رصد

کد خبر: ۹۵۰۵۶
تاریخ انتشار: ۲۳ شهريور ۱۳۹۵ - ۱۱:۰۶
یک سال است که 29 شهر را برای سر زدن به خانواده شهدا چرخیده و با تک‌تک آنها ملاقات حضوری داشته است. او همانی است که سال گذشته روز‎های سختی را در عربستان متحمل شد و تلفن او یک لحظه را هم بوق آزاد نزد. مهندس سعید اوحدی، رئیس سازمان حج و زیارت روز‎های پرفشاری را در یک سال گذشته تحمل کرده است روز‎هایی که با سقوط جرثقیل در مکه و فاجعه منا آغاز شد و تا منتفی شدن قطعی حج 95 ادامه پیدا کرد.  اما حالا این روز‎ها بیشتر وقت خود را صرف خانواده شهدای منا کرده و در آستانه سالگرد فاجعه منا شهر به شهر برای ملاقات با خانواده عزیزان از دست رفته می‎گردد.
او که سال‎های طولانی از جنگ تحمیلی را در اسارت به سر برده این‌بار در گفت‎وگوی خود، به بیان مستندات مربوط به علت وقوع فاجعه پرداخت و پرده از چگونگی جان باختن حدود 7 هزار زائر بیت‌الله‌الحرام برداشت.

 

