رصد

کد خبر: ۹۵۵۶۲
تاریخ انتشار: ۲۹ شهريور ۱۳۹۵ - ۱۱:۰۹

صدیقه محمودی: ایالات متحده آمریکا و روسیه در حالی که به توافق در مورد حل بحران سوریه دست یافتند که به گفته کارشناسان به دلیل تعدد بازیگران درگیر در بحران، به نظر نمی رسد این توافق چندان پایدار باشد. در همین زمینه علیرضا میریوسفی، رئیس مرکز مطالعات خاورمیانه دفتر مطالعات سیاسی و بین الملل در گفت و گو با مجله «صدا» با بیان این که توافق صورت گرفته میان مسکو و واشنگتن در واقع ادامه دهنده قعطنامه 2254 شورای امینت سازمان ملل متحد است، می گوید: «به نظر می رسد بعد از تحولی که با ورود گسترده روسیه و ائتلاف چهار گانه ایران، روسیه، عراق و سوریه شکل گرفته است یک راه حل جدی سیاسی به یک مسئله واقعی روی میز تبدیل شد. قبل از این ابتکار راه حل سیاسی یک تعارف بود و از طرف مخالفین دولت سوریه صرفاً به عنوان ابزاری برای مشروع سازی راه حل نظامی دیده می شد با وجود این، توافق صورت گرفته نشان از آن دارد که راه حل سیاسی به یک گزینه عملی تبدیل شده است.»


ایالات متحده آمریکا و روسیه به منظور حل بحران در سوریه، با یکدیگر به توافق رسیدند. در حالی این توافق بعد از 10 ماه بن بست در مذاکرات به نتیجه رسیده ایت که برخی از تحلیلگران معتقدندف به دلیل دیدگاه های متفاوتی که میان این دو کشور در خصوص بحران سوریه وجود دارد، امکان تحقق توافق به صورت عملی وجود ندارد. ارزیابی شما در این باره چیست؟ به نظر شما این توافق تا چه اندازه باثبات خواهد بود؟


