رصد

کد خبر: ۹۱۲۷۹
تاریخ انتشار: ۱۸ مرداد ۱۳۹۵ - ۱۱:۵۷

مریم شبانی: گفت وگو با معصومه ابتکار هنوز شروع نشده بود که خبر دادند استاندار خراسان جنوبی می خواهد تلفنی با او صحبت کند. برای صحبت از اتاق بیرون رفت وقتی برگشت از ریزگردهایی گفت که هوای خراسان جنوبی و سیستان را درگیر کرده است. برای شروع مصاحبه پشت میز که نشست، کمی مکث کرد. منتظر شدم حواسش از خراسان جنوبی به پارک پردیسان تهران برگردد: به طبقه نهم سازمان حفاظت از محیط زیشت معصومه ابتکار تمام یک ساعت و ده دقیقه زمان گفت وگو لبخند بر لبند داشت. چند باری هم که داشت خاطره ای به فراخور بحث تعریف می کرد خندید. اصلا به ساعت نگاه نکرد. کسی هم نیامد تذکر زمان بدهد. قرار گفت وگوی ما یک روز پنج شنبه تنظیم شده بود. روز تعطیل سازمان حفاظت از محیز زیست که فقط او و دستیارانش در سازمان حضور داشتند. آن روز هوای تهران گرم و پر از ریزگرد بود اما هوای اتاق کنفرانس رئیس سازمان حفاظت از محیط زیست که ما در آن نشسته بودیم خنک بود: خنک تر از حد انتظار برای سازمان حفاظت از محیط زیست.


-- چرا به رغم این که سازمان محیط زیست غیرسیاسی ترین سازمان دولت باید باشد و خانم ابتکار به عنوان رئیس این سازمان از غیرسیاسی ترین چهره های کابینه است، با این همه این قدر در معرض انتقاد از سوی منتقدان و مخالفان دولت هستید و به قول معروف در سیبل قرار دارید؟


باید از آن ها پرسید که چرا این قدر به ما لطف دارند.


-- این به قول شما لطف وقتی تداوم پیدا می کند باید علت یابی شود که چرا روی شما زوم کرده اند؟


دلایل مختلفی دارد. دولت آقای دکتر روحانی از ابتدا با چالش های زیادی روبه رو بوده و در شرایط سختی کار را تحویل گرفته است. یکی از زمینه های سخت کار هم حوزه بحث های محیط زیست بوده است. اما مخالفان دولت در طول این مدت از هر بهانه ای برای ایجاد ابهام و تردیت استفاده کردند. به هر حال، اگر روزی ده تا خبر بسازند و به خیال خود خبرسازی کنند، و تهمت و دروغ علیه یک دستگاه و علیه یک فرد بسازند، امید دارند که به هدف خود نزدیک تر شوند.


-- سوال هم همین است که چرا بین این همه چهره که در کابینه و دولت حضور دارند، از این ده خبر ساختگی سه – چهار تایش باید درباره خانم ابتکار باشد؟


شاید پیشینه سیاسی و فکری من باعث شده در معرض حمله قرار بگیرم. به هر حال سابقه هیچ کس از خودش جدا نیست. من از همان اول انقلاب که از دانشجویان خط امام بودم همیشه با این طیف فکری باقی ماندم. در کابینه  اصلاحات هم که حضور داشتم.


-- اما من در میان کسانی که سفارت آمریکا را اشغال کردند و حالا در جبهه اصلاحات حضور دارند، افراد دیگری مثل آقایان عبدی و میردامادی و اصغرزاده فعال هستند و در واقع اکتیویست سیاسی هستند اما شما فعالیت سیاسی به این شکل در جبهه اصلاحات هم ندارید؟


شاید زن بودن من هم در این حمله ها موثر است. خیلی ها دوست دارند که یک خانم غیر از عرصه مسائل بانوان در عرصه های دیگر حضور نداشته باشد و شاید عده ای تاب تحمل این را ندارند که فعالیت یک خانم در سطح بالا را ببینند.


-- حمله ها به شما با هدف زدن دولت است یا شخص خودتان؟


هدف آن ها هم زدن دولت است و هم زدن شخص من به دلیل پیشینه سیاسی. شاید هم به دلیل ارتباطم با جریان اصلاحات. احتمالا دارند با یک تیر چند نشان می زنند. هم بحث زنان است و هم اصلاحات و هم دولت آقای روحانی. شاید دیدند همه این ها در یک نفر جمع است همان را نشانه گرفته اند . گویا تقدیر من این بوده که آماج نقد این چنین قرار بگیرم. یکی از هدف های این نقدها و حمله ها این است که ذهن ما را مشغول امور دیگر کنند تا از جهت گیری اصلی و تمرکزی که باید روی کار بسیار سنگین خودمان داشته باشیم، که نیازمند تفکر و برنامه ریزی زیاد است، غافل شویم. می خواهند ذهن ما را مغشوش کنند و ما را از مسیر اصلی دور کنند. به همین دلیل هم هست که من خیلی به این مسائل نمی پردازم. جایی که لازم است پاسخ می دهم و واکنش های لازم را هم داشته ام. حتی پاسخ سیاسی هم داده ام. ا ین که گفته می شود خانم ابتکار فعالیت سیاسی دارد هم به این دلیل بوده که من از سیاست های آقای روحانی هرجا که لازم بوده دفاع کرده ام. از برجام دفاع کرده ام. از نگاه بسیار خوب آقای دکتر روحانی در مسائل سیاسی، ایجاد فضای نسبتا باز در ارتباط با مسائل فرهنگی و ایجاد یک زمینه برای همگرایی بیشتر بین گروه های سیاسی دفاع کرده ام و گفته ام که این آرمان ها با جریان اصلاحات قرابت دارد.