آقای مهندس! اولین سوالی که ذهن مردم را درگیر کرده این است که چرا سعودی‎ها با زائران ایرانی برخورد بدی در همه سنوات دارند؟
ما در فرایند برگزاری مراسم حج به ‎دلیل نوع برداشتی که بخشی از عوامل و دست‌اندرکاران عربستان نسبت به آموزه‎‎های دینی دارند بعضا با مشکلاتی مواجه بودیم. شما مثلا نگاه کنید زائران ما به بقیع مشرف می‎شوند برای زیارت ائمه اطهار و صحابه پیامبر که آنجا مدفون هستند. در بقیع نه تنها ایرانی‎ها و شیعیان بلکه از مسلمانان سراسر دنیا به آنجا می‎آیند. بقیع جایگاه خاصی دارد که مسلمانان را به خود جلب می‎کند.
مشکلی که وجود دارد این است که برخی از افرادی که آنجا مستقر می‎شوند موانع جدی را برای زائران همه کشور‎ها ایجاد می‎کنند. یعنی اگر کوچک‎ترین کتاب دعایی دست زائران ببینند می‌گیرند. اجازه قرائت فاتحه نمی‎دهند و ایجاد سوالات و شبهات مختلفی می‎کنند. این نوع برخورد جریان فکری در عربستان که در برخی دست‌اندرکاران وجود دارد یک نگاه کاملا متعصبانه، خشک و بعضا افراطی را نسبت به حتی حج دارند.
این نوع برخورد‎ها از چه زمانی آغاز شد؟ 
به تاریخ 110 ساله گذشته که نگاه می‌کنیم می‎بینیم که در طول این سال‎ها اتفاقات مختلفی با توجه به نوع تفکر آنها با زائران کشور‎های مختلف و نه تنها ایرانیان افتاده است. این تفکر افراطی همیشه و حتی از زمان عثمانی وجود داشته است.
این مشکلات را از طریق دیپلماتیک پیگیری نکردید که حل شود؟ و بی‎احترامی به زائران صورت نگیرد؟ 
در سال‎های گذشته شاهد برخورد‎هایی بودیم که وقتی با مقامات عربستان به‎صورت رسمی مکاتبه کردیم و خواستار حل این مشکلات شدیم، آن‎ها نه کتبا بلکه شفاهی اعلام کردند این رفتار‎ها سلیقه‎‎های شخصی افراد است و سیاست کلی وزارت حج نیست. بالاخره آنها می‎توانند به‎ عنوان دولت و وزارت حج که وظیفه پذیرایی از مهمانان خدا را دارد اولین موضوع حفظ احترام و امنیت زائر است. مگر می‎شود که ما مهمانی را به خانه مان راه بدهیم و بعد او را اذیت کنیم و در مقابلش مانع بگذاریم. اولین رسم مهمان نوازی حفظ احترام و عزت مهمان است.
حتی اگر مهمان بنابر هر دلیل چون زائر از کشور‎های مختلف با فرهنگ مختلف به عربستان آمده و ممکن است از نگاه سعودی‎ها رفتار‎هایی مغایر قوانین این کشور داشته باشند، اگر چه ما به ‎عنوان مسئولان حج تمامی قوانین را به زائران آموزش می‎دهیم و در کلاس‎های توجیهی آنها را آموزش می‎دهیم. گیرم که یک زائر اشتباهی کرد، معمولا رسم مهمان نوازی این است که با سعه صدر با مهمان خود برخورد کند.
در برخی مواقع ما به‎ صورت جامع گزارشی را از این نوع رفتار‎ها آماده و به وزیر حج عربستان دادیم که متاسفانه به ‎جای پاسخ کتبی آمدند و شفا‎ها اعلام کردند که این‎ها سلایق شخصی است.
هنگام حج 94، در منطقه خاورمیانه شرایط خاصی حاکم بود، با توجه به این شرایط جو حج قبل از فاجعه منا و سقوط جرثقیل چگونه بود؟ آیا سعودی‎ها مانع تراشی می‎کردند و برخورد نامناسب داشتند؟ 
حج 92 و 93 به‎لحاظ مسائل اجرایی و اهدافی که ترسیم شده بود، واقعا خیلی آرام برگزار شد و 90 درصد به اهداف خود رسیده بودیم. در سال 94 به علت شرایطی که در منطقه وجود داشت و بعضی موضع گیری‎ها که در رسانه‎‎های بین‎المللی شنیده می‎شد، ما ستادی را قبل از حج تحت عنوان کمیته بررسی مسائل احتمالی در حج 94 تشکیل دادیم که کارشناسان مختلفی دعوت شدند. برخی جلسات در سازمان حج و زیارت، برخی در وزارت امور خارجه و برخی در بعثه مقام معظم رهبری برگزار شد.
پیش‎بینی‎‎هایی می‎شد که به علت شرایط منطقه احتمال اینکه برخی محدودیت‎ها را در حج 94 شاهد باشیم. بیشتر مزاحمت‎‎های فرهنگی و نوع رفتار آن در فرودگاه‎ها که زائران را معطل کنند، اجازه برگزاری مراسم مذهبی را ندهند و... که ما در جلسات آموزشی این مطالب را به زائران مننتقل کردیم تا آن‎ها با سعه صدر برخورد کنند.
