رصد

کد خبر: ۹۱۱۴۳
تاریخ انتشار: ۱۷ مرداد ۱۳۹۵ - ۱۳:۳۲

زنگ بازگشت تورم صعودی به صدا در آمده و استاد اقتصاد دانشگاه تهران آن را در آستانه انتخابات امری طبیعی و معمول می داند. تیمور رحمانی می گوید دولت به نفع افزایش رونق اقتصادی و خروج از رکود، سیاست های انقباضی را متوقف کرده و حتی سیاست های انبساطی در پیش گرفته است؛ اقدامی که در آستانه انتخابات نه امری بعید که روالی معمول است. اما در این میان یک نگرانی عمده وجود دارد؛ این که دولت با سیاست های انبساطی به امید خروج از رکود به افزایش تورم دامن بزند، اما یک سال باقی ماده زمان کافی برای خروج  اقتصاد از رکود نباشد و دولت هم تورم تک رقمی را از دست بدهد و هم نتواند رونق ایجاد کند. پاسخ رحمانی به این سوال این است که زمان باقی مانده برای خروج از رکود و ایجاد رونق کافی است. اما وی تأکید می کند که دولت قبل از این هم می توانست از خیر کاهش بیشتر تورم بگذرد و به سمت خروج از رکود برود. اما سعی کرد تورم را کاهش دهد.


وی معتقد است دولت برای کاهش تورم فداکاری بسیاری نشان داده و ریسک کنترل تورم را پذیرفته وشانس خود را در پیروزی انتخابات سال 96 تضعیف کرده تا تورم را کنترل کند. اگرچه وی معتقد است نیازی به کاهش تورم تا این میزان هم نبود. رحمانی تأکید می کند اما در آستانه انتخابات دولت دیگر دلیلی نمی بیند هزینه سیاسی بیشتری بپردازد و تصمیم گرفته رونق اقتصادی ایجاد کند. این استاد دانشگاه تهران معتقد است الان فرصت خوبی برای ایجاد رونق در اقتصاد است به خصوص که درامد نفت هم رو به بهبود است و دولت می تواند از طریق سیاست های پولی و مالی انبساطی به اقتصاد رونق ببخشد. مشروح این گفت وگو را در ادامه می خوانید.


-- تورم دوماه است تک رقمی شده است. اما تورم ماهانه روند صعودی دارد. برخی صعود تورم ماهانه را هشداری بر توقف روند نزولی تورم یا آغاز روند صعودی آن می دانند. نگاه شما به این موضوع چیست؟ آیا افزایش تورم ماهانه به معنای زنگ خطر افزایش نرخ تورم است؟


بله، افزایش نرخ تورم ماهانه معنادار است. این افزایش می تواند به این معنا باشد که اقتصاد در برابر کاهش بیشتر تورم مقامت می کند یا حتی می تواند نشانه ای بر وارونه شدن روند نزولی تورم و افزای آن باشد. دلایل متعددی هم در تغییر مسیر تورم موثر است. یکی از این موارد موثر انتظار یکسان سازی نرخ ارز است. مدتی است مسئله یکسان سازی نرخ ارز در اقتصاد مطرح شده است. این مسئله نوعی انتظار جهش نرخ ارز را در اقتصاد ایجاد کرده که به افزایش تورم منجر می شود و می تواند خود رادر افزایش نرخ تورم ماهانه هم نشان دهد. مسئله دیگری که به افزایش نرخ تورم دامن می زند مسئله کاهش نرخ سود بانک هاست. مدت هاست فشارهایی برای کاهش نرخ سود بانک ها وارد شده و نرخ سود بانک ها تا حدودی کاهش یافته است. کاهش نرخ سود قطعا به افزایش نرخ ورم دامن می زند. چون در شرایطی که نرخ سود بانک ها بالاست که سرمایه گذاری برای بنگاه های اقتصادی مقرون به صرفه نیست و سرمایه گذاران از انجام سرمایه گذاری منصرف می شوند و هم مصرف کنندگان ترجیح می دهند به جای مصرف، درامد خود را پس انداز کنند. کاهش نرخ سود بانک ها عاملی مهم در تحریک تقاضاست. یعنی هم می تواند سرمایه گذاری را تحریک کند و هم مشوق مصرف بیشتر در خانوارها باشد. همچنین نسبت های پولی که تا پاییز سال قبل به سمت افزایش شبه پول بود وارونه شده است و سهم شبه پول در اقتصاد در حال کاهش است. این به معنای این است که پول وارد داد و ستدهای روزانه شده و سیگنال این موضوع هم این است که تورم نزولی ار متوقف کند یا حتی با بروز شوکی در اقتصاد مسیر تورم را وارونه کند. این ها عواملی است که می تواند منجر به افازیش تورم شود.


