رصد

کد خبر: ۹۶۵۴۲
تاریخ انتشار: ۰۸ مهر ۱۳۹۵ - ۱۲:۰۵

علی حاجیلاری، پژوهشگر میراث فرهنگی/ تخریب مواریث فرهنگی در جریان اقدامات تروریستی یک پدیده شناخته شده بین المللی است که به ویژه طی سال های اخیر شدت یافته است. یونسکو از طریق کنوانسیون 1954 ناظر بر صیانت از دارایی های فرهنگی در حین بروز منازعات مسلحانه تلاش کرده دولت ها را به حفظ مواریث فرهنگی در این گونه منازعات متعهد کند. اما مشکل اینجاست که طرفین منازعات مسحلانه لزوما دولت ها نیستند و فقدان یک چهارچوب بین المللی به ویژه هنگامی که یکی از طرفین منازعات یاد شده ماهیتی غیر دولتی دارد (مانند گروه های تروریستی) کاملا احساس می شود. این امر به ویژه در سال های اخیر با ظهور گروه تروریستی داعش در مناطق مختلف سوریه و عراق و تخریب سایت های باستانی مهم و دارایی های فرهنگی و تاریخی این دو کشور مورد توجه خاص قرار گرفته است.


در ابتدا باید دید مواریث فرهنگی شامل کدام یک از وجوه فرهنگ ملت ه شده و ابعاد مختلف آن کدامند. تعاریف ذیل توسط یونسکو انواع مواریث فرهنگی را که آن سازمان وظیفه صیانت از آن ها برعهده دارد مشخص کرده است.


میراث ملموس: میراث منقول فرهنگی شامل آثار نقاشی ، مجسمه، مسکوکات و دست نوشته ها.


میراث غیرمنقول: شامل ابنیه سایت های باستانی و مواردی از این قبیل


میراث زیر آب: شالم کشتی شکسته ها ویرانه ها و شهرهای زیر آب


میراث ناملموس: شامل سنن، آیین ها، هنرهای نمایشی، مهارت ها و مواردی از این قبیل.


لازم به ذکر است که صیانت و پاسداری از مواریث فرهنگی و تاریخی توسط سازمان ملل متحد، اندکی پس از تاسیس این سازمان آغاز شد پس از جنگ جهانی دوم، صدها مورد از ابنیه و دارایی های فرهنگی توسط دول متخاصم تخریب و نابود شد. از سال 1954 (1333) با تصویب کنوانسیون صیانت از دارایی های فرهنگی در حین بروز منازعات مسلحانه، پاسداری از مواریث فرهنگی توسط جامعه جهانی وارد فاز جدیدی شد. با عنایت به این که مواریث فرهنگی نشانگر هویت و تاریخ یک ملت بوده و از ارزش های بالایی برخوردارند حراست از چنین مواریثی و جلوگیری از تخریب قاچاق با نابودی اماکن تاریخی به یکی از نگرانی های اصلی سازمان ملل متحد تبدیل شد.


کسب درآمد از غارت تاریخ: تخریب تعمدی و غارتگری از اماکن باستانی و موزه ها به ویژه در عراق به ویرانی در مقیاس گسترده منجر شده است. این تخریب عمدی که اخیرا در عراق و سوریه مشاهده می کنیم، به سطوح بی سابقه ای در تاریخ معاصر رسیده است// این گنجینه ها به منبع درآمدی برای ترویست ها تبدیل شده است و آن ها از این پول برای تامین هزینه های فعالیت های تروریستی خود استفاده می کنند. گروه تروریستی داعش با فروش آثار باستانی به دلالان برای خود درآمد کسب می کند.