با این شرایط تا زمان حادثه سقوط جرثقیل در مکه یک فضای کاملا توأم با آرامش داشتیم.
یعنی مشکلی را ایجاد نکردند؟ 
هنگام برگزاری دعای کمیل اول همان پیش‎بینی که می کردیم اتفاق افتاد. سه روز بعد از اینکه وارد عربستان شدیم وزیر حج آن کشور تلفنی با من تماس گرفت و خواستار برگزاری جلسه در جده شد. به جده که رفتیم ایشان علی‎رغم تفاهم امضا شده که در آن نوشته شده بود ما مجوز برگزاری دعای کمیل داشتیم اعلام کرد که از وزارت کشور اعلام شده که برگزاری دعای کمیل ممنوع است.
ما گفتیم که این تفاهمنامه را 5 ماه قبل شما نوشتید و امضا کردیم و مهر شده است. گفت که او وزیر کشور نیست و چاره‎ای ندارد. نهایتا با تدبیر نماینده ولی فقیه مشکل حل شد و ما حتی قبل از حادثه سقوط جرثقیل 2 مراسم دعای کمیل برگزار کردیم که حتی موجب شد تا مقامات سعودی تشکر کنند چرا که آرامش خاصی برقرار بود. همه ساله آن‎ها اذعان دارند که منظم‎ترین زائران ایرانیان هستند.
و می‌رسیم به طوفان مکه و حادثه سقوط جرثقیل... 
خب خوردیم به حادثه سقوط جرثقیل، طوفانی که آن روز مکه را درنوردید طبق اعلام هواشناسی 80 کیلومتر در ساعت سرعت داشت که منجر به سقوط جرثقیل شد و در 2 هتل ما نیز شیشه‎‎های قدی را خرد کرد.
به هر حال بیش از 100 نفر در این حادثه به شهادت رسیدند که 12 تن از زائران ایرانی بودند. در آن حادثه هم رسیدگی به زائران به موقع انجام شد چون ابعاد حادثه خیلی گسترده نبود، مرکز پزشکی حج و زیارت خیلی سریع وارد شد ما مجروحان خود را ظرف 2 روز در بیمارستان‎‎های خود بستری کردیم.
در جلسه‎ای که قبل از رفتن به عرفات با امیر مکه داشتیم، به او کوتاهی‎‎های صورت گرفته در حادثه مسجد الحرام را گوشزد کردیم و بر ضرورت گسترش فعالیت‎‎های مرکز پزشکی حج و زیارت هلال احمر تاکید شد. در حادثه مکه من خودم با دکتر کولیوند که رئییس مرکز پزشکی در مکه بودند و دکتر مرعشی که رئیس مرکز پزشکی حج و زیارت هلال احمر هستند از چند بیمارستانی که مجروحان ما بستری بودند بازدید کردیم. رئیس بیمارستان ما را همراهی کرد و رسیدگی‎ها خوب بود. عرض کردم که ابعاد حادثه خیلی کوچک بود.
ما 12 شهید و حدود 20 تا 25 مجروح داشتیم. اما به‎دلیل اینکه عربستان همیشه محدودیت‎‎هایی برای مرکز پزشکی حج و زیارت اعمال می‎کردند، ما این موضوع را به ‎عنوان گله‎مندی مطرح کردیم و گفتیم که وجود مرکز پزشکی موجب شده تا ما بتوانیم سریع و بهتر به مجروحان بپردازیم و از گسترده‎تر شدن ابعاد قضیه جلوگیری کنیم.
فاجعه منا، یک حادثه با 7 هزار نفر تلفات، آیا پیش‎بینی چنین حادثه‎ای شده بود؟ با توجه به حوادثی که هر ساله در منا و جمرات رخ می‎دهد طبیعتا باید آماده بحران می شدید. 
خب بعد از حادثه مکه جلساتی در مکه داشتیم.کمیته بحران تشکیل دادیم و وظایف را مشخص کردیم. عوامل امدادی که در حج 94 داشتیم هم به ‎لحاظ تعداد و هم تجربه با سنوات قبل اصلا قابل مقایسه نبود. توجیه زائران و جلسات مسئولان و روحانیون کاروان‎ها به موقع انجام شد و مثل هر سال توصیه شد که هم در عرفات همه چیز را رعایت کنیم هم در منا.
برای انتقال زائران از مکه به عرفات تغییر برنامه دادیم. سال‎های قبل زائر قبل از نماز ظهر به عرفات برده می‎شد و زائر خسته می‎شد در سال 94 زائران بعد از چهار بعد از ظهر منتقل شدند. 80 درصد کاروان‎ها نیز بعد از نماز مغرب وعشا و صرف شام به عرفات رسیدند.
در عرفات هم مراسم فرهنگی و هم دعای عرفه با شکوه انجام شد. البته هوا بسیار گرم بود. شب هم جانبازان و خانم‎ها به جمرات رفتند تا رمی جمرات انجام دهند که بدون مشکل برگزار شد.
