارند تا به شکل دلخواه سرمایه گذاری انجام دهند. عمدتا این صندوق ها به سمت سپرده گذاری در بانک ها حرکت کرده اند. آنها با نرخ های ترجیحی سپرده هایی در بانک ها ایجاد کرده اند و از این طریق سود کسب می کنند. بنابراین زمانی که سیستم رسمی نرخ سود بانکی را کاهش می دهد با توه به اینکه صندوق های با در آمد ثابت با نرخ ترجیحی و بیشتر از بانک ها سود می دهند از این رو انگیزه برای سپرده گذاری در این صندوق ها بیشتر می شود.


یعنی در حال حاضر صندوق های با درآمد ثابت بانک ها اصلی ترین رقیب سپرده های بانکی هستند و منابع از بانک به این صندوق ها منتقل شده است؟


تاکید کردم وقتی نرخ سود رد سیستم رسمی کاهش پیدا می کند به طور طبیعی مابع از سپرده هیا بانکی به سمت این صندوق ها حرکت می کند. در نتیجه این صندوق ها متورم خواهند شد. در حال حاضر جذاریت سرماه گذاری در صندوق های با درآمد ثابت باعث شده تا مردم پول هیا خود را در این صندوق ها سرمایه گذاری کنند. بنابراین باید مسئولان نظام بانکی به این امر توجه ویژه ای داشته باشند و اجازه ندهند صندوق های با درآمدثابت بانک ها بیش از این متورم شوند. بنابراین با وجود این صندوق ها نمی توان انتظار داشت که به سمت کاهش نرخ سود واقعی در اقتصادمان حرکت کنیم. از طرف دیگر از هزینه تمام شده پول در بانک ها نمی کاهد . چرا که بانک ها با ایجاد صندوق با ردآ»د ثابت متعهد شده اند سود بالا بدهند و این نوع سپرده گذاری در صندوق با سپرده گذاری گران قیمت رد بانک فرقی ندارد. در حال حاضر متروم شدن صندوق های با درآمد ثابت نشان می دهد که در حدود یک سال و نیم اخیر بخشی از سپرده های بانیک به سمت این صندوق ها هجوم آورده اند. باید چاره اساسی برای این صندوق ها که بیشتر به عنوان زائده ای در کنار بانک ها ایجاد شده اند و در حال حاضر مخل پیاده سازی سیاست هیا پولی کشور در کاهش واقعی نرخ سود بانکی هستند، اندیشیده شود. باید این صندوق ها مدیریت و کنترل شوند تا به قدری متورم نشوند که چالش جدیدی را برای نظام بانکی رقم بزنند. شاهید برخی بانک ها 25 درصد منابعشان اکنون در قالب صندوق با درآمد ثابت که در کنارشان ایجاد شده، در گردش است. این امر عواقب خطرناکی دارد و در آینده نه چندان دور اثرات منفی اش در علمکرد بانک ها نمایان خواهد شد.


در مقایسه با سایر بازارها چون بازار سرمایه و مسکن چطور؟


بازار دومی که اشاره کردم در کنار صندوق های با درآمد ثابت بانک ها، اوراق بازار بدهی است که در بازار سرمایه منتشر می شود. در حال حاضر این اوراق با نرخ هیا سود بالا عرضه می شوند. بعضا سود این ارواق بیشتر از 20 درصد است. در حال حاضر نیز شاهدیم که بازار بدهی از زمانی که نرخ سود کاهش یافته است با رونق قابل توجهی مواجه شده است. با توجه به اینکه دولت نیز قرار است برای پرداخت بخشی از بدهی هایش اوراق بدهی منتشر کند و عملیات بازار باز را پیاده سازی کند، پیش بینی می شود بخشی از نقدینگی به سمت این بازار حرکت کند. جذب منابع در این بازار می تواند به نفع اقتصاد کشور باشد و زمینه ساز خروج از رکود اقتصادی باشد.


آقای دکتر پاسخ ندادید که آیا می توان انتظار داشت با کاهش نرخ سود بانیک شاهد رونق بازار مسکن باشیم؟


معتقدم با توجه به اینکه بازار مسکن قابلیت نقدشوندگی بالا ندارد این احتمال بسیار پایین است که با کاهش نرخ سود رد این مقطع، نقدینگی به سمت این بازار حرکت کند. ممکن است قفل شدن منابع در بخش مسکن یکی از گرفتاری های اصلی اقتصاد ماست و باید این بازار به سمت رونق حرکت کند اما در این شرایط اقتصادی و نقدشوندگی پایین مسکن، رونق این بازار در کوتاه مدت بعید به نظر می رسد.


