رصد

کد خبر: ۹۱۱۴۲
تاریخ انتشار: ۱۷ مرداد ۱۳۹۵ - ۱۳:۳۲

انحلال دوباره سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور پس از آن که دو سال از احیای دوباره اش نمی گذرد، جامعه کارشناسی کشور را به شوک فرو برده است چرا که آنان چنین فرتارهای شتابزده ای را از دولت حسن روحانی توقع نداشتند. تصمیم به احیای دو سازمان «برنامه و بودجه» و «اداری و استخدامی» کشور، در حالی صورت گرفته که دولت بدون در نظر گرفتن تحلیل کارشناسان در این خصوص و نظرخواهی از آنان دست به چنین اقدامی زده است. این موضوع سبب شده تا برخی از صاحب نظران باسابقه کشور انگشت تعجب بر دهان گرفته و چنین رفتاری از سوی دولت یازدهم را در ظاهر مانند اقدام دولت نهم تلقی کنند. در این رابطه اما علینقی مشایخی نظر دیگری دارد. او معتقد است که اگرچه انتقاداتی به مشی دولت در انحلال سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور وارد است اما نباید این کار رئیس جمهور روحانی را با رئیس دولت نهم یکی دانست چراکه در دولت قبل با انحلال سازمان مدیریت فعالیت مهم آن که بررسی طرح ها در چارچوب برنامه ها متناسب با منابع کشور و نیز با هماهنگی بین طرح ها صورت می گرفت و نیز تخصیص منابع و نظارت نظام مند بر پیشرفت طرح ها و برنامه ها بود، مختل و متوقف شد. در نتیجه شروع طرح ها و پروژه ها خارج از چارچوب حساب شده صورت می گرفت. اما در این دولت فعالیت های مزبور حذف نمی شود بلکه هدف آن است که با تجزیه سازمان مدیریت به دو سازمان کوچک تر هر یک از آن دو بتوانند چابک تر عمل کرده و امور اداری و استخدامی و برنامه و بودجه را انجام دهند.


این استاد مدیریت صنعتی شریف در گفت وگو با تجارت فردا بر این باور است که بهتر بود دولت به جای دوشقه کردن سازمان از مدیرانی قوی برای مدیریت این سازمان مهم بهره می برد و نظم موجود در آن را به هم نمی ریخت.


-- رئیس جمهور سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور را منحل و آن را مانند دهه 70 به دو سازمان «برنامه و بودجه» و «اداری و استخدامی» تجزیه کرد. این اقدام تا چه اندازه در شرایط فعلی برای دولت مفید خواهد بود؟


اگر خاطرتان باشد دو سال پیش نیز که با نشریه شما در خصوص احیای سازمان برنامه گفت وگو می کردم، به این موضوع اشاره کردم که با توجه به الگوهای موجود در زمینه نظام مدیریت و برنامه ریزی کشور، احیای سازمان مدیریت به سبک دولت اصلاحات بهترین گزینه است چرا که سیاست گذاران و تصمیم سازان در آن زمان به این نتیجه رسیدند که برنامه ریزی، بودجه ریزی و سازماندهی و تأمین و تربیت نیروی انسانی همه در یک راستا قرار می گیرد و ارتباط منطقی میان آن ها به وجود می آید، از این رو دو سازمان «اداری و استخدامی» و «برنامه و بودجه» در هم ادغام شدند و سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور به وجود آمد تا بتواند این سه رکن اداره کشور را زیر یک چتر واحد مدیریتی قرار دهد و نظام مدیریت و برنامه ریزی کشور با توجه به این ادغام با هماهنگی بیشتر به تحقق اهداف کشور کمک کند. در آن زمان احساس شد که هماهنگی میان تخصیص دهندگان منابع (سازمان برنامه و بودجه) بسیار سخت بوده و همواره چالشی میان این دو سازمان وجود دارد که اگر در زیر چتر یک مدیریت واحد قرار گیرند، نظام تخصیص منابع و استفاده از منابع با یکدیگر هم راستا خواهد شد و برنامه ریزان و بودجه ریزان کشور قادرند تا با توجه به این تجمیع، منابع کشور را به گونه ای بهتر و منطقی تر تخصیص دهند. این ادغام می رفت تادر کشور نهادینه شود که متأسفانه دولت نهم با انحلال سازمان آن را عملا فلج کرد و سبب شد بسیاری از نیروهای خبره و کاربلد آن از سازمان جدا شده و به بخش های دیگر هجرت کنند. دولت یازدهم که موضوع احیای مجدد را مطرح کرد، در حقیقت دو معاونتی را که در دولت قبل به وجود آمده بود در یکدیگر تجمیع کرد تا سازمان مدیریت به فعالیت های ضرور خود به طور هماهنگ بپردازد. ولی عملا برای احیای این سازمان و فعال کردن موثر و هماهنگ آن در سه حوزه اقدام قابل توجهی صورت نگرفت.