به نظر من توافق دو کشور قبلاً هم و در زمان تصویب قطعنامه 2254 شورای امنیت در دسامبر سال قبل انجام شده بود، ولی به عللی و از جمله عدم احاطه طرفین بر متحدین شان و به ویژه عدم توانایی آمریکا در کنترل معارضین دولت سوریه به نتیجه نرسیده بود. در سپتامبر 2015 مهم ترین تحول در پرونده سوریه اتفاق افتاد یعنی شکل گیری ائتلاف چهار گانه و ورود نظامی روسیه به پرونده سوریه، در شرایطی که دولت و ارتش سوریه تضعیف شده بودند، به این ترتیب یک بحران منطقه ای درست بر خلاف تلاش پنج ساله مخالفین حکومت سوریه، تبدیل به یک بحران جهانی بر ضد آن ها شد و مخالفین دولت سوریه خود را با یک قدرت برتر نظامی مواجه دیدند؛ بنابراین از آن موقع بود که پروسه سیاسی ضرباهنگ جدید و مثبتی پیدا کرد. مذاکرات وین 1، وین 2، نیویورک و از همه مهم تر قطعنامه 2254 همگی تداوم این روند و ضرباهنگ جدید بودند که قابلیت حل و فصل پایدار بحران سوریه را فراهم کرد. از سوی دیگر تصویب قعطنامه 2254 در دسامبر سال 2015 هر چند موجب شد که کشورهای مخالف دولت سوریه یک روند تخریبی را در قبال این قطعنامه شروع کنند و تلاش کردند آن را به تأخیر انداخته یا تخریب کنند اما برای اولین بار یک قطعنامه اجرایی در مورد سوریه صادر شد که روسیه و ایالات متحده آمریکا با آن موافق بودند. همان طوری که جان کری گفت این قطعنامه نکات اصلی طرح چهار ماده ای ایران که در سال 2013 پیشنهاد شده بود را نیز در بر داشت. در آن مقطع زمانی به نظر می رسید که بعد از تحولی که با ورود گسترده روسیه و ائتلاف چهار گانه ایران، روسیه، عراق و سوریه شکل گرفته است یک راه حل جدی سیاسی به یک مسئله واقعی روی میز تبدیل شد. قبل از ابتکار راه حل سیاسی یک تعارف بود و از طرف مخالفین دولت سوریه صرفاً به عنوان ابزاری برای مشروع سازی راه حل نظامی دیده می شد. با این وجود برخی کشورها و طرف هایی که در مذاکرات سوریه حاضر بودند – به طور ویژه عربستان سعودی و کشورهای نزدیک به عربستان – یک روند تخریبی و تأخیری را مقابل این پروسه سیاسی شروع کردند و عملاً با فشار به گروه های معارض دولت سوریه، اقداماتی را صورت دادند که این قطعنامه مجل اجرایی شدن پیدا نکند. از جمله این کشورها به کارشکنی در تعیین گروه های تروریستی پرداختند و در دیگر مراحل نیز معرضان مسلح را به نقض مکرر آتش بس و نظایر آن تشویق کردند. در آن مقطع زمانی که قطعنامه 2254 در دسامبر 2015 صادر شد، برخی از ناظرین اعتقاد داشتند که به هر حال دولت آقای اوباما هم بدش نمی آید که تا حدودی قطعنامه 2254 در سوریه جلو برود و به بخی از میراث وی در سیاست خارجی تبدیل شود. با این حال، سیاست های تأخیری و تخریبی کشورهایی نظیر عربستان سعودی و گروه هایی که نگران بودند که راه حل سیاسی جایگزین راه حل نظامی یک جانبه شود، عملاً این پروسه را متوقف کرد. در حال حاضر آمریکا و روسیه سعی دارند مفاد توافق جدیدشان تا آن جایی که امکان دارد، منتشر نشود. به نظر می رسد دو کشور تلاش دارند که مجال تکرار سیاست تخریبی را به کشورهایی نظیر عربستان ندهند تا بتوانند مسئله را حتی المقدور جلو ببرند. در هر صورت این مسئله که آیا آمریکا توان این را دارد که با کنترل و هدایت معارضین مسلح و کشورهایی چون عربستان این توافق را اجایی کند و این که آیا اصولاً اراده سیاسی و توان کافی در آمریکا برای پیشبرد این توافق وجود دارد یا خیر، موضوعی است که باید منتظر ماند و دید.


موضع اصولی روسیه در حل و فصل مسئله سوریه شامل حل تمام مساول این شور از جمله تعیین سرنوشت دستگاه حکومت و رئیس جمهوری سوریه توسط مردم این کشور است اما به نظر می رسد امریکایی ها چندان از این روش پیروی نخواهند کرد. به نظر شما در حالی که مسکو بارها اعلام کرده فقط ملت سوریه حق تعیین سرنوشت خود را دارد و مداخله خارجی و به ویژه نسخه پیچی برای حل مسائل این کشور مورد قبول نیست آیا آمریکا و متحدان عربی او بر اساس این دیدگاه پیش می روند؟


در موضوع سوریه طی پنج سال گذشته و به ویژه بعد از 2013، یک سوال اساسی وجود دارد که شاید نکته اصلی برای نحوه نگرش به حل مسئله سوریه هم پاسخ به همین سوال است؛ این که در سوریه چه چیزی باید در اولویت اول باشد؟ ایا باید مبارزه با تروریسم و افراطی گری در منطقه اولویت اول باشد یا پایان دادن به بحران و شکل دادن به حکومت آینده سوریه؟ این سوال بسیار اساسی است. در هر صورت یکی از نگرانی های اصلی روسیه و مهم ترین انگیزه این کشور در مداخله نظامی در سوریه همین بحث خاتمه و مبارزه با تروریسم است که با ایران نیز اشتراک نظر دارد. در صورتی که کشورهای مخالف دولت سوریه هستند که این موضوع را در اولویت دوم قرار می دهند.