-- این فشارها و حمله ها باعث می شود که فکر کنید بهتر است حضورتان را در عرصه عمومی کم تر کنید؟


نه! اصلا. اتفاقا باعث می شود بفهمم که اثرگذار است. وقتی می بینم در یک موضوع هجمه سنگین می شود متوجه می شوم که دارم کار درستی می کنم و مخالفان می خواهند اثربخشی آن را کم کنند. مثلا در همین سفری که اخیرا به هرمزگان رفتیم، که سفر بسیار خوب و مهمی هم بود، از صبح تا عصر چندین نوبت خبرسازی دروغ کردند. تاسف آور است که انرژی زیادی بی دلیل صرف این کارها می شود. این ها هدررفت انرژی است. یا یک نمونه دیگر، ما در اوج گرد و غبار سفر خوبی به ایلام وکرمانشاه داشتیم. سفر بین المللی هم بود چون نماینده سازمان ملل و وزارت خارجه همراه ما بودند. آن جا نماینده سازمان ملل و وزارت خارجه خیلی خوب توضیح دادند که گرد و غبار منشاء خارجی دارد و برخلاف این که جریان مخالف دولت با تمسخر می گفتند که خانم ابتکار گرد و غبار را به گردن داعش انداخته در حقیقت سازمان ملل هم با این واقعیت مواجه شد. اگر کسی ذره ای با تصاویر ماهواره ای آشنایی دشاته باشد و اطلاعات هواشناسی را بشناسد می فهمد که منشاء ریزگردها کجاست. کاملا مشخص است که بخش هایی از قلب عراق اکنون در اختیار دولت عراق نیست. چندین ماه است که این اتفاق افتاده و ناامنی باعث شده که عملا آن سرزمین رها شود. نمی خواهم توجیه کنم که مثلا چرا عراق مسئولیت خودش را انجام نمی دهد، ولی واقعیت ها را هم باید در نظر بگیریم. اما دوستان مخالف با تمسخر آن سفر را زیر سوال بردند و با بحث نقاشی و آن عکس فتوشاپ همه ذهن ها را مشغول کردند. یک نوع جنگ روانی را پیش می برند تا ذهن مخاطب را به هم بریزند.


-- شما هم که رویه تان عموما جواب ندادن به این حمله هاست. اما یک دفعه سر همین ماجرای نقاشی با عصبانیت جواب و واکنش نشان دادید؟


عصبانیت نبود. فقط توضیح دادم. حالا ممکن است این بار توضیحم کمی جدی تر بود. من اصولا عصبانی نمی شوم و با مسائل خیلی منطقی مواجه می شوم. سیل تهمت ها و تخریب ها و هجمه ها خیلی گسترده شده است اما در طرف مقابل لطف و همراهی مردم بسیار زیاد است.


-- دامنه نقدها حتی به خانواده شما و همسرتان هم کشیده شده است. این که آقای هاشمی مشاور شما و مشاور سازمان محیط زیست است دلیل هجمه علیه ایشان است؟


همسر آدم که همیشه مشاور است. اصلا جزو وظایف زناشویی است که زن و مرد مشاور هم باشند. آقای هاشمی هم با ایده ها و فکرهای نابی که دارد خیلی به من کمک می کند. گاهی اوقات من با خستگی ذهنی زیادی می خواهم به سفر بروم و آن جا باید چند سخنرانی داشته باشم و ایشان چند ایده و پیشنهاد خوب می دهد و در ذهن من کار را راه می اندازد. گاهی من این قدر درگیر کار اجرایی هستم فرصت فکر کردن ندارم. نوع گرفتاری هایی که در محیط زیست داریم و هجمه ها و بحران ها به قدری زیاد است که هر بحرانی که تمام می شود بحران بعدی سرباز می کند و این باعث می شود گ اهی اوقات از قدرت برنامه ریزی راهبردی غفلت شود که آقای هاشمی این وقت ها خیلی به من کمک می کند. اما اتهام های بسیار بی اساس و ناروایی به آقای هاشمی زدند. من نسبت به آن اتهامات شکایت کردم. خوشبختانه براساس گزارش هایی که دریافت کردم رسیدگی کامل هم صورت گرفت و برای کسانی که باید مشخص می شد در عالی ترین سطح کاملا مشخص شد که این اتهامات بی اساس بوده است.