-- دلیل این ناموفق بودن احیای مجدد چه بود؟ آیا تشکیلات عریض و طویل سازمان مدیریت سبب شد تا رئیس جمهور تصمیم به تجزیه این سازمان بگیرد یا این که مدیران جدید شایستگی لازم را برای احیای این سازمان نداشتند؟


به نظرم بهتر بود تا رئیس جمهور در کنار توجه زیادی که به برجام و توافق هسته ای در سال 1393 داشت، سنگ بنای سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور را درست پایه گذاری کرده وبا مطالعه آن چه اتفاق افتاده بود سازمانی نو با اهداف جدیدی را احیا کند. به هر حال سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور بر اساس همان اساس نامه سال 1379 در دولت یازدهم احیا شد اما عملا برای به ثمر رسیدن اهداف این سازمان و کارا بودن آن اقدامی صورت نگرفت. پس از انحلال نظام برنامه ریزی و مدیریت کشور در سال 1386، اتفاق مهمی که رخ داد این بود که بخش قابل توجهی از مدیران باسابقه و تکنوکرات هایی که دانش برنامه ریزی، بودجه ریزی و اداره منابع انسانی کشور را داشتند با توجه به این که سنی از آنان گذشته بود و عملا از سوی دولت وقت به کار گرفته نمی شدند از  بدنه این سازمان خارج شدند و جای آنان خالی ماند.  این موضوع سبب شد تا میان مدیران باسابقه و کار کشته، مدیران میانی و افراد جوان تری که وارد این نهاد شده بودند نوعی گسست به وجود آید  و عملا تجربه آنان به مدیران جوان تر منتقل نشود. به عنوان مثال افراد موثر تیمی که برنامه سوم و چهارم توسعه را نوشتند در آن سازمان دیگر وجود نداشتند که نظام برنامه ریزی کشور را بر اساس اهداف بالادستی نظام تدوین کنند که این موضوع سبب شد در دولت قبل کلا از اهداف سند 20ساله توسعه سیاسی و اقتصادی کشور عقب بمانیم و نتوانیم به اهداف آن دست یابیم. این گسست بین نسلی در سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور پس از احیا در دولت یازدهم نیز برطرف نشد و با این که توقع بر آن بود تا افراد قوی تری که تجربه برنامه ریزی و مدیریت کلان کشور را داشتند بیشتر در رأس این سازمان قرار گیرند، افرادی متوسط و بدون داشتن تجربه لازم در سازمان فعال شدند و عملا انتظاری که از سازمان می رفت تحقق نیافت. این سازمان هم اکنون کارهای زمین مانده بسیاری دارد که اگر تیم قوی کارشناسی در آن به خدمت گرفته می شد می توانستند کارهای زمین مانده را بردارند و به انجام برسانند نه این که وضع به جایی برسد که رئیس جمهور را مجبور کند برای بهبود امور اداری و استخدامی کشور تن به انحلال دوباره سازمان مدیریت و جداسازی دو بخش آن از یکدیگر بدهد.