-- به بحث تحریک تقاضا اشاره کردید. دولت مدتی است سیاست های انبساطی را در پیش گرفته و خواستار تحریک تقاضا برای خروج از رکود است. با این حساب شما معتقدید دولت می داند سیاست هایی که اتخاذ کرده تورم زا خواهد بود؟ آیا خروج از رکود عاملی است که دولت به بهای آن پذیرفته تورم افزایش یابد؟


ببینید، دولت در این سه سال برای کنترل تورم و کاهش دادن آن مقاومت بسیار کرده است. من به نوبه خودم به یاد نمی آورم که دولتی تا این حد روی خواسته ای پافشاری کرده و مقامت کرده باشد. این بسیار قابل تقدیر است که دولت تا این حد روی کنترل تورم تمرکز کرده و حتی حاضر شده هزینه های سیاسی بسیاری را هم برای کنترل تورم بپردازد. من به عنوان یک تحصیلکرده اقتصاد می دانم کنترل تورم برای دولت چه هزینه هایی داشته است. اما به این روند ادماه داده و باید بگویم که این رفتار متعارفی در دنیای سیاست نیست. اما دولت تا این جای کار در برابر تورم مقاومت کرده و سیاست های انبساطی را در پیش نگرفته است. اما امسال سالی است که دولت در پی تحریک تقاضا و ایجاد رونق در بازار است. من پیش از این در بسیاری از مقالات و سخنرانی ها هم اشاره کرده بودم که ما باید از تابستان امسال شاهد تحریک تقاضا باشیم. تحریک تقاضا و ایجاد رونق اقتصادی رفتار طبیعی دولت ها در آستانه انتخابات است. زمانی که قرار است انتخابات برگزار شود دولت ها اصلا انگیزه لازم را دارند که بازار را تحریک کنند. این مختص این دولت هم نیست و در همه جای دنیا و در همه تاریخ هم رایج بوده است. در همه سال های گذشته و آینده هم چنین بوده و چنین خواهد بود. دولت هایی که امور را در دست دارند معمولا در آستانه انتخابات به سمت رونق اقتصاد می روند. به نظر من احتملا دولت در سال جاری به این سمت می رود که اقتصاد را از رکود خارج کند و حتی اگر شده به قیمت توقف روند نزولی تورم یا افزایش محدود آن اقتصاد را رونق ببخشد.


-- این مسئله ای بود که بسیاری آن را پیش بینی می کردند. این که سیاست این دولت این است که تورم را تا حدودی کنترل کند و تورم به رقم قابل قبولی که رسید، دولت کم کم سیاست های انقباضی را رها کرده  و سیاست های انبساطی در پیش می گیرد تا اقتصاد از رکود خارج شود. می توانیم بگوییم زمان خروج اقتصاد از رکود رسیده و دولت هدفمند حرکت کرده؟