در چند سال اخیر، تروریسم به تهدیدی جدی برای مواریث فرهنگی تبدیل شده است. ظهور داعش و کنترل آن بر مناطقی از سوریه و عراق به یک فاجعه برای ابنیه، اماکن و سایت های میراث جهانی یونسکو در این کشورها بدل شد. هر چند این کشورها هستند که مسئولیت حفظ و حراست از مواریث فرهنگی خود را با کمک یونسکو برعهده دارند اما در برخی شرایط ممکن است سیستم مناسب حفاظتی برای دفع خطر تروریست ها را نداشته باشند. همچنین در غالب موارد امکان مذاکره یا نیل به توافق برای دولت ها با گروه های تروریستی جهت صاینت از مواریث فرهنگی وجود ندارد و همین امر پاسداری از مواریث فرهنگی را برای این گونه دولت ها به معضلی بسیار بزرگ تبدیل می کند. در این گونه موارد گروه های تروریستی نه تنها به تخریب ابنیه و اماکن تاریخی با ارزش جهانی دست می زنند بلکه به قاچاق اشیای عتیقه و تاریخی مسروقه کشورها نیز مبادرت می ورزند تا بخشی از هزینه های نظامی اقدامات تروریستی خود را تامین کنند.


پس از اشغال بخش هایی از سرزمین عراق توسط ترویست های داعش، موزه موصل شامل بسیاری از اشیای عتیقه و باستانی تخریب شد. علاوه بر آن، شهرهای باستانی آشوری از جمله نینوا، نیمرود و خورساباد تخریب شدند. بان کی مون دبیر کل سازمان ملل این اقدام را یک جنایت جنگی نامید و از شهروندان عراقی خواست از هیچ اقدامی برای حراست از میراث فرهنگی خود مضایقه نکنند. مناقشات مستمر میان فلسطین و رژیم صهیونیستی موجب ایراد خسارات غیرقابل جبرانی به مواریث فرهنگی فلسطین شده است. مقامات فلسطینی همواره اقدامات رژیم صهیونیستی را در تخریب هویت تاریخی فلسطینیان و انتقال مواریث فرهنگی آن کشور به سرزمین های اشغالی محکوم کرده اند. تنها در غزه سازمان ملل گزارشی از تعدی به 203 مسجد منتشر کرده که از آن میان تعداد 73 مسجد تخریب شده اند. اقدامت داعش در تخریب سایت میراث جهانی پالمیرا واقع در سوریه نیز از مهم ترین اقدامات این گروه تروریستی در نابودی مواریث فرهنگی سوریه به شمار می رود.


قطعنامه 2199 شورای امنیت سازمان ملل


قطعنامه 2199 شورای امنیت سازمان ملل مصوب 23 بهمن 93 که از جمله با هدف حفاظت از مواریث فرهنگی در عراق و سوریه به تصویب رسیده است دارای سه ستون اصلی است:


اتخاذ و اجرای اقداماتی با هدف قطع منابع مالی داعش و جبهه النصره و همه اشخاص، گروه ها و موجودیت های مرتبط با القاعده


محکومیت تخریب مواریث فرهنگی در عراق و سوریه که به ویژه توسط داعش و جبهه النصره انجام پذیرفته و درخواست از کشورها برای اتخاذ اقدامات لازم جهت جلوگیری از تجارت دارایی های فرهنگی که به طور غیرقانونی از عراق از آگوست 1990 (مرداد 1369) و سوریه از مارس 2011 (فروردین 1390) خارج شده اند.


جلوگیری از آدم ربایی و گروگان گیری توسط گروه های تروریستی و ممنوعیت باج دهی و اعطای امتیازات سیاسی


وجوه هنجاری قطعنامه 2199


موضوع تخریب و انتقال مواریث فرهنگی که بخشی از هدف اعمال تریم ها علیه تروریسم است دو منطق کلی را دنبال می کند. یکی پیگیری اقدامات هنجاری یونسکو در راستای حراست از مواریث فرهنگی و دیگری ادامه اقدامات پیش بینی شده در قطعنامه های پیشین شورای امنیت برای مقابله با تروریسم ذیلا دو وجه فوق الذکر مورد بررسی قرار می گیرد.