-- برخی منتقدان طی روزهای گذشته، این اقدام آقای روحانی را با اقدام رئیس دولت نهم تشبیه می کنند و معتقدند استدلال دولت قبل در انحلال سازمان مدیریت درست بوده. این انحلال با آن انحلال چه فرقی دارد؟


سوال بسیار مهمی است و به نظرم بهتر است دوستانی که این دو کار را مشابه یکدیرگ می دانند، به تاریج یک دهه اخیرکشور نگاهی بیندازند. در دولت قبل با توجه به وفور درامدهای نفتی و ایدئولوژی حاکم در ذهن رئیس دولت نهم، اصولا سازمانی مانند سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور سدی در برابر اهداف و خط مشی های آن دولت تلقی می شد. دولت قبل می خواست بدون مزاحمت و به میل خود منابع سرشار نفتی را خرج کند و کسی هم در این راه دخالتی نداشته باشد و نیازی به بررسی و اولویت بندی کارشناسانه و هماهنگی منابع و فعالیت ها نمی دید. در آن زمان ارزیابی طرح ها و این که اجرای آنان چه اثری در اقتصاد و آینده کشور دارد مطرح نبود و مدیران می خواستند با توجه به فرصتی که در اختیار داشتند منابع سرشار نفتی را تماما و با سرعت هزینه کنند و کسی هم در این راه دخالتی نداشته باشد. نتیجه آن صدها طرح نیمه تمامی است که در اکثر شهرهای بزرگ و کوچک باقی ماند و گورستانی از اسکلت های فلزی در کل کشور به وجود آمده که بر اساس برآوردهای اولیه اتمام این طرح ها نیاز به بیش از 400هزار میلیارد تومان منابع دارد. هدررفت منابع، تورم بالا، بیماری هلندی و عدم بهره گیری صحیح از 700 میلیارد دلار حاصل از فروش نفت، نتیجه آن انحلال بود و پرسشی را پیش روی کارشناسان کشور قرار داده که هنوز هم می پرسند آن پول ها چه شد و چرا ما به رغم کسب آن همه درامد نفتی نتوانستیم به رشد و توسعه دست یابیم و در نهایت تورم 40درصدی و رشد منفی 7 درصدی نصیب کشور شد. اما نوع انحلالی که آقای روحانی به ان روی آورد تفاوت هایی بنیادین با انحلال قبلی دارد. این انحلال به دنبال آن نیست که نظام برنامه ریزی و بودجه ریزی کشور را نادیده بگ یرد و دست به کارهای غیرکارشناسی بزند بلکه هدفش آن است که با توجه به حجم زیادی از مسئولیت های سپرده شده به سازمان مدیریت و برنامه ریزی از آن بکاهد و نظام اداری و استخدامی کشور را احیا کند. به نظر می رسید این موضوع در دو سال قبل در اولویت قرار نگرفته بود که این موضوع رئیس جمهور با مجبور کرد تا دست به این تفکیک بزند. بنابراین نیت آقای روحانی و آقای احمدی نژاد در انحلال سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور کاملا متفاوت است. آن یکی به دنبال این بود که چند فرد به برنامه ریزی و بودجه ریزی بپردازند و منابع بر اساس جو هیجانی و مطالبات افکار عمومی اختصاص داده شود، این یکی به دنبال آن است تا برنامه ریزی بو بودجه ریزی مانند پیش از سال 1384 به وظایف خود عمل کند و سازمان امور اداری و استخدامی به اصلاح ساختارهای اداری و توسعه و مدیریت منابع انسانی بپردازد. البته من از اقدامی که اخیرا انجام شده دفاع نمی کنم و معتقدم بهتر بود تا رئیس جمهور افرادی قوی تر و با تجربه تر را بر رأس سازمان مدیریت قرار می داد تا بتواند آن را اداره کرده و اهدافش را اجرایی کند. در کل با توجه به اتفاقات رخ داده و این که رئیس جمهور به استناد قانون از اختیارات خود استفاده کرده و دو سازمان جداگانه را در حوزه مدیریت و برنامه ریزی به وجود آورده اگرچه ایرادی نیست اما کارشناسان در این رابطه گلایه دارند و می گویند ای کاش چنین کاری مورد نظرخواهی آن ها در فضای عمومی قرار می گرفت. در این صورت می توانستیم به رئیس جمهور به صورت مستدل بگوییم که آیا انحلال یا تجزیه یک سازمان موثرتر عمل خواهد کرد یا این که اگر مدیریت آن تقویت شود همان سازمان مدیریت می تواند کاراتر از وقتی جداسازی اتفاق بیفتد  عمل کند. به هر حال این دو نگاهی متفاوت به اداره کشور است که ظاهرا رئیس جمهور ترجیح داده به جای تقویت افراد به تغییر ساختارهای سازمانی روی آورد.