این مسئله درست است. دولت احتمالا چنین برنامه ای داشته است. این که تورم را به حد قابل قبولی کاهش دهد و سپس به سمت خروج از رکود و ایجاد رونق در اقتصاد برود. اما من فکر می کنم تصور دولت این بود که کنترل تورم تا این حد زمان بر نخواهد بود و خیلی زودتر می تواند تورم را کنترل کند و به مرز دلخواهش برساند. اما رسیدن به این هدف بسیار زمان بر شد. برای همین می گویم که اصرار دولت برای کاهش تورم جای تقدیر دارد و دولت ها در عرصه سیاست کمتر به چنین اقدامی دست می زنند. این نشان می دهد Sacrifice ratio یا آن چه در اقتصاد به آن نسبت فداکاری می گویند در اقتصاد ایران بسیار بالاست. نسبت فداکاری به این معناست که برای کاهش تورم تا چه میزان مجبورید افزایش تولید یا ایجاد رونق را از دست بدهید؟ تا چه میزان باید رکود را تحمل کنید که بتوانید تورم را کنترل کنید. این دولت برای کنترل تورم هزینه زیادی پرداخت کرد. بالا بودن نسبت فداکاری سبب شد که دولت دیر به هدف تورمی خود برسد. هدف دولت هم این بود که تورم را کنترل کند و سپس به سمت رونق تولید برود و بتوند بگوید هم تورم دورقمی بالای اقتصادی را مهار کرده و کاهش داده و هم رکود عمیق اقتصادی را بهبود بخشیده است. اما کنترل تورم بیش از حد تصور دولت زمان برد.


-- بنابراین به لحاظ سیاسی دولت باید از یک جایی به بعد از کاهش تورم دست می کشید و سیاست های انبساطی را در پیش می گرفت و اکنون یک سال مانده به انتخابات زمان ایجاد رونق بوده است؟


تداوم رکود در اقتصاد ایران به این معنا بوده است که دولت باید برای کاهش تورم در ایران هزینه حقیقی بالایی را متحمل می شد. تأکید می کنم که این دولت این هزینه را داده و حاضر شده این کار را بکند. اما اکنون به این نتیجه رسیده که باید به سمت رونق برود. در هیچ جای جهان نمی توان در عرصه واقعی از یک دولت انتظار داشت در آخرین سال دوره اول خود و در آستانه انتخابات برای دور دوم، به سیاست کاهش تورم که اتفاقا تا حدی هم هزینه های رکودی داشته و از سوی رقبا برای تبلیغ علیه دولت مورد استفاده قرار گرفته، ادامه دهد. در مقدمات اقتصاد سیاسی هم این موضوع به عنوان یک رفتار معمول دولت ها مورد اشاره قرار می گیرد و شکی نیست که در سال پایانی عمر هر دولت، سیاست های انبساطی بیشتری برای تحریک و رونق بخشی به اقتصاد اجرا می شود.


-- نرخ تورم از سال 52 به این سو جز در چند سال همیشه دورقمی بوده است. یعنی تورم دورقمی پدیده غیرمعمولی در اقتصاد نبوده. چه دلیلی داشت که دولت این همه هزینه را به جان بخرد که بخواهد تورم را تک رقمی کند؟ دولت می توانست تورم را تا حد قابل قبولی کاهش دهد و بر تورم تک رقمی اصرار نمی کرد. این گونه هدف رونق اقتصادی هم زودتر محقق می شد.