با این اوصاف چشم انداز سپرده گذاری در بانک ها را چگونه ارزیابی می کنید؟


به طور کلی معتقدم در سپرده های خرد به سمت مصرف حرکت خواهند کرد و در نهایت زمینه برای تحریک تقاضا را دامن خواهند زد. اما سپرده های بزرگ تلاش می کنند تا نرخ ترجیحی از بانک ها را در کوتاه مدت و بلندم مدت اخذ کنند یا اینکه به سمت صندوق های با درآمد ثابت یا بازار بدهی حرکت کنند. بنابراین لازم است بانک ها در این زمینه معقول رفتار کنند و در دام صندوق های بادرآمد ثابت یا سپرده گذاری با نرخ ترجیحی نیفتند تا از این ناحیه ریسک فعالیت هایشان افزایش نیابد و در نتیجه مشکلاتشان چند برابر شود.


منبع: هفته نامه تجارت فردا، شماره 183

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

فرار مالیاتی پزشکان و وکلا چه قدر است؟

اطلاعیه جدید ستاد بسته معیشتی

تاخت و تاز طلا، سکه و دلار در بازار

شهری که 40 درصد ذخایر طلای کشور را دارد!

رئیس کل بانک مرکزی: بازار ارز در چند روز آینده به ثبات می‌رسد

ویراژ قیمت خودرو روی سلولهای خاکستری مردم!

ارتباط افزایش قیمت دلار در ایران با حوادث عراق!

نرخ دلار نیمایی سال 99 مشخص شد

خوش به حال وانت بارها شد!

نوبخت:‌ سال آینده هیچ افزایشی در قیمت کالاها اعمال نخواهد شد

واکنش جدید ترامپ به تبادل امروز ایران و آمریکا

حضرتی: سرلیست پیدا کردن کار سختی نیست

مناظره داغ بر سر حمایت ایران از فلسطین

روایت رحیم پور ازغدی از بگو مگو با روحانی

گلایه تند قوچانی از اصلاح‌طلبان؛ حق نداشتیم اینقدر بی‌مسئولیت باشیم

صادقی: علت گرانی بنزین کسری ۱۳۰ تا ۱۵۰ هزار میلیاردی بودجه است

گلایه دانشجویان از سخنگوی دستگاه قضا

تکذیب شایعه ای در مورد فائزه هاشمی رفسنجانی

اظهارات جوادی حصاری در مورد کاندیدایی در انتخابات

نعمتی: آقای لاریجانی گله‌مند است

جزئیات جدید از تیراندازی در پایگاه آمریکا توسط تبعه سعودی

خودسوزی یک معترض لبنانی در میدان ریاض الصلح بیروت

بیانیه رئیس‌جمهوری عراق در واکنش به حمله علیه معترضان عراقی

ترکیه به یونان درباره فعال کردن اس ۳۰۰ هشدار داد

بارزانی و علاوی: تغییر خارج از قانون اساسی عراق پذیرفتنی نیست

چین به آمریکا هشدار داد

مقام آمریکایی نتانیاهو را به دروغگویی متهم کرد

تحرکات مشکوک در عراق

دختر مسلمان جان صد نفر را در آمریکا نجات داد

آمادگی انصارالله یمن برای گفت و گو با عربستان سعودی

مالک تالار سقز متواری شد

۲۲ دانشگاه ایرانی در میان سبزترین مؤسسه‌های جهان

جروبحث در برنامه زنده درباره فضای مجازی

دستگیری فرزندی که پدر را به کام مرگ فرستاد

آمار عجیب از آزار مسافران و رانندگان شرکت تاکسی اینترنتی آمریکایی

پیاده روی خونین دختر و پسر جوان در حاشیه نیل

پاسخ قالیباف به سوال جنجالی یک دانشجو درباره فساد در شهرداری

ماجرای فروش صندلی‌های اتوبوس در تهران چه بود؟

داروی ایرانی آنفلوآنزا وارد بازار شد

گزارش وحشتناک گاردین؛ هر 2 و نیم روز یک زن در کانادا به قتل می‌رسد