-- اشاره کردید که ده ها کار روی زمین مانده که هنوز اتفاقی در آن نیفتاده است. چه کارهایی در حوزه مدیریت و برنامه ریزی کشور باید انجام می شد که نشد؟


اگر به روند حرکت اقتصاد ایران از اول انقلاب تاکنون توجه کنید متوجه خواهید شد که مدیریت اقتصادی کشور از یک اقتصاد کاملا دولتی و سوسیالیستی به یک اقتصاد آزاد و رقابتی در حال حرکت است. حدود یک دهه پیش با ابلاغ سیاست های کلان اصل 44، زمینه انقلابی در جریان اقتصادی کشور پدید امد و در حقیقت ریل گذاری تازه در این راه صورت گرفت. اما دیده می شود که دولت هنوز در اصلاح ساختار خود و تن دادن به شرایط خصوصی سازی و کاهش دخالت در امور اقتصادی مقاومت می کند. ساختارهای دولت و وزارت خانه ها هنوز اصلاح نشده و با این که اقتصاد ایران راه رقابتی شدن را در پیش گرفته اما کمتر اقدامی در اصلاح ساختارها صورت گرفته است.


سوال این جاست که اگر برنامه دولت این است که از حجم تصدی گری خود بکاهد چگونه باید این کار را انجام دهد و اگر قرار است نیروهایش را کاهش دهد با چه فرمولی قادر به این کار خواهد بود؟ امروز بدنه دولت نسبت به قبل فربه تر شده و حجم بزرگی از بودجه سالانه دولت صرف بودجه جاری می شود.


طبیعی است که ما در این جا با بدنه ای ناکارامد و به شدت ضعیف در دولت همراه هستیم که قادر به ارائه تحلیل های مناسب و راهکارهای اجرایی برای مدیریت کشور نیست. در این بدنه بیشتر افراد آمده اند تا سر یک ساعت مشخص وارد ادارات شوند و سر یک ساعت هم از آن خارج شوند و در پایان ماه هم حقوقی دریافت کنند. با چنین بدنه ای چطور قرار است که امور بزرگ اقتصادی و کارهای مهم به نتیجه برسد؟ به نظر می رسد دولت در این زمینه ضعفی شدید دارد که بهتر است آن را برطرف کند و گرنه مین بدنه ناکارامد دولت را به زمین خواهد زد.


-- یکی از مواردی که رئیس جمهور اشاره کرده که باعث احیای سازمان اداری و استخدامی شده، همین ماجرای فیش های حقوقی است. به نظر شما آیا این موضوع دلیل قانع کننده ای برای انحلال سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور به شمار می آید؟