به نظر من دولت تصور نمی کرد که کاهش تورم تا این حد زمان بر شود و چنین هزینه سیاسی را به دولت تحمیل کند. شاید اگر دولت می دانست به چنین سمتی نمی رفت. از همان ابتدا که دولت یازدهم روی کار آمد کارشناسان اقتصادی بسیاری توصیه کردند که شرایط برای کاهش شدید تورم مناسب نیست. این موضوعی است که من هم بارها بر آن تاکید کرده ام. کاهش تورم فی نفسه هدف مطلوبی است و کسی مخالف آن نیست. کاهش تورم به معنای ثبات بخشیدن به اقتصاد است. تورم پایین عدم اطمینان را از اقتصاد حذف می کند و سیگنال بسیار مثبتی به اقتصادهای جهانی می دهد. به همین دلیل هیچ کس مانع یا مخالف کاهش تورم نیست. اما سخن اصلی ما این بود که دولت در شرایطی تنها بر کنترل تورم تمرکز کرد که اقتصاد گرفتاری های دیگر هم داشت. در آن شرایط بنگاه های اقتصادی و واحدهای تولیدی با مشکل نقدینگی شدید مواجه بودند، رکود سختی بر بخش مسکن حاکم بود و تحریم ها اقتصاد را با مشکل مواجه کرده بودند و برچیده شدن آن ها هم زمان بر بود. در این شرایط دولت نباید همه تلاش خود را صرف کنترل تورم می کرد. در چنین شرایطی شاید رفتن و تمرکز صرف بر کاهش تورم، کمی پرهزینه تر از حالت های دیگر بود. احتمالا دولت هایی که در اوایل دهه 80 روی کار آمدند راحت تر می توانستند تورم را تک رقمی کنند بدون آن که هزینه زیادی بدهند. اما زمانی که دولت یازدهم روی کار آمد زمان خوبی برای کنترل شدید تورم نبود. در ضمن در شرایطی که دولت با تورم بالا و رکود مواجه بود قیمت نفت هم افت کرد و این هم بر مشکلات دیگر اقتصادی اضافه شد. افت قیمت نفت مزید برعلت شد و کاهش ترم را پرهزینه تر  از آن چیزی کرد که دولت تصور می کرد. یعنی می خواهم بگویم بخشی از هزینه ای که دولت در ماجرای کاهش تورم پرداخت کرد به دلیل بدشانسی اش بود و اگرنه شاید اگر قیمت نفت تا این حد افت نمی کرد دولت با چنین رکود عمیقی در اقتصاد و بنگاه ها مواجه نمی شد.


-- این بدشانسی نگران کننده است. دولت سال آینده باید در کارزار انتخاباتی کارنامه اقتصادی خود را ارائه کند. شما می گویید احتمالا دولت به نفع افزایش رونق، بخشی از دستاورد کنترل تورمی خود را از دست بدهد. حال فکر کنید دولت هم تورم تک رقمی را از دست بدهد و هم نتواند رکود را حل کند و رونق ایجاد کند. این یک بازی دوسر باخت برای دولت محسوب می شود و مخالفانش بهانه جدیدی خواهند یافت.


به نظر من دولت قبل از این هم می توانست این کار را بکند و می توانست از خیر کاهش بیشتر تورم بگذرد و به سمت خروج از رکود برود اما سعی کرد تورم را کاهش دهد. می توان گفت دولت فداکاری بسیاری از خود نشان داده است. چون پذیرفته است ریسک کنترل تورم را قبول کند، شانس خود در پیروزی انتخابات سال 96 را تضعیف کند اما در مقابل تورم را کنترل کند. الان فرصت خوبی است که دولت رونق ایجاد کند. چون درامد نفت هم رو به بهبود است و دولت می تواند هم از طریق اتخاذ سیاست های مالی انبساطی و هم سیاست های پولی انبساطی به اقتصاد رونق ببخشد.


-- آیا یک سال زمان برای این کار کافی است؟


بله، کافی است.


-- اما به نظر می رسد کافی نباشد. دولت مدتی است مسئله سیاست های انبساطی را در پیش گرفته اما اقتصاد هیچ واکنش مثبتی نشان نداده.


دولت در سال گذشته هیچ سیاست انبساطی اتخاذ نکرد که اقتصاد به آن واکنش نشان دهد یا ندهد. سال گذشته هیچ سیاست انبساطی در کار نبود. دولت تا پاییز سال گذشته و زمستان به شدت سیاست های انقباضی داشت و از زمستان به بعد تنها از شدت سیاست های انقباضی خود کاست. اما هیچ سیاست انبساطی پیاده نکرده و در پی اجرای سیاست های انبساطی شدید هم نبوده. اما الان با توجه به این که درامد نفت بهبود یافت و رفع تحریم ها هم کم کم آثار خود را نشان می دهد این فرصت را دارد که در اقتصاد رونق ایجاد کند.