-- و قرار نیست نتیجه این گزارش هایی را که می گویید افکار عمومی هم بداند؟


من بارها اعلام کرده بودم که حرف هایی که می زنند از اساس تهمت و دروغ است. طرف مقابل که چنین تهمت هایی را می زد باید آن را اثبات می کرد. آن ها فقط کار رسانه ای می کنند چون می دانند حرفی که می زنند از اساس بی پایه و دروغ است. این که من دنبال اصل موضوع رفتم به این دلیل بود که خیلی ها درگیر مسئله شدند. برخی از نمایندگان مجلس نهم درگیر شدند و لذا من تمام موارد را پیگیری کردم. گزارش هایی هم که بعدا برای من آمد و بیشتر همه جنبه محرمانه داشت، مشخص می کرد که همه از اساس تهمت و دروغ بوده است.


-- ریشه این حرف ها کجا بود؟ فکر می کنید چرا باید همسر شما هم در سیبل قرار بگیرد؟


مخالفان دولت نسبت به بحث بنزین پتروشیمی حساسیت زیادی داشتند. ماجرا از زمانی شروع شد که در شورای شهر تهران نماینده بودم. وقتی آقای احمدی نژاد موضوع خودکفایی بنزین را اعلام کرد، یک گروه که وجدان شان اجازه نمی داد نسبت به مسئله سکوت کنند، گزارش کاملی را برای من ایمیل کردند که در آن شرح داده شده بود که در فرایند تولید بنزین چه اتفاقی افتاده است. در همان ایمیل برایم نوشتند که افزایش حجم بنزین با به کار بردن ترکیبات سمی سرطان زایی مثل بنزن صورت گرفته است. من نمی توانستم بدون استناد این حرف را باور کنم ولی گزارش را جدی گرفتم و از طریق کمیته پیگیری محیط زیست و آلودگی هوا در شورای شهر ماجرا را پیگیری کردم. از شهرداری تهران خواستم که میزان بنزن در هوای تهران را اندازه گیری کند. شهرداری آن زمان گفت که دستگاه اندازه گیری ندارد چون این اتفاق در دنیا رخ نمی  دهد که در دستگاه سنجش آلودگی هوا بشود میزان بنزن را سنجید. هیچ کشوری اجازه نمی دهد چنین اتفاقی بیفتد. شهرداری تجهیزاتش را تهیه کرد و ارزیابی و اندازه گیری ها شروع شد. گزارش هایی که می رسید نشان می داد که مسئله جدی است. در بعضی از نقاط تهران مثل تجریش در سال 89 یک بار بنزن هزار برابر حد مجاز بود. من در جلسات غیرعلنی شورای شهر تذکر و اخطار و نامه دادم که با مخالفت مواجه شد. به همین دلیل مجبور شدم موضوع را در جلسات سه شنبه شورا علنی کنم. بحث سیاسی نبود و موضوع سلامت مردم در میان بود. تهدیدها هم از همان زمان شروع شد. من را تهدید کردند که این موضوع نباید خبری شود.


-- از جانب دولت وقت تهدید شدید؟


بله! من را بردند و گفتند که کشور در حال تحریم است و این مسئله به امنیت ملی مربوط می شود و نباید علنی شود. من گفتم تا سال 84 سیاست کشور و خط قرمز کشور این بود که قطع نامه علیه ایران صادر نشود و ایران وارد تحریم نشود. اما شما یک باره آن سیاست را تغییر دادید و تصمیم گرفتید پشت سر هم قطع نامه بگیرید و تحریم شوید. قبلش باید کشور را برای این وضعیت آماده می کردید. می دانستید وقتی این کار را بکنید اولین اتفاق این است که بنزین تحریم می شود. باید برای آن برنامه ریزی می کردید. مردم  چرا باید تاوان بی برنامگی و برخوردهای دفعی و لحظه ای و تصمیمات کارشناسی نشده شما را بدهند. جواب دادند که ما داریم مقاومت می کنیم. گفتم بچه دو ساله با ابتلا به سرطان خون دارد مقاومت می کند؟ ما چه حقی داریم برای بچه شش ماهه تصمیم بگیریم؟ گفتند در زمان جنگ چنین بود. گفتم در زمان جنگ مردم با افتخار به جبهه ها می رفتند چون مشخص بود که چه اتفاقی افتاده است. اما الان مسئله بی برنامگی است. موضوع این است که شما مردم را در مقابل یک تهدید و آسیب قرار می دهید و حتی واقعیت ها را به آن ها نمی گویید.


-- اما انگار تهدیدها را جدی نگرفتید و موضوع را علنی کردید؟


من به عنوان عضو شورای شهر همان زمان به مردم و کسانی که بچه کوچک داشتند توصیه کردم که اگر می توانند از تهران خارج شوند. من را مسخره کردند اما چه کار دیگری جز این توصیه می توانستم آن زمان بکنم. من همه تذکرات لازم را به مقاماتی که دستم به آنها می رسید داده بودم اما تهدیدات ادامه داشت و گفتند که برای دور بعدی شوراها رد صلاحیت می شوید که کردند و بعد هم گفتند که اجازه نمی دهیم هیچ زمان دیگری در ایران پست بگیرید. اما آقای روحانی به من لطف داشتند.