موضوع فیش های حقوقی درصد بسیار کوچکی از مدیران دولتی را در بر می گیرد که دولت هم با آن مقابله کرد. آن چه در این میان مهم به نظر می رسد این است که برنامه ریزی برای حقوق های دولتی باید به گونه ای باشد که در مراکز حساس دولت بتواند نخبگان و مدیران مجرب را جذب کند که طبیعتا آن ها با حقوق های پایین وارد بدنه دولتی نمی شوند بلکه نیروهای محود موجود هم در حال خروج از دولت هستند حالا یا به خارج از کشور می روند یا در بخش خصوصی به فعالیت می پردازند تا حقوق و مزایای بیشتری را دریافت کنند. به نظر من بهتر است دولت به این موضوع حساس باشد که باید به گونه ای حقوق و مزایای برخی مدیران ارشد و نخبگان و بدنه کارشناسی خود را در نظر گیرد که آن ها مایل به ماندن در دولت باشند و چرخ زندگی شان بچرخد.


-- با توجه به این که از یک سو دولت نسبت به دهه 70 مأموریت های جدیدی پیدا کرده و از نقش آن در اقتصاد کشور کاسته شده و از سوی دیگر استخدام های دولتی به شدت کاهش یافته و همچنین دولت با کمبود درآمدهای نفتی مواجه شده، نقش سازما هایی مثل برنامه و بودجه و اداری و استخدامی در دوره کنونی چگونه تعریف می شود؟


این که نقش دولت در اقتصاد کم شده یا حجم استخدام ها کاهش یافته دلیلی بر این نمی شود که روح برنامه ریزی و مدیریت در کشور از بین برود. به هرحال به فرض این که دولت فقط بخواهد بودجه به طرح های عمرانی و امور جاری خود اختصاص دهد نیاز دارد که این کار را در قالب یک مرکز فرماندهی بودجه ریزی انجام دهد. در خصوص امور استخدامی نیز اگر دولت قصد دارد از حجم تصدی گری خود بکاهد و وارد برنامه های تعدیل نیرو یا سبک کردن دولت شود این موضوع نیاز به کارهای بزرگی دارد که باید بر اساس مطالعات گسترده ای صورت گیرد نه تصمیم های شبانه و غافلگیر کننده. اما در نظام برنامه ریزی و سیاست گذاری اوضاع فرق دارد. به نظرم با توجه به ابلاغیه های مقام رهبری و ضرورت حضور سرمایه گذاران داخلی و خارجی کشور بهتر است برنامه ریزی در حوزه های کلان اقتصادی به سمتی رود که آرامش در اقتصاد ایران به وجود آید و جذابیت های لازم برای بهره گیری از ظرفیت های بخش خصوصی داخلی و خارجی به وجود آید. هنر دولت این است که چنین فضایی را به گونه ای سیاست گذاری کند و اصلاح ساختارهای خود را به شکلی یش برد که بخش خصوصی خود به خود فضا را برای سرماهی گذاری در کشور مهیا ببیند و وارد این کار شود. بنابراین متوجه می شوید که دولت چه کارهای مهمی دارد که زمین مانده اما هنوز اقدامی جدی درباره آن صورت نگرفته است. از این رو لازم است که سیاست گذاران و برنامه ریزان کشور فضا را برای فعالیت های اقتصادی مهیا کنند و اسناد بالادستی نظام را که اتفاقا از انسجام بالایی برخوردار است، اجرایی کنند.


-- انسجام اسناد بالادستی چه کمکی به برنامه ریزان کشور می کند تا دنبال یک خط فکری مشخص باشند؟


اگر به روح ابلاغیه های رهبری از سند چشم انداز گرفته تا اصل 44 و اقتصاد مقاومتی توجه کنید، متوجه خواهید شد که این اسناد از انسجام بالایی برخوردار بوده و یک خط فکری مشخص را دنبال می کند و با هم متناقض نیستند. در این سه سند توجه به حضور بخش خصوصی مورد توجه قرار گرفته و بر استفاده از ظرفیت های داخلی تأکید شده است. اما این که چه سیاست هایی در دولت به خوبی اجرا شود یکی از مسائل مهمی است که امروز باید دولت ها به آن توجه کنند. به هر حال اگر هدف نقش آفرینی بالای بخش خصوصی در اقتصاد است که این موضوع هم مدنظر رهبری و هم مورد توجه مقامات ارشد حکومت است، از این رو نظام برنامه ریزی و تصمیم سازی کشور بهتر است تمامی رویکردهای خود را به این سمت معطوف کرده و موانع را از پیش روی فعالیت بخش خصوصی در اقتصاد ایران بردارد و اگر نهادهایی هم در این راه مزاحمت ایجاد می کنند در قالب گزارش هایی به مراجع ذی صلاح و حتی رهبری ارائه دهند.