هیچ جای پیش‎بینی هایتان فاجعه منا را نمی‎دیدید؟ 
حادثه‎ای با این ابعاد در مسیر رمی جمرات هیچ سالی اتفاق نیفتاده است. سابقه حوادث در هنگام جمرات بوده است. ما در کمیته بحران و ستاد ایام تشریق با تجربه‎ترین افراد را پیش‎بینی کرده بودیم. آقای مجردی با 34 سال سابقه حج و زیارت و حدود 26 سفر حج که هم رئیس ستاد مکه بودند و هم فرمانده عملیات در عرفات، آقای فرهمند که سال‎ها سابقه داشتند، آقای رضایی که فقط 12 سال در دفتر ما در عربستان بودند و سابقه کار و مدیریت بحران داشتند، ایشان فرمانده عملیات ما در منا بودند. درموضوع جمرات هم آقای بیات که سال‎ها سابقه تشرف و هم‎زمان مسئولیت فرماندهی جمرات را داشتند گذاشتیم.
در آن کمیته بحران همه جور پیش‎بینی‎ها و احتمالات در مسیر‎های تردد چه در مشعر الحرام چه در عرفات و انتقال به عرفات و منا و از منا به مکه بحث شد اما روی این موضوع خیر. کسی خبر نداشت که قرار است که چه اتفاقی رخ دهد. ما در سال‎های گذشته در مسیر رمی جمرات کمتر حادثه داشتیم. در محل جمرات بله عمده اتفاقات آنجا بوده است.
در مورد فاجعه زیاد صحبت شده اما اکنون بعد از یک سال علت دقیق وقوع حادثه مشخص شده است یا خیر؟ 
فاجعه به 2 علت اتفاق افتاد. این 2 علت که عرض می‎کنم براساس مستندات و مصاحبه با بیش از 200 زائر کشور‎های مختلف که در محل حادثه حاضر بودند استخراج شده است.
دلیل اول این است که زائر ما وقتی خواست از منا وارد خیابان 205 که به‎ عنوان دسترسی که ما را به خیابان جوهر و سوق العرب می‎رساند، جلوی آنها را پلیس امنیت عربستان گرفت و اعلام کردند که تنها راهی که اکنون باز هست خیابان 204 است. نه تنها زائران ما که زائران کشور‎های دیگر و حتی زائران خودشان را نیز به این خیابان فرستادند. عرض خیابان 204 حدود 10 متر است، در کناره‎‎های خیابان نرده کشی شده، امکانات امدادی و رفاهی مانند آبپاش و دوربین کمتر است.
هیچ‎وقت اعلام نکردند چرا این تصمیم گرفته شده است؟ 
با قائم مقام وزیر حج عربستان و مسئولان سعودی که صحبت کردیم ادعایشان این بود و به ما گفتند که شما که نمی‎دانید در خیابان‎‎های اطراف چه خبر بوده است، دوربین‎‎های ما ازدحام جمعیت را نشان می‎داده و تصمیم گرفته شد تا خیابان‎‎های دیگر آنجا خلوت شده و زائران به خیابان 204 منتقل شوند.
و علت دوم چیست؟ 
اما موضوع بسیار مهمی که اتفاق می افتد این است که زائرانی که صبح زود به رمی جمرات رفته بودند، در مسیر برگشت به ‎جای عبور از خیابان‎های دیگر مستقیم به خیابان 204 آمدند و با جمعیتی که قصد داشت به جمرات برود رودر رو شدند. با این عمل، تقابل جمعیت در انتهای خیابان اتفاق افتاد. بر اثر بی‎تدبیری و کم تجربگی، و بی‎لیاقتی مسئولان و عوامل امنیتی منطقه به‎ جای بازکردن مسیر برای جمعیت و هدایت آنها به خیابان‎‎های دیگر، یک خودرو امنیت عربستان را وسط خیابان قرار دادند و با نرده مسیر را بسته و سد راه کردند.
این‎ها را عکس‎ها تایید می‎کند. جمعت انبوه شد، ارتباط با عقبه جمعیت بر قرار نبود و ماموران همچنان مردم را به خیابان 204 می‎فرستادند. تقابل جمعیت، گرمای هوا و جمعیت فشرده موجب فاجعه شد. چند عامل آن را تشدید کرد، اول اینکه علی‎رغم اینکه هرساله گفته می‎شود کسی با ساک و صندلی چرخدار به جمرات نروند، بسیاری از زائران چون مستقیم به جمرات می‎روند و اول به چادرهایشان سر نمی‎زنند، وسایل به‎همراه داشتند.
همین‎ها مانع برای جمعیت ایجاد کرده بود. دوم اینکه وقتی جمعیت ایستاده بود و موانع را در مقابل خود می‎دید، بعضی از زائران که در چادر‎های اطراف بودند، خواستند برای کمک بطری آب پرتاب کنند برای این جمعیتی که فشرده کنار هم ایستاده بودند، همین موضوع باعث شد زائران که دست بلند می‎کردند آب بگیرند، موجی را ایجاد کند که در نهایت به سقوط زائران دیگر انجامید.