همان طور که پیش از این هم گفته شده، سیاست های اقتصادی در سال جاری قاعدتا به گونه ای نیست که بخواهد به کاهش بیشتر تورم منجر شود. به هر حال، دولت در ماه های پایانی مانده به انتخابات به سر می برد و همه دولت ها هم از افزایش رضایت با تحریک رونق استقبال می کنند. این یک رفتار معمول است و با فرض برقرار بودن آن و همچنین توجه به سایر عوامل مهمی که بر تورم اثرگذار هستند که مهم ترین آن ها عامل انتظارات است، می توان پیش بینی کرد که در سال جاری کاهش بیشتری را در تورم شاهد باشیم. لایحه بودجه سال جاری و اصلاحیه آن هم بیانگر خواست دولت برای منابع بیشتر بوده و نشان می دهد دولت بالطبع قصد اجرای سیاست انقباضی را ندارد.


-- آخرین آماری که در خصوص نرخ رشد نقدینگی عنوان شده نشان می دهد نقدینگی حدود 30درصد افزایش یافته. این مسئله هم در خصوص افزایش نرخ تورم هشداردهنده است؟


در دو سال اخیر عددهای بالای رشد نقدینگی تا حدودی گمراه کننده است. نرخ 30درصدی رشد نقدینگی معنای مشابهی با 10سال قبل یا 20سال قبل ندارد. چون از ناحیه شبه پول این رشد اتفاق افتاده و به خاطر استمهال هایی بوده که بانک ها برای بدهکاران خود داشته اند. در نتیجه تا این جا فشار تورمی ایجاد نکرده است. دلیل آن هم این بوده که از ناحیه شبه پول اضافه شده است. اما این نکته را هم باید عنوان کنم که رشد نقدینگی کنونی به رغم معنای متفاوتی که با گذشته دارد همچنان یک خطر بالقوه برای افزایش تورم محسوب می شود.


-- چشم انداز شما از نرخ تورم در اقتصاد ایران چیست. آیا دولت به سمت کاهش تورم بیشتر می رود یا از این مرحله به بعد بر کاهش رکود تمرکز می کند؟


اصولا پیش بینی متغیرهای اقتصادی کار دشواری است. چون اقتصاد مداوم در معرض شوک های مختلفی است که ما از آن بی خبریم. اما به نظر می رسد نرخ تورم بیش از این کاهش نخواهد یافت و امکان تداوم روند نزولی تورم ضعیف است. احتمالا بعد از این ما یا شاهد تداوم وضع موجود باشیم یا آن که نرخ تورم به مسیر  صعودی باز می گردد. اما پیش بینی می شود نرخ تورم به صورت جهشی افزایش نیابد و ما نباید منتظر نرخ های بالای تورم باشیم. احتمالا اگر تورم صعودی هم بشود در انتهای سال 95 در محدوده 10 درصد یا کمی بالاتر خواهد بود. حتی اگر دولت سیاست های انبساطی شدیدی را هم به کار بگیرد، بعید است امسال شاهد تورم قابل توجهی باشیم.


در خصوص نرخ تورم و تاکید بر حفظ تورم تک رقمی، نباید تصور کرد که کمی افزایش تورم و مثلا رشد آن تا سطح 12درصد، مشکلی جدی برای اعتبار دولت ایجاد می کند و در خصوص میزان مطلوب شاخص ها، واقعیت های اقتصادی اهمیت بسیار بیشتری در مقایسه با وعده های سیاستمداران دارد. در شرایط جدید هدف گذاری های جدید مطلوب خواهد بود. به همین دلیل انتظار می رود قدری افزایش نرخ تورم در مقایسه با محدوده فعلی، مشکل بزرگی برای دولت ایجاد نخواهد  کرد و باعث عدم محبوبیت دولت هم نمی شود. فراموش نکنید که در حوزه های دیگر هم که شاید حساسیت عمومی به آن ها بیشتر بوده، دولت وعده هایی داده و جامعه می داند دولت در اجرای آن ها دشواری هایی دارد. به اعتقاد بنده دولت مشکل بزرگی از این بابت نخواهد داشت و می تواند در دور بعدی فعالیت خود، اقدامات موثرتری برای تحقق این اهداف انجام دهد.


-- دلیل چیست که می گویید تورم چندان افزایش نمی یابد. چون تجربه اجرای سیاست های انبساطی اصولا افزایش تورم است.