اگر بخش خصوصی در کشور شکل گیرد و برنامه ریزی مناسبی در فضای کلان برای آن صورت گیرد می توان گفت که اقتصاد ایران به دنبال حکمرانی خوب حرکت کرده و قادر است تا در سیاست گذاری ها، تصمیم سازی ها و برنامه ریزی ها به دنبال منافع ملی و حداکثری باشد.


منبع: هفته نامه تجارت فردا، شماره 187

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

آنالیز رفتار بازارها در ۲ ماهه نخست سال ۹۸

گشت دبیر ستاد تنظیم بازار برای پیگیری اوضاع بازار

سه پیش‌بینی برای تورم در سال ۹۸

هشدار به خودروسازها

سازمان تعزیرات و مسئله دریافت وصول یک جریمه 8 میلیاردتومانی

موج سواری سودجویان، علت گرانی های اخیر

رفت‌وبرگشت قیمت‌ها و نوسانگیری کوتاه‌بُرد

حمایتِ سازمان حمایت از پراید 60 میلیونی؟!

دستیار ویژه وزیر صنعت: ۱۰۰ هزار خودرو به بازار می‌آید

اسکوتر ۱۲ میلیون تومانی BMW رونمایی شد

روحانی: قطعاً از رنج و مشکلات مردم خبر دارم

دیدار ظریف با نخست‌وزیر عراق

رمزگشایی از حملات ترامپ به ایران

بسته جامانده‌های ۴ خرداد

عراق بین ایران و آمریکا

یکشنبه تاریخی؛ سرانجام عصر ائتلاف اصلاح طلبان و اعتدال گرایان؟

ماجرای بازداشت مهندس ایرانی در فرانسه به کجا رسید؟

عطریانفر: اصلاح‌طلبان در سال ۸۸ هزینه بیهوده دادند

جلسه شورایعالی انقلاب فرهنگی به ریاست لاریجانی برگزار می شود

دلیل رفتن ترامپ به ژاپن بعد از سفر ظریف

درگیری شدید میان معترضان و پلیس فرانسه در پاریس

فرودگاه بین‌الملی «الحدیده» یمن گلوله‌باران شد

حملۀ لیون؛ تشدید تدابیر امنیتی و ایجاد محدودیت برای جلیقه زردها

شلیک قایق توپدار ارتش رژیم صهیونیستی به سوی قایق لبنانی

کشته شدن ۱۴ نفر از نیروهای خلیفه حفتر در جنوب طرابلس

حمله به یک مسجد در آلمان

رقبای جانشینی «ترزا می» کیستند؟

واکنش تند دبیرکل سازمان ملل به نامه منصور هادی

می، تاچر دوم نشد

کشتی یخ‌شکن هسته‌ای جدید روسیه به آب انداخته شد

یک دختر ایرانی رکورد هوش "انیشتن" را شکست

تصاویر هولناک از آغاز سیل در سربیشه

خداحافظی چند روزه از شهر!

کشف ٢ جمجمه انسان در ارتفاعات دربند

آیا زیر پای تهران خالیست؟

انا مجنون الرقیه (س)

"داریم می‌ریم که یک ایران خیالش راحت باشه"

2 سال حبس در انتظار فرزندان بی معرفت

طوفان فروکش کرد؛ رگبار در راه پایتخت

طنین ندای الغوث الغوث در آسمان ایران و کشورهای اسلامی