بعد از اطلاع از وقوع حادثه اولین اقدامی که کردید چه بود؟ 
ساعت 8:45 فاجعه اتفاق افتاد. حدود هفت درصد عوامل اجرایی ما بیشتر مُحرِم نبودند. سریع با تماس‎‎های گرفته شده 20 گروه پزشکی را اعزام کردیم به محل حادثه که متاسفانه سعودی‎ها آن‎ها را بازداشت کردند و اجازه امدادرسانی نداند. درموضوع امدادرسانی قصور جدی شد.
زائران را به بیمارستان‎هایی بردند که امکانات احیا فراهم نبود و اصلا آمادگی پذیرش این تعداد مجروح را نداشتند. روز تعطیل بود و آشفتگی بر بیمارستان‎های آنها حاکم.
شما بار‎ها آماری را اعلام کردید که 10 برابر آمار سعودی هاست در این مورد توضیح می‎دهید؟ 
تا این تاریخ عربستان اعلام می‎کند که تعداد شهدا 700 نفر است در صورتی که ما خودمان شاهد بودیم و آمار کشور‎های دیگر نیز وجود دارد. آنها 25 کانتینر برای انتقال پیکر شهدا آورده بودند. آمار رسمی هر کشور را که محاسبه می‎کنیم به عددی بیش از 6 هزار نفر می‎رسیم.
گویا شما با وجود شناسایی 118 پیکر ابتدا نتوانسته بودید که آنها را تحویل بگیرید. چه اتفاقی افتاد که موفق به انتقال پیکر شهدا به ایران شدید؟ 
فرمایشی که مقام معظم رهبری داشتند که فرمودند تنها صدای رسایی که در عربستان بلند شد مقابل کارشکنی‎‎های عربستان در فاجعه منا فقط جمهوری اسلامی بود.
باور بفرمایید هنوز که هنوز است وقتی نمایندگان کشور‎های دیگر را ملاقات می‎کنیم برای آنها این سوال جدی مطرح است که جمهوری اسلامی چگونه توانست پیکر شهدا را به ایران منتقل کند.
هیچ کشوری شرایط ما را نداشت از 37 تا 39 کشوری که شهید دادند هیچ کشوری نتوانست شهدای خود را تحویل بگیرد. شاید برخی هفت تا هشت پیکر را منتقل کرده باشند. علت این است که عربستان اعتقادی به انتقال اجساد و تعیین هویت ندارد.
علتی که ما موفق بودیم همان فرمایشاتی بود که حضرت آقا هم‎زمان با جلسه اول ما با مقامات سعودی در نوشهر داشتند. تا آن روز ما 118 پیکر را شناسایی کرده بودیم اما عربستان اجازه انتقال حتی یک پیکر را به ما نداده بود. بعد از آن فرمایشات تاریخی آقا که در طول تاریخ سابقه نداشته یک رهبر این‎چنین  از ملتش در یک مکان نظامی دفاع کند. آقا فرمودند که اگر کوچک‎ترین بی‎حرمتی به زائران ما یا به پیکر‎های شهدا شود پاسخ می‎دهیم و واکنش نشان می‎دهیم و اگر پاسخ دهیم، پاسخ ما تند و شدید خواهد بود.
بعد چه اتفاقی افتاد؟ 
ما هم‎زمان با صحبت‎‎های آقا در جلسه با سعودی‎ها بودیم که صحبت‎‎های آقا روی موبایل برخی از ما که تلفن ایران داشتیم آمد. خودمان وقتی پیام آقا را دیدیم واقعا نمی‎دانستیم که باید چکار کنیم، زمان مشورت نداشتیم و نمی‎دانستیم با این نهیب تاریخی باید چه کرد.
حتی نمی‌دانستیم که طرف سعودی از موضوع اطلاع دارد یا خیر. یک دفعه در باز شد و کاغذی را مقابل مسئول هیأت سعودی گذاشتند و ما از واکنش و رفتار آن‎ها فهمیدیم که کاغذ حاوی سخنان رهبری بود.  بعد از این پیام بود که رفتار عربستان با ما کاملا تغییر کرد. ساعتیک ونیم بامداد به ما زنگ زدند که هواپیما در اختیارتان می‎گذاریم که هر پیگیری که شناسایی شده را به ایران منتقل کنید. تشریفات قانونی عربستان برای انتقال پیکر کاملا سخت و نشدنی است. همه تشریفات را برای ما برداشتند.
در سال 66 نیز حادثه‎ای غم انگیز رقم خورد و موجب شکل‎گیری حج خونین شد! حج 66 چه تفاوتی با حج 94 داشت؟ 
تفاوت آن زمان با اکنون این بود که هیچ‌وقت قطع رابطه سیاسی با عربستان اتفاق نیفتاد. براساس فرموده رهبر انقلاب در آن مقطع، جان باختگان، شهدای حج خونین نام گرفتند و ششم ذی‌الحجه روز گرامی داشتند شهدای مکه خونین نام‎گذاری شد
مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

وجود 400 هزار واحد مسکن مهر ناتمام در کشور

پُست جدید برای نعمت زاده

آخرین وضعیت حذف سه صفر از پول ملی

تجویز نسخه برای اجاره مسکن

تاریخچه پلاک خودرو در ایران

جدول گرانی ۵۶کالای اساسی؛ سیب روی گوجه را سفید کرد!

وزیر به نعمت زاده پست داد

چرا فشار دلار در این روزها می‌افتد؟

سوال ورزشی از زنگنه

اصلی‌ترین کالاهای صادراتی ایران کدامند؟

حجت الاسلام رئیسی: در قضیه برخورد با فساد هیچ خط قرمزی نداریم

توصیف جالب رهبر انقلاب از قدرت پوشالی آمریکا

هشدار رئیس اسبق سیا درباره شاخ و شانه کشیدن برای ایران

گوشه از اتهامات عجیب تهیه کننده سریال شهرزاد

زنگنه: نمی‌توانم درباره درخواست‌های نفتی از اروپا صریح صحبت کنم

دیدار جمعی از شاعران و اهالی فرهنگ با رهبر انقلاب

دفاع سعید جلیلی از ادامه یافتن جلسات «دولت در سایه»

نظر کارشناس بی بی سی درباره جنگ ایران و عراق

ادعای عضو مجمع تشخیص درباره CFT و پالرمو

گفت و گو با کاظم دارابی متهم ایرانی بی‌گناه پرونده میکونوس

واکنش حماس به نشست اقتصادی بحرین

شیطنت آمریکا در تنش بین ترکیه و قبرس

کمدین معروف اوکراینی امروز رئیس جمهور شد

نقش پنهان و آشکار اوباما در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا

پایان جنگ تجاری آمریکا با کانادا

300 هدف عربستانی در انتظار خشم انصار الله

دستگیری ۵۴ تن در ترکیه به اتهام همکاری با پ.ک.‌ک

توقف کشتی سعودی حامل سلاح در ایتالیا

آخرین نظرسنجی ها و حواشی انتخابات هند

شکاف طبقاتی در انگلیس؛ نهادهای اقتصادی هشدار دادند

نوزاد دیگری‌‌‌‌‌ در سفر اسنپ به دنیا آمد

نشست زمین به دلیل بارش شدید باران در جوانرود

درخواست پلیس راه برای زیاد شدن نرخ جریمه‌ها

آیا راهی برای پایان تخلفات مدارس وجود دارد؟

فرهنگستان زبان، از فروغی تا امروز

اجلاسی برای پاسبانی از سلامتی جهانی

سنت شلیک توپ در لحظه افطار در بوسنی

ضرب زخمه ناکوک بر گوش مدرسه

دستگیری زن سارقِ عابر بانک‌ها در متروی تجریش

بارش شدید باران در ایذه