-- پس وقتی در دولت آقای روحانی مسئولیت قبول کردید می دانستید که به لحاظ محیط زیستی در چه وضعیتی قرار داریم و با چه بحران هایی مواجهیم. وحشت نداشتید از این که کجا دارید پا می گذارید؟


چرا! خیلی وحشت داشتم. من در شورای شهر می دیدم که چقدر داریم عقب می رویم. همین که می شنیدم آقای احمدی نژاد به هر منطقه ای که می رود دشت های ممنوعه را آزاد می کند وحشت می کردم. آمار نداشتم ولی می توانستم حدس بزنم که چه اتفاقی برای سفره های آب ایران دارد می افتد. می دیدم که چه اتفاقی دارد برای تالاب های ایران می افتد. در همه زمینه ها بحران وجود داشت. اما فکر کردم که نمی توانم دعوت آقای روحانی را جواب منفی بدهم و فکر کردم شاید با توجه به تجربه ای که از قبل داشتم و با تکیه بر حسن ظنی که مردم دارند دوباره بتوانم با کمک تشکل ها و ایجاد یک جریان اجتماعی کمی وضع را مساعد کنیم. من به هر حال می دانستم که سال 84 چه چیزی را تحویل دادم. گرچه وقتی آمدم دیدم که در برخی زمینه ها از سال 76 هم عقب تر رفته ایم.


-- در میان بحران ها اولین کاری که برای آن آستین بالا زدید چه بود؟ فوری ترین کار من بحث بنزین بود که بررسی ها را شروع کردیم. موضوع بنزین مسئله ای بود که خیلی ها جرئت نمی کردند به آن ورود کنند چون تهدید جدی بود. اما یک گروه از دانشگاه شهید بهشتی روی این موضوع کار کرده بودند و با شجاعت آمدند و به من گزارش دادند که همه گزارش های قبلی شهرداری را تایید کرد. بعد از آن از داخل سازمان گزارشی گرفتیم و فهمیدیم که سازمان محیز زیست هم تا سطح معاونت درباره بنزین گزارش داده بوده اما اجازه نداده بودند که این گزارش بالاتر برود یعنی آن ها هم گفته بودند که دلیل آلودگی هوا در سال های 89 و 90 چیست.


-- پس کارشناسان محیط زیست همان زمان کار خودشان را کرده بودند؟


قدم هایی برداشته بودند اما اجازه نداده بودند که موضوع در سطح بالاتر طرح شود. پس من درباره یک موضوع از سه مرجع تایید گرفتم. آبان 92 نامه رسمی به وزیر نفت نوشتم و خواستم که هر چه سریع تر حذف بنزین پتروشیمی را انجام دهند و سریعا میزان بنزن و ترکیبات سرطان زای بنزین را به حد استاندارد بیاورند. گفتم آقای زنگنه امروز شما این تصمیم را بگیری و تغییر بدهی 5-6 بچه را از ابتلا به سرطان نجات داده ای. ایشان هم سریع بررسی ها را شروع کرد و در بهمن 92 مسئله را تایید کرد و در اردیبهشت 93 اعلام کرد که بنزین پتروشیمی حذف شده است. در این فاصله جنگ ما با نمایندگان جبهه پایداری در مجلس شروع شد. تمام تلاش آن ها این بود که ماجرا را انکار کنند و می گفتند که آنچه ما درباره ترکیب بنزین می گوییم از اساس دروغ است و چون شوهرخانم ابتکار می خواهد بنزین وارد کند این داستان را شروع کرده برای من در سازمان محیط زیست اصلا مهم نبود که بنزین در دالخ تولید شود یا وارد شود برای من مهم این بود که بنزین استاندارد باشد. در نامه ام از آقای زنگنه خواستم که تردید نکند وهر کاری که می تواند و به هر شکلی که می تواند برای تغییر وضعیت انجام دهد و همین باعث شد که هجمه ها شروع شود و من در سیبل حملات رسانه ای قرار گرفتم. و بعد از آن مجلس چندین مرتبه من را خواست. نه از بابت این که گزارش بخواهند چه کار کرده ام بلکه می گفتند چرا دروغ می گویی. می خواستند بگویند که چیزی به نام بنزین پتروشیمی نبوده و در تهران توزیع نشده. حتا یکی از آقایان به من گفت شما کاری کردید که مردم به ما می گویند شما عالم سرطان و بیماری شده اید. رسانه ملی هم در آن دوره خیلی با نمایندگان همراهی داشت و با چند برنامه ذهن مردم را نسبت به این موضوع مخدوش کرد. اما همکاری داشت و با چند برنامه ذهن مردم را نسبت به این موضوع مخدوش کرد. اما همکاری ما با وزارت نفت خوب پیش رفت. من به معاونت انسانی ابلاغ کردم که علاوه بر این که هوا را مستمر اندازه گیری می کنند باید کیفیت بنزین را هم اندازه گیری کنند تا مشخص شود که با استاندارد همخوانی دارد یا نه. آن هم شروع شد. همزمان برنامه جامع کاهش آلودگی هوا را در دولت بازنگری کردیم. در کنار اصلاح سوخت خودروها را هم نسبت به رعایت استانداردهای محیط زیست اجباری کردیم دولت آقای احمدی نژاد نسبت به استانداردهای محیط زیست کلا غفلت کرده بود. در همه زمینه ها استانداردها بازنگری شد و آیین نامه ها و مقررات بازبینی شد. خیلی کار عظیمی صورت گرفت تا ما بتوانیم بحث آلودگی هوا را پیش ببریم که کیفیت هوای شهرهای بزرگ ما در این دوران بدتر نشد و بهتر شد. بعضی شهرها مثل اصفهان سه برابر روزهای پاکش بیشتر شد. همه دستگاه ها باید با هم کار کنند تا چنین اتفاقی بیفتد. شانزده دستگاه در مسئله کنترل آلودگی هوا دخالت داشتند. اما تلاش مجلس این بود که من را خسته کنند و هر هفته من را به مجلس می کشیدند از این کمیسیون به آن کمیسیون.


-- و حالا به مجلس تازه امیدوارید؟


خیلی امیدوارم. مجلس جدید خیلی متفاوت است. قبلی ها فقط سعی کردند ما را خسته کنند و انرژی ما را بگیرند.


-- یعنی می شود امیدوار باشیم که امسال هوا نسبت به سال قبل آلودگی کم تری داشته باشد و یا میزان ریزگردها کمتر شود مثلا؟ منظورم این است که آیا ترکیب مجلس روی وضعیت روزمره هوا و آب اثر دارد؟


فقط مجلس نیست. ببینید! آقای رئیس جمهور اجرای یک برش ویژه از برنامه ای خاص را برای یک سال آینده دستور دادند. از طریق معاونت اجرایی ریاست جمهوری آقای شریعتمداری این برش ویژه که بحث از رده خارج کردن اتوبوس، مینی بوس و تاکسی های فرسوده است تا چند ماه آینده به انجام می رسد و نتیجه خواهیم گرفت. کارهای دیگری هم برای کاهش آلودگی هوا انجام شده است. اما بحث گرد و غبار همچنان وجود دارد و اگرچه خطراتش کمتر از آلودگی هواست اما مخاطرات خودش را برای سلامتی شهروندان دارد. ریزگردها سرطان زا نیست اما آسم و آلرژی و ناراحتی های قلبی و عروقی ایجاد می کند.


-- همین موضوع ریزگردها به جز علت خارجی که به کشورهای همسایه مربوط می شود علت داخلی هم دارد. اقداماتی که برای احیای دریاچه ارومیه انجام شد یکی از اهدافش مبارزه با ریزگردها بود. به جز این ها تالاب هایی هست که در حال احیا شدن باشند؟


مهم ترینش دریاچه هامون است بخشی از کانون های سیستان و خراسان جنوبی دچار تغیر اقلیم شده است. خشک سالی دارد بدترین تاثیرات خود را در این منطقه می گذارد. کل منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا درگیر آن است.


-- در دولت اصلاحات با توجه به روند سدسازی هایی که داشت انجام می شد پیش بینی کردید که دریاچه ارومیه به زودی خشک خواهد شد. نامه ای هم بهوزیر نیرو نوشتید و نسبت به سدسازی ها هشدار دادید که گویا جدی گجرفته نشد. در نهایت هم آن اتفاق افتاد و دریاچه ارومیه خشک شد. الان که وضعیت را رصد می کنید ابربحران پیش روی محیط زیست در ایران را چه می بینید؟ مسئله ای هست که شاید بشود جلوی آن را با برنامه ریزی گرفت و مانع تحقق آن شد؟


متاسفانه کشور ما در معرض تغییر اقلیم است. ابربحران پیش روی ما بحث تغییر اقلیم است. با افزایش دما و کاهش بارندگی شرایط اقلیمی ما کشور ما دارد تغییر می کند. برای مقابله با تغییرات اقلیمی حتما باید مدیریت منابع آب را تغییر دهیم. سدسازی در جاهایی ممکن است ضروری باشد اما در خیلی جاها عوارض و تبعات منفی بسیار زیادی داشته است. در کشور ما که این همه تبخیر و گرما و خشکسالی دارد لزوما بهترین راه مدیریت نگهداری منابع آب نیست. روش های سنتی که هزاران سال ایرانیان با آن زندگی کردند. روش های سازگار با ماست. امروز اولین تلاش باید این باشد که گازهای گلخانه ای هستیم. همین چند روز قبل توافق پاریس را در دولت تصویب کردیم که مراحل الحاق رسمی جمهوری اسلامی ایران به توافق جدید پاریس را هموار می کند. در آن جا توافق شده که گرمای زمین نباید به دو درجه برسد. ما الان به یک و نیم درجه رسیده ایم. بعضی نقاط ما به سه درجه رسیده در حالی که توافق جهانی این است که به دو نرسیم چرا که همه امور از جمله اقتصاد، شهرنشینی، صنعت و ... از این افزایش دما آسیب خواهد دید.


-- شنیده ام که در دولت آقای خاتمی وقتی شما خشک شدن دریاچه ارومیه را پیش بینی کردید و سعی داشتید روند سدسازی ها را متوقف کنید خیلی جدی گرفته نشدید و حتا برخی شما را در جلسه کابینه مسخره کردند. الان در این دولت نسبت به کنترل ابربحرانی که درباره آن صحبت می کنید چقدر همراه دارید و چقدر تنها هستید؟


خود رئیس جمهور در آن دولت خیلی خوب مبانی و اهمیت مسئله محیط زیست را درک می کرد. آقای روحانی هم به دلیل مسئولیت در شورای عالی امنیت ملی نسبت به مسائل محیط زیست شناخت داشتند و از همان اول با یک برنامه برای محیط زیست آمدند و بی دلیل نبود که اولین جلسه هئیت دولت به بحث دریاچه ارومیه اختصاص داده شد در حالی که مشکلات مختلفی از جمله اشتغال و تورم و مسائل بین المللی وجود داشت. همان اقدام رئیس جمهور در این که ماجرای دریاچه ارومیه را به عنوان موضوع جلسه اول کابینه انتخاب کردند زنگ خطری بود که نسبت به حفظ محیط زیست نواخته شد و همه را بیدار کرد و باعث شد همکاری بهتری بین وزرا و دستگاه ها در این باره شکل بگیرد. البته چالش هم زیاد داریم و و اقعیت این نیست که همه چیز گل و بلبل است. متاسفانه بحران های اقتصادی و بحث اشتغال و رشد اقتصاد مسئله مهمی است و گاهی اوقات طرح این موضوعات باعث می شود که مسائل مهمی مثل محیط زیست و توسعه پایدار با تاخیر دریافت و رسیدگی شود. با وجود همه این مسائل من در این دولت تنها نیستم و تا به حال راضی هستم.


-- اما شما بارها از گروه های فشاری گفتید که در بوروکراسی دولت علیه محیط زیست شکل گرفته و ایجاد مشکل می کند؟


در کشور ما سالیان سال رویه هایی حاکم بوده که اصلاح نشده است. مثلا اگر بخواهیم روش های سنتی بخش کشاورزی را با اقلیم و محیط زیست سازگار بکنیم هم خود کشاورزان و هم بخش های بوروکراتیک مرتبط با آن ها مقاومت زیادی می کنند. یا در وزارت نیرو گروه هایی هستند که سال های سال بودجه های عظیمی برای سدسازی گرفته اند.


برای خودشان هم افتخار بوده که بگویند ما رده اول دنیا را در تعداد سد داریم. با وجود این وضعیت ما برای این که بتوانیم دیدگاه های خودمان را جا بیندازیم. باید به جهت مفهومی و مقررات کار کنیم. باید بتوانیم دیدگاه های نافذ و تعیین کننده در دولت ارائه دهیم که همه تلاش من هم همین است.


-- این که می گویید در دولت تنها نیستید آیا حساسیت و دغدغه نسبت به مسائل محیط زیست در کابینه واقعا ایجاد شده یا این همراهی ها به صورت دستوری دارد پیش می رود؟


حساسیت کاملا ایجاد شده وقتی وزیر صنعت در جلسه با معاونان خودش تاکید می کند که بحث های محیط زیست مهم است یعنی حساسیت وجود دارد . البته شانس هم دارمی که وزیر صنعت ما لیسانس محیط زیست دارد. یا وقتی وزیر نفت در شورای معاونانش تاکید می کنند که مسائل محیط زیست اولویت دارد نشان دهنده یک اتفاق است. در وزارت نیرو هم در شورای عالی آب و هم در دستورالعمل هایی که وزیر صادر کرده می بینیم که اولویت های زیست محیطی برای دشت ها و تالاب ها در نظر گرفته شده است. این یک گام مهم به جلو است.


-- جاهایی بوده که حمایت ها و همراهی ها را بخوانید اما نبوده باشد؟


جاهایی بوده که یا با تاخیر انجام شده یا حتا مقاومت هم صورت گرفته بالاخره بخشی از کار ما توجیه است و ما باید بتوانیم اهمیت موضوع را توجیه کنیم.


-- مثلا کدام نهادها کمتر همراهی کردند؟


عدم همراهی ها بیشتر در لایه ها بوده است. مثلا کشاورزان همکاری نمی کنند که خب بحث های مالی پشت آن است. ما انتظار داشتیم اصفهان خیلی سریع تر اصلاح الگوی کشت را بپذیرد چون در اصفهان واقعا بحران آب داریم. مردم هم گلایه می کنند که چرا زاینده رود آب ندارد و نمی دانند که آب زاینده رود را برای کشت برنج و هندوانه هدایت کرده ان. اول باید یاد بگیریم که آب را درست مصرف کنیم. تازه اصفهانی ها حقابه گاوخونی را هم باید بدهند. می گویند مبنای توزیع آب ما طومار شیخ بهایی است. در طومار شیخ بهایی می گوید چند ماه آب را در رودخانه رها کنید و آب برداشت نکنید. مگر می شود حق طبیعت را نبینیم و بعد انتظار داشته باشیم که رودخانه به ما آب بدهد و آب های زیرزمینی حفظ شود.


-- اما در دو سال و نیم اول دولت روحانی که بحث توافق هسته ای در جریان بود خیلی از امور احاله داده می شد به بعد از توافق هسته ای و از همین رو در مباحث مربوط به توسعه سیاسی و بهبود اقتصادی متوقف شد. شما در محیط زیست این فشارها و تاخیرها را متحمل نشدید و به بعد از برجام احاله داده نشدید؟


البته که بعضی مسائل به صورت طبیعی موکول به این موضوع بود. در بحث دستیابی به برخی از فناوری های جدید برای جلوگیری از آلودگی آب و هوا و خاک و یا فناوری های جدید بهینه سازی مصرف انرژی به دلیل تحریم ها در مضیقه بودیم که برجام کمک کرد و راه را باز کرد و تعاملات بیشتر شد. تا قبل از توافق برجام فقدان ارتباط سازنده با کشورهای دنیا ما را در رسیدن به اهدافمان کند می کرد اما در داخل کشور آقای رئیس جمهور با حساسیت و پیگیری زیادی مسئله محیط زیست را در اولویت خود گذاشته بود.


-- پس در طول سه سال یکه از شروع دولت می گذرد خودتان را در این راه تنها حس نکردید؟


احساس تنهایی از این جهت است که وقتی هجمه ها شروع می شود گاهی پیش می آید که احساس می کنید صحنه مبارزه است و از هر طرف به سمت شما سنگ و تیر وافعی پرتاب می شود. در آن لحظات آدم خودش است و خدای خودش و باید از خودش دفاع کند. نه این که از شخص خودش دفاع کند بلکه از برنامه و آرمانش باید دفاع کند.


-- جایی خواندم که گفتید از این هجمه ها خسته شدید. این اتهامات خسته تان کرده یا سختی مدیریت وضعیت محیط زیست بحرانی ما؟


خسته که می شوم اما به آن معنا خسته نشدم که نتوانم کار کنم. ناامید هم نشدم هرماهی دوستان و همکاران خوب در دولت و سازمان و فداکاری هایی که محیط بانان ما دارند خستگی را از آدم می گیرد. در حال حاضر هجمه برای تخریب دولت زیاد شده است. یک تهدید هم در پیش است و آن این که می بینیم کسانی که هشت سال بلا را سر کشور آورند نه تنها عبرت نگرفتند بلکه در سایه عدم رسیدگی قانون به خیلی از تخلفات حالا جسورانه مدعی بازگشت به صحنه هستند.


-- شما گفته اید که تازه گام اول را برای رفع مشکلات محیط زیستی برداشته اید. مسائلی مثل آلودگی هوا و ریزگردها و آب موضوعاتی است که روزانه به خاک و انسان و حیات وحش آسیب می زند. گام اولی را که سه سال طول بکشد چطور باید توجیه کرد؟


ما در گام اول باید خسارت های دوران قبل و زیرساخت هایی را که آسیب دیده جبران می کردیم. باید در برنامه ها بازنگری می شد. در این مدت برنامه ششم تدوین شد و دولت در زمینه محیط زیست دستور کار مشخص و مدونی ارائه داد. دستگاههای دیگر در این مسائل توجیه شدند و برنامه دادند. در زمینه آگاهی و مشارکت مردم در این گام اول تلاش شد و مردم نسبت به موضوعات محیط زیست خیلی حساس شدند. توصیه های حفاظت از محیط زیستی در کتاب های درسی وارد شد. با نشست های متنوعی که با فعالان اقتصادی بخش خصوصی داشتیم موضوعات مطرح شد و در راستای مسئولیت اجتماعی شرکت ها برنامه های حفظ محیط زیست تدوین شد. گام اول همه این ها را شامل می شود. یعنی برای زیرساخت های فرهنگی اجتماعی و زیرساخت سازمان کار دولت قوانین و لوایحی آماده شد که متاسفانه مجلس قبلی همراهی نکرد و ماند برای مجلس دهم. البته در خیلی زمینه ها به آماده شدن زیرساخت ها بسنده نکردیم و پیش رفتیمک. مثلا در بحث آلودگی هوا خیلی جلو رفتیم و وضعیت ما در آلودگی هوا امروز خیلی بهتر از سال 92 است وضعیت ما در احیای تالاب ها خیلی بهتر از سال 92 است. دریاچه ارومیه در حال احیاست تالاب هورالعظیم در حال احیاست. برای هامون کارهای بزرگی شد. وقتی ما آمدیم روی هامون دریچه ها و دیوارهایی کشیده شده بود که اجازه نمی داد آب وارد هامون شود. ما فقط چندین ماه درگیر بودیم تا توانستیم آن دریچه ها را برداریم.


-- دیوارها را چه نهادی کشیده بود؟


به دلایل امنیتی دیوار کشیده بودند.اما واقعیت این است که امنیت با آب می آید. امنیت با سلامتی مردم و اشتغال مردم می آید. وقتی تالاب پراب باشد برای مردم حس تعلق و زندگی ایجاد می شود. هامون خیلی وقت ما را گرفت و در حال حاضر میزان ورود آب به هامون اصلا قابل مقایسه با قبل نیست. در حبث هامون حتا در زمینه بین المللی هم کار کردیم. من با آقای اشرف غنی فقط به خاطر هامون یک ساعت و نیم جلسه داشتم. ما هامون را با تلاش زیاد و مخالفت کشورهای عربی به عنوان ذخیره گاه زیستگاهی در یونسکو ثبته کردیم. می خواهم بگویم که نامش گام اول است اما در هیمن گام اول خیلی از برنامه ها به نتیجه رسید. دولت قبل ان جی اوها را خسته و ناامید کرده بود و ما برنامه ریختیم تا دوباره امید بگیرند و فعالیت کنند. نگاه دولت آقای روحانی و تایید ایشان از فعالیت سازمان های مردم نهاد و کاهش فضای امنیتی در حوزه فعالیت تشکل ها خیلی به ما کمک کرد. تشکل ها رشد کردند  و حدود هشتصد تشکل در حال حاضر در زمینه محیط زیست فعال هستند. روز اولی که آمدم سازمان چند شکایت علیه تشکل ها و روزنامه نگاران در مجامع قضایی طرح شده بود که همه را پس گرفتم و عهد کردم تا زمانی که در سازمان هستم علیه هیچ روزنامه نگار و تشکلی شکایت نکنم. فکر می کنم یکی از دلایل جسارت خبرگزاری هایی که در روز ده خبر علیه من می رسازند همین عهدی باشد که با اهل رسانه بستم.


-- و یکی از گرفتاری های مهم شاید همین از دست دادن فیزیکی نیروهای محیط بان شما توسط شکارچیان باشد. برای حفظ جان نیروهای خودتان در این گام اول چه کردید؟


برای حفاظت از محیط زیست ایران همه باید محیط بان شویم. حفظ طبیعت نیاز به عشق و فداکاری دارد. مگر تعداد محیط بانان ما چقدر است؟ ما در حال تدوین قانون قوی تری برای حفظ امنیت محیط بانان هستیم. حیات وحش ایران در شش دهه گذشته یک دهم شده است. اگر همین روند ادامه پیدا کند انقراض قطعی است و اتفاقی که برای شیر و ببر مازندران افتاد برای بقیه گونه ها هم می افتد. این که در حال حاضر این قدر به حفظ یوزپلنگ می پردازیم به همین علت است که تبدیل به نماد شده است. اگر برای یوزپلنگ هم مشکل انقراض پیش آید آن را به حساب بی مبالاتی ایران خواهند گذاشت.


 منبع: ماهنامه اندیشه پویا، شماره 36

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

روش حرفه‌ای خرید و فروش خودرو، تنها با 1 تماس و در 1 روز

عقب‌نشینی از تعیین سقف اجاره‌بها

بازگشت بورس‌های جهانی به مدار صعودی

راهکار دولت برای ساماندهی بازار خودرو

نرخ بیکاری در بزرگترین اقتصادهای دنیا

اعلام جزییات اطلاعیه ارزی بانک مرکزی خطاب به تولیدکنندگان

اوج مصرف برق دوباره به ۴۲ هزار مگاوات نزدیک شد

نماینده مجلس: از فشاری که به مردم می ‌آید متاسفم

سهام آسیایی همچنان در نوسان

افزایش ذخیره نفت ایران در ساحل و بر روی آب

توصیه آشنا به سخنگوی جدید دولت

آمریکا به بهانه ایران کشورهای عربی را دوشید؛ فروش 8.1 میلیارد دلاری سلاح بدون تایید کنگره!

پاسخ ظریف درباره احتمال تماس تلفنی با پمپئو

بدون تعارف از دیدار رهبری با دانشجویان

حزب الله: موضع رهبر انقلاب ایران، ترامپ را با معضل بزرگی مواجه کرد

ترامپ اعزام 1500 نظامی به غرب آسیا را تایید کرد

گفته‌های پهلودار ضرغامی خطاب به روحانی

پامپئو: هیچ‌کس در دولت خواهان جنگ با ایران نیست

تیر واشنگتن به سنگ خورد

فلاحت پیشه: ترامپ یک نفرت تاریخی از ملت ایران را نمایندگی می‌کند

پنتاگون: نیروهای اعزامی به خاورمیانه شامل متخصصان و مهندسان تجهیزات نظامی است

روسیه افزایش نظامیان آمریکا در منطقه را به شورای امنیت می‌برد

آمریکا رسماً اعلام کرد فروش سلاح به سعودی‌ها را تسریع می‌کند

هشدار الحشد الشعبی درباره اقدامات تحریک‌آمیز آمریکایی‌ها

روسیه وقوع حمله شیمیایی در ادلب سوریه را رد کرد

وقوع انفجار در شهر لیون فرانسه

روسیه به معاون پیشین وزیر خارجه آمریکا روادید نداد

9 شهید در حمله سعودی به پالایشگاه فرآورده‌های نفتی «تعز»

آیا پوتین، پدر دوقلوهای ژیمناست روس است؟

جرمی هانت اعلام آمادگی کرد

احتمال کوچ راه آهن به فرودگاه مشهد

اعترافات مردی که زنش را آتش زد!

ماجرای بخشنامه‌های فراوان در مدارس

دستگیری عامل تیراندازی با سلاح جنگی در شاهرود

غرق شدن تبعه افغانستانی در کانال آب شاهین شهر

"سد بارزوی" شیروان رکورد زد

تصاویر مزارع گندم سوسنگرد بعد از سیل

کشف تندیس مومیایی در دزفول

مرگ تلخ ۲ کارگر در حوضچه آمونیاک

کشف بقایای جسد دو نفر در ارتفاعات دربند