-         نفع عمومی بشریت در صیانت و پاسداری از مواریث فرهنگی


مبنای اصلی موازین حقوقی مصوب یونسکو در خصوص صیانت از مواریث فرهنگی، با وجود پراکندگی و تنوعی که دارند این است که صیانت از این گونه مواریث کل جامعه بشری را منتقع می کند. کنوانسیون صیانت از دارایی های فرهنگی در حین بروز منازعات مسلحانه و پروتکل نخست آن، مصوب 14 می 1954 (24 اردیبهشت 1333) در لاهه به همراه پروتکل دوم آن مصوب 26 مارس 1999 (ششم فروردین 1378) در لاهه قوی ترین نمود تعهد بین المللی دولت ها برای حراست از مواریث فرهنگی طی مناقشات مسلحانه هستند. علاوه بر آن اعلامیه مربوط به تخریب بین المللی مواریث فرهنگی مصوب 17 اکتبر 2003 (15 مه 1382) در پاریس که طی سی و دومین اجلاس کنفرانس عمومی یونسکو صادر شد سندی است که با وجود عدم ماهیت تعهدآور درخصوص لزوم جلوگیری از تخریب بین المللی مواریث و دارایی های فرهنگی در زمان صلح یا منازعات مسلحانه به تصویب شده است. علاوه بر موارد فوق باید گفت نفع عمومی بشریت از مواریث فرهنگی ریشه درحقوق بین الملل نیز دارد. دادگاه بین المللی کیفری یوگوسلاوی سابق در این رابطه اشعار می دارد: «این کل بشریت است که از تخریب اماکن مذهبی و فرهنگی و نیز اشیای فرهنگی داخل این اماکن متضرر می شود.»


-         صیانت از مواریث فرهنگی از طریق مبارزه با تروریسم


از سال 1380 به بعد، شورای امنیت سازمان ملل متحد ایجاد برخی استاندارد با هدف مبارزه با تروریسم را شدت بخشیده است. گرچه این دل مشغولی موضوع جدیدی برای شورای امنیت به شمار نمی آید اما واقعه 11 سپتامبر نقطه عطفی در نگارش قطعنامه های جدید الزام آور شورای امنیت در این زمینه محسوب می شود. در دهه 1990، شورای امنیت سازمان ملل به طور منظم در مقابله با تروریسم تجویزهایی مانند اعمال تحریم علیه کشورهایی که مظنون به ارتباط با فعالیت های تروریستی بوده اند ارائه کرده است. برای مثال درخصوص لیبی در سال 1992، سودان در سال 1996 و طالبان در سال 1999 میلادی. قطعنامه 1269 شورای امنیت از همه کشورها خواست برای جلوگیری و سرکوب حملات تروریستی همکاری کنند و به ویژه در راستای تبادل اطالعات طبق قوانین بین المللی و ملی و همکاری در حوزه های اجرایی و قضایی توصیه هایی ارائه کرد. ابتکاراتی نظیر ایجاد کمیته های تخصصی از قبیل آنچه توسط قطعنامه 1373 شورای امنیت ایجاد شد سطح درگیری و مداخله دولت ها در مبارزه با تروریسم را ارتقا بخشید. بر آن اساس، کشورها موظف شدند اقدامات خود در حوزه مبارزه با فعالیت های تروریستی را ارائه کرده و اشکال مختلف تروریسم را به عنوان جرم در نظر بگیرند.


در این رابطه، شورای امنیت همچنین به جز تاکید بر استفاده از نیروی نظامی و اقدامات قهرآمیز علیه تروریسم، بر ادامه تلاش های بین المللی با هدف ارتقای گفت و گو و گسترش درک متقابل بین تمدن ها جهت جلوگیری از هدف قرار گرفتن ادیان و فرهنگ های مختلف به منظور مقابله با نیروهایی که افراطی گری و قطبی شدن را دامن می زنند تاکید کرد.


البته نخستین اشاره به فرهنگ و میراث فرهنگی در سال 1999 میلادی و در قطعنامه 1267 درخصوص وضعیت افغانستان صورت پذیرفت که در آن قطعنامه شورای امنیت بر تعهد قوی خود بر حفظ حاکمیت، استقلال، تمامیت ارضی و وحدت ملی افغانستان صحه گذاشت و بر احترام به فرهنگ و میراث تاریخی آن کشور تاکید کرد. از سوی دیگر نقطه اوج این فرآیند گفت و گوی فرهنگی و صیانت از مواریث فرهنگی در قطعنامه 1483 درخصوص وضعیت عراق قابل مشاهده است.


در این قطعنامه پس از این که از همه کشورها خواسته می شود که به طور کامل بر تعهد خود براساس حقوق بین الملل از جمله کنوانسیون های 1949 ژنو و مقررات 1907 لاهه عمل کنند بر موضوع دارایی های فرهنگی که از عراق خارج شده اند تاکید می شود. در بند هفت این قطعنامه تاکید شده که همه کشورها باید اقدامات مناسبی را برای تسهیل بازگشت امن دارایی های فرهنگی عراق و دیگر اقلام و اشیای باستانی، تاریخی، فرهنگی، دینی و علمی که به طور غیرقانونی از موزه ملی عراق، کتابخانه ملی آن کشور و دیگر اماکن مربوطه برداشته شده اند، اتخاذ کنند.


 منبع: ماهنامه همشهری دیپلماتیک، شماره 93

مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
ادامه
آخرین خبر

کاهش حاشیه بازار راهی برای مقابله با دلالی

آمار قیمتی کالا‌های اساسی با ارز ۴۲۰۰ تومانی

خوانساری: اقتصاد، سال سختی را پیش رو دارد

روند برگشت ارز برای صادرکنندگان کانالیزه شد

افتتاح بیش از 20 طرح عمرانی در خراسان جنوبی

افزایش ۳۱ درصدی هزینه ساخت مسکن در تهران

بازار سهام آمریکا رقیب طلا

بهره‌برداری از ده‌ها طرح در ارومیه با حضور روحانی

فواید نصب کنتورهای هوشمند برق

قیمت خودرو در بازار نزولی شد

دستور کار جلسه علنی مجلس

واکنش سخنگوی موگرینی به تنش‌های میان واشنگتن و تهران

وزیر دفاع انگلیس ایران را تهدید کرد

پاسخ موسوی به تهدید توئیتری ترامپ

تحلیل فلاحت‌پیشه از پشت پرده شلیک به سفارت آمریکا

شعری که چشمان‌ رهبر انقلاب را تَر کرد

توضیحات سفارت ایران درباره حادثه تروریستی مسیر راه آهن خواف - هرات

اظهارنظر جدید ترامپ درباره مذاکره با ایران

"وزیر اخراجی" راز خیمه شب بازی‌های "ترامپ" علیه ایران را افشا کرد

بازدید امیر اسماعیلی از سایت موشکی خارک

گاندی در آستانه شکست

ترامپ، بایدن را به باد انتقاد گرفت

مراسم تحلیف رئیس جمهور جدید اوکراین؛ از بازیگری سریال تا سوگند ریاست جمهوری

دلیل مخالفت آمریکا با خرید "اس400" توسط ترکیه

رمزگشایی اسد از یک واقعیت

رسوایی سیاست‌مداران اتریشی

راز عصبی شدن آقای اون در دیدار با ترامپ

افزایش سرطان درمیان زنان ایتالیایی

دست و پازدن اروپا در برابر چین و آمریکا

حمله پهپادی ارتش یمن به فرودگاه نجران عربستان

توضیحات رئیس مرکز سنجش و پایش کیفیت آموزشی درباره سؤالات امتحان نهایی

امدادگری که به امداد نیاز پیدا کرد!

ماجرای عجیب کارگر آجیل فروشی که در روز خواستگاری به دروغ گفت کارگردانم

آخرین جزئیات طوفان غافلگیر کننده اهواز

رود سرباز زنده شد

تندباد برای خرمشهر مشکل درست کرد

نماینده مجلس: راننده پورشه در اصفهان مرتکب قتل عمد شده است

درامتدادتاریکی؛ ازدواج با جهیزیه سرقتی!

مددکاری که جلوی دوربین نیامد

خطر در کمین بازار تهران