در شرایط فعلی بنگاه ها اکثرا با نیمی از ظرفیت واقعی خود تولید می کنند و بسیاری از کالاها و خدمات امکان تولید بیشتر را دارند اما چون تقاضا برای آن ها کم است، تولید نمی شوند. پس اگر دولت بتواند با سیاست های انبساطی تقاضا هم ایجاد کند این تقاضا بدون فشار بر تولید و بدون افزایش هزینه های تولیدی پا سخ داده خواهد شد. این نکته را هم بگویم که دولت این امکان را هم خواهد داشت که حداقل تا مقط انتخابات سال آینده و برای حفظ دستاورد خود در حوزه تورم، بخشی از فشارهای تورمی را از ناحیه گسترش واردات کنترل کند. سپس در دور جدید فعالیت خود راهکارهای اساسی تری را برای مقابله با ریشه های نااطمینانی تورم و رکود که معضل بانکی یکی از عوامل اصلی آن است، در پیش بگیرد.


منبع: هفته نامه تجارت فردا، شماره 187

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

وزیر کشور: بیت کوین فعلا غیرقانونی است

تکذیب گم شدن یک میلیارد ارز دولتی

دنده خلاص قیمت خودرو در مسیر سراشیبی

مقصر گرانی تخم مرغ کیست؟

طلا می خریدیم یا پراید؟

جزئیاتی از جلسه وزرای سابق نفت با زنگنه

فساد عجیب چهار خانواده در بازار خودرو

انتقاد سعیدلیلاز از دروغ پردازی علیه خودروسازان!

پراید به ۴۱ میلیون رسید

دولت ارز دیجیتال را به رسمیت شناخت

سربازان گمنان امام زمان(عج) کار دست سازمان CIA دادند

آمریکا معافیت های تحریمی ایران را تمدید می کند؟

دانمارک به دنبال پیوستن به اینتکس

واکنش ترامپ به بازداشت جاسوسان سیا توسط ایران

سوابق فتاح و بختیاری

بسته ویدئویی آخرین خبر/ خودروهای نو عیب دار شدند!

ظریف تشریح کرد: استفاده افراطی آمریکا از دلار و تبدیل آن به سلاح علیه مردم

یورونیوز: عمان میانجی ایران و انگلیس می‌شود

چرا اسناد مصدق و کاشانی دود شد رفت هوا؟

ترامپ: در مقابل ایران عقب می‌نشینم

مروری بر زندگی سیاسی مردی که علت مرگش اعلام نشد

سازمان‌ملل: اسرائیل طرح تخریب منازل فلسطینیان در قدس را متوقف کند

فرزندان داعش و مسئولیت غرب؛ هشدار درباره بمب‌های ساعتی خطرناک

خلبانان بریتیش‌ایرویز اعتصاب می‌کنند

جانشین موقت آمانو مشخص شد

اتحادیه اروپا هم اسرائیل را محکوم کرد

شهادت ۶نفر از طرفداران شیخ زکزاکی در نیجریه

آمریکا از یک پایگاه نظامی خود در غرب عراق خارج شد

زیردریایی فرانسوی «مینرو» پس از ۵۱ سال پیدا شد

کشته یا زخمی شدن ۱۴ غیرنظامی در حمله هوایی به استان لوگر افغانستان

جزئیات نقص فنی واگن «توشه» قطار خرمشهر - تهران/ حرکت قطار با 40 دقیقه تأخیر

داروهای فاسدی که سر از ویلای غیر مجاز درآوردند

تهدید با چاقو پس از پیشنهاد ازدواج

اقدام تحسین برانگیز قهرمان المپیاد ریاضی در قلب لندن

ثبت نام موکب داری در اربعین آغاز شد

4 سرنشین زانتیا زیر چرخ‌های تریلی له شدند

نقره داغ شدن قاچاقچیان مواد با متلاشی شدن 448 باند ریز و درشت

بلیط مجانی مترو برای تندرستی مسافران

دستگیری عامل کلاهبرداری ۱۸ میلیونی در دیوار

بیماران فِیکِ اعتیاد؛ "یقه‌سفیدهایی" که از بازار سیاه متادون می‌خرند