رصد

کد خبر: ۹۱۷۱۳
تاریخ انتشار: ۲۱ مرداد ۱۳۹۵ - ۰۹:۵۹

محور گفت وگویمان با «سعید لیلاز» آثار سیاسی عدم تحقق وعده های برجام بود اما او از همان ابتدا، بنیاد پرسش ها را زیر سوال برد و چنین استدلال کرد که بزرگنمایی آثار مثبت برجام و نیز اغراق در ناموفق انگاری آن، هر دو به یک اندازه غیرعلمی و غیرکارشناسی است. او در این گفت وشنود، آثار اجرایی شدن برجام را برشمرد و پیش بینی کرد که اگر مانع سیاسی خاصی بر سر راه حسن روحانی سر بر نیاورد، او پیروز بلامنازع انتخابات ریاست جمهوری سال 1396 خواهد بود. او البته این توصیه را هم خطاب به دولت مطرح کرد که نباید برای مدت زیادی تنها روی موفقیت در مذاکرات تمرکز کرد و لازم است به دستاوردها نیز توجه شود.


-- پیش از آن که توافق 23 تیر شکل بگیرد، حتی انجام مذاکرات نیز مخالفان بسیاری در داخل داشت. دولت اما به رغم این مخالفت ها، موفق شد با قدرت های غربی به توافق دست پیدا کرده و روی ثمرات حاصل از لغو تحریم ها حساب ویژه ای باز کند و البته وعده وقوع گشایش هایی را نیز به مردم بدهد. اما اکنون که یک سال از اجرای برجام می گذرد، مخالفان هجمه های بیشتری به دولت وارد می کنند که وعده های بسیاری محقق نشده است. ارزیابی شما از آثار سیاسی عدم تحقق وعده های برجام برای دولت آقای روحانی چیست؟


ناموفق انگاری توافق هسته ای میان جمهوری اسلامی ایران و کشورهای 1+5 از دو منظر قابل بررسی است؛ نخست این که به نظر می رسد توافق هسته ای به هر سرنوشتی که ختم می شد، گروهی از مخالفان سیاسی آقای روحانی که قصدشان ناموفق جلوه دادن عملکرد دولت است، باز هم ایراداتی را مطرح می کردند. از منظر دیگر بخش دیگری از این مخالفت ها در اشتباهات محاسباتی منتقدان از پیش بینی کارکردهای برجام و مدت زمان تحقق نتایج آن است. پیش از آن که توافق هسته ای شکل بگیرد، به کرات در یادداشت ها و گفت وگوهایی که با نشریه «تجارت فردا» داشته ام، در مورد تبعات هرگونه اغراق درباره بیان نتایج مثبت این توافق هشدار داده بودم. در حال حاضر هم فکر می کنم باید از هرگونه اغراق در مورد کم اثر نشان دادن و ناموفق جلوه دادن برجام پرهیز کرد. به عبارت دیگر، افزون بر این که اغراق در مورد نتایج مثبت برجام غیرمنطقی به نظر می رسد، اغراق در ناموفق انگاری برجام غیرکارشناسی و غیرعلمی است.


-- به هر حال اکنون گروهی از سیاسیون، روی عدم تحقق چشم اندازی که ترسیم شده بود، مانور می دهند؛ چشم اندازی که دولت هم در مورد آن تبلیغات بسیاری داشته است. آیا امروز دوره استفاده سیاسی از برجام به سر آمده است؟


من از همان روز نخست این موضوع را مورد تأکید قرار داده بودم که برجام و هرگونه توافق هسته ای میان ایران و قدرت های غربی در بهترین حالت، ممکن است وضعیت کشور را به سال 1384 بازگرداند و نه سال 1354 . البته که باید این را هم اضافه کنم، این که تصور کنیم وضعیت اقتصاد ایران به شرایط سال 1384 هم باز می گردد، بسیار خوش بینانه است و عملا اتفاق نخواهد افتاد. این یک اشتباهی است که می تواند در استنباط از آثار توافق هسته ای سبب سرخوردگی شود. اشتباه دوم در شناسایی ریشه مسائل، منازعات و مشکلات کشور در حوزه اقتصاد است. از قضا من فکر می کنم و بارها عرض کرده ام که تحریم هاف مسئله اصلی اقتصاد ما نبوده است؛ اکنون اما این گزاره بعد از یک سال و اندی به اثبات رسیده است. مسئله اصلی اقتصاد ایران آن است که به مدت یک دهه روندهای تشکیل سرمایه و بهره وری در اقتصاد مختل شده و نیز همین مدت زمان لازم است تا ما بتوانیم این اختلال در روندها را جبران کرده و بار دیگر به کانال رشد و رونق اقتصادی بازگردیم. عارضه ای که به هیچ وجه ارتباطی با کارکرد یا عدم کارکرد برجام ندارد. در خصوص آثار توافق هسته ای همین بس که در حال حاضر روزانه 50میلیون دلار درآمد ارزی حاصل از صادرات نفت ایران، بیش از درآمد مدت مشابه در سال گذشته است. این دستاورد را باید به افزایش میزان صادرات کالاهای غیرنفتی و کاهش هزینه های صادرات و واردات نیز افزود. برآوردها نشان می دهد که درآمد ارزی ایران در سال 1395 به طور عمده در اثر تحقق آن چه در سند برجام وعده داده شده است به حدود 30 تا 40 میلیارد برسد؛ در واقع افزایش درامدهای نفتی و  غیرنفتی، کاهش هزینه های واردات و نیز افزایش سود ناشی از صادرات می تواند تا حدودی انتظارات را برآورده کند.


اما یکی از دلایلی که در ماه های گذشته روند تعاملات اقتصادی ایران را در سطح بین الملل با کندی مواجه کرده، مسائل بانکی است. به این دلیل که برجام تمامی مناقضات میان ایران و آمریکا را برطرف نکرده، گو آن که از مذاکرات صورت گرفته واز این توافق نیز چنین انتظاری نمی رفت. چراکه اختلاف اساسی میان این دو کشور به مسائل ژئوپولتیک در مناطقی همچون خاورمیانه، خلیج فارس و آسیای مرکزی باز می گردد. افزون بر این هم ایران و هم آمریکا به یک دشمنی کنترل شده متقابل میان یکدیگر به شدت محتاج اند. بنابراین میزان اختلافات میان این دو، از یک محدوده ای کمتر نخواهد شد. از طرف دیگر دیوار بی اعتمادی بین این دو کشور در اثر چهار دهه منازعات متعدد در سطوح مختلف، چنان سترگ و سخت شده که اساس در کوتاه مدت نمی توان انتظار حل اختلافات را داشت. به عنوان نمونه، دقیقا 40سال از آتش بس و قرارداد صلح میان دو کشور آمریکا و ویتنام می گذرد، حال آن که رئیس جمهوری آمریکا، به تازگی به ویتنام سفر کرده است. اساسا آمریکا از منظر ژئوپولتیک به دشمنی میان چین و ویتنام نیاز داشته و اکنون تا حدودی از مواضع خود کوتاه آمده است. حال آن که کمتر از سه سال از تشکیل دولت آقای روحانی سپری شده و طی این مدت کشور با سرعت بیش از تصور اولیه، با جهان تعامل برقرار کرده است. کافی است به تعداد ملاقات های مقامات سیاسی ایران با سیاست مداران کشورهای اروپایی نگاهی بیندازید و این تعداد را با سه سال قبل از آن مقایسه کنید. این مقایسه نشان می دهد که در واقع اتفاق ویژه ای رخ داده است.


از طرفی، اگرچه شکل گیری توافق هسته ای یک ساله شده اما اکنون کمتر از هفت ماه از اجرایی شدن موارد توافق شده سپری شده است. کارشناسان و فعالان حوزه اقتصادی به خوبی آگاهند که این مدت، زمان بسیار کوتاهی برای ثمردهی اقتصادی این رویداد است. با این وصف، من فکر می کنم، شکل گیری تفکر ناموفق انگاری برجام و نتایج آن از این دو منشا خارج نیست، به بیان دیگر از یک منظر، مخالفت های سیاسی با آقای روحانی و از منظر دیگر سوءبرداشت و تصورات نادرست از آثار برجام و نیز ابعاد کارکرد تحریم بر اقتصاد ایران به این تفکر دامن زده است.


-- اما باید پذیرفت که آثار چشمگیری نظیر افزایش فروش نفت یا کاهش هزینه مبادلات شاید هنوز برای مردم عادی ملموس نباشد. یعنی ممکن است مردم عادی نظر دیگری در این مورد داشته باشند. به هرحال، همه اقتصاد نمی دانند و شاید بر اساس مانورهای بیش از اندازه ای که دولت در دستاوردهای احتمالی برجام داشت، انتظار داشتند که گشایش های ویژه تری حاصل شود. فکر می کنید چرا دولت تا این اندازه در گشایش های برجام بزرگنمایی کرد؟


این مشکل دقیقا ریشه در محاسبات اشتباه و سوءبرداشت هایی داشت که از آن صحبت کردم. من دوستانی در بدنه دولت داشتم که پیش از توافق، از من گله می کردند که چرا با این پیش بینی ها و اظهارنظرها مبنی بر عدم اغراق، یأس و ناامیدی به مردم تزریق می کنید. اما نظر من این بود که در نهایت مردم دستاوردهای واقعی برجام را خواند دید و نه گشایش های رویایی و دور از منطق آن را. این اغراق ها در واقع ناشی از  دعوای سیاسی دولت با مخالفان توافق بود که به عقیده من اجتناب ناپذیر و حتی شاید لازم هم بود. چرا که در همان گرماگرم مذاکرات، مخالفان با سنگ اندازی های گوناگون قصد تخریب سیاست های دولت و بی فایده جلوه دادن مذاکرات را داشتند. طبیعی بود دولت نیز به منظور نجات سیاسی خود و به سرانجام رساندن مسیری که در پیش گرفته بود، از ابزار سیاسی استفاده کند. آیا دولت در سه سال گذشته اصلا دلاری داشته که با تزریق ان به بازار به کنترل ارز بپردازد؟ دولت آقای روحانی یکی از فقیرترین دولت های تاریخ معاصر کشور از نظر درآمدهای نفتی است. از طرفی ظرف این سه سال در حالی که متوسط رشد نقدینگی 3درصد بوده، دولت با چه ساز و کاری توانسته طی این مدت ارزش دلار را تثبیت کند؟ آیا دلیلی غیر از برجام و مذاکرات هسته ای می توان در توجیه این مکانیسم برشمرد؟ نتیجه آن که پس از چهار سال متلاطم، اقتصاد ایران رنگ ثبات و پیش بینی پذیری به خود می بیند و این سبب شده که طی سه سال پیاپی، نرخ تورم مواد غذایی که بیش از نیمی از ایرانی ها آن را تورم کل تعریف می کنند، تک رقمی شود. همچنین طی این مدت، دولت موفق شده به طور متوسط سالانه بین چهار تا پنج درصد به قدرت خرید از دست رفته کارگران و کارمندان اضافه کند. افزون بر این دولت برای اولین بار در تاریخ کشور توانسته طب را با همه مسائل و هزینه های پرشمار آن ملی کند.


به عبارت دیگر متوسط سهم بیماران بی بضاعت از هزینه های درمانی خود از حدود 50درصد اکنون به زیر هشت درصد تقلیل پیدا کرده و این یک دستاورد بزرگ تلقی می شود. البته که شاید افکار عمومی این دستاوردها را کافی نداند، کما این که من هم چنین نظری ندارم. چراکه سقوط ازاد قدرت خرید مردم در چهار سال منتهی به روی کار آمدن آقای روحانی آن قدر شدید بوده که باید دستاوردهایی بیش از این حاصل شود تا شرایط کشور را حتی به سال 1389 بازگردانیم. این که مردم بگویند که در زندگی روزمره شان آثار برجام احساس نمی شود، پذیرفتنی نیست، به این دلیل که اگر مانند سال های 1391 و 1392 نرخ تورم موادغذایی به 50درصد می رسید، آن گاه یک بحران اجتماعی بزرگ رخ می داد یا اگر قدرت خرید مردم افزایش یا حتی بهبود پیدا نمی کرد و نیز قدرت پیش بینی پذیری به اقتصاد کشور بر نمی گشت، اکنون شاهد وضعیتی نامطلوب می بودیم.


سوال دیگر من از منتقدان این است که در کدام دولت ایران درآمدهای ارزی کشور در کدام دوره، ظرف کمتر از دو سال 100 میلیارد دلار کاهش پیدا کرد در حالی که نرخ رشد اقتصادی منفی است؟ اصولا چنین سابقه ای در اقتصاد کشور وجود ندارد. این گونه دستاوردها حاصل مجموعه مدیریت دولت یازدهم در سیاست داخلی، سیاست خارجی و اقتصاد بوده که برجام بخشی از آن است. این مجموعه سبب شده کشور از گلوگاه بدترین سقوط درآمدهای ارزی تاریخ خود به سلامت عبور کند و برای اولین بار این سقوط درآمدها، به رشد منفی و لگام گسیختگی تورم نینجامیده است. من در عین این که آگاه هستم با وجود فشارهای وارده بر مردم میزان بهبود اوضاع اقتصادی کافی نبوده اما این ایراد به دولت وارد نیست که تلاش محسوس و کارامدی نداشته است. ثانیا فکر می کنم که مردم هم با من موافقند. چراکه در انتخابات مجالس خبرگان و شورای اسلامی دیدیم که مردم در معرض انتخاب میان آقای روحانی و مخالفان قرار گرفتند و آرا نشان داد که آقای روحانی بزرگ ترین برنده این دو انتخابات بوده است.


-- فکر می کنید، مردم در مورد نتایج برجام چه ارزیابی دارند؟ آیا از روند اجرایی شدن آن و کارکردهای یک ساله این توافق رضایت دارند؟


من فکر می کنم که از قضا مردم راجع به آثار برجام اغراق نمی کنند اما در عین حال چنین نیز تلقی نمی کنند که برجام شکست خورده است. ما نمی توانیم بدون شواهد عینی و علمی در مورد آرای مردم قضاوت کنیم. در غیر این صورت، شرایط مانند داستان میوه فروش محله آقای احمدی نژاد خواهد شد و هرکسی باید به میوه فروش محل خود استناد کند. من این گزاره را قبول می کنم که ممکن است مردم به دلیل وخامت اوضاع و مطالبات اقتصادی که دارند، از دولت آقای روحانی عبور کنند، اما اولا این به دلیل شدت وخامت اوضاع است، ثانیا آقای روحانی تقصیری در بروز این وخامت ندارد؛ به تعبیری پزشک، دیر بر بالین بیمار خود حاضر شده است. یقین دارم که اگر به اعداد و ارقام و نیز شواهد عینی از آرای مردم مراجعه شودف مردم بدون این که به دولت آقای روحانی چک سفید امضا تحویل دهند، پله پله به همراهی با او پاسخ مثبت می دهند. در مواردی نظیر فیش های حقوقی نامتعارف، مردم به تندی عکس العمل نشان می دهند، اما در مواردی که آگاهند دولت واقعا کار می کند، به خصوص در شبکه های اجتماعی از آن حمایت می کنند.


-- آقای حجاریان اخیرا به رئیس جمهوری اظهار داشته که تاریخ مصرف برجام به اتمام رسیده است. با وجود این فکر می کنید آیا دولت همچنان می تواند از برجام استفاده سیاسی داشته باشد یا از آن برای جلب مشارکت سیاسی مردم استفاده کند؟


توده مردم نه در مورد برجام، بلکه در هر پدیده دیگری به آثار عینی آن پدیده روی زندگی خود می نگرند و فارغ از شخصیت افراد، عملکرد آن ها را ارزیابی می کنند. شما ببینید یکی از مسائل غم انگیز گذشته، سقوط جایگاه ایرانیان در جامعه بین الملل بود که خوشبختانه تا حد بسیاری، به واسطه شکل گیری برجام ترمیم شده و مردم هم به خوبی از این موضع آگاه هستند. ایران از یک کشور منزوی که روابطش تنها محدود به کشورهای دست چندم بود – آن هم به شرط کمک های بلاعوض – اکنون تبدیل به یکی از بازیگران اصلی در سطح منطقه ای دنیا شده است که البته مردم این دستاورد را بسیار پس می دارند و به نظر می رسد، برجام به نوعی وجهه میهن پرستی مردم ما را تقویت کرده است. اکنون آقای ظریف به یکی از چهره های محبوب ملی در میان ایرانی ها تبدیل شده، ایشان جز این که آبروی ملت ایران را برگردانده، چه دستاورد دیگری داشته که از چنین محبوبیتی برخوردار شده است. شاید مقصود آقای حجاریان آن است که دیگر نمی توان به خود مذاکرات هسته ای بسنده کرد و لازم است روی دستاوردهای این واقعه تمرکز شود، که عقیده دارم حرف ایشان صحیح است و نمی توان برای مدت زیادی تنها روی موفقیت در مذاکره حساب باز کرد.


-- آیا می توان به گشایش های بیشتر اقتصادی از ناحیه برجام امیدوار بود؟ با توجه به آن چه در مورد این رویداد مطرح شده است، فکر می کنید، برجام چه نقشی در انتخابات آینده خواهد داشت؟


ببینید آثار توافق هسته ای هنوز وارد حوزه اقتصاد نشده است. وقتی دولت نفت می فروشد، تا دو ماه زمان لازم است که پول آن به کشور وارد شود. بعد از وصول این پول توسط بانک مرکزی، این نهاد آن را در داخل اقتصاد کشور به اعتبار اسنادی برای متقاضیان واردات تبدیل می کند.


وقتی به اعتبار اسنادی تبدیل شد، این پول می تواند در اختیار دولت به عنوان مالک ریال قرار بگیرد و تازه دولت می تواند آن را مصرف کند. این فرایند از آغاز شش تا هفت ماه زمان می برد. این گشایش از اوایل تیرماه انجام شده و اکنون انتظار متقاضیان گشایش اعتبارات اسنادی در مرکز مبادلات ارزی، به جای چند ماه، به چند روز رسیده است. پس از گشایش اعتبار اسنادی، سه تا شش ماه طول می کشد تا کالا یا مواد اولیه وارد کشور شود. پس از ورود به کشور، بسته به نوع کالا یک تا سه ماه زمان برای تولید کالای جدید نیاز است که ظرف دو تا سه ماه وارد بازار مصرف می شود.به عبارت دیگر از حدود مرداد و شهریور 1395 می توان انتظار داشت که دولت گشایش هایی در رفع تنگنای مالی خود داشته باشد. همچنین در اواخر سال جاری، کالاهای تولید شده وارد اقتصاد ایران شود. البته نشانه های رونق از هم اکنون نیز در اقتصاد نمود پیدا کرده است. در خصوص حل مشکل بیکاری نیز به دلیل نیاز آن به جذب سرمایه گذاری، می توان انتظار داشت که آثار جذب سرمایه نیز از سال 1397 به بعد تجلی پیدا کند. حال آن که سرمایه خارجی کشور در بهترین سال ها هیچ گاه بیش از چهار تا پنج میلیارد دلار نبوده ست و باور ندارم که بیش از این نیز بتوانیم جذب کنیم، اما جذب سرمایه داخلی محتمل تر است. این پتانسیل وجود دارد که به عنوان درصدی از تولید ناخالص داخلی، جذب سرمایه گذاری داخلی در حدود 400 تا 450 هزار میلیارد تومان باشد. بخش  عمده ای از این رقم می تواند از سرمایه های بخش خصوصی جذب شود.


با توجه به نمایه های بانک مرکزی اکنون سطح تولیدات صنعتی کشور در سه ماه نخست سال 1395، به رکورد سال 1390 رسیده و این نشان می دهد که صنعت ایران از رکودی که در وهله نخست به دلیل سوءمدیریت و سپس ناشی از فقدان شدید منابع ارزی حادث شد، در حال خروج است. بر این اساس تا پایان امسال رشد اقتصادی در حدود چهار تا شش درصد حاصل خواهد شد، بخش مسکن در حوزه خرید و فروش رونق قابل توجهی پیدا کرده، بخش خدمات به تحرک درآمده، ارزش افزوده بخش صنعت به بیش از 30درصد خواهد رسید و من معتقدم که اقتصاد ایران با سرعتی متوسط در حال خروج از رکود است؛ ضمن این که به هیچ وجه نمی توان انتظار داشت که این مشکل یک شبه حل شود. مردم نیز به خوبی از این مسئله آگاهند.  چنان چه مشکلات سیاسی دیگری پیش روی آقای روحانی قرار نگیرد، ایشان قطعا برنده بلامنازع انتخابات سال 1396 و رئیس دولت دوازدهم خواهد بود.


منبع: هفته نامه تجارت فردا، شماره 185

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

4 اشتباه رایجی که اغلب افراد در زمان فروش خودرو انجام می‌دهند

خبر بد برای برای مشترکان پرمصرف برق

طلای جهانی در دو راهی کاهش یا افزایش قیمت

امضای بزرگترین قرارداد سرمایه‌گذاری بندر رجایی به مبلغ ۵ هزار میلیارد تومان

120هکتار زمین خواری در تهران چگونه اتفاق افتاد

مواردی که برای واریز یارانه باید پیگیری کرد

بانک‌ها رتبه‌بندی می‌شوند

بازگشت ۸ میلیارد یورو ارز صادراتی به چرخه اقتصادی از طریق نیما

خروجی عجیب اعلام حقوق و مزایای دستگاه‌ها و سازمان‌ها

رکورد تاریخی رشد شاخص بورس ایران در یک روز

رفع ریجکتی و اخذ‌‌‌‌‌‌‌‌ ‌‌‌‌‌‌ویزای کانادا ‌‌‌‌‌‌در کوتاه‌ترین زمان ممکن

امید مکرون کم‌رنگ شد

تحلیلگر مشهور عرب: حکام عرب فحاشی می‌کنند، ایرانی‌ها پیشرفت می‌کنند

رئیسی: مذاکره در هیچ سطحی صورت نمی‌گیرد

بالگردهای تمام ایرانی از راه رسید

بزرگترین عملیات هوایی ایران علیه عراق یک روز پس از حمله بعثی‌ها

ترامپ: آماده‌ام طرح روحانی را بشنوم

پاسخ وزیر احمدی‌نژاد به شایعات درباره ریاست صداوسیما

حاشیه‌های سفر پرماجرای رئیس‌جمهور به نیویورک

پست قالیباف به مناسب هفته دفاع مقدس

روابط تل‌آویو با ریاض در حال گسترش است

جانسون: انتظار پیشرفت برگزیت در نیویورک را نداشته باشید

کشف بسته مشکوک در فرودگاه «منچستر» انگلیس

پادشاه عربستان به متجاوزین به یمن مدال می‌دهد!

مادورو برای دیدار با ترامپ چراغ سبز نشان داد

عبدالله گل دست اتحاد به دشمن قدیمی اردوغان داد

آغاز قطع برق کرانه باختری توسط رژیم صهیونیستی

مرگ شهرک‌نشین اسرائیلی در پی حمله راکتی از غزه

شوخی واتس‌آپی رئیس جمهور کمدین اوکراین با رهبران جهان

صادق خان: ترامپ "نماد راست‌های افراطی در جهان" است

4 اشتباه رایجی ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌که اغلب افراد در زمان فروش خودرو انجام می‌دهند

ماجرای پرونده کوه خواری در لواسان

دل نوشته فرزند شهید مدافع حرم در مراسم آغاز سال تحصیلی ۹۸

چه تعداد دانش‌آموز راهی کلاس‌های درس شدند؟

ماجرای فروش صندلی در دانشگاه‌های علوم پزشکی

توصیه‌های پلیسی به دانش آموزان

آغاز ثبت‌نام مشمولان امریه سربازی در قوه قضائیه

64 کشته و زخمی در حادثه فروریختن کلاس درسی در نایروبی

جریمه ۹۰ هزار تومانی برای رانندگان متخلف کامیون‌ها

روایتی از شروع غیررسمی جنگ تا عزل بنی‌صدر