به نظر می رسد آنچه در قطعنامه 2254 به طور ضمنی مورد پذیرش قرار گرفته است اولویت زمانی مبارزه با تروریسم باشد، به همین خاطر تفکیک گروه ها به گروه های تروریستی و غیر تروریستی و بعد ادامه مبارزه با این گروه های تروریستی و استثنا کردن آن ها از آتش بس و مشارکت در پروسه سیاسی، نشان دهنده همین توافق ضمنی است. گام های بعدی در پروسه سیاسی نظیر تشکیل دولت آشتی ملی و بازنویسی قانون اساسی و انتخابات سراسری مراحلی است که از نظر زمانی دیرتر اجرا خواهد شد. در زمانی که قعطنامه 2254 تصویب شد، امریکایی ها به خوبی می دانستند که به دلیل پیچیدگی اوضاع، رسیدن به مراحل بعدی زمان بر خواهد بود و قطعاً عمر فعلی دولت آمریکا قد نخواهد داد. ولی همین که آتش بس برقرار شود و پروسه سیاسی تا حدی به جلو برود، این می تواند موفقیت بزرگی برای این کشور در سوریه باشد. به همین دلیل به نظر می رسد که موضوع شکل حکومت آتی سوریه جزو مسائلی است که بعدها روی آن صحبت و توافق خواهد شد و این را می توان در صحبت های مقامات دو طرف مشاهده کرد.


به تعریف از گروه های تروریستی پرداختید. در بحث گروه های معارض در بحران سوریه، کشورها نظرات متفاوتی با یکدیگر دارند. با توجه به این که تعریف واحدی در این زمینه وجود ندارد آیا این موضوع می تواند سبب بروز اختلاف در این توافق شود یا آن را با چالش مواجه کند؟


اختلاف سر مفهوم تروریسم و تفاوت آن با مقاومت مشروع و جنبش های آزادی بخش، یکی از موضوعاتی است که چند دهه در مورد آن بحث هایی در محیط بین امللی صورت می گیرد و توافق هم درباره آن وجود ندارد. سوریه از نظر سرزمینی منطقه کوچکی است که صدها گروه معارض در یکدیگر تنیده شده اند. همین مسئله موجب شده است تا امکان تمایز آن ها چه از نظر جمعیتی و چه از نظر سرزمینی امکانپذیر نباشد. در قطعنامه 2254 نیز قرار بر این بوده است که میان جریان معارضه و گروه های تروریستی تفکیک هایی قائل شوند. با وجود این، به نظر می رسد که این موضوع پیش بینی شده در پروسه سیاسی و قطعنامه 2254 بیشتر به یک ابزار تخریبی و تأخیری برای کشورهای ثالث تبدیل شد. یعنی یک سری از طرف ها و کشورهایی که در کل موافق با پیشبرد راهبرد سیاسی در سوریه نیستند و تنها بر راه حل نظامی و تغییر حکومت در سوریه تأکید دارند از موضوع تفکیک بین گروه های تروریستی و غیر تروریستی به عنوان یک ابزار تأخیری و تخریبی استفاده کرده اند. بر این اساس تلاش دارند مذاکرات را وارد یک دور باطل و بی انتها از چانه زنی های بی انتها کنند که اجازه ندهند این کار به پیش برود. در این زمینه شاهد بودیم که اردن لیست اولیه ای از گروه هایی تهیه کرد که بی ربط بودند و مشخص بود هدفش طولانی کردن و دامن زدن به بحث های بی انتهایی بود که نتیجه مشخصی نداشته باشد. از طرف دیگر هر چند اکثر کشورها بر دو گروه اصلی یعنی داعش و جبهه النصره و تا حدودی احرار الشام توافقاتی داشتند، ولی در عمل با استثنا کردن گروه های وابسته یا متحد نزدیک این دو گروه، مجدداً قصد داشتند آن ها را وارد معادلات و مذاکرات کنند. همچنین می توان به تغییر نام گروه جبهه النصره تحت حمایت عربستان اشاره کرد. در واقع این گروه تروریستی با تغییر اسم خود و اعلام انی که از امروز یک گروه جدید است، سعی داشته است عملاً از لیست گروه های تروریستی خارج شود. به نظر من همه این اقدامات جزو روند تأخیری است که قصد داشته اند مذاکرات را طولانی، پیچیده یا ناکارآمد کنند.


از سوی دیگر تفکیک گروه های تروریستی از معارضه یکی از گره ها و مسائل اختلافی میان آمریکا و متحدانش نیز هست. آنچه مهم است، این است که راه حل سیاسی از شعاری زبانی به باوری عینی میان بازیگران و قدرت ها تبدیل شود. تا هنگامی که راه حل سیاسی شعار و ابزار مشروعیت بخشی به خشونت و تروریسم باشد، چشم انداز روشنی برای حل بحران سوریه وجود نخواهد داشت. بر این اساس به نظر می رسد اگر آمریکا و روسیه اراده لازم را برای پیش برد و حل بحران در سوریه داشته باشند نباید به برخی از کشورها (به خصوص کشورهایی نظیر عربسان که حامی گروه های تروریستی و معارض هستند) اجازه ورود به این گونه مباحث دهند تا بتوانند اقدامات خود را پیش ببرند. با تصویب قطعنامه 2254 امیدواری هایی ایجاد شده بود که راه حل منصفانه سیاسی در کوتاه مدت به وجود آید و تا پایان سال 2016 چند گام اولیه پیش بینی شده در این قطعنامه اجرا شود. ولی بن بست های پدید آمده باعث شد عملیت های نظامی در سوریه افزایش یابد. بر اسسا برخی گزارش ها برخی توافقات کلی سر لیست گروه های تروریستی و غیرتروریستی نیز بخشی از توافق جدید آمریکا و روسیه است.


جناب دکتر! توافق میان آمریکا و روسیه در شرایطی صورت پذیرفته که کشورهای منطقه ای بسیاری در بحث سوریه درگیر هستند و اختلاف نظرها نیز بسیار زیاد است. با توجه به این توافق، مواضع کشورهای منطقه چگونه خواهد بود؟


کشورهای منطقه ای را باید از هم تفکیک کرد. بعضی از کشورها همان طوری که اشاره کردم به چیزی جز فشار نظامی و تغییر حکومت در سوریه نمی اندیشند و این هدف اول آن هاست. برخی کشورها هم منند ایران فکر می کنند که راه حلی جز راه حل سیاسی منجر به حل بحران نخواهد شد. خارج از تعارفات و شعارهایی که داده می شود، سیاست ایران در قبال سوریه در پنج سال گذشته سه پایه اصلی و اساسی داشته که طرح چهار ماده ای ایران هم برگرفته از همین چارچوب است. پایه اول مبتنی بر دیپلماسی چند جانبه یا چند جانبه گرایی است؛ ایران همواره از نقش سازمان ملل متحد و مذاکرات حمایت کرده است و همیشه اعلام آمادگی برای حضور در مذاکرات به منظور کمک به مردم سوریه کرده است. اما طرف مقابل برای سال ها حتی اجازه حضور ایران در مذاکرات را نمی دانند یا این که با تهدید، دعوت سازمان ملل را از ایران پس گرفتند. به علاوه چندین بار بین سازمان ملل و دولت سوریه در مواقع مختلفی از جمله برای قبول نماینده ویژه دبیرکل در امور سوریه میانجی گری کرده اند.


پایه دوم این بوده که صلح و ثبات در سوریه حتماً باید از دل یک چارچوب سیاسی بیرون بیاید و هیچ کدام از طرف ها نمی توانند صرفاً با راه حل نظامی اراده خود را تحمیل کنند. پایه سوم نیز تأکید بر نقش مردم سوریه و راه حل سوری – سوری است و این که مذاکرات و توافقات همسایگان سوریه باید صرفاً در جهت کمک به مردم سوریه از طریق یک راه حل جامع و فراگیر سوری باشد؛ بر این اساس ایران تأکید کرده است که کسی نمی تواند از بیرون روی یک راه حل توافق و آن را به مردم سوریه تحمیل کند. این سه اصل در پنج سال گذشته ادامه داشته است. طرح چهار ماده ای ایران بر اساس همین اصول تنظیم شده است و قطعنامه 2254 هم با این طرح سازگار است. در طرف مقابل برخی کشورهای منطقه ای نظیر عربستان هستند که سوریه را مفری برای مواجهه با چالش های درونی و منحرف کردن افکار داخلی و رقابت های شدید قدرت در داخل کشورهای خودشان می دانند، بنابراین انگیز کشورهای منطقه ای متفاوت است. ایران همیشه سعی کرده است که به پورسه سیاسی و قطعنامه 2254 کمک کند اما عربستان همیشه سعی کرده است که با ایجاد فضایی مصنوعی مانع از اجرای قطعنامه شوند. چون آن را در جهت منافع و سیاست چند ساله خودشان نمی بینند و کمترین همراهی را با آن داشته اند. به همین دلیل نمی توان از کم یا زیاد شدن نقش کشورهای منطقه در سوریه صحبت کرد. چون در هر صورت نقش و گرایشات سیاسی میان این کشورها یکسان نیست.


آنگونه که به نظر می رسد پنتاگون و وزارت خارجه آمریکا در مورد آتش بس در سوریه اختلاف نظرهایی با یکدیگر دارند. دلیل این موضوع چیست؟


اخباری که درباره اختلافات نهادهای اجرایی در آمریکا مطرح می شود موضوع جدیدی نیست و در چارچوب سیاست بوروکراتیک این کشور تحلیل می شود و در آمریکا موضوع شناخته شده ای است. چنین اختلاف دیدگاه هایی در بسیاری از کشورها به چشم می خورد که وزرا یا نهادهای حکومتی دیدگاه های متفاوتی نسبت به مسائلی داشته باشند، ولی به هر حال توافقات خارجی نظیر توافق اخیر روسیه و آمریکا، تصمیماتی حاکمیتی هستند که کشورها اتخاذ می کنند و به آن پایبند هستند. سیاست دارای الزاماتی عملی است و تصمیمات سیاسی نمی توانند معطل اختلاف دیدگاه ها و اختلافات سلیقه ای بمانند.  به عنوان مثال هنگامی که در شورای امنیت سازمان ملل، رأی گیری درباره مسائل بین المللی صورت می گیرد دیگر مجالی برای توجه به این اختلاف سلیقه ها و دیدگاه ها میان مقامات یک کشور نیست و تصمیمات حاکمیتی بین المللی، برای کشورها تعهدآور است و تمامی نهادهای اجرایی به آن پایبند خواهند بود. لذا به نظر نمی رسد این اختلافات مانع مهمی برای اجرای توافق اخیر باشد.


دقیقاً این اختلافات روی چه چیزی است؟ امریکایی ها معتقد هستند که نباید با روسیه همکاری داشته باشند زیرا ممکن است موجب افزایش قدرت روسیه در منطقه خاورمیانه بشود؟


قبل از توافق و قبل از این که تصمیمات اجرایی و نهایی شوند، شاید دیدگاه های متفاوتی مطرح شود ولی مهم جمع بندی است که در نهایت رئیس جمهور یک کشور به آن می رسد. به همین خاطر فکر می کنم که اختلاف نظر پنتاگون با دولت آمریکا مانع عمده ای در اجرای توافق میان روسیه و آمریکا نخواهد بود، زیرا نمایانگر برآیند اراده سیاسی در این کشور بوده و دولت این کشور قادر خواهد بود اختلافات داخلی مخصوصاً اختلافات میان نهادهای دولتی و اجرایی را مدیریت کند.


به هر حال توافق اخیر موانع و مشکلات زیادی سر راه خواهد داشت، ولی به نظر نمی رسد اختلافات داخلی نهادهای دولتی آمریکایی مهمترین آن ها باشد.


در کل چشم انداز توافق صورت گرفته میان روسیه و آمریکا در حل بحران سوریه را مثبت ارزیابی می کنید؟


اگر این توافق اجرا شود و با کارشکنی کشورهای ثالث مواجه نشود؛ آتش بس پابرجا بماند و نقض نشود، اقدامی در جهت اجرای قطعنامه 2254 خواهد بود که الان چند ماهی است متوقف شده است. به هر حال بحران سوریه موضوعی پیچیده و چند لایه است و راه حل ساده ای ندارد و قطعاض این توافق هم با موانع بسیاری رو به رو است. با این وجود هر قدمی در توقف جنگ و خونریزی در سوریه مورد استقبال است.


منبع: هفته نامه صدا، شماره 98

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

بیش از 400 شعبه بانک تعطیل شد

استقبال از مسکن ملی

جایگزین های پژو ۴۰۵ مشخص شد

بیانیه خودروسازان؛ گرانی کار ما نیست!

ویژگی‌های خیره‌کننده نوزاد عظیم الجثه نفتی

بازگشت سکه به کانال سه میلیون تومانی

رشد ۲ هزار و ۱۶۲ واحدی بورس در ابتدای معاملات

راه اندازی خط ریلی برای اتصال ایران به سوریه

نوسانات بازار بورس

شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی: افزایش قیمت بنزین شایعه است

همین ماه گوشیت رو عوض کن!

پیشنهاد ضرغامی به دفتر رئیس جمهور برای حل مشکل مردم

روحانی: کارت های مردم را شارژ می کنیم

رمزگشایی چین از بحران‌زایی آمریکا

لاریجانی چه در سر دارد؟

دیدار ظریف با رئیس جمهور قزاقستان

سوال از «زنگنه» به هیئت‌رئیسه مجلس رسید

جلسه دبیران کل احزاب جنجال‌آفرین شد

حمله تندوتیز روحانی به روحانی!

ادعایی درخصوص دریافت ٢٢ خودرو توسط یک روزنامه

حمله خونین به رقاصان در عربستان

اس-500 روسیه وارد خط تولید شد

واکنش خطیب مسجدالاقصی به احداث تله‌کابین توسط اسرائیل

ابراز نگرانی روسیه درباره تحولات غزه

آسمان انگلیس شقایق باران شد!

تشییع پیکر فرمانده گردان‌های القدس و همسرش در غزه

نظر گوترش درباره مسأله اعضای خارجی داعش

توییتر حساب کاربری پسر نصرالله را بست

پرو به هواپیمای حامل مورالس اجازه فرود نداد

پاسخ کوبنده مقاومت به صهیونیست‌ها

راننده تاکسی تهرانی مدال گرفت!

وزیر: کنکور مانع مهم کسب مهارت‌های دینی است

دیداری از مرکز نگهداری زنان معتاد؛ در فضایی سرد می‌خوابیم با غذاهای مانده

کشف ۳۶۰ گلدان ماریجوآنا در غرب تهران

تلاش برای آوردن زنان کارتن‌خواب به گرمخانه‌ها

پایان رفاقت با کلاهبرداری ۱۲ میلیاردی

مدارس ابتدایی تهران فردا تعطیل شد

سامانه فرزندخواندگی راه اندازی می شود

"آنفلوآنزا" جان دو نفر را گرفت

هشدار هواشناسی به ساکنان